İÇİNDEKİLER
Bölüm 1: GENEL KAVRAMLAR: PSİKOLOJİ, ENDÜSTRİYEL VE ÖRGÜTSEL PSİKOLOJİ ................................................................... 2 1.1. Psikoloji Kavramı ve Psikolojinin Alt Dalları ................................... 4 1.2. Endüstriyel ve Örgütsel Psikolojinin Tanımı, Kapsamı ve Önemi ......................................................................... 6 1.3. Psikometrik Psikolojinin Tarihsel Gelişimi ................................... 11 1.4. Psikometrinin Tanımı ve Kapsamı ................................................ 15 1.5. Günümüz İşletmelerinde Psikometrinin Uygulanması ve Dünyadan Örnekler ..................................................................... 18 1.6. Psikometrik Testler Hakkında Bilinen Yanlışlar ve Gerçekler ....... 22 1.7. İşletmelerin Psikometrik Test Seçimi ve Uzman Tercihinde Dikkat Etmesi Gerekenler ............................................................ 25 1.8. Psikometrik Test Uygulamanın Avantajları ve Dezavantajları ..... 27 1.8.1. Psikometrik Test Uygulamanın Avantajları ........................ 27 1.8.2. Psikometrik Test Uygulamanın Dezavantajları ................... 29 Bölüm Özeti ........................................................................................ 30 BÖLÜM 2: İNSAN KAYNAKLARI SEÇME VE YERLEŞTİRME SÜRECİNDE PSİKOMETRİK ÖLÇÜM VE SEÇİM .............................................. 40 2.1. İnsan Kaynakları ve Çalışma Yaşamı ............................................ 42 2.2. İnsan Kaynakları Yönetiminin Tanımı ve Kapsamı ....................... 42 2.3. İnsan Kaynakları Departmanının Yapısı ve İşleyişi ....................... 47 2.4. İnsan Kaynakları Sağlama, Seçme ve Yerleştirme Süreci ............. 49 2.4.1. İşe Alım Süreci Aşamaları .................................................. 49 2.4.1.1. İnsan Kaynağı İhtiyacının Belirlenmesi ............... 53 2.4.1.2. Aday Toplama ..................................................... 57 2.4.1.3. İşgören İhtiyacının Duyurulması ......................... 58 2.4.1.4. Başvuruların Kabul Edilmesi ve İlk Elemenin Gerçekleştirilmesi ............................................... 58 2.4.1.5. Psikometrik Değerleme Yapılması ...................... 58 2.4.1.6. İşe Alma Görüşmesi ............................................ 59 2.4.1.7. Adayın Referanslarının İncelenmesi ................... 59 2.4.1.8. İşe Alma Kararı .................................................... 60 2.4.1.9. Sağlık Muayenesi ................................................ 60 2.4.1.10. İşe Yerleştirme .................................................... 60 vi
2.5. Psikometrinin İnsan Kaynakları Seçme ve Yerleştirme Sürecindeki Yeri ........................................................................... 62 2.6. Psikometride Kullanılan Test Türleri ............................................ 66 2.7. Genel Yetenek ve Yeti Testleri ..................................................... 70 2.8. Psikometride Kullanılan Çeşitli Testler ve Özellikleri ................... 75 2.8.1. Soyut Muhakeme Testleri, Tümevarım Testleri (Abstract Reasoning Tests) ................................................ 75 2.8.2. Sayısal Hafıza, Sayısal Muhakeme Testleri (Number Logic, Numerical Insight, Numerical Proficiency, Numerical Reasoning Tests) .............................................. 76 2.8.3. Sözel Analiz, Sözel Muhakeme Testleri (Verbal Analysis, Verbal Aptitude, Verbal Reasoning Test) ......... 78
2.8.4. Algısal Hafıza ve Algısal Yetenek Testleri (Perceptual Logic, Ability Test, Perceptual Deduction) ........................ 80 2.8.5. Uzaysal veya Mekânsal Muhakeme Testleri (Spatial Recognition, Spatial Ability, Aptitude Tests) ..................... 81 2.8.6. Analitik Muhakeme Testleri (Analytical Reasoning Tests) ................................................................................ 82 2.8.7. Mekanik Muhakeme Testleri (Mechanical
Reasoning Tests)............................................................... 82
2.8.8. Yatay Düşünme Testi (Lateral Thinking Test) ................... 84 2.8.9. Zekâ Testleri (IQ Tests) ...................................................... 85 Bölüm Özeti ........................................................................................ 87 Bölüm 3: KİŞİLİĞİN ÖLÇÜLMESİ VE BEŞ FAKTÖR KİŞİLİK MODELİ (FFM‐FIVE FACTOR MODEL) ........................................................ 94 3.1. Kişilik Kavramı ve Kişiliği Belirleyen Faktörler .............................. 95 3.2. Psikoloji Ekolleri ve Kişilik Kuramları ........................................... 99 3.2.1. Sigmund Freud ve Psikanaliz Kuramı ................................. 99 3.2.2. Erik Erikson ve Psikososyal Kuram .................................. 101 3.2.3. Alfred Adler ve Üstünlük Arama Kuramı ......................... 104 3.2.4. Harry Sullivan ve Kişiler Arası İlişki Kuramı ...................... 105 3.2.5. Eric Berne ve Transaksiyonel Analiz Kuramı .................... 107 3.2.6. Karen Horney’in Kişilik Kuramı ........................................ 107 3.2.7. Erich Fromm ve Özgürlükten Kaçma Kuramı ................... 109 3.2.8. Chris Argyris ve Olgunlaşma Kuramı ............................... 110 3.3. Kişiliğe Tipolojik Yaklaşımlar ...................................................... 111 3.3.1. Kretschmer ve Scheldon’un Kişilik Tipolojisi ................... 111 3.3.2. Carl Gustav Jung Kişilik Tipolojisi ..................................... 113 3.3.3. Hans Jurgen Eysenck Kişilik Tipolojisi .............................. 115 3.3.4. Spranger’in Sınıflandırması ............................................. 116 3.3.5. Seagal Kişilik Dinamikleri ................................................. 117 3.3.6. Raymond Cattell’in 16 Temel Kişilik Özelliği .................... 117 vii
3.3.7. Myers‐Briggs Modeli'ne Göre 16 Farklı Kişilik Tipi .......... 119 3.4. Kişiliğin Ölçülmesi ...................................................................... 120 3.4.1. Kişilik Değerlendirme Metotları ...................................... 121 3.5. Kişiliğin Ölçülmesinde Beş Faktör Kişilik Modeli ........................ 123 3.5.1. Beş Faktör Kişilik Modelinin Tarihçesi ............................. 123 3.5.2. Beş Faktör Kişilik Modelinin Boyutları ............................. 125 3.5.2.1. Dışa Dönüklük‐İçe Dönüklük Boyutu ................. 127 3.5.2.2. Sorumluluk/Disiplinlilik‐Dürtüsellik/Amaçsızlık . 129 3.5.2.3. Uyumluluk/Yumuşak Başlılık‐Kendine Odaklılık/Düşmanlık ........................................... 131 3.5.2.4. Duygusal Denge/Durağanlık‐Nevrotiklik ............ 133 3.5.2.5. Deneyime/Gelişime Açıklık‐Deneyime Kapalılık/Gelenekçilik ......................................... 135 3.6. İş Yaşamında Kullanılan Beş Faktör Kişilik Modeli’ne Dayanan Ölçüm Araçları ............................................................ 137 3.6.1. Cattell 16PF (Personality Factors) Kişilik Envanteri .......... 137 3.6.2. Hogan Kişilik Ölçümü (HPI) .............................................. 139 3.6.3. Mesleki Kişilik Envanteri (OPQ) ........................................ 140 3.6.4. Myers‐Briggs Kişilik Envanteri (MBTI) .............................. 141 3.7.Dünyadaki ve Türkiye’deki Beş Faktör Kişilik Modeli Araştırmaları .............................................................................. 144 3.8. NEO PI‐R (Revised Neo Personality Inventory)Neo Kişilik Envanteri Türkçe Uyarlaması ..................................................... 144 3.9. İnsan Kaynakları Seçme ve Yerleştirme Sürecinde Psikometrik Değerleme ve Beş Faktör Kişilik Modeli’ne Dayalı Ölçümlerin Kullanımının Değerlendirilmesi ..................... 147 Bölüm Özeti ...................................................................................... 156 SON NOTLAR ........................................................................................... 163 viii
Download

İÇİNDEKİLER