7. ULUSLARARASI ANKIROS DÖKÜM KONGRESİ
Poster
No
ÖZET
Ergimiş metaller; kalıp sistemleri, hurdalar, gaz alma v.b. kaynaklardan ortaya
çıkabilecek gaz ve tozlar; sarsak v.b. sistemlerden kaynaklanan yüksek gürültüler
dökümhanelerde insan sağlığında problemlere yol açabilecek temel risk
gruplarıdır. Risklerin minimize edilebilmesi için kullanılan kişisel koruyucu
ekipmanlar (KKE), koruyucu kıyafetler, göz ve yüz korumaları, baş, el ve ayak
korumaları, duyma ve solunum sistemi koruyucu donanımları gibi alt gruplara
ayrılabilmektedir. Bu çalışmada, dökümhanelerde kullanılan kişisel koruyucu
ekipmanların sınıflandırılması yapılmakta ve uygun ekipman seçimi ile kullanımı
detaylı olarak verilmektedir.
ABSTRACT
Molten metals; gasses and powders which are processed from die systems,
scraps, degassing systems etc. on the smelting of metals and high level noises
from vibratory systems are the components which can pose a risk for human
health in foundries. Personal protective equipments (PPE) which are used to
minimize the risks can be divided into subgroups as protective clothes, eyes and
face protectives, head, hand and feet protectives and ears and respiratory
protective devices. In the present study, personal protective equipments which
are used in foundries are classified and suitable equipment selection and use are
comprehensively introduced.
GİRİŞ
Bir üretim tesisinde risklerin kontrol ve minimize edilmesi, hiyerarşik bir kontrol
sıralamasına göre gerçekleştirilmelidir. Eğer bir risk mevcut ise riskin bertarafı için
kontrol hiyerarşisinin en üstünde riskin tamamen ortadan kaldırılması yer
almaktadır. Riskin ortadan tamamen kaldırılması uygulanabilir değilse riski
oluşturan kaynakların daha az riskli kaynaklar ile değiştirilmesi hiyerarşinin bir alt
grubunda yer almaktadır. Risk kaynağının değiştirilemediği durumda riskin
minimize edilebilmesi için daha az risk içeren mühendislik çözümlerinin
geliştirilmesine çalışılmaktadır. Bu yaklaşımın da yetersiz kaldığı durumlarda
kişisel koruyucu ekipmanların (KKE) kullanımı, kontrol hiyerarşisinin en altında bir
koruma seçeneği olarak ortaya çıkmaktadır [1]. Kişisel koruyucu ekipmanlar
İngilizce’de Personal Protective Equipments olarak isimlendirilmekte ve
kaynaklarda kısaca PPE şeklinde gösterilmektedir.
Dökümhanelerde karşılaşılabilecek temel risk grupları, sıvıların veya çeşitli
reaktiflerin ergimiş metale ilavesi ile ortaya çıkan ergimiş metal patlamaları; uzun
süre yüksek sıcaklıklarda çalışmaya dayalı termal stres; yanıklar; ergimiş metallere
bağlı radyasyon; kurşun, fenoller, silis gibi tehlikeli maddeler; proseslerde ortaya
çıkan CO2 ve SO2 gibi tehlikeli ürünler; kayma, takılma ve düşmeye bağlı riskler; el
ile taşımaya bağlı riskler ve mekanik çarpma-sıkıştırma, elektrik çarpması ve
gürültü kirliliği gibi makine ve ekipman kaynaklı risklerdir. Tüm bu risk gruplarının
yaratacağı risklerin minimize edilebilmesi kişisel koruyucu ekipmanların seçimi ve
kullanımı ile yakından alakalıdır [1].
Birincil koruyucu kıyafetler, ergimiş metal, curuf veya dros gibi yüksek risk ihtiva
eden bileşenlere direkt maruz kalınabilecek durumlarda kullanılmaktadır. Bu tip
kıyafetlerin yanma geciktirici özellikte ve konforlu olmaları, ayrıca nefes alıp
vermeyi etkilememeleri bir gerekliliktir. İkincil koruyucu kıyafetler
dökümhanelerde günlük giyim için dizayn edilmiştir. İkincil tipteki kıyafetlerin
yanma geciktirici özellikte ve kullanım için konforlu olmaları istenmektedir. Bu
nedenle, kolay alev alabileceği için bu tip kıyafetlerde pamuklu bileşenlerden
kaçınılmakta ve pamuklu kıyafetler yerine yün esaslı kıyafetler tercih edilmektedir.
Koruyucu kıyafetlerde tasarım, üzerinde dikkatle durulması gereken bir diğer
parametredir. Örneğin kıyafetlerde iyi dizayn edilmemiş cepler, ısıtma sisteminde
fırlayan ergimiş metal parçalarının tutulmasına ve bölgesel yanıklara sebep
olabilmektedir. Ayrıca kıyafetlerin yüksek görünürlükte renklerden seçilmesi
giyenlerin üretim sahasında daha rahat ayırt edilebilmesine sebep olmaktadır [1].
KİŞİSEL KORUYUCU EKİPMANLARIN SEÇİMİ
Döküm prosesine uygun koruyucu ekipmanların seçimi hem risklerin minimize
edilmesi hem de çalışanın rahat hareket etmesine engel olabilecek fazladan
ekipman kullanımının engellenmesi açılarından önemlidir. Çizelge 1’de farklı
döküm ve operasyon türlerinde kullanılabilecek kişisel koruyucu ekipmanlara
örnekler verilmektedir [2]. Çizelge 1’de verilmekte olan kişisel koruyucu
ekipmanlar her ne kadar ergimiş metaller ile çalışılırken kullanılmakta olsalar da
maça hazırlama, kalıp hazırlama ve talaşlı imalat uygulamalarında da kullanımları
mümkündür. Bu tip uygulamalarda özellikle filtreli maskeler, gözlük ve el
korumaları ihmal edilmemesi gereken koruyucu ekimanlardan başlıcalarıdır [2].
Çizelge 1 : Farklı metallerin dökümlerinde ve farklı uygulamalarda
kullanılabilecek kişisel koruyucu ekipmanlar [2]
Uygulama
Kıyafet
Göz ve yüz koruma
KKE (Malzeme)
- Alüminyumlu Kevlar
- Alüminyumlu pamuk
- Deri
-Ateşe dayanaklı pamuk
(Sadece demir-çelik için)
- Yün
- Alüminyumlu deri
- Alüminyumlu yün
- Diğer (Vinex, PR-97, Oasis v.b.)
Çeşitli
Bir dökümhanede kullanılan koruyucu kıyafetler de risk faktörüne göre kendi
içerisinde birincil ve ikincil koruyucu kıyafetler olarak alt gruplara
ayrılabilmektedir [1]. Dökümhanelerde kullanılan birincil ve ikincil koruyucu
kıyafetlere ait şematik resim Şekil 1’de verilmektedir.
- Mont
- Ceket
- Önlük
- Tozluk
- Pantolon
- Alt diz koruması
- Kaynak gözlüğü
- Yüz koruyucu şeffaf panel
- Renkli cam gözlükler
Demir: Karartılmış yeşil
Çelik: Karartılmış yeşil, Karartılmış kobalt mavisi
Pirinç: Karartılmış yeşil, Karartılmış yeşil ile
beraber alüminyumlu yüz koruyucu,
Karartılmış kobalt mavisi
Alüminyum: Şeffaf
Magnezyum: Şeffaf
Baş koruma
El koruma
Ayak koruma
Çeşitli
- Deri
- Pamuk
- Yün
- Kevlar
- Diğer
Çeşitli
Kulak koruma
Solunum sistemi koruması
Çeşitli
Çeşitli
Baret
- Eldiven
- Parmaksız eldiven
- Koruyucu bez
- Yanmaya dayanıklı iş botu
- Yanmaya dayanıklı ayakkabı tabanları
Kulaklık ve tıkaç
- Yarım maske
- Tam maske
- Filtreli maske
- Güçlendirilmiş filtreli maske
BİRİNCİL VE İKİNCİL KORUYUCU KIYAFETLER
Dökümhanelerde kullanılan başlıca kişisel koruyucu ekipmanları, koruyucu
kıyafetler (kask, gözlük, ceket, pantalon, eldiven, iş botu v.b.), solunum sistemini
koruyucu toz ve gaz maskeleri, işitme sistemini koruyucu kulak tıkaçları şeklinde
sınıflandırmak mümkündür [1, 2 ve 3].
KKE (Tip)
TÜRKİYE’DE KİŞİSEL KORUYUCU EKİPMANLARIN
KULLANIMINA DAİR YASAL MEVZUAT
Türkiye’de kişisel koruyucu ekipmanların işyerlerinde kullanılması hakkında güncel
yönetmelik 2 Temmuz 2013 tarihinde, 28695 sayılı Resmi Gazete ile yürürlüğe
girmiştir. Yönetmelik 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındadır ve
yönetmeliğin amacı, işyerindeki risklerin önlenmesinin veya yeterli derecede
azaltılmasının, teknik tedbirlere dayalı toplu korunma ya da iş organizasyonu veya
çalışma yöntemleri ile sağlanamadığı durumlarda kullanılacak kişisel koruyucu
donanımların özellikleri, temini, kullanımı ve diğer hususlarla ilgili usul ve esasları
belirlemektir. Yönetmelik, 89/656/EEC sayılı Avrupa Birliği Konsey Yönergesi’ni ve
89/686/EEC sayılı Avrupa Birliği Konsey Yönergesi’ni dayanak alarak hazırlanmıştır
ve kişisel koruyucu ekipmanlar konusundaki genel hükümleri, değerlendirilme ve
seçimlerini, kullanım kurallarını, çalışanların bilgilendirilmesini ve çalışanların
görüşlerinin alınması ve katılımının sağlanması konularını kapsamaktadır [4].
KAYNAKÇA
Şekil 1 : Ergimiş metaller ile çalışırken birincil ve ikincil kişisel
koruyucu kıyafetler [1].
1) ‘‘Compliance Code – Foundries’’, WorkSafe Victoria (Victorian WorkCover Authority), 1. Baskı, Eylül
2008
2) AFS Safety and Health Committee (10Q), ‘‘Guide for Selection and Use of Personal Protective
Equipment and Special Clothing for Foundry Operations’’, AFS/OSHA Alliance, Schaumburg, İllinois, A.B.D,
2005
3) ILO Sectoral Activities Programme, ‘‘Code of Practise on Safety and Health in the Iron and Steel
Industry’’, International Labour Office, Cenova, İtalya, 2005
4) ‘‘Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik’’, T.C. Resmi Gazete,
Sayı: 28695, 2.Temmuz.2013
Download

Poster - WordPress.com