T.C.
SELÇUK ÜNĠVERSĠTESĠ
FEN BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ
KONYA ĠLĠ EREĞLĠ ĠLÇESĠ SÜT
ĠġLETMELERĠNĠN EKONOMĠK
FAALĠYETLERĠ VE YENĠLĠKLERĠ
BENĠMSEME DÜZEYLERĠ
Aysun YENER
YÜKSEK LĠSANS
Tarım Ekonomisi Anabilim Dalını
Temmuz-2013
KONYA
Her Hakkı Saklıdır
i
ii
ÖZET
YÜKSEK LĠSANS TEZĠ
KONYA ĠLĠ EREĞLĠ ĠLÇESĠ SÜT ĠġLETMELERĠNĠN EKONOMĠK
FAALĠYETLERĠ VE YENĠLĠKLERĠ BENĠMSEME DÜZEYLERĠ
Aysun YENER
Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü
Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı
DanıĢman: Prof. Dr. Cennet OĞUZ
2013, 109
Jüri
Prof. Dr. Cennet OĞUZ
Prof Dr. Ġsmet BOZ
Doç. Dr. Zeki BAYRAMOĞLU
Bu çalıĢma, Konya Ġli Ereğli Ġlçesi süt iĢletmelerinin yenilikleri benimseme düzeylerini ve ekonomik
faaliyetleri belirlemek amacıyla yapılmıĢtır. Bu çalıĢmada kullanılan veriler tabakalı örnekleme yöntemi ile
seçilmiĢ olup 49 anket uygulanmıĢtır. ĠĢletmelerin sağılan hayvan sayıları 1-20‟ye kadar olanlar köy-bazlı,
sağılan hayvan sayıları 21 ve üzeri olanlar nitelikli iĢletme olarak ele alınmıĢtır.
AraĢtırmada, incelenen iĢletmelerde nüfus ve iĢgücü varlıkları, arazi varlıkları, gayri safi üretim değeri,
değiĢen masraflar ve brüt kar analizi yapılmıĢtır. ĠĢletmelerde mevcut nüfusun yaĢ, cinsiyet, eğitim durumu ve
iĢgücü potansiyeli gibi özellikler ayrı ayrı hesaplanmıĢtır. ĠĢletmelerin niteliğine ve iĢletmelerde yeniliklerin
benimsenme düzeyine etki eden faktörlerin belirlenmesi amacıyla iki adet logistik regresyon modeli
uygulanmıĢtır.
Logistik regresyon analizine göre; iĢletmelerin yenilikleri benimseme düzeylerini etkileyen faktörler
nitelikli olması, eğitim durumları ve Tarım Ġl/Ġlçe Müdürlükleri‟ni ziyaret etme durumları olarak tespit edilmiĢtir.
ĠĢletmelerin nitelikli olma durumları ile tarımsal yeniliklerin benimsenmesi arasında anlamlı bir iliĢki
bulunmuĢtur. Hayvan sayısı 21 ve üzeri olan iĢletmelerin büyük çoğunluğunun yenilikleri benimsemede daha
etkili olduğu tespit edilmiĢtir. ĠĢletmelerin eğitim durumları ile tarımsal yeniliklerin benimsenmesi arasında
anlamlı bir iliĢki bulunmuĢtur. Ortaokul, lise ve yüksek okul okuyanların hepsi yenilikleri benimsemede daha
etkili olduğu tespit edilmiĢtir. ĠĢletmelerin Tarım Ġl/Ġlçe Müdürlüklerini ziyaret etme durumları ile tarımsal
yeniliklerin benimsenmesi arasında anlamlı bir iliĢki bulunmuĢtur. Tarım il/Ġlçe Müdürlükleri‟ni her gün,
haftada, ayda ziyaret edenlerin büyük çoğunluğunun yenilikleri benimsemede daha etkili olduğu tespit edilmiĢtir.
Köy-bazlı iĢletmelerde birim üretim baĢına düĢen masraflar hesaplanmıĢ ve iĢletmeler ortalaması 0,67
TL olup, hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme grubunda 0,68 TL ve hayvan sayısı 11-20 adet olan iĢletme
grubunda 0,66 TL‟dir Nitelikli iĢletmelerde birim üretim baĢına düĢen masraflar hesaplanmıĢ ve iĢletmeler
ortalaması 0,47 TL olup, hayvan sayısı 21-50 adet olan iĢletme grubunda 0,49 TL ve hayvan sayısı 51-+ adet
olan iĢletme grubunda 0,46 TL‟dir
Anahtar Kelimeler: Ekonomik Faaliyet, Ereğli, Süt ĠĢletmesi, Yenilik
iii
ABSTRACT
MS THESIS
THE ECONOMIC ACTIVITIES OF DAIRY FARMS AND THEIR ADAPTATION
LEVELS TO INNOVATIONS IN KONYA-EREĞLĠ PROVINCE
Aysun YENER
Selçuk University, Graduate School of Science
Department of Agricultural Economics
Advisor: Title Pruf. Dr. Cennet OĞUZ
2013, 109
Jury
Prof. Dr. Cennet OĞUZ
Prof Dr. Ġsmet BOZ
Doç. Dr. Zeki BAYRAMOĞLU
This study was carried out in order to determine the economic activities of dairy farms and their
adaption levels to innovations in Konya-Ereğli province. The data used in this study was obtained from 49 dairy
farms which was selected by stratified random sampling survey techniques. The dairy farms which had 1-20
milked animals was called village-based and which had 21-+ was called qualified farms.
In this study, labour and population existence, land sizes, gross output value, variable costs and gross
profit analysis were done in the dairy farms. The features like age, gender, educational status and labour
potential of the available population of the farms were calculated separately. In order to determine the factors
that effect the farms qualifications and the adaption levels to innovations, 2 logistic regression models were
applied.
According to the logistic regression analysis; it was determined that the factors which effect the
adoption levels to innovations of the farms were to be the qualified of the farms, educational status and the
visitation of the provincial/district directorate of agriculture. There was a significant relation between the
adoption to innovations and to be qualified of the farms. It was found that most of the farms which had 21-+
animals were more effective in the adaption to innovation. There was a significant relation between education
status and adaption to innovations. It was obtained that the farmers who were graduated from secondary school,
high school and academy were more effective in the adaption to innovation. There was a significant relation
between the adoption to innovations and the visitation of the provincial/district directorate of agriculture. It was
determined that most of the farmers who visited the provincial/district directorate of agriculture daily, weekly or
monthly were more effective in the adaption to innovation.
The cost of production of per unit was calculated in village-based farms and the average of the farms
was found 0,67 TL, in the farm group which had 1-10 quantity of animals was found 0,68 TL and in the farm
group which had 11-20 quantity of animals was found 0,66 TL. Also the cost of production per unit was
calculated in qualified farms and the average of the farms was found 0,47 TL, in the farm group which had 21-50
quantity of animals was found 0,49 TL, in the farm group which had 51-+ quantity of animals was found 0,46
TL.
Keywords: Economic Activity, Ereğli, Dairy Farms, Innovation.
iv
Ġçindekiler
ÖZET ........................................................................................................................................ iii
ABSTRACT ............................................................................................................................. iv
1. GĠRĠġ .................................................................................................................................... 1
1.1.
Konunun Amacı ........................................................................................................... 1
1.2.
Konunun Önemi .......................................................................................................... 2
2. KAYNAK ARAġTIRMASI ................................................................................................ 5
3. MATERYAL ve YÖNTEM .............................................................................................. 10
3.1. Materyal ........................................................................................................................ 10
3.2. Yöntem .......................................................................................................................... 10
3.2.1. Örnek ĠĢletmelerin Seçiminde Kullanılan Yöntem .................................................... 10
3.2.2. ĠĢletmelerin Sosyo-ekonomik sonuçlarının değerlendirilmesinde Kullanılan Metot . 12
3.2.3. ĠĢletmelerin Ġstatistiksel Analizinde Kullanılan Yöntem ........................................... 14
4. DÜNYA SÜT SIĞIRCILIĞI DURUMU ......................................................................... 16
4.1. Dünya Süt Üretim ve Tüketim Durumu ....................................................................... 16
4.2. Dünya Süt Ġthalat-Ġhracat Durumu ................................................................................ 22
5. TÜRKĠYE SÜT SIĞIRCILIĞI DURUMU ..................................................................... 28
5.1. Türkiye‟de Süt Üretim ve Tüketim Durumu ................................................................. 28
5.2.
Türkiye‟de Süt Ġthalat-Ġhracat Durumu ..................................................................... 33
5.3. Türkiye‟de Hayvansal Üretimde Bilgi Ve Teknoloji Kullanımın Önemi ..................... 40
6. ARAġTIRMA ALANI HAKKINDA GENEL BĠLGĠLER ........................................... 42
6.1. Coğrafi Konum .............................................................................................................. 42
6.2. Ġklim ve Meteorolojik Veriler ....................................................................................... 43
6.3. Ġlçenin Nüfus Yapısı...................................................................................................... 43
6.4. Ġlçedeki nüfusun Eğitim durumu .................................................................................. 44
6.5. Ekonomik Yapı ............................................................................................................ 44
6.5.1. Bitkisel Üretim ........................................................................................................... 44
6.5.2. Hayvansal Üretim ....................................................................................................... 46
7. ARAġTIRMA BULGULARI ........................................................................................... 47
7.1. ĠĢletmelerin Ekonomik Yapısı ....................................................................................... 47
7.1.1. Arazi ........................................................................................................................... 47
7.1.2. Ġncelenen ĠĢletmelerin Üretim Deseni ........................................................................ 49
7.2. Nüfus ve ĠĢgücü ............................................................................................................. 51
v
7.2.1. ĠĢletmelerde Nüfus Durumu ....................................................................................... 51
7.2.2. ĠĢletmecilerin eğitim durumu ..................................................................................... 53
7.2.3. ĠĢgücü durumu ............................................................................................................ 54
7.3. Yıllık Faaliyet Sonuçlarının Analizi ............................................................................. 57
7.3.1. Gayrisafi Üretim Değeri (GSÜD) .............................................................................. 57
7.3.2. DeğiĢen Masraflar ...................................................................................................... 63
7.3.3. Brüt Kar ...................................................................................................................... 70
7.4. Süt üretiminde Fiziki Girdi Kullanım Düzeyleri ........................................................... 72
8. ĠNCELENEN HAYVANCILIK ĠġLETMELERĠNDE YENĠLĠKLERĠN
BENĠMSENME DÜZEYĠ ................................................................................................. 77
8.1. Ġncelenen ĠĢletmelerin Niteliklerini Etkileyen Faktörlerin Analizi ............................... 80
8.2.Ġncelenen ĠĢletmelerin Yenilikleri Benimseme Süresini Etkileyen Faktörlerin Analizi 82
9. SONUÇ VE ÖNERĠLER .................................................................................................. 85
9.1. Sonuçlar ......................................................................................................................... 85
9.2.Öneriler........................................................................................................................... 88
Ek1. .......................................................................................................................................... 94
ÖZGEÇMĠġ .......................................................................................................................... 109
vi
Çizelgeler
Çizelge. 1. Köy-bazlı örnek iĢletmelerin hayvan sayısı dağılımı ............................................. 11
Çizelge. 2. Nitelikli örnek iĢletmelerin hayvan sayısı dağılımı ............................................... 11
Çizelge. 3. Nüfusun erkek iĢgücüne çevrilmesinde kullanılan katsayılar ................................ 12
Çizelge. 4. BBHB‟ne çevirmede kullanılan katsayılar ............................................................ 13
Çizelge. 5. Dünyada hayvan ırklarına göre toplam süt üretim miktarı (bin ton;%) ................. 16
Çizelge. 6. SeçilmiĢ bazı ülkelere göre süt ve süt ürünleri tüketimi 2007-2010 (KiĢi/Kg/Yıl)
.................................................................................................................................................. 21
Çizelge. 7. Dünya süt ihracat ve ithalat miktarları (ton) ve değerleri ($) ................................ 23
Çizelge. 8. Türkiye‟de ırklarına göre sağılan hayvan sayısı (bin adet) ve toplam süt sığırı
varlığı içindeki oranları(%) ...................................................................................................... 29
Çizelge. 9. Türkiye‟de hayvan türlerine göre toplam süt üretim miktarları (bin ton) ve
oranları(%) ............................................................................................................................... 30
Çizelge. 10. Türkiye‟de süt ve süt ürünleri tüketimi (kg/kiĢi-yıl) ............................................ 32
Çizelge. 11. Türkiye‟ de süt ihracat ve ithalat durumları ......................................................... 35
Çizelge. 12. Türkiye‟de süt ve süt ürünleri arzı (ton) .............................................................. 38
Çizelge. 13. Türkiye‟nin süt ürünleri ihracatı (ton) ................................................................. 38
Çizelge. 14. Türkiye‟nin süt ürünleri ithalatı (ton) .................................................................. 39
Çizelge. 15. Konya Ġli Ereğli Ġlçesi yıllara göre nüfus durumu ............................................... 43
Çizelge. 16. Ereğli Ġlçesi arazi kullanım tablosu (ha) .............................................................. 45
Çizelge. 17. Köy-bazlı iĢletmelerde arazi kullanım durumu (da) ........................................... 47
Çizelge. 18. Köy-bazlı iĢletmelerde ortalama parsel sayısı ve parsel büyüklüğü (da) ............. 47
Çizelge. 19. Nitelikli iĢletmelerde arazi kullanım durumu (da) .............................................. 48
Çizelge. 20. Nitelikli iĢletmelerde ortalama parsel sayısı ve parsel büyüklüğü (da) ............... 48
Çizelge. 21. Köy-bazlı iĢletmelerde iĢletme gruplarına göre ürün ekiliĢleri (da) ve Oranları
(%) ............................................................................................................................................ 49
Çizelge. 22. Nitelikli iĢletmelerde iĢletme gruplarına göre ürün ekiliĢleri (da) ve Oranları (%)
.................................................................................................................................................. 49
Çizelge. 23. Köy-bazlı iĢletmelerde nüfusun yaĢ gruplarına göre dağılımı ............................. 51
Çizelge. 24. Nitelikli iĢletmelerde nüfusun yaĢ gruplarına göre dağılımı ................................ 52
Çizelge. 25. Köy-bazlı iĢletmelerde 6 yaĢından yukarı nüfusun eğitim durumu (kiĢi) ve
oranları (%) .............................................................................................................................. 53
Çizelge. 26. Nitelikli iĢletmelerde 6 yaĢından yukarı nüfusun eğitim durumu (kiĢi) ve oranları
(%) ............................................................................................................................................ 53
Çizelge. 27. Köy-bazlı iĢletmelerde iĢgücü kullanım durumu (EĠB) ....................................... 54
Çizelge. 28. Nitelikli iĢletmelerde iĢgücü kullanım durumu (EĠB).......................................... 55
Çizelge. 29. Köy-bazlı iĢletmelerin aile iĢgücü ve yabancı iĢgücü durumu (EĠB) .................. 56
Çizelge. 30. Nitelikli iĢletmelerin aile iĢgücü ve yabancı iĢgücü durumu (EĠB) .................... 56
Çizelge. 31. Köy-bazlı iĢletmelerde hayvansal üretim değeri (TL) ......................................... 57
Çizelge. 32. Nitelikli iĢletmelerde hayvansal üretim değeri (TL) ........................................... 58
Çizelge. 33. Köy-bazlı iĢletmelerde bitkisel üretim değeri (TL) ............................................. 59
Çizelge. 34. Nitelikli iĢletmelerde bitkisel üretim değeri (TL) ................................................ 59
Çizelge. 35. Köy-bazlı iĢletmelerde hayvan mevcudu (adet-BBHB) ...................................... 60
Çizelge. 36. Nitelikli iĢletmelerde hayvan mevcudu (adet-BBHB) ......................................... 60
vii
Çizelge. 37. Köy-bazlı iĢletmelerde gayrisafi üretim değeri (TL) ........................................... 61
Çizelge. 38. Nitelikli iĢletmelerde gayrisafi üretim değeri (TL) .............................................. 62
Çizelge. 39. Köy-bazlı iĢletmelerde hayvansal üretim değiĢen masraflar (TL) ..................... 63
Çizelge. 40. Nitelikli iĢletmelerde hayvansal üretim değiĢen masraflar (TL) ......................... 64
Çizelge. 41. Köy-bazlı iĢletmelerde hayvansal üretim değiĢen masraflar (BBHB‟ne düĢen
miktarı) ..................................................................................................................................... 64
Çizelge. 42. Nitelikli iĢletmelerde havansal üretim değiĢen masraflar (BBHB‟ne düĢen
miktarı) ..................................................................................................................................... 65
Çizelge. 43. Köy-bazlı iĢletmelerde bitkisel üretim değiĢen masraflar (TL) ........................... 66
Çizelge. 44. Nitelikli iĢletmelerde bitkisel üretim değiĢen masraflar (TL) .............................. 66
Çizelge. 45. Köy-bazlı iĢletmelerde bitkisel üretim değiĢen masraflar (BBHB‟ne düĢen
miktarı) ..................................................................................................................................... 67
Çizelge. 46. Nitelikli iĢletmelerde bitkisel üretim değiĢen masraflar (BBHB‟ne düĢen miktarı)
.................................................................................................................................................. 67
Çizelge. 47. Köy-bazlı iĢletmelerde toplam değiĢen masraflar (TL) ....................................... 68
Çizelge. 48. Nitelikli iĢletmelerde toplam değiĢen masraflar (TL) .......................................... 69
Çizelge. 49. Köy-bazlı iĢletmelerde iĢletme baĢına brüt kar (TL) ........................................... 70
Çizelge. 50. Nitelikli iĢletmelerde iĢletme baĢına brüt kar (TL) .............................................. 71
Çizelge. 51. Köy-bazlı iĢletmelerde günlük kullanılan yem miktarları (kg/gün)..................... 72
Çizelge. 52. Nitelikli iĢletmelerde günlük kullanılan yem miktarları (kg/gün) ....................... 73
Çizelge. 53. Köy-bazlı iĢletmelerde hayvansal üretim değeri (TL) ........................................ 73
Çizelge. 54. Nitelikli iĢletmelerde hayvansal üretim değeri (TL) ............................................ 74
Çizelge. 55. Köy-bazlı iĢletmelerde süt üretim maliyeti (TL) ................................................. 74
Çizelge. 56. Nitelikli iĢletmelerde süt üretim maliyeti (TL) .................................................... 75
Çizelge. 57. Köy-bazlı iĢletmelerde birim üretime düĢen değiĢen masraflar (TL) .................. 75
Çizelge. 58. Nitelikli iĢletmelerde birim üretime düĢen değiĢen masraflar (TL) .................... 75
Çizelge. 59. ĠĢletmelerde tutulan kayıt türleri .......................................................................... 77
Çizelge. 60. ĠĢletmelerde aĢı kullanım durumları .................................................................... 77
Çizelge. 61. ĠĢletmelerde bilgi kaynakları kullanım durumu .................................................. 78
Çizelge. 62. ĠĢletmelerde uygulanan yeniliklerin benimsenme durumları ............................... 79
Çizelge. 63. Bağımlı değiĢkenlerin ortalama ve standart sapmaları ........................................ 80
Çizelge. 64. Modelde kullanılan kukla değiĢkenler ................................................................. 80
Çizelge. 65. Logistik regresyon modeli 1 ................................................................................ 81
Çizelge. 66. Bağımlı değiĢkenlerin ortalama ve standart sapmaları ........................................ 82
Çizelge. 67. Modelde kullanılan kukla değiĢkenler ................................................................ 83
Çizelge. 68. Logistik regresyon modeli 2 ................................................................................ 83
viii
ġekiller
ġekil. 1. Dünya kıtalara göre süt üretimi (ton) ........................................................................ 17
ġekil. 2. Dünya‟da önemli süt üreticisi ülkeler ve süt üretim miktarları (bin ton).................. 17
ġekil. 3. Dünya süt üretiminin yıllar itibari ile hayvansal üretim miktarı (bin ton) ................ 18
ġekil. 4. Dünya süt üretim projeksiyonu (bin ton) .................................................................. 19
ġekil. 5. Dünya süt tüketimi (ton) ........................................................................................... 20
ġekil. 6. Dünya süt ithalat-ihracat miktarı (bin ton) ................................................................ 24
ġekil. 7. Dünya süt fiyatları (ton/$) ......................................................................................... 25
ġekil. 8. Dünya‟da önemli süt ihracatı yapan ülkeler ve süt miktarları (ton) ......................... 26
ġekil. 9. Dünya‟da önemli süt ithalatı yapan ülkeler ve süt miktarları (ton) .......................... 27
ġekil. 10. Türkiye süt üretim miktarı (ton).............................................................................. 31
ġekil. 11. Türkiye süt ürünleri tüketimi (ton).......................................................................... 33
ġekil. 12. Türkiye süt ve süt ürünleri ticareti (ton) ................................................................. 36
ġekil. 13. Ereğli Ġlçe haritası ................................................................................................... 42
ġekil. 14. Köy-bazlı iĢletmelerde üretim deseni (%) .............................................................. 50
ġekil. 15. Nitelikli iĢletmelerde üretim deseni (%) ................................................................ 50
ix
Kısaltmalar:
AB
: Avrupa Birliği
BBHB
: Büyük BaĢ Hayvan Birimi
BK
: Brüt Kar
DM
: DeğiĢen Masraflar
EĠB
: Erkek ĠĢ Birimi
GSÜD
: Gayri Safi Üretim Değeri
PDKA
: Prodüktif DemirbaĢ Kıymet ArtıĢı
x
1.
GĠRĠġ
1.1.Konunun Amacı
Tarım sektörü, nüfus açısından taĢıdığı kritik önemin yanı sıra, ekonomik, sosyal,
siyasal, teknolojik ve kiĢisel risklerden yüksek düzeyde etkilenen, son derece hassas ve
kendine özgü bir yapıya sahiptir. Bu açıdan bakıldığında, tarımın insanlığın beslenmesindeki
fonksiyonunu etkili bir Ģekilde yerine getirmesi; tarımsal üretimi tehdit eden risklerin
yönetimiyle doğrudan iliĢkilidir. Bu nedenle geliĢmiĢ ülkelerin yıllar önce baĢlatmıĢ oldukları
tarımda risk yönetim teknikleri uygulamaları ve alt yapı çalıĢmaları sonucu doğa olayları
büyük ölçüde afet olmaktan çıkarılmaya çalıĢılmıĢtır (Oğuz ve Kan 2006).
Günümüzde, geliĢmiĢ ülkelerin ulaĢtıkları sosyal ve ekonomik refahın temelinde tarım
alanındaki geliĢmeler yatmaktadır. Tarım, zenginlik üreten bir sektör olarak ülkelerin
sanayileĢmesinde büyük rol oynamaktadır. Tarım sektörünün geliĢmesinde en büyük pay ise
üretici örgütlerinindir. Üretimden pazarlamaya kadar örgütlü bir yapıda hareket eden
üreticiler, gerek kendileri ve gerekse ülkeleri için yarar sağlamıĢlar ve güçlü üretici örgütleri
sayesinde tarım-sanayi entegrasyonunu baĢarı ile kurmuĢlardır. Pazarlama kanalındaki etkin
rolleri sayesinde pazardan daha fazla pay almıĢlar ve ürettikleri ürünlerden daha fazla gelir
elde etme imkanına kavuĢmuĢlardır (Köroğlu 2003). Tarım sektöründe risklerin yönetimi,
örgütlenme, pazarlama ve yeniliklere adaptasyonda yaĢanan problemler aĢıldığı zaman
üreticilerin refah düzeyi arttırılır. Bu yüzden, üreticilerin bilinçlendirilmesi için tarımsal
geliĢmenin ve teknolojinin üreticiye aktarılması gerekmektedir.
Tarımsal geliĢmenin ve teknolojinin temelinde bilgi vardır. Tarımsal bilgi ve yeni
teknoloji, tarımsal araĢtırma kurumları ve üniversiteler tarafından üretilmekte ve
geliĢtirilmektedir. Yapılan birçok araĢtırma ile yeni bilgiler elde edilmekte ya da baĢka
ülkelerde elde edilen bilgilerin ülke koĢullarında geçerliliği sınanmaktadır. Böylece
araĢtırma
kurumları
ve
üniversitelerde
tarımsal
geliĢmeyi
sağlayacak
bilgiler
toplanmaktadır. Yeni teknoloji ve bilgiler üreticiler tarafından uygulamaya konulduğu
zaman bir toplumsal yarar sağlanmaktadır. Tarımla ilgili bilgilerin ve yeni teknolojilerin
çiftçilere iletilmesi ve öğretilmesi için çok sayıdaki ve kademedeki örgün eğitim kurumları
yanında, çok geniĢ yaygın eğitim, bilgilendirme, danıĢmanlık hizmetleri yürütülmektedir. Bu
nedenle tarımsal yayım bilginin üretilmesi ve uygulama arasında köprü görevi
1
görmektedir. GeliĢen toplumların ekonomilerinde tarım sektörünün payı yüksektir. Tarım
sektörü arasında hayvancılık, katma değer yaratma imkanı en yüksek olan sektördür. Bu
sektörün geliĢtirilmesinde hayvancılığa ait yeni teknolojilerin kullanılması ve bilgilerin
aktarılması oldukça önemlidir. Bu çalıĢma ile;
 Nitelikli ve Köy Bazlı süt iĢletmelerinin ekonomik faaliyetlerinin ortaya konulması,
 ĠĢletmelerin mevcut üretim teknolojilerinin belirlenmesi,
 ĠĢletmelerin yeni teknolojileri benimseme düzeyleri,
 Ġncelenen iĢletmelerde yenilikleri benimseme düzeylerini etkileyen faktörlerin
belirlenmesi amaçlanmıĢtır.
1.2.Konunun Önemi
Hayvancılık sektörünün temel iĢlevi, gıda maddesi üretimidir. Hayvansal kökenli gıda
maddelerinin, birçok üstün özelliğe sahip olduğu bilinmekte ve dengeli bir beslenmeden söz
edebilmek için günlük protein ihtiyacının %40-60‟ının, hayvansal kökenli besin
maddelerinden sağlanması önerilmektedir (Anonim, 2006a).
Hayvancılık bütün dünyada olduğu gibi Türkiye‟de de artan nüfusun yeterli ve dengeli
beslenmesi sağlanmalı ve birçok alanda endüstri hammaddesi olarak kullanılması açısından
önemli bir yer tutmaktadır. Bununla birlikte hayvancılık sektörü diğer sektörlerden farklı
olarak içinde birçok sektörü barındırması sebebiyle ülke ekonomisine olduğu kadar ülkenin
sosyal sorunlarına da çözüm getirmektedir. Hayvancılık, kırsal alanlarda yaĢanan issizliği
azaltmak ve önlemek, köyden kente göçün önüne geçerek kentlerde yaĢanan çarpık kentleĢme
ve nüfus baskını azaltmak gibi sosyal fonksiyonlar üstlenmiĢtir. Ekonomik fonksiyonlarına
bakıldığında ise bu fonksiyonlar, ülkenin dengeli kalkınmasına katkıda bulunmak, ulusal
geliri artırmak ve daha öncede bahsedildiği gibi birçok sektöre ( et, süt, deri, kozmetik, ilaç )
hammadde sağlamak seklinde sıralanabilmektedir.
GeliĢmiĢ ülkeler tarım ve hayvancılık sektörleri sayesinde,
ülkelerinde istikrarı
sağlamakta ve ihracatçı konumda yerlerini almaktadırlar. Dünya‟daki bazı ülkelere
bakıldığında süt ihracatı bakımından, Yeni Zelanda tek baĢına dünya ülkelerinin süt
ihtiyacının %25′lik kısmını, Avustralya %13′ lük kısmını karĢılamakta ve Amerika dünyada
ihraç edilen sütünün %7′lik kısmını üretmektedir. Bunu, bitkisel ve hayvansal üretimi daha
akılcı ve ekonomik politikalarla destekleyerek baĢarmaktadırlar. Türkiye coğrafi özellikleri
bakımından her türlü hayvansal ürün üretimi için uygun ortam ve önemli bir potansiyele
2
sahiptir. Sahip olduğumuz ekolojik zenginlikler, çok fazla sayıda bitkisel ve hayvansal ürünün
yetiĢtirilmesine imkan verme, her ekolojide her ürün için uygun teknoloji ve çeĢit geliĢtirme
ihtiyacını doğurmaktadır. Bu nedenle tarımsal araĢtırma önem taĢımaktadır (Anonim, 2010).
Günümüzde ülkelerin geliĢmiĢlik düzeylerinin belirlenmesinde kullanılan önemli
kriterlerden biri de kiĢi baĢına tüketilen hayvansal ürünler miktarıdır. Bu anlamda hayvansal
protein tüketimi ile kalkınma arasında sebep sonuç iliĢkisi bulunmaktadır. Dünya‟da ihracatta
öne çıkmıĢ ülkelerin tüketim durumları göz önüne alınırsa; KiĢi baĢı içme sütü tüketiminde
yıllık 107 kg ile Avustralya birinci sıradadır. AB‟de yıllık içme sütü tüketimi 89 kg,
Amerika‟da 83 kg‟dır. Türkiye‟de kiĢi baĢına süt tüketimi 26 kg‟dır. Bu nedenler yüzünden
hayvancılığın geliĢtirilmesi gün geçtikçe önem kazanmaktadır. Bu geliĢim temelinde ise
tarımsal yayım çalıĢmaları bulunmaktadır (Anonim, 2010).
Tarım kesiminin giderek artan bilgi gereksinmesini karĢılayacak yeni bilgiler,
teknolojiler tarımsal araĢtırmalar yoluyla elde edilir. Türkiye‟de yeni teknolojik bilgilerin ve
üstün nitelikli materyalin üretilmesine yönelik uygulamalı tarımsal araĢtırmalar kamu ve özel
sektör tarafından yürütülmektedir. Tarımsal yayımın temel görevi araĢtırma kuruluĢlarınca
üretilen “yeni bilgileri ve teknolojileri” kırsal alana götürmek ve benimsetmektir.
Dünyadaki ülkelere baktığımızda çoğulcu tarımsal yayım sistemi benimsedikleri
görülmektedir. Bu sistem çiftçilere yayım hizmetlerinin tek bir kuruluĢ yerine birden fazla
kuruluĢ tarafından sunulması esasına dayanmaktadır. Çoğulcu tarımsal yayım sisteminin
baĢarılı sonuçlar verebilmesi için paydaĢlar arasında yoğun bir iĢbirliğinin olması
gerekmektedir. Çiftçilerin üretim desenleri, üretimde yaĢanan problemler ve sonuçları
açısından büyük farklılıklar göstermektedir. Çiftçilerin bu farklılıklarına cevap verecek yayım
kuruluĢlarının da birden fazla olması ve birbirleri ile iĢbirliği içinde olması çiftçi
beklentilerinin karĢılanması açısından yararlı olacaktır.
Küçük tarım iĢletmelerinin yapısal dezavantajlarının ortadan kaldırılması, ekonomik
açıdan güçlendirilmeleri ve kırsal alanda sürdürülebilir kalkınmayı sağlayacak en önemli
araçlardan biri üretici örgütleridir.
Türkiye hayvancılığında; iĢletmelerin küçük ölçekli olması, çevresel ve genetik
nedenlerden kaynaklanan verim düĢüklüğü, finansman yetersizliği, pazarlama sorunları,
hijyen ve kaliteye iliĢkin sorunlar, üreticilerin ürününü eder fiyata satamaması, girdi
fiyatlarının ve dolayısı ile üretim maliyetlerinin yüksekliği, eğitim ve yayım hizmetlerinin
3
yetersizliği ve üreticilerin bilgi ve teknoloji kullanımında yetersiz kalmaları gibi sorunları
nedeniyle, üretimden pazarlamaya kadar olan süreçte, üreticilerin sorunlarına çözüm
getirebilecek, birbirleriyle koordineli, güçlü ve ayakları üzerinde durabilen, teknik ve idari alt
yapısı güçlendirilmiĢ örgütlerin oluĢturulması kaçınılmazdır.
4
2. KAYNAK ARAġTIRMASI
Gül ve Tatlıdil ( 2012) Bu çalıĢmada DSYB‟nin yetiĢtiricilerine yönelik olarak uygulamıĢ
olduğu yayım ve eğitim faaliyetlerinin genel bir değerlendirilmesi amaçlanmıĢtır. Bu amaçla
DSYMB tarafından yayım ve eğitim faaliyeti konusunda aktif olan il birlikleri tespit edilmiĢ
olup daha sonra bu birliklerle tek tek görüĢmeler yapılmak suretiyle bu konudaki çalıĢmaları
istenmiĢtir. ÇalıĢmada 10 adet il birliği ile görüĢmeler yapılarak gerekli bilgiler elde edilmeye
çalıĢılmıĢtır. Elde edilen bilgiler ıĢığında çalıĢma tamamlanmıĢtır. DSYB‟nin yetiĢtiricilerine
yönelik olarak uygulamıĢ olduğu yayım ve eğitim faaliyetlerinin genel bir değerlendirilmesi
amaçlanmıĢtır. Bu amaçla DSYMB tarafından yayım ve eğitim faaliyeti konusunda aktif olan
il birlikleri tespit edilmiĢ olup daha sonra bu birliklerle tek tek görüĢmeler yapılmak suretiyle
bu konudaki çalıĢmaları istenmiĢtir. DSYB‟nin yaptıkları yayım ve eğitim faaliyetlerinin
yetiĢtiricilere birçok fayda sağladığı, onların bilgi ve birikimlerini artırdığı görülmektedir.
Boz ve ark (2011) Bu çalıĢmada, Türkiye'nin Doğu Akdeniz bölgesinde süt üreticileri
arasında yenilikleri ve en iyi yönetim uygulamalarının benimsenmesi incelenmektedir.
Sonuç olarak, çiftçilerin yaĢ, gelir düzeyi, yatırım ve hayvan ırklarının yenilikleri
benimsenmesi üzerinde etkili olduğunu bulunmuĢtur.
Peker ve Oğuz (2011) Bu çalıĢmada tarım ve gıda konularındaki “Eğitim, Ar-Ge ve Yayım”
üçlüsü arasında iĢbirliğini güçlendirecek “Çiftlik Sistemleri AraĢtırma ve Yayım Modeli”
Konya ili sütçülük iĢletmeleri örneği uygulaması Ģeklinde ortaya konulmuĢtur. Böylece,
“Çiftlik Sistemleri AraĢtırma ve Yayım Modelleri”nin yaygınlaĢmasının katkıları ortaya
koyulmuĢtur.
Savran ve ark (2011) Genel olarak, yayım faaliyetleri ağırlıklı olarak organize edilen ve
kamu kurumları tarafından yürütüldüğü öne sürülmüĢtür. Tarımsal bilgi sağlayıcılar arasında
etkin bir iletiĢim eksikliği vardır. Özel sektörün yayım faaliyetlerinin sadece son zamanlarda
geliĢtirilen, kapsama alanı bakımından sınırlıdır ve ürün özeldir. Dolayısıyla, sistem içinde
bilgi akımını etkili bir koordinasyon için bir ihtiyacı olduğu söylenmektedir.
Cevher ve Karakurt (2010) Bu araĢtırmada verilerin değerlendirilmesinde mutlak ve nispi
dağılımlar kullanılmıĢtır. Ayrıca, mutlak ve nispi dağılımlar ile yetinilmemiĢ, Khi-kare testi
de uygulanmıĢtır. Khi-kare testinde elde edilen değerlerin tablo kontrolleri %95 güvenilirlik
seviyesinde yapılmıĢtır. Böylece proje uygulanan ve uygulanmayan köyler arasındaki ortak
yönler ve/veya farklılıklar ortaya konmaya çalıĢılmıĢtır., Ankara ili Polatlı ve Kalecik
5
ilçelerinin köylerinde yürütülmüĢtür. Ülkemizde iĢlenebilir tarım arazilerinin, geliĢmiĢ
ülkelerde olduğu gibi %20-25‟nin yem bitkisi üretimine ayrılması gerekmektedir. Yem bitkisi
üretimini kısıtlayan faktörlerin ortadan kaldırılması için gerekli çalıĢmalara ağırlık verilmeli,
çiftçi katılımının özendirilmesi sağlanmalı ve proje kapsamında yararlandırılan (yem bitkisi
tohumu dağıtımı gibi) olanaklardan eĢit Ģekilde yararlandırılmalıdır.
Swanson ve Rajalahti (2010) Bu kitabın amacı, artan çiftlik geliri ile geniĢ hedefe doğru
hareket eden ve kırsal geçim kaynaklarını geliĢtirmeye çoğulcu tarımsal yayım ve
danıĢmanlık sistemini güçlendirmektir. Öncelikle küçük ölçekli iĢletmelerin hızla değiĢen
küresel ekonomide kendi geçim kaynaklarını iyileĢtirmek için ihtiyaç duyacağı teknik bilgi,
yönetim becerileri ve bilgi hizmetleri üzerinde çalıĢmalar yapmayı amaçlamaktadır. Buna ek
olarak, kitap da uzantısı iklim değiĢikliği de dahil olmak üzere artan doğal kaynak sorunları
ile uğraĢan çiftçilerin her türlü yardım nasıl hakkında bilgi içermektedir.
ToktaĢ (2010) Bu çalıĢma Anketlerin sağlıklı bir biçimde değerlendirilmesi için, Microsoft
Excel Programı‟nda bir veri tabanı oluĢturulmuĢtur. Anketlerin her birine numara verildikten
sonra, yine her bir anket için her sorudaki yanıtlar tek tek numaralanıp hazırlanan veri
tabanına bu numaralar özenli bir biçimde girilmiĢtir. Böylelikle her soruya iliĢkin yanıtların
sayıları ve yüzde değerleri, seçilen bazı sorular arasında çapraz iliĢki kurularak
hesaplanmıĢtır. Bu çapraz iliĢkiler, hazırlanan çizelgeler yardımıyla analiz edilmiĢtir. Adana
Ġlinde TAR-GEL projesi kapsamında çalıĢan tarım danıĢmanlarınca yürütülen yayım
hizmetlerinin etkinliğini analiz etmek, TAR-GEL projesinde baĢlangıçtan bugüne kadar
yaĢanan değiĢim ve geliĢimleri hem üreticiler hem de danıĢmanlar açısından araĢtırmak, proje
amaçlarına hangi oranda ulaĢılabildiğini belirlemek, projedeki temel sorunları üreticiler ve
danıĢmanlar açısından ortaya koymak, projenin sürdürülebilirliğini sağlayabilmek için, tarım
danıĢmanlarının ve üreticilerin sorunlarına yönelik çözüm önerileri geliĢtirmek amacıyla
yapılmıĢtır.
Kızılaslan (2009) Bu çalıĢmada, çiftçilerin arazi geniĢlikleri dikkate alınarak basit tesadüfi
örnekleme yöntemi ile örnek hacmi belirlenmiĢtir. Buna göre %99 güven aralığı %5 hata
payı ile örnek hacmi 60 olarak hesaplanmıĢtır. Tarımsal yayım hizmetlerine ve yayımcıya
bakıĢ açıları, kendi koĢullarından kaynaklanan sınırlamalar çiftçinin tutum ve davranıĢlarını
ortaya koymaktadır. Çiftçilerden elde edilen bilgiler doğrultusunda yeniliklerin bazı
zamanlar dikkate alındığı ve uygulandığı görülmektedir.
6
Sezgin (2010) b ÇalıĢmada, Erzurum ilinde yapılan anket çalıĢması sonucunda elde edilen
veriler LĠMDEP paket programına aktarılmıĢtır. Veriler “crosstab” yöntemi ve Lojistik
regresyon analizi kullanılarak analiz edilmiĢ ve sonuçlar tablo halinde sunulmuĢtur.
Hayvancılığa yönelik yeniliklerin benimsenmesinde kitle iletiĢim araçlarının önemli ölçüde
etkisinin olduğu belirlenmiĢtir. Bu nedenle yeniliklerin benimsenmesi çalıĢmalarında
etkinliği önemli ölçüde arttıracağı için kitle iletiĢim araçlarının diğer yöntemlerin yanında
yoğun bir Ģekilde kullanılması gerektiği ortaya konulmuĢtur.
Sezgin (2010)a Bu çalıĢmaya göre, yayım elemanlarının belirli periyotlar ile köy ve çiftçi
ziyaretleri yapması ve yerel yayın kuruluĢlarında tarımsal konular ile ilgili çiftçilere yönelik
programlara ağırlık verilmesi gerektiği savunulmuĢtur. Ayrıca iĢletme büyüklüğünün
arttırılması için teĢvik edici çalıĢmalar yapılması gerektiği söylenmiĢtir. Yapılacak yayım
çalıĢmalarının duyurulmasına gereken önem verilmeli ve kamu yayım çalıĢmaları ile
anlatılacak konuların belirlenmesinde çiftçi ihtiyaç ve öncelikleri dikkate alınmalıdır
demiĢtir.
Armağan ve Özden (2008) Türkiye'de Süt Sığırcılığı ĠĢletmelerinin Tarımsal Yayım
Ġhtiyaçları ve Üreticilerin Örgütlenme ile Ġlgili DüĢünceleri” adlı çalıĢmalarında Türkiye‟de
süt sığırcılığı yapılan isletmelerde sürü yönetimi, beslenme, rasyon hazırlama ve bakım
koĢulları ile ilgili olarak üreticilerin yeni bilgi ve uygulamaları öğrenmeye açık oldukları
belirlenmiĢtir.
AteĢ ve Terin (2008) Van ilinde hayvancılığa yönelik yapılan kırsal kalkınma ve yayım
çalıĢmalarının, hayvancılığın geliĢmesine yaptığı katkıların genel bir değerlendirmesini
yapmaktır. Bu kapsamda, Tarım ve Köy ĠĢleri Bakanlığı (TKB) tarafından hayvancılığa
yönelik yapılan yayım çalıĢmaları ve ilde hayvancılığa yönelik yapılan (TKB), TÜBĠTAK ve
Avrupa Birliği (AB) ile Devlet Planlama TeĢkilatı (DPT) tarafından desteklenen projeler ile
Doğu Anadolu Kalkınma Programı (DAKP) çerçevesinde yapılan projeler ele alınmıĢ ve
irdelenmiĢtir.
Topçu (2008) “Süt Sığırcılığı ĠĢletmelerinde BaĢarıyı Etkileyen Faktörlerin Analizi:
Erzurum Ġli Örneği” çalıĢmasında, Süt sığırcılığı iĢletmelerinde baĢarıyı etkileyen faktörlerin
çoklu doğrusal regresyon analizinde, süt sığırcılığı üretim değerine bağlı olarak ele alınan
verimlilik ve yönetim organizasyonu bağımsız değiĢkenlerinin hata kareleri toplamını
minimum kılan En Küçük Kareler (EKK) yöntemine dayalı regresyon modelleri
7
kullanılmıĢtır. Hayvancılık iĢletmelerine rekabet üstünlüğü sağlayan faktör ya da faktörler
ortaya konulabilir ve iĢletme baĢarısını olumsuz yönde etkileyen unsurlar iyileĢtirilebileceği
ortaya konulmuĢtur.
Kızılaslan ve Kızılaslan (2007) Bu çalıĢma ile Avrupa Birliği Ortak Tarım Politikası
Reformu ile tarım sektöründe yaĢanmıĢtır geliĢmeler, Türkiye'deki tarımsal yayım hizmetleri,
organizasyon ile ilgili önemli geliĢmeler tabi olacağını gösterdiği ortaya çıkmıĢtır. Buna göre,
bu geliĢmeler ve Türkiye'de yayım hizmetlerinin karĢı karĢıya olduğu sorunlar dikkate
alınarak, bu güçlü altyapısının Türkiye'deki tarımsal yayım uygulamaları için geliĢtirilmiĢ
olması gerektiği sonucuna varılmıĢtır.
Torun ve Taluğ (2005) “Çay Budama Projesi Kapsamında Üreticilerin Kullandıkları Bilgi
Kaynakları” çalıĢması çay tarımının yoğun olduğu Doğu Karadeniz bölgesi illerinden Artvin,
Rize ve Trabzon da yapılmıĢtır. AraĢtırmanın ana materyali, Artvin'in Hopa Ġlçesinden 6,
Rize'nin Derepazarı Ġlçesinden 3 ve Trabzon'un Of Ġlçesinden 4 köyde örnekleme sonucu
seçilen çay üreticilerinden anket yolu ile derlenen verilerden oluĢmaktadır. Ayrıca yerli ve
yabancı çeĢitli ikincil kaynaklardan derlenen veriler de araĢtırmada materyal olarak
kullanılmıĢtır. Üreticilere yönelik eğitim çalıĢmalarının daha ciddi boyutlarda ve organize bir
Ģekilde yürütülebilmesi amacıyla, çay tarımı konusunda uluslar arası deneyimler incelenerek,
çay tarımının yoğun olarak yapıldığı illerde olmak üzere, çiftçilerin katılımının
sağlanabileceği eğitim toplantıları yapılarak anlatılmalıdır sonucuna ulaĢılmıĢtır.
Boz ve ark (2002) Bu çalıĢmada bağımlı değiĢkenin sıralı bir nitelikte bulunuĢu sıralı probit
modeli kullanılmasını elveriĢli kılmıĢtır. AraĢtırmanın bağımlı değiĢkenini erken benimseyen,
geç benimseyen ve benimsemeyen Ģeklinde üç kategoriye ayrılmıĢtır. Mısır üretimi erken
benimseyen çiftçilerin daha yüksek eğitim düzeyine, daha büyük iĢletmelere, daha yüksek
gelire, daha sulanabilir araziye ve daha çok traktöre sahip olan çiftçiler olarak göstermiĢtir.
Özkaya ve ark (1999) Birinci grup materyal, kurum ve kuruluĢlardan sağlanan rapor,
dökümanlar ve literatürden oluĢmuĢtur. Ġkinci grup materyal Halilbeyli Köyü'ndeki üreticiler
ile yüzyüze görüĢülerek yapılan 40 adet anketden sağlanan verilerdir. Üçüncü grup materyal
ise KKD oturumlarından elde edilen, kolaylaĢtırıcı (facilitator) dediğimiz araĢtırmauygulamanın yürütücüleri, katılan uzmanlar ve katılımcı üreticilerin birlikte sağladığı,
paylaĢtığı, tartıĢarak geliĢtirdiği ve bilgi haline dönüĢtürdüğü verilerdir. Katılımcı Kırsal
Değerlendirme yaklaĢımının ülkemizdeki bu ilk uygulanıĢı; gerek araĢtırma gerekse kırsal
kalkınma ve yayım çalıĢmalarında bu yaklaĢımın verimli bir Ģekilde uygulanabileceğini
8
göstermektedir. KKD yaklaĢımını uygulamak isteyen kuruluĢlar (kamu veya STK) kendi
içlerinde daha demokratik ve katılımcı, açık iletiĢimi öngören yapı ve iĢleyiĢler kurmalıdırlar.
ÖzçatalbaĢ (1994) “Güneydoğu Anadolu Proje Bölgesinde Tarımsal Yayımın Analizi ve
Etkin Bir Yayım ÇalıĢması Ġçin Gerekli KoĢulların Saptanması” konusundaki çalıĢma ile,
GAP bölgesi illerinden ġanlıurfa‟da yürütülmekte olan tarımsal yayım faaliyetlerinde ortaya
çıkan sorunlar ıĢığında, etkin bir yayım çalıĢmasının koĢullarını ortaya koymayı amaçlamıĢtır.
Buna göre pamuk, buğday, arpa ve kırmızı mercimekte üretici uygulamaları ile yayım
birimlerinin önerileri arasında 1/3 – ´ oranında uyumsuzluk bulunurken, üreticilerin üretim
tekniği ( % 2,4) ve iĢletme ekonomisiyle ( %71,4) ilgili bilgileri büyük oranda kırsal toplum
içindeki bilgi kaynaklarından karĢıladığı tespit edilmiĢtir. Yayım birimlerinin bilgi kaynağı
olarak önemi çok düĢük bulunmuĢtur. AraĢtırıcı, yayımcı ve üretici üçlüsünü tarla düzeyinde
bir araya getirmek için üretim sistemleri araĢtırmaları yaklaĢımından yararlanılarak, çiftçi
Ģartlarında denemelere önem verilmesi gerektiği, böylece söz konusu üçlünün tarla düzeyinde
bir araya gelmesiyle etkin bir iĢbirliği ve bilgi akıĢının sağlanacağı dile getirilen çözüm
önerilerindendir.
Özkaya (1991) Tarımsal yayımcıların etkinliği üzerine yaptığı araĢtırmada ise yayımcıların
ancak %30'unun yeni bir ürün teknik veya yeni bir çalıĢma biçimine uyumunun yeterli olduğu
sonucu ortaya çıkmıĢtır. Yayımcıların %60'ı çalıĢtığı iĢte düĢünce ve deneyimlerini uygulama
Ģansını çok az veya oldukça az bulmaktadır. Yayımcıların %43'ü iĢlerinde yöneticilerin
kendilerine verdiği yetki ve sorumluluğu çok az veya oldukça az diye nitelendirmektedirler.
Aynı araĢtırmada yayımcıların çoğunun yenilikleri çiftçilere benimsetme ve yaymada etkin
olamadıklarını belirttikleri görülmektedir.
9
3. MATERYAL ve YÖNTEM
3.1. Materyal
ÇalıĢmanın ana materyalini, Ereğli Ġlçesi Köy Bazlı ve Nitelikli süt iĢletmeleri ile
yapılan anketlerden elde edilen birincil veriler oluĢturmuĢtur. Ayrıca, Konu ile ilgili daha
önce yapılmıĢ olan araĢtırmalar ile ilgili kurum ve kuruluĢların yapmıĢ olduğu verilerden de
çalıĢmada yararlanılmıĢtır. ÇalıĢma 2012-2013 üretim dönemlerini kapsamakta olup, anketler
bizzat araĢtırıcı tarafından doldurulmuĢtur.
3.2. Yöntem
3.2.1. Örnek ĠĢletmelerin Seçiminde Kullanılan Yöntem
AraĢtırmanın, ana çerçevesini belirlemede Konya Süt Komisyonu tarafından yapılmıĢ
olan envanter kayıtları dikkate alınmıĢtır. Konya ilinde en fazla süt üretimi yapıldığı Ereğli
ilçesi gayeli örnekleme metoduna göre seçilmiĢ olup burada da ilçe genelinde Konya Süt
Komisyonu verileri alınmıĢtır. Ġlçede süt üretim faaliyetinde bulunan iĢletmeler Köy Bazlı ve
Nitelikli Süt ĠĢletmeleri olarak ikiye ayrılmıĢtır. AraĢtırmada iĢletmelerden toplanacak
bulguların doğruluğunu arttırmak ve populasyondaki farklı bölümlerin yeterince temsil
edebilmesini sağlamak (GüneĢ ve Arıkan 1985) amacıyla tabakalı örnekleme metodu
kullanılmıĢtır.
Örnek hacminin belirlenmesinde kullanılacak olan tabakalı örnekleme yöntemi
aĢağıdaki gibidir. Örnek hacmi sağılan inek sayısı üzerinden belirlenmiĢtir.
=
D=
(N h S h ) 2
N2D2+
N h (S h )2


n = Örnek Hacmi
10
N = Populasyondaki Birim Sayısı (adet)
d= Populasyona Ait Hata Terimi
t= Standart Normal Dağılım Değeri
ℎ = h. Tabakadaki Birim Sayısı (Frekans)
ℎ = h. Tabakanın Standart Sapması
Bu formül yardımı ile örnek büyüklüğü 49 olarak hesaplanmıĢtır. Örnek hacminde yer
alan iĢletmeler tesadüfen seçilerek gönüllülük ilkesine göre anket yapılmıĢtır. Örnek hacmi
içerisinde yer alan iĢletmelerin sağılan hayvan sayıları 1-20‟ye kadar olan iĢletmeler “köy
bazlı iĢletmeler” olarak, 20 baĢ ve daha fazla sağılan hayvanı olan iĢletmeler ise “nitelikli
iĢletmeler” olarak tanımlanmıĢtır. AraĢtırma sonuçları bu sınıflandırma üzerinden ve
iĢletmeler ortalamasına göre yapılmıĢtır. Bu tabakalardan hayvan sayısı 1-10 olan tabakadan
24, hayvan sayısı 11-20 olan tabakadan 10, hayvan sayısı 21-50 olan tabakadan 9, hayvan
sayısı 51-+ olan tabakadan 6 adet olmak üzere toplam 49 anket yapılmıĢtır. Çizelge 1‟de köybazlı iĢletmelerde yapılan anket sayısı verilmiĢtir. Çizelge 2‟de nitelikli iĢletmelerde yapılan
anket sayısı verilmiĢtir.
Çizelge. 1. Köy-bazlı örnek iĢletmelerin hayvan sayısı dağılımı
ĠĢletme GeniĢlik Grupları
1-10
11-20
Toplam
Örnek Hacmi (adet)
24
10
34
Çizelge. 2. Nitelikli örnek iĢletmelerin hayvan sayısı dağılımı
ĠĢletme GeniĢlik Grupları
21-50
51-+
Toplam
Örnek Hacmi (adet)
9
6
15
AraĢtırmada veri toplama amacıyla hazırlanan anket üç kısımda ele alınmıĢtır. Birinci
kısımda sosyo-ekonomik özellikler, ikinci kısımda süt üreticilerinin üretim ile ilgili
problemleri ve üçüncü kısımda ise üreticilerin iletiĢim davranıĢları ele alınmıĢtır. AraĢtırmada
kullanılan anket formu ile ilgili ulusal ve uluslar arası çalıĢmaların yanı sıra araĢtırma
bölgesinin hayvancılık özellikleri göz önünde bulundurularak hazırlanmıĢtır. Süt sığırcılığı
11
yapan iĢletmelerden toplanan veriler için kukla değiĢkenleri oluĢturulmuĢtur. Daha sonra bu
veriler SPSS istatistik paket programı kullanılarak değerlendirilmiĢtir.
3.2.2. ĠĢletmelerin Sosyo-ekonomik sonuçlarının değerlendirilmesinde Kullanılan
Metot
ĠĢletmelerin sosyo-ekonomik faaliyetleri değerlendirilirken basit yüzde hesaplamalar ve
iĢletme ortalamaları kullanılmıĢtır. AraĢtırmada, incelenen iĢletmelerin nüfus ve iĢgücü
potansiyelleri, arazi kullanım durumları, gayri safi üretim değeri, değiĢen masraflar ve brüt
kar hesaplamaları yapılmıĢtır. ĠĢletmelerde mevcut nüfusun yaĢ, cinsiyet, eğitim durumu ve
iĢgücü potansiyeli gibi özellikler ayrı ayrı değerlendirilmiĢtir. Nüfusun erkek iĢgücüne
çevrilmesinde kullanılan katsayılar Çizelge 3‟de verilmiĢtir.
Çizelge. 3. Nüfusun erkek iĢgücüne çevrilmesinde kullanılan katsayılar
YaĢ Grupları
0-6
7-14
15-49
50-+
Kaynak: Açıl ve Demirci, 1984, S.97.
Erkek
0,00
0,50
1,00
0,75
Kadın
0,00
0,50
0,75
0,50
ĠĢletmelerde çeĢitli iĢlerde çalıĢtırılan yabancı iĢgücü, yaĢ ve cinsiyete göre
hesaplanmıĢtır. Yabancı iĢgücüne ödenen ücretin toplamı ekonomik faaliyet sonuçlarında
iĢgücü masraflarının hesaplanmasında dikkate alınmıĢtır.
ĠĢletmelerde GSÜD, tarımsal faaliyet sonucu elde edilen bitkisel ve hayvansal ürün
miktarının, çiftçi eline geçen ürün fiyatları ile çarpılması sonucunda bulunan değere,
produktif demirbaĢ kıymet artıĢının (PDKA) ilavesi ile bulunmuĢtur (Açıl ve Demirci 1984).
PDKA, hayvan hareketlerine neden olan doğum, ölüm, hayvan alımı, satımı ve
tüketimi gibi faktörler dikkate alınarak hesaplanmıĢtır. Buna göre; PDKA=(Sene Sonu Sürü
Kıymeti + Satılan Hayvan Değeri + Kesilen Hayvanların Değeri) – (Sene BaĢı Sürü Kıymeti
+ Satın Alınan Hayvan Değeri) (Kıral ve ark. 1999).
Toplam değiĢen masraflar gayrisafi üretim değerinden çıkartılarak brüt kar elde
edilmiĢtir (Açıl ve Demirci, 1984).
12
Hayvan varlığının ortaya konulmasında mevcut sığırları aynı bazda incelemek için
büyük baĢ hayvan birimine (BBHB) çevrilmiĢtir (ErkuĢ ve Ark., 1995).
Çizelge. 4. BBHB‟ne çevirmede kullanılan katsayılar
Hayvan Türü
Boğa (kültür-melez)
Boğa (yerli)
Öküz (kültür-melez)
Öküz (yerli)
Ġnek (kültür-melez)
Ġnek (yerli)
Buzağı (kültür-melez)
Buzağı (yerli)
Dana (1 yaĢ) (kültür-melez)
Dana (1 yaĢ) (yerli)
Düve (2 yaĢ) (kültür-melez)
Düve (2 yaĢ) (yerli)
Koyun
Toklu
Kuzu
Keçi
Oğlak
Kaynak: ErkuĢ ve Ark., 1995
Katsayıları
1,40
0,70
1,20
0,60
1,00
0,50
0,16-0,20
0,12-0,16
0,50
0,25
0,70
0,35
0,10
0,08
0,05
0,10
0,05
Süt üretim maliyetinin hesaplanmasında nispi satıĢ değeri yöntemi kullanılmıĢtır. Bu
yöntemde faaliyet koluna yapılan masraflar toplamı, her bir bileĢik ürüne, bunların toplamı
gayrisafi üretim değerine katkı paylarına göre dağılımı yapılmıĢ ve her ürüne düĢen masraf
payı, elde edilen ürünlerin üretim miktarına bölünerek, birim maliyetleri hesaplanmıĢtır (Kıral
ve Ark., 1999).
Yem masrafları; iĢletme dıĢından satın alınan yemler ile iĢletme içinde bitkisel üretim
faaliyetleri sonunda üretilip, süt üretim faaliyetinde kullanılan yemler, yem masrafları olarak
hesaplanmaktadır. ĠĢletme dıĢında temin edilen yem, çiftlik avlusu fiyatları dikkate alınarak
yem masraflarına dahil edilmektedir. Ancak, çiftlikte üretilip de çiftlik avlusu fiyatları
bilinmeyen yemlerin masrafları hesaplanırken, bu yemlerin pazar fiyatları esas alınıp, bu
fiyattan pazarlama masrafları düĢülerek bulunan fiyatları dikkate alınmaktadır.
ĠĢçilik masrafları; iĢgücü masraflarının hesaplanmasında yabancı iĢgücü ve aile iĢgücü
esas alınmaktadır. Faaliyette kullanılan aile iĢgücünün, fiili çalıĢma süresi tespit edilip, bunun
için hesaplanacak ücret, yabancı iĢçilere ödenecek ücret esas alınarak alternatif maliyete göre
hesaplanmıĢtır.
Veteriner-Ġlaç masraflarının hesaplanmasında üretici beyanları esas alınmıĢtır.
13
3.2.3. ĠĢletmelerin Ġstatistiksel Analizinde Kullanılan Yöntem
AraĢtırmada kullanılan veriler ilk olarak anketlerden excell tablolarına aktarılmıĢ ve
gerekli düzenlemeler yapılmıĢtır. Daha sonra bu veriler SPSS istatistik programına aktarılarak
çalıĢmanın amacı doğrultusunda analiz edilmiĢtir. Bu bağlamda araĢtırmanın amacını
gerçekleĢtirmek için frekans, yüzde ve standart sapmadan oluĢan tanıtıcı istatistikler
kullanılarak gerekli tablolar oluĢturulmuĢtur.
ĠĢletmelerin niteliğine ve iĢletmelerde yeniliklerin benimsenme düzeyine etki eden
faktörlerin belirlenmesi amacıyla iki adet logistik regresyon modeli oluĢturulmuĢtur. Ġlk
logistik regresyon modelinde nitelikli iĢletmelerin nitelikli olmasını etkileyen faktörler
açıklanmıĢtır. Bağımlı değiĢken olarak nitelikli iĢletmeler ele alınmıĢ, bağımsız değiĢkenler
ise, arazi miktarları, eğitim durumu, yaĢ, gazete okuma, internet kullanma ve serbest veteriner
hekime gitme sıklıkları ele alınmıĢtır. Ġkinci logistik regresyon modelinde ise iĢletmelerin
yenilikleri benimseme düzeylerini etkileyen faktörler ortaya konulmuĢtur. Bağımlı değiĢken
olarak yenilikler ele alınmıĢtır, bağımsız değiĢken olarak nitelikli iĢletmeler, arazi miktarları,
eğitim durumu, yaĢ, gazete okuma, internet kullana, tarım il/ilçe müdürlükleri ve serbest
veteriner hekime gitme sıklıkları ele alınmıĢtır. Her birinde kukla değiĢkenler kurularak
analizler yapılmıĢtır.
Bağımlı değiĢkenin ikili (0,1) olduğu durumlarda kullanılabilecek analiz yöntemleri
sınırlıdır. Yaygın olarak kullanılanlar modeller Lojistik Regresyon (LR), Probit ve Doğrusal
Olasılık Modelleridir (Cankurt ve ark., 2010).
Logistik regresyon; cevap değiĢkeninin kategorik ve ikili, üçlü ve çoklu kategorilerde
gözlendiği durumlarda açıklayıcı değiĢkenlerle neden sonuç iliĢkisini belirlemede yararlanılan
bir yöntemdir. Açıklayıcı değiĢkenlere göre cevap değiĢkeninin beklenen değerlerinin olasılık
olarak elde edildiği bir regresyon yöntemidir (Özdamar, 1997).
Bağımlı değiĢkenin sürekli olduğu ve bağımlı değiĢkenin iki ya da ikiden çok düzey
içeren kesikli bir değiĢken olması durumunda lineer regresyon modeli için öngörülen
varsayımlar bozulmakta ve hata teriminin binom dağılım göstermesi sebebiyle gözlem
varyansları
eĢit olmamaktadır. Bu durumda veriler lineer regresyon analizi ile
14
incelenemediğinden lojistik regresyon analizinin kullanılması önerilmektedir (Bagley ve ark.,
2001).
Bağımlı değiĢkenin alabileceği değerlerin 0-1 arasında olmasını sağlamak için bağımsız
değiĢken ve bağımlı değiĢken arasında eğrisel bir iliĢkiyi sağlayan modeli kullanmak daha
uygundur. Logistik regresyon modeli aĢağıdaki gibidir.
E(y i ) =  =  0 + 1 x 1i +  2 x 2 i .............+  k x ki
E(y i ) ise -  ,  arasında değer almaktadır.
Ġki düzeyli logistik modele iliĢkin varsayımlar Ģöyledir:
i)
y i  (0,1),
i=1,2,3,......N
ii)
P(y i =1/ x i )=
exp(  0  1 x1i   2 x 2i........... k xki )
1  exp(  0  1 x1i   2 x 2i........... k xki )
iii)
y 1 , y 2 ,.........,y n ‟ler istatistik olarak bağımsızdır.
iv)
Bağımsız değiĢkenler birbirinden bağımsızdır (AktaĢ ve ErkuĢ, 2009).
Logistik regresyon modelinin yorumlanmasında kullanılan odds oranı olayın gözlenme
olasılığının gözlenmeme olasılığına bölünmesiyle elde edile bir değerdir.
Olas ılık
 ı = 1−Olas ılık
Ģeklinde hesaplanır.
Odds oranı<1 olduğu durumlarda azalmayı,
Odds oranı=1 olduğu durumlarda iliĢki olmadığını
Odds oranı>1 olduğu durumlarda ise artmayı ifade etmektedir (Süt ve ġenocak, 2007).
15
(3.3)
DÜNYA SÜT SIĞIRCILIĞI DURUMU
4.
4.1. Dünya Süt Üretim ve Tüketim Durumu
Dünyada üretilen sütün % 84‟ü inek sütü, % 13‟ü manda sütü, geri kalanı ise koyun ve
keçiden sütüdür. Manda sütünün % 90‟ı Hindistan ve Pakistan‟da, geri kalanı ise Mısır, Çin
ve Ġtalya‟da üretilmektedir. Önemli süt üreticileri arasında AB-27, Hindistan, ABD, Çin,
Rusya, Pakistan, Brezilya, Ukrayna, Türkiye, Meksika ve Avustralya da bulunmaktadır.
Çizelge 5‟de yıllar itibari ile Dünyada hayvan ırklarına göre toplam süt üretim miktarı
verilmiĢtir.
Çizelge. 5. Dünyada hayvan ırklarına göre toplam süt üretim miktarı (bin ton;%)
Yıl
Toplam
Süt
Üretimi
Ġnek Sütü
Üretimi
Manda
Sütü
Üretimi
Oran
(%)
1991
533.220
469.867
88,12
7.864
1,47
9.833
1,84
44.400
8,33
1992
525.912
460.485
87,56
7.756
1,47
10.364
1,97
46.100
8,77
1993
528.012
459.992
87,12
7.671
1,45
10.861
2,06
48.189
9,13
1994
532.584
461.216
86,60
7.973
1,50
11.488
2,16
50.532
9,49
1995
540.163
464.338
85,96
7.986
1,48
11.790
2,18
54.656
10,12
1996
547.021
467.773
85,51
8.267
1,51
11.812
2,16
57.754
10,56
1997
550.768
469.179
85,19
8.171
1,48
12.113
2,20
59.870
10,87
1998
559.493
475.194
84,93
8.188
1,46
12.463
2,23
62.220
11,12
1999
570.436
483.529
84,76
8.176
1,43
12.575
2,20
64.717
11,35
2000
578.883
490.168
84,67
8.084
1,40
12.657
2,19
66.511
11,49
2001
589.624
497.704
84,41
8.238
1,40
12.908
2,19
69.282
11,75
2002
604.592
510.557
84,45
8.287
1,37
13.358
2,21
70.859
11,72
2003
615.645
518.174
84,17
8.533
1,39
13.867
2,25
73.504
11,94
2004
629.283
527.983
83,90
8.726
1,39
14.092
2,24
76.872
12,22
2005
647.707
543.763
83,95
8.958
1,38
14.585
2,25
78.778
12,16
2006
666.082
559.831
84,05
9.268
1,39
14.704
2,21
80.639
12,11
2007
680.685
571.183
83,91
9.137
1,34
14.921
2,19
83.632
12,29
2008
696.109
580.428
83,38
9.118
1,31
15.406
2,21
89.354
12,84
2009
702.137
583.401
83,09
9.246
1,32
15.510
2,21
92.138
13,12
2010
720.870
599.438
83,13
10.046
1,39
16.690
2,31
92.517
12,83
606.660
83,70
9.262
1,28
15.855
2,19
93.016
12,83
724.793
2011
Kaynak: Anonim, 2013a
Oran Koyun Sütü Oran Keçi Sütü oran
(%)
Üretimi
(%)
Üretimi
(%)
16
Dünya beslenmesinde önemli bir besin maddesi olan sütün üretimi yaklaĢık 725
milyon ton‟dur. Süt üretiminin %36‟lık kısmı Asya‟da, %31‟lik kısmı Avrupa‟da, %24‟lük
kısmı Amerika‟da, %5‟lik kısmı Afrika‟da ve %4‟lük kısmı Okyanusya‟da yer almaktadır.
4% 5%
24%
31%
Afrika
Amerika
Asya
Avrupa
36%
Okyanusya
Kaynak: Anonim, 2013a
ġekil. 1. Dünya kıtalara göre süt üretimi (ton)
2012 yılı dünya toplam süt üretimi 725 milyon ton olup kıtalara göre dağılımı ġekil
1‟de verilmiĢtir. Dünyada önemli süt üreticisi konumundaki ülkeler; AB-27 ülkeleri, ABD,
Hindistan, Çin, Rusya, Pakistan, Brezilya, Almanya, Türkiye ve Fransa‟dır.
180000
160000
140000
120000
100000
80000
60000
40000
20000
0
Kaynak: Anonim, 2013a
ġekil. 2. Dünya‟da önemli süt üreticisi ülkeler ve süt üretim miktarları (bin ton)
17
Yıllık 147,5 milyon tonluk üretim ile AB dünyanın en büyük süt üreticisi
konumundadır. En fazla süt üreten ülke ise yıllık 105 milyon ton ile Hindistan‟dır. Almanya,
Fransa ve Ġngiltere AB ‟de toplanan sütün yaklaĢık yarısını üretmektedirler. AB‟de toplanan
ortalama süt miktarları ve üye ülkelere göre dağılımı incelendiğinde en büyük payı %20,75 ile
Almanya almakta, bunu %17,9 ile Fransa, %11 ile Ġngiltere, %8,2 ile Hollanda, %7,8 ile
Ġtalya ve %5,5 ile Polonya izlemektedir.
600.000
500.000
400.000
İnek
Koyun
300.000
Keçi
200.000
Manda
100.000
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
0
Kaynak: Anonim, 2013a
ġekil. 3. Dünya süt üretiminin yıllar itibari ile hayvansal üretim miktarı (bin ton)
Önemli bir hayvansal besin olan sütün üretiminde ineklerin büyük bir payı vardır. Daha
önce de belirtildiği gibi ülkedeki genel geliĢmeye paralel olarak süt üretiminde ineklerin payı
artmaktadır ve bazı geliĢmiĢ ülkelerde tek süt üretim kaynağı ineklerdir. Dünya toplam süt
üretiminin %84‟ü inek sütü, %13‟ü manda sütü, %2‟si koyun sütü, %1‟i keçi sütüdür.
18
1.050.000
950.000
850.000
750.000
650.000
550.000
450.000
1988 1990 1992 1994 1996 1998 2000 2002 2004 2006 2008 2010 2012 2014 2016 2018 2020 2022
Kaynak: Anonim, 2010
ġekil. 4. Dünya süt üretim projeksiyonu (bin ton)
Dünya süt üretim projeksiyonuna bakıldığında, 2003 ve 2009 yıllarında bazı düĢüĢler
görülmektedir. Bu durum süt üretimi gelirlerinin düĢük olması yüksek girdi maliyetlerinin
olmasına bağlıdır. Buradaki düĢmenin en büyük etkeni süt fiyatlarının düĢük, girdi
maliyetlerinin yüksek olduğu gösterilmektedir. Buna karĢılık süt ürünleri sektöründe
büyümenin önemli bir kısmı son 4 yılda Hindistan, Pakistan, Ortadoğu ve Çin gibi yükselen
ülkelerde gerçekleĢmiĢtir.
Dünya Süt ve Süt Ürünleri Tüketimi
Süt tüketiminde son yıllarda önemli artıĢlar olmuĢtur bu da hane gelirindeki
yükseliĢlerden kaynaklanmaktadır. Bu durum da tüketim alıĢkanlıklarını değiĢtirmektedir.
Geleneksel olarak Asya beslenme tarzının bir parçası olmayan süt ürünleri, son yıllarda
yaygınlaĢmaya baĢlamıĢtır.
KiĢi baĢı içme sütü tüketiminde yıllık 107 kg ile Avustralya birinci sıradadır. AB‟de
yıllık içme sütü tüketimi 89 kg, Amerika‟da 83 kg‟dır. Türkiye‟de kiĢi baĢına süt tüketimi 26
kg‟dır (BAKA, 2011).
19
AĢağıdaki Ģekilde bazı ülkelerin süt tüketim miktarlarının projeksiyonu verilmiĢtir. Bu
projeksiyona göre süt tüketim oranın en yüksek olduğu ülke Uruguay‟dır. En düĢük süt
tüketimi ise Çin alır.
250
Arjantin
200
Avusturya
Brezilya
Kanada
150
Çin
AB-27
100
Japonya
Meksika
50
Rusya
ABD
Uruguay
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
0
Türkiye
-50
Kaynak: Anonim, 2006b
ġekil. 5. Dünya süt tüketimi (ton)
Ġçme sütü ürünlerinin 2008‟de endüstriyel üretimindeki durgunluk, içme sütünün
tüketiminde dünya genelinde bir azalma olduğunu göstermektedir. GeliĢmekte olan ülkelerde
endüstriyel ve endüstri dıĢı sektörler arasındaki fark net olarak belirlenememektedir. Ġçme
sütü tüketiminde Batı Avrupa, Kuzey Amerika ve Japonya gibi ülkelerde durgunluk
yaĢanırken; Doğu Avrupa, Latin Amerika, Ortadoğu ve Hindistan gibi dünyanın diğer
bölgelerinde artıĢ gözlenmiĢtir. Son yıllarda dünya genelinde yoğurt, sütlü tatlı ve sütlü
içeceklerin tüketiminde artıĢ olmuĢ; ancak bu artıĢ, fiyatların yükselmesi ve genel ekonomik
kriz ile birlikte 2008'de durmuĢtur. Özellikle Güney Amerika' da kremanın büyüyen bir pazar
olduğu görülmektedir. AB ülkelerinde yıllık kiĢi baĢına içme sütü tüketimi yaklaĢık 89 kg,
Avusturalya'da 107 kg, ABD' de 83 kg'dır (ASÜD, 2010).
20
AĢağıdaki çizelgede baĢlıca bazı ülkelerin kiĢi baĢına süt ve süt ürünleri tüketimi
verilmiĢtir. 2007-2010‟a kadar olan verilerde içme sütü, tereyağ, peynir ve süttozu tüketim
miktarları verilmiĢtir.
Çizelge. 6. SeçilmiĢ bazı ülkelere göre süt ve süt ürünleri tüketimi 2007-2010 (KiĢi/Kg/Yıl)
Ürünler
2007
Ġçme Sütü
Tereyağ
Peynir
Süt tozu
46,93
1,12
11,68
1,46
Ġçme Sütü
Tereyağ
Peynir
Süt tozu
103,94
2,83
10,23
1,29
Ġçme Sütü
Tereyağ
Peynir
Süt tozu
50,40
0,41
2,93
2,56
Ġçme Sütü
Tereyağ
Peynir
92,92
2,35
9,60
Ġçme Sütü
Tereyağ
Peynir
9,16
0,09
0,23
Ġçme Sütü
Tereyağ
Peynir
Süt Tozu
67,85
4,08
12,84
0,84
Ġçme Sütü
Tereyağ
36,82
2,88
Ġçme Sütü
Tereyağ
Peynir
35,52
0,72
2,11
Ġçme Sütü
Tereyağ
Peynir
Süt tozu
38,88
2,58
2,42
1,34
Ġçme Sütü
Tereyağ
Peynir
Süt tozu
84,16
5,81
5,87
0,24
Ġçme Sütü
Tereyağ
Peynir
85,29
2,99
4,80
2008
Arjantin
48,27
1,13
11,93
1,83
Avusturya
106,17
3,10
10,11
1,27
Brezilya
50,86
0,41
3,04
2,58
Kanada
93,92
2,63
9,26
Çin
9,58
0,10
0,24
AB-27
68,60
3,96
13,00
0,72
Hindistan
38,08
3,11
Japonya
34,95
0,68
1,84
Meksika
38,35
2,06
2,26
1,40
Yeni Zelanda
79,94
5,04
4,94
0,24
Rusya
86,40
3,23
5,36
21
2009
2010
47,89
1,03
12,09
1,69
48,56
0,99
12,14
1,72
108,25
3,16
9,99
1,25
108,14
3,15
9,95
1,27
50,10
0,41
3,073
2,61
49,86
0,41
18
2,68
91,23
2,64
9,18
91,54
2,67
9,22
11,28
0,10
0,24
12,35
0,11
0,25
68,65
3,94
12,89
0,66
66,99
3,91
13,03
0,64
38,46
3,30
40,81
3,65
33,91
0,59
1,81
33,74
0,64
1,90
39,31
1,98
2,61
1,34
40,11
2,00
2,62
1,41
79,08
5,11
4,98
0,24
78,20
5,01
5,13
0,25
86,84
2,94
5,27
87,72
3,07
5,35
Süt tozu
0,82
Ġçme Sütü
Tereyağ
Peynir
98,39
6,05
18,54
Ġçme Sütü
Tereyağ
Peynir
Süt tozu
79,16
2,11
4,22
0,26
Ġçme Sütü
Tereyağ
Peynir
95,26
2,13
14,71
Ġçme Sütü
Tereyağ
Peynir
Kaynak: Anonim, 2012
24,45
20,66
84,00
0,93
Ġsviçre
98,73
6,02
18,92
Ukrayna
77,02
1,79
4,05
0,20
ABD
90,07
2,21
14,61
TÜRKĠYE
26,02
21,00
85,41
0,69
0,71
98,43
5,91
19,24
97,60
5,97
19,29
77,66
1,96
4,01
0,26
80,10
2,08
4,19
0,26
89,29
2,21
14,66
88,98
2,30
14,94
26,82
21,56
86,02
27,03
21,93
86,95
Dünyada yaklaĢık 81 milyon ton UHT ve pastörize içme sütü üretilmektedir. Ġçme sütü
üretiminde AB, ABD, Rusya, Japonya, Kanada, Avustralya ve Arjantin önemli bir paya
sahiptir. Son beĢ yıllık süreçte AB ülkelerinde, ABD, Japonya ve Norveç gibi ülkelerde içme
sütü üretim miktarlarında önemli bir değiĢiklik gözlenmezken; Arjantin, Çin, Kanada ve
Ġsviçre‟de artıĢ gözlenmiĢtir. Rusya‟da ise azalma gözlenmiĢtir. Bu azalma üzerinde ülkedeki
ekonomik geliĢmeler, toplumun baĢka gıdalara yönelmesi gibi faktörlerin rol oynadığı
belirtilmektedir. ArtıĢ görülmesinin sebebi ise tüketici talebi ve ihracat olanakları olarak
özetlenebilir (Anonim, 2005a).
4.2. Dünya Süt Ġthalat-Ġhracat Durumu
Dünya süt ürünleri üretimi son 30 yılda özellikle de 1980‟li yılların ilk yarısından sonra
bazı değiĢiklikler göstermiĢtir. Bu değiĢiklik dünya tüketimi ve ticaretini de etkilemiĢtir.
Dünya ticaretine konu olan ürün çeĢidi artmıĢtır. 1980‟li yıllara kadar süt ürünlerinin dünya
ticaretinde tereyağı ve peynirin bir hakimiyeti söz konusu iken, son yıllarda süt, dondurma ve
yoğurt gibi süt ve süt ürünlerinin de dünya ticaretinde giderek önem kazanmaktadır. Süt ve süt
ürünlerinin beslenmede taĢıdıkları büyük önemin yanı sıra dünya genelinde refah düzeyinin
artması, ulaĢtırma ve lojistik hizmetlerinin geliĢmesi, çok uluslu Ģirketlerin süt sektöründeki
yatırımları, önde gelen üretici ülkelerin stoklarını eritme çabaları dünya süt ve süt ürünleri
ticaretine hız kazandıran baĢlıca unsurlar olmuĢtur (Sarısaçlı, 2008).
22
Çizelge. 7. Dünya süt ihracat ve ithalat miktarları (ton) ve değerleri ($)
Yıllar
Ġhracat (1000 ton)
Ġhracat (1000$)
Ġthalat (1000 ton)
Ġthalat (1000$)
1991
3.987
1.864.752
4.128
1.893.438
1992
4.455
2.235.160
4.533
2.262.129
1993
4.659
2.307.556
4.522
2.269.222
1994
5.421
2.609.078
5.335
2.676.702
1995
5.508
3.017.186
5.463
3.145.665
1996
5.795
3.085.743
5.861
3.234.944
1997
5.993
2.950.118
6.316
3.221.134
1998
6.471
3.182.484
6.735
3.344.782
1999
6.652
3.135.635
7.249
3.318.099
2000
6.593
2.778.774
7.356
2.985.036
2001
6.120
2.707.434
6.742
2.939.918
2002
5.976
2.677.343
6.854
3.013.405
2003
6.610
3.497.467
7.555
3.874.335
2004
7.478
4.251.706
7.672
4.357.533
2005
7.966
4.467.120
7.792
4.463.215
2006
8.917
4.903.161
8.454
4.820.196
2007
9.273
6.439.085
8.953
6.428.910
2008
9.956
7.506.116
9.704
7.326.605
2009
10.528
6.272.566
9.983
6.080.480
2010
10.748
7.224.185
10.469
7.170.255
Kaynak: Anonim, 2013a
Genel olarak üretilen sütün çoğu bulunduğu bölge ve ülkede tüketilmektedir. Dünya
genelinde ticarete konu olan sütün toplam dünya üretimi içindeki payı sadece %7‟dir. Süt
üretiminde kendi kendine yeterli olan ülkeler sadece Hindistan, Pakistan, Kırgızistan, Somali,
Güney Afrika ve Fransız‟dır. Diğer taraftan Doğu Avrupa, AB–27, Kuzey Amerika, ġili,
Arjantin, Uruguay ve Okyanusya ülkeleri süt ihracatçısı konumundadırlar.
23
20.000
18.000
16.000
14.000
12.000
10.000
İthalat (1000 ton)
8.000
İhracat (1000 ton)
6.000
4.000
2.000
2022
2020
2018
2016
2014
2012
2010
2008
2006
2004
2002
2000
1998
1996
1994
1992
1990
0
Kaynak: Anonim, 2010
ġekil. 6. Dünya süt ithalat-ihracat miktarı (bin ton)
Dünya süt ithalatı ve ihracatı yıllar itibari ile artmıĢtır. Dünya süt ve süt ürünleri ticareti,
çeĢitli dinamiklerin etkisindedir. Dünya‟nın farklı bölgelerindeki süt üretimi, süt ve süt
ürünleri talebi ve ekonomik koĢullar etkili olmaktadır. Ayrıca ulusal ve uluslar arası siyasi
ortamlardaki geliĢmelerde pazar fırsatlarını ve firma stratejilerini yönlendirerek dünya süt ve
süt ürünleri ticaretini Ģekillendirmektedir.
Dünya süt ürünlerinin ihracat değeri yaklaĢık 10 milyon ton olmuĢtur. Süt ve süt ürünleri
beslenmede taĢıdıkları büyük önemin yanı sıra dünya genelinde refah düzeyinin artması, Çin
ve Hindistan gibi geliĢmekte olan ülkelerin beslenme diyetlerinde süt ve süt ürünlerine daha
fazla yer vermeye baĢlamıĢtır. UlaĢtırma ve lojistik hizmetlerinin geliĢmesi, çok uluslu
Ģirketlerin süt sektöründeki yatırımları, süt arzının fazla olduğu geçmiĢ yönde gelen üretici
ülkelerin stoklarını eritme çabaları, dünya süt ve süt ürünleri ticaretine hız kazandıran baĢlıca
unsurlar olmuĢtur.
Dünya tereyağı ithalatı bir önceki yıla göre yaklaĢık %1,2 azalarak 305 bin ton olarak
gerçekleĢmiĢtir. Ġthalatçı ülkeler arasında ilk sırayı 109 bin ton ile pazardaki payı %37 olan
Rusya yer almaktadır. Rusya‟yı 49 bin ton ile %18 paya sahip olan Meksika ve 19bin ton ile
%14‟lük ithalat payına sahip olan AB takip etmektedir (Anonim, 2011).
24
Dünya tereyağı ihracatı %1,1‟lik azalıĢ ile 805 bin ton olarak gerçekleĢmiĢtir.
Tereyağında, Yeni Zelanda 428 bin ton ile %58‟lik ihracat payına sahiptir ve bu payı ile dünya
pazarında lider konumundadır. Tereyağının büyük kısmı Asya ve Orta Doğuya ihraç edilmekle
birlikte Yeni Zelanda‟nın ihracatı dünyanın hemen her bölgesinde geniĢ bir coğrafi dağılıma
sahiptir (ASÜD,2010).
Yeni Zelanda‟dan sonra AB, 155 bin ton ihracat hacmi ile %21‟lik paya sahiptir. AB
ihracatçısı için ana hedef, Kuzey Afrika ve Orta Doğudaki büyük pazarların yanı sıra diğer
büyük pazar olmaya aday olan Rusya‟dır. Avustralya 63 bin tonluk ihracat hacmi ile 2010
yılında %9‟luk pay ile tereyağı ihracatında en büyük üçüncü tedarikçi ülke olmuĢtur.
Avustralya‟nın ihracatının yarısının Singapur, Güney Kore ve Malezya baĢta olmak üzere
Asya ülkeleri oluĢturmaktadır (ASÜD,2010).
Dünya tereyağı ithalatı bir önceki yıla göre yaklaĢık %1,2 azalarak 305 bin ton olarak
gerçekleĢmiĢtir. Ġthalatçı ülkeler arasında ilk sırayı 109 bin ton ile pazardaki payı %37 olan
Rusya yer almaktadır. Rusya‟yı 49 bin ton ile %18 paya sahip olan Meksika ve 19bin ton ile
%14‟lük ithalat payına sahip olan AB takip etmektedir (Anonim, 2012).
800
700
600
AB-27
500
ABD
Türkiye
400
Hindistan
300
Çin
200
İngiltere
100
Kaynak: Anonim, 2010
ġekil. 7. Dünya süt fiyatları (ton/$)
25
FAO 2011 verilerine göre AB ve ABD‟de süt üretici fiyatları artmıĢtır. AB‟de olumsuz iklim
koĢulları bazı ülkelerde hayvan varlığının azalmasına, süt veriminin düĢmesine sebep olmuĢ
ve bu durum süt fiyatlarının artmasına neden olmuĢtur. Dünyada süt ve süt ürünlerinde baĢlıca
ihracatçı ülkeler ise Ġtalya, Almanya, Belçika, Ġspanya ve Fransa‟dır.
3000000
2500000
2000000
1500000
1000000
500000
0
Almanya Fransa
Belçika İngiltere Hollanda Portekiz İspanya İrlanda Litvanya
İtalya
Kaynak: Anonim, 2010
ġekil. 8. Dünya‟da önemli süt ihracatı yapan ülkeler ve süt miktarları (ton)
Süt ürünlerinde, dünyada süt ve kremayı en fazla ihraç eden ülkeler, Almanya, Yeni
Zellanda, Hollanda, Fransa, ve Belçika; en fazla ithal eden ülkeler, Ġtalya, Almanya, Belçika,
Cezayir ve Suudi Arabistan‟dır; Yoğurdu en fazla ihraç eden ülkeler, Almanya, Fransa ve
Avusturya, en fazla ithal eden ülkeler, Ġngiltere, Ġspanya ve Almanya‟dır; peyniraltı suyunu en
fazla ihraç eden ülkeler, Almanya, Fransa ve Yeni Zellanda. En fazla ithal eden ülkeler;
Hollanda, ABD ve Çin; Tereyağını en fazla ihraç eden ülkeler; Yeni Zellanda, Hollanda ve
Ġrlanda, en fazla ithal eden ülkeler; Ġngiltere, Fransa ve Hollanda‟dır, peynir ve loru en fazla
ihraç eden ülkeler, Fransa, Almanya ve Hollanda, en fazla ithal eden ülkeler, Almanya, Ġtalya
ve Ġngiltere; dondurmayı en fazla ihraç eden ülkeler Fransa, Almanya ve Belçika, en fazla ithal
eden ülke ise, Ġngiltere, Fransa ve Almanya‟dır (Sarısaçlı, 2008).
26
2000000
1500000
1000000
500000
0
Kaynak: Anonim, 2010
ġekil. 9. Dünya‟da önemli süt ithalatı yapan ülkeler ve süt miktarları (ton)
Çin, AB, Rusya ve Avustralya‟nın v.b. ülkelerin süt ithalat miktarlarında artıĢ olmuĢtur.
On yıllık bir kuraklığın ardından yağıĢların artması Avustralya‟da verime çok etkisi olmuĢtur.
Özellikle süt üreticisi çiftçilerini memnun etmiĢtir. YağıĢlar otlak ve meraları verimli hale
getirmiĢtir.
Son 20 yıldan bu yana Avustralya‟da üretilen özellikle süt miktarı ülke içindeki ihtiyacın
çok üzerinde olmuĢtur. Bu nedenle üretimin %60 arasındaki bir oranla dıĢarıya ihraç ediliyor.
Süt ürünlerinin ihracatının %40′ lara kadar düĢmesinin nedeni ise son 10 yıldan bu yana
yaĢanan kuraklık ve tabi felaketler nedeniyle olduğu belirlenmektedir. Yeni Zelanda tek baĢına
dünya ülkelerinin süt ihtiyacının %25′ lik kısmını karĢılıyor. Avustralya ise %13′ lük kısmını
karĢılamakta. Bu arada Amerika da dünyada ihraç edilen sütünün %7′ sini üretiyor.
Avustralya‟dan Çin, Singapur, Endonezya ve Malezya gibi ülkeler de süt ithal etmektedir.
27
5. TÜRKĠYE SÜT SIĞIRCILIĞI DURUMU
Türkiye gerek coğrafi konumu gerekse bulunduğu iklim kuĢağı nedeniyle süt ve süt
ürünleri sektöründe önemli bir yere sahiptir. Sektör, Türkiye ekonomisinin önemli üretim
dallarından birisidir.
5.1. Türkiye’de Süt Üretim ve Tüketim Durumu
Sığırcılık da Türkiye‟nin doğusu ile batısı arasında önemli farklılıklar görülmektedir.
Ülkenin doğusunda yerli ırklar ağırlıktadır. Yerli ırklar genetik nedenler ve beslenme
koĢullarından dolayı süt verimleri düĢüktür. Bu koĢullarda ülkenin doğu bölgelerinde üretilen
süt, büyük iĢletmeler açısından pek anlam taĢımamaktadır ve fazla süt de yerel mandıralara
satılmaktadır. Yüksek verimli ırk seçimi, besleme ve barınak koĢullarının iyileĢtirilmesi gibi
yollarla bazı yerli ırk ve melez hayvanlarda verimin yükseltilmesi mümkündür. Türkiye‟nin
batısında ise saf Holstein veya melez ırklar ağırlıktadır. Verim, saf ırk ortalama 6 bin,
melezlerde ise 4 bin litre civarındadır.
28
Çizelge. 8. Türkiye‟de ırklarına göre sağılan hayvan sayısı (bin adet) ve toplam süt sığırı varlığı içindeki
oranları(%)
Yıllar
Kültür
Oran
(%)
Kültür
Melezi
Oran
(%)
Yerli
Oran
(%)
Toplam
1991
1.253
10,47
4.033
33,69
6.685
55,84
11.971
1992
1.337
11,19
4.131
34,57
6.481
54,24
11.949
1993
1.442
12,11
4.342
36,46
6.126
51,44
11.910
1994
1.512
12,70
4.543
38,17
5.846
49,12
11.901
1995
1.702
14,44
4.776
40,51
5.311
45,05
11.789
1996
1.795
15,10
4.909
41,30
5.182
43,60
11.886
1997
1.715
15,33
4.690
41,93
4.780
42,74
11.185
1998
1.733
15,71
4.695
42,56
4.603
41,73
11.031
1999
1.782
16,12
4.826
43,66
4.446
40,22
11.054
2000
1.806
16,78
4.738
44,03
4.217
39,19
10.761
2001
1.854
17,58
4.620
43,80
4.074
38,62
10.548
2002
1.859
18,97
4.357
44,45
3.586
36,58
9.802
2003
1.940
19,82
4.284
43,78
3.562
36,40
9.786
2004
2.109
20,95
4.395
43,65
3.564
35,40
10.068
2005
2.354
22,37
4.537
43,11
3.633
34,52
10.524
2006
2.771
25,49
4.694
43,18
3.405
31,32
10.8700
2007
3.295
29,86
4.465
40,46
3.275
29,68
11.035
2008
3.554
32,73
4.454
41,02
2.850
26,25
10.858
2009
3.723
34,72
4.406
41,09
2.594
24,19
10.723
2010
4.198
36,92
4.707
41,40
2.465
21,68
11.370
2011
4.837
39,05
5.121
41,34
2.429
19,61
12.387
40,82
5.776
41,51
2.459
17,67
13.914
5.679
2012
Kaynak: (Anonim, 2013b).
Türkiye‟de toplam süt üretiminin büyük bir çoğunluğu (% 95) inek ve koyun sütünden
oluĢmaktadır. Süt üretimi öncelikle sağılan hayvan sayısına bağlı olarak değiĢmektedir.
Türkiye‟de 1999-2012 yılları arasında hayvan türlerine göre elde edilen süt üretimleri Tablo
8‟de verilmiĢtir.
Türkiye‟de yetiĢtirilen kültür ırkı sığırların önemli bir bölümünü Siyah Alaca sığırlar
oluĢturmakta olup, Jersey ve Simmental ırkları da bulunmaktadır. Yerli ırkların ise önemli bir
kısmını Yerli Kara ırkı oluĢturmakta ve Boz Irk, Doğu Anadolu Kırmızısı ve Güneydoğu
Sarı-Kırmızısı ırkı sığırlar da yaygın olarak yetiĢtirilmektedir. Melez genotipler ise genel
29
itibarıyla, kültür ırklarının yerli ırklar ile melezlenmesi sonucu elde edilmektedir. Bu
melezlemeler çoğunlukla amaçlı olmayıp, amaçlı melezlemeler kasaplık canlı hayvan (dana)
eldesi için yapılmaktadır (Saçlı, 2007).
Çizelge. 9. Türkiye‟de hayvan türlerine göre toplam süt üretim miktarları (bin ton) ve oranları(%)
Genel
Sığır
Toplam
10.239
8.616
1991
10.279
8.714
1992
10.406
8.904
1993
10.561
9.128
1994
10.601
9.275
1995
10.760
9.465
1996
10.076
8.914
1997
9.970
8.832
1998
10.082
8.965
1999
9.793
8.732
2000
9.495
8.489
2001
8.408
7.490
2002
10.611
9.515
2003
10.679
9.609
2004
11.108
10.026
2005
11.952
10.867
2006
12.330
11.279
2007
12.243
11.255
2008
12.542
11.583
2009
13.605
12.480
2010
15.055
13.802
2011
Kaynak: Anonim, 2013a
Yıllar
Oran
(%)
84,1
84,8
85,6
86,4
87,5
88,0
88,5
88,6
88,9
89,2
89,4
89,1
90,0
90,0
90,3
91,0
91,4
92,0
92,35
91,73
91,68
Oran
(%)
1,6
1,5
1,4
1,4
1,1
1,0
0,9
0,8
0,8
0,7
0,7
0,6
0,5
0,4
0,3
0,3
0,2
0,2
0,2
0,2
0,2
Manda
161
155
140
143
114
108
86
79
75
67
63
50
48
39
38
36
30
31
32
35
40
Koyun
1.127
1.089
1.047
991
934
921
826
813
804
774
723
657
769
771
790
795
783
747
734
816
892
Oran
(%)
11,0
10,6
10,1
93,4
8,8
8,6
8,2
8,2
8,0
7,9
7,6
7,8
7,3
7,2
7,1
6,6
6,4
6,1
5,9
5,9
5,9
Keçi
334
319
314
296
277
265
249
245
236
220
209
278
259
253
254
254
237
210
192
272
321
Oran
(%)
3,3
3,1
3,0
2,8
2,6
2,5
2,5
2,4
2,3
2,2
2,3
2,5
2,6
2,4
2,3
2,1
2,0
1,7
1,5
1,9
2,2
Ülkemiz 2011 yılı itibariyle 15.06 milyon tonluk çiğ süt üretimiyle dünyanın en büyük
15‟inci süt üreticisi olmuĢtur. Sektörün bir önceki yıla göre üretimi % 9,03 artıĢ göstermiĢtir.
Çiğ süt üretimin artıĢının yanında sektör sanayi bakımından da geliĢme kaydetmiĢtir. Sektörde
yer alan iĢletmeler, teknolojik seviyeleri ile dünya pazarında rekabet edebilecek düzeydedir.
Ayrıca, Tarım Bakanlığı‟nın 2023 yılı projeksiyonunda 23 milyon ton süt üretim hedefi yer
almaktadır (Boran, 2010).
Türkiye‟de son yıllarda sığır sayısında görülen azalmaya rağmen süt üretiminde ve
verimlilikte sağlanan sınırlı artıĢlar; damızlık hayvan ithalatı ve ıslah çalıĢmalarında olanaklar
ölçüsünde sağlanan teknik baĢarıdan kaynaklanmaktadır.
30
Türkiye Süt Üretimi (1000 ton)
15.000
14.000
13.000
12.000
11.000
10.000
9.000
8.000
1989 1991 1993 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009 2011 2013 2015 2017 2019 2021 2023
Kaynak: Anonim, 2010
ġekil. 10. Türkiye süt üretim miktarı (ton)
Türkiye süt üretimine bakıldığında üretimin 2002 yılında en düĢük seviyeye geldiği
görülmektedir. Bunun sebebi olarak 2000 yılında yaĢanan ekonomik kriz ve o dönemlerde
uygulanan yanlıĢ politikalardır. Türkiye için süt üretiminin kayıt altına alınması büyük önem
taĢımaktadır.
Türkiye Süt ve Süt Ürünleri Tüketimi
Türkiye gerek coğrafi konumu gerekse bulunduğu iklim kuĢağı nedeniyle süt ve süt
ürünleri sektöründe önemli bir yere sahiptir. Sektör, ekonomimizin önemli üretim dallarından
birisidir. Süt özellikle protein, yağ, vitamin (C vitamini hariç) ve mineraller (baĢta kalsiyum
ve fosfor olmak üzere) gibi beslenmede çok önemli olan toplam 85 besin öğesini içermesi ile
sağlıklı beslenmenin temel unsurudur. Günümüzde son zamanlarda çok geniĢ bir sektör olan
süt sektöründe yatırımlar hız kazanarak üretimde artıĢlar yaĢanmaktadır. Geleneksel
metotlarından ziyade modern tesislerde iĢlenen daha sıhhi ve uzun ömürlü süt ve süt
ürünlerine yönelik talep de artmaktadır (Boran, 2010).
Türkiye‟ de sütün elde ediliĢinden tüketim noktasına kadar ulaĢmasındaki pazarlama
sistemi; üreticiler, toplayıcılar, mandıralar, süt iĢleme yerleri, süt ve süt ürünleri Ģirketleri ve
kooperatiflerdir. Bazı üreticiler üretimlerini doğrudan tüketime sunarken, bazıları yerel
alıcılara, süt üretim ve pazarlama kooperatiflerine, süt iĢleme tesislerine yada bu tesislere ait
31
süt toplama merkezlerine vermektedir. Sokak sütçüleri, bakkallar, gıda pazarları, tüketici
kooperatifleri, süt ve ürünleri pazarlamasının son halkasını oluĢturmaktadırlar.
Çizelge. 10. Türkiye‟de süt ve süt ürünleri tüketimi (kg/kiĢi-yıl)
Ürünler
2000
77.07
Peynir
Yoğurt27.80
Ayran
18.95
Tereyağı
1.13
Dondurma
1.39
Süt Tozu
Süt
Ürün
126.34
Toplamı
18.93
Ġçme Sütü
145.27
Toplam Süt
Kaynak: Anonim, 2006b
2001
72.80
2002
61.48
2003
79.61
2004
78.31
2005
79.86
2006
81.99
2007
84.00
2008
85.41
26.25
22.17
28.71
28.24
28.80
29.57
30.29
30.80
17.90
1.33
1.06
15.12
1.09
0.92
19.58
1.46
1.15
19.26
1.43
1.14
19.64
1.45
1.17
20.16
1.49
1.20
20.66
1.52
1.23
21.00
1.54
1.26
119.34
100.78
130.51
128.37
130.92
134.40
137.70
140.02
19.56
138.89
20.55
121.33
20.58
151.09
21.72
150.09
23.22
154.14
23.78
158.18
24.45
162.15
26.02
166.04
2011 yılı itibari ile 15.06 milyon ton ulusal süt üretimi veri alındığında, bunun yüzde
10‟u hayvan beslenmesi ve atık olarak düĢüldüğünde, insan tüketiminin 8-9.5 milyon ton
olduğu söylenebilir. Ülke nüfusu 74 milyon olduğuna göre, kiĢi baĢına yıllık tüketim 166
litredir. Süt ürünleri ithali ve ihracının tüketim konumu üzerinde herhangi bir etkisi yoktur.
Süt tüketimi geleneklerle birlikte geleneksel üretim ve iĢleme sistemleri tarafından
belirlenmektedir.
Süt ürünleri tüketimiyle ilgili kültürel geleneklerin önemine karĢın Türkiye nüfusu kiĢi
baĢına tüketim açısından diğer ülkelere göre geride kalmaktadır. Türkiye‟de taze ürünlerin
tüketim düzeyi yüksek de olsa, kiĢi baĢına peynir tüketimin de, Türkiye ilk sıradadır.
32
120,00
100,00
Peynir
80,00
Yoğurt-Ayran
60,00
Tereyağ
Dondurma
40,00
Süt Tozu
20,00
İçme Sütü
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
0,00
Kaynak: Anonim, 2006b
ġekil. 11. Türkiye süt ürünleri tüketimi (ton)
Türkiye‟de lüks olarak kabul edilen süttozu teknolojisi, bugün geliĢmekte ve süttozu
üreten iĢletmelerin sayısı az da olsa artmaktadır. Fakat baĢta AB ülkeleri olmak üzere bazı
geliĢmiĢ ülkelerin süt ve süt ürünlerini, bir taraftan yurt içinde yüksek sübvansiyonlarla
korurken, diğer taraftan ihracat teĢvikleri ile uluslar arası pazarlarda kendi ürünlerinin önünü
açma çabaları, Türkiye‟de üretilen süt tozunun yurt içinde ve yurt dıĢında pazarlama
imkanlarını engellemektedir. Bu durum süt tozu üreten iĢletmelerde atıl kapasite sorununu
ortaya çıkarmakta, yapılan ithalattan dolayı ülke için önemli döviz kaybına sebep olmakta ve
herĢeyden önemlisi ise çiğ sütte çiftçi eline geçen fiyatın yükselmesine engel olmaktadır.
Dolayısıyla Türkiye‟nin süt sektöründe geliĢmiĢ ülkelerle rekabet Ģansı giderek azalmaktadır.
5.2. Türkiye’de Süt Ġthalat-Ġhracat Durumu
Türkiye 2006-2010 döneminde 94 ülkeye doğrudan süt ihracatı yapmıĢtır. Türkiye süt
ürünlerinde daha çok orta doğu ülkeleri ile Türk Cumhuriyetleri oluĢturmaktadır. BaĢlıca
ihraç pazarlarımız arasında, Irak Suudi Arabistan, Suriye, Kuveyt, KKTC, BirleĢik Arap
Emirlikleri, Kosova, Azerbaycan, Mısır, Lübnan, Pakistan, Arnavutluk, Katar, Ürdün ve ABD
yer almaktadır. ihracatta en önemli husus coğrafi yakınlığa rağmen Türkiye 2001 yılından
itibaren AB ülkelerine süt ihraç etmemektedir.
33
Hayvancılık bütün dünyada olduğu gibi Türkiye‟de de artan nüfusun yeterli ve dengeli
beslenmesinde ve birçok alanda endüstri hammaddesi olarak kullanılması açısından önemli
bir yer tutmaktadır. Bununla birlikte hayvancılık sektörü diğer sektörlerden farklı olarak
içinde birçok sektörü barındırması sebebiyle ülke ekonomisine olduğu kadar ülkenin sosyal
sorunlarına da çözüm getirmektedir.
Hayvancılık, kırsal alanlarda yaĢanan iĢsizliği azaltmak ve önlemek, köyden kente
göçün önüne geçerek kentlerde yaĢanan çarpık kentleĢme ve nüfus baskını azaltmak gibi
sosyal fonksiyonlar üstlenmiĢtir. Ekonomik fonksiyonlarına bakıldığında ise bu fonksiyonlar,
ülkenin dengeli kalkınmasına katkıda bulunmak, ulusal geliri artırmak ve daha öncede
bahsedildiği gibi birçok sektöre ( et, süt, deri, kozmetik, ilaç ) hammadde sağlamak seklinde
sıralanabilmektedir. Beslenmemizin temel unsurlarından olan ve en yüksek protein kaynağına
sahip olan kırmızı et, toplumumuz yemek kültürünün de vazgeçilmezidir. Beslenme
alıĢkanlığının ülkelere ve kültürel farklılıklara göre değiĢkenlik göstermesine karĢın, ülkeler
besin ihtiyaçlarını mümkün olduğunca dıĢarıya bağımlı olmaksızın karĢılamak isteği
konusunda uyum göstermektedirler. GeliĢmiĢ ülkeler tarım ve hayvancılık sektörlerinde
ülkelerinde istikrarı sağlamakta ve ihracatçı konumda yerlerini almaktadırlar. Bunu, bitkisel
ve hayvansal üretimi daha akılcı ve ekonomik politikalarla destekleyerek baĢarmaktadırlar.
34
Çizelge. 11. Türkiye‟ de süt ihracat ve ithalat durumları
1991
77
Ġhracat
(1000$)
79
1992
147
115
0,003
391
586
0,009
1993
75
70
0,002
322
474
0,007
1994
118
88
0,002
158
166
0,003
1995
211
149
0,004
233
167
0,004
1996
336
410
0,006
102
127
0,002
1997
536
557
0,009
65
116
0,001
1998
196
196
0,003
55
97
0,001
1999
315
346
0,005
29
31
0,000
2000
330
250
0,005
20
18
0,000
2001
835
686
0,014
31
16
0,000
2002
803
627
0,013
403
390
0,006
2003
2.077
2.182
0,031
385
497
0,005
2004
3.245
3.695
0,043
537
675
0,007
2005
6.470
7.336
0,081
440
687
0,006
2006
12.008
12.767
0,135
30
47
0,000
2007
11.982
12.823
0,129
114
178
0,001
2008
13.053
21.353
0,132
178
519
0,002
2009
14.806
20.418
0,142
350
548
0,004
2010
17.493
Kaynak: Anonim, 2013a
22.755
0,162
52
154
0,004
Yıllar
Ġhracat (ton)
255
Ġthalat
(1000$)
411
0,006
(%)
Ġthalat (ton)
0,002
(%)
Türkiye‟nin süt ürünlerinde en önemli ithalat kalemlerini, süttozu, tereyağ ve peynirler
oluĢturmaktadır. Türkiye‟nin süt ürünlerinde en önemli ihracat kalemlerini, peynir altı suyu
(PAS), peynir ve süt-krema oluĢturmaktadır.
Türkiye‟de en çok tüketilen peynir çeĢidi beyaz peynirdir. 2010 yılında ithalat bir
önceki yıla göre%15 oranında azalarak 5.191 ton, ihracat ise %14,8 oranında artarak 26.768
ton olarak gerçekleĢmiĢtir. Türkiye‟de süt ürünleri içerisinde en çok ithalatı yapılan ürünler
arasında süt tozu yer almaktadır. 2008 yılında 17.926 ton süt tozu ithalatı yapılmakta iken,
2009 yılında süt tozu ithalatı 18.374 tona ulaĢmıĢtır. 2010 yılında süt tozu üretimindeki
%25‟lik artıĢa paralel olarak 2010 yılında süt tozu ithalatı %30 azalarak 12.780 ton
seviyelerine inmiĢtir. 2011 yılı Çiğ Sütün Değerlendirilmesine Yönelik Destekleme
Uygulama Esasları Tebliğine göre süt tozu ithalatına sınırlama getirilmiĢ ve önceden ihracatın
gerçekleĢtiğinin belgelenmesi kaydıyla, belge kapsamında süt tozu üretim kotası olanlardan
yurt içi alımın yapılmasına imkân bulunmaması durumunda ithalata izin verilmektedir. Süt
35
tozu ithalatı ağırlıklı olarak AB üyesi ülkeler baĢta olmak üzere, Ukrayna, ABD, Avustralya,
Moldova ve Ġsviçre‟den yapılmaktadır. Ġthal edilen süt tozu yurt içerisinde farklı ürünlerin
(çikolata, bisküvi vb.) üretiminde kullanıldıktan sonra yurtiçinde kullanılmakla birlikte ihraç
edilmektedir. Türkiye süt tozu ihracatı hala düĢük seviyelerde olup %3 oranında azalarak
7.934 ton olarak gerçekleĢmiĢtir. Yoğurt 2010 yılı ihracatı bir önceki yıla göre %16 oranında
artarak 7.834 ton olarak gerçekleĢmiĢtir. Kayda değer bir ithalat miktarı görülmemekte ve
ithalat miktarı ihracatın oldukça gerisinde seyretmektedir. Türkiye‟nin süt ürünleri ithalatında
öncelikli ürünler arasında yer alan tereyağının, yurtiçi üretimindeki artıĢa bağlı olarak 2010
yılı ithalatı bir önceki yıla göre %13 oranında azalarak yaklaĢık 12 bin olurken, ihracatı %18
oranında artarak sadece 213 ton olmuĢtur (Anonim, 2012).
70000
60000
50000
40000
İthalat (ton)
30000
İhracat (ton)
20000
10000
0
Kaynak: Anonim, 2010
ġekil. 12. Türkiye süt ve süt ürünleri ticareti (ton)
Türkiye‟de süt ve süt ürünleri sanayi iç pazara yönelik kurulmuĢ olup, dıĢ pazarlar
bu sanayimiz için ikinci planda kalmaktadır. Süt ve süt ürünleri kolayca bozulabilen
yapıda olmaları nedeniyle ihracatta raf ömrü nispeten daha uzun, birim fiyatı yüksek
ürünler ve damak tadı damak tadımıza uygun pazarlar öne çıkmaktadır. Bu nedenle ürün
olarak peynir, tereyağı ve son yıllarda dondurma ihracatımız önem kazanmıĢtır. Ġhraç
pazarları olarak Orta Doğu ülkeleri ile Türk Cumhuriyetleri süt ürünlerimiz için pazar
olmaktadır. BaĢlıca ihraç pazarlarımız arasında komĢularımızdan Azerbeycan, Orta Doğu ve
Körfez ülkelerinden Bahreyn, BirleĢik Arap Emirlikleri, Katar ve Suudi Arabistan ayrıca
36
KKTC, ABD, Makedonya ve Yugoslavya yer almaktadır. Ġthalat ise genelde AB ülkeleri
ile Ukrayna‟dan gerçekleĢtirilmektedir (Anonim, 2005b).
Türkiye‟nin süt ürünleri ihraç pazarlarını daha çok Orta Doğu ülkeleri ile Türk
Cumhuriyetleri oluĢturmaktadır. BaĢlıca ihraç pazarlarımız arasında Irak, Azerbeycan,
BirleĢik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Suudi Arabistan, KKTC, Kazakistan ve ABD yer
almaktadır. Ġthalat ise genelde AB ülkeleri, KKTC, ABD, Irak, Yeni Zellanda ve
Ukrayna‟dan gerçekleĢmektedir (Saçlı, 2007).
Süt ürünleri kolay bozulabilen yapısı nedeni ile dıĢ ticaret raf ömrü uzun ürünler
üzerinde yoğunlaĢmıĢtır. Bu nedenle üretici firmalar raf ömrü kısa ürünlerde farklı ülkelere
ihracatlarını artırmak yerine daha çok ağırlıklı olarak hedef pazar olarak gördükleri ülkelerde
yatırım yapmayı tercih etmiĢtir.
Türkiye, 2006-2010 döneminde 42 ülkeden süt ürünleri ithal etmiĢ, ayrıca Mersin
Serbest Bölgesi‟nde az miktarda ithalat gerçekleĢtirilmiĢtir. Aynı dönemde, Türkiye‟nin süt
ürünleri ithalatında süt ve krema ile tereyağı öncelikli olup, peynir ve lorda önemli bir yere
sahiptir. 2006-2010 döneminde, süt ürünleri ithalatı 2009 yılı hariç düzenli bir artıĢ
göstermektedir.
Hayvancılık sektörü için yapılan ithalat kalemleri arasında, sektörün en önemli girdisi
olan ve yem hammaddesi olarak değerlendirilen mısır, soya, buzağı maması (süt tozu), yem
katkı maddeleri de bulunmaktadır. Ancak söz konusu ürünler farklı ürün grupları arasında
değerlendirilmektedir (Saçlı, 2007).
2006-2010 döneminde, süt ürünleri ithalatı 2009 yılı hariç bir artıĢ göstermektedir. Bu
dönemde değer olarak %77,08 ithalat artıĢı gerçekleĢtirilmiĢtir. Türkiye süt ürünleri
ithalatında önemli ürünler süt ve krema ile tereyağdır. 2010 yılı itibari ile tereyağ en önemli
ithalat ürünümüz olmuĢtur.
37
Çizelge. 12. Türkiye‟de süt ve süt ürünleri arzı (ton)
2004
Süt Üretimi
Süt
Ürünleri
Ġthalatı
Toplam
Süt
Arzı
Ġçme Sütü
Peynir Üretimi
Yoğurt Üretimi
Tereyağı
Üretimi
Süt
tozu
Üretimi
Dondurma
Üretimi
Kaynak: Anonim, 2006b
2005
2006
2007
2008
11.438.141
11.686.319
11.903.957
12.087.531
12.217.108
202
160
52
62
78
12.428.515
12.904.092
13.171.649
13.325.698
13.389.767
1.467.197
6.427.236
2.266.335
1.489.500
6.519.205
2.241.597
1.509.449
6.740.434
2.253.464
1.524.543
6.862.745
2.271.663
1.539.789
6.953.125
2.288.948
1.119.954
1.277.924
1.318.493
1.345.124
1.348.118
85.254
83.596
82.118
83.456
87.128
72.165
75.128
77.148
78.358
79.158
Türkiye‟de yıllar itibari ile sağılan hayvan sayısı azalırken, verimdeki artıĢla birlikte
süt üretim miktarında artıĢ görülmüĢtür. Süt üretim miktarında ki artıĢa bağlı olarak süt
ürünleri üretim miktarı da artmıĢtır. Türkiye‟de genel olarak süt içme sütü olarak değil peynir,
ayran ve yoğurt olarak tüketildiği için içme sütü miktarı, toplam arz ve kullanımı bir önceki
yıla göre azalmıĢtır. 2010 yılında bir önceki yıla göre içme sütü, peynir, süt tozu, yoğurt,
ayran, tereyağı üretiminde, toplam arz ve kullanımında artıĢ görülmüĢtür. Peynir, süt tozu ve
tereyağı ithalatında azalma görülürken, yoğurt ithalatında artıĢ görülmüĢtür. Ayran ithalatı
yapılmamaktadır. Peynir, yoğurt, ayran ve tereyağı ihracatında artıĢ, süt tozu ihracatında
azalma görülmüĢtür.
Çizelge. 13. Türkiye‟nin süt ürünleri ihracatı (ton)
Ürünler
Süt Krema ve
Kaymakları
Yoğurt/Ayran
Tereyağı
Peynirler
Dondurmalar
2007
2008
2009
2010
8.557
8.695
9.900
8.658
5.752
153
16.751
5.433
6.892
139
19.316
8.006
8.526
180
22.902
9.658
11.987
212
26.158
10.915
Kaynak: Anonim, 2006b
Türkiye'den en çok süt ürünü ihracatı Irak, Suudi Arabistan, Kuveyt, BirleĢik Arap
Emirlikleri ve Suriye gibi Ortadoğu ülkelerine gerçekleĢtiriliyor. Ġhracatı GeliĢtirme Etüd
Merkezi verilerinden derlenen bilgiye göre, Türkiye'de sektörde üretim daha çok küçük aile
iĢletmeleri tarafından gerçekleĢtirilmekle beraber, son yıllarda süt ve süt ürünleri üretimine
yönelik büyük modern çiftlikler ve süt iĢleme tesisleri kuruldu. Modern tesislerde iĢlenen
38
daha sıhhi ve uzun ömürlü süt ve süt ürünlerine olan talep her geçen gün artıĢ göstermeye
baĢladı (Sarısaçlı, 2008).
Çizelge. 14. Türkiye‟nin süt ürünleri ithalatı (ton)
Ürünler
Süt
Krema
ve
Kaymakları
Yoğurt/Ayran
Tereyağı
Peynirler
Dondurmalar
Kaynak: Anonim, 2006b
2007
2008
2009
2010
13.821
17.971
18.853
13.034
13
5.783
5.345
1.339
26
7.197
3.343
1.813
11
13.476
6.149
1.221
43
11.742
5.200
1.502
Türkiye‟nin süt ürünleri ithalatında süt ve krema ile tereyağ önde gelmekte olup,
tereyağı ithalatı da önem arz etmektedir. Ġthalatımızda Ukrayna, Almanya, KKTC,
Danimarka, Fransa, Hollanda, Ġtalya gibi ülkeler önem kazanmaktadır (Sarısaçlı, 2008).
39
5.3. Türkiye’de Hayvansal Üretimde Bilgi Ve Teknoloji Kullanımın Önemi
Bugün içinde bulunduğumuz bilgi çağında süratle bilgi üretimi olmakta ve tarımsal
faaliyetlerde bu bilgi üretimi ve teknolojik yeniliklerden etkilenmektedir. Tarım sektörü,
özelikle geliĢmekte olan ülkelerde ekonomik geliĢmenin sağlanmasında önemli görevler
üstlenmektedir. Tarımın doğaya olan aĢırı bağımlılığı ve kaynakların kıt olması yeni sorunları
ortaya çıkarmakta ve çözüm için yeni bilgilerin ortaya konulması gerekmektedir. Bu amaçla
üniversiteler, araĢtırma enstitüleri, yoğun bir bilgi üretimi içindedirler. Fakat ortaya konulan
bu bilgilerin anlamlı hale gelebilmesi için bilginin sorun sahiplerine ulaĢtırılması daha da
önemlisi uygulanır hale getirilmesi gerekmektedir. Yani tarımsal bilgi tarımsal yayımla
anlamlı hale gelmektedir (Oğuz 2010).
Tüm dünyada yayım faaliyetleri farklı birimler tarafından yürütülmektedir. Çoğunlukla
ülkelerde tek tip bir yayım sistemi hakim değildir. Ancak, tarımsal yayım çalıĢmaları; yüksek
oranda T.C. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından yürütülmektedir. Bunun yanında
özel danıĢmanlık birimleri, üretici örgütleri, üniversiteler veya devlete bağlı olmayan diğer
kuruluĢlar tarafından da yayım hizmeti sunulmaktadır. Avrupa Birliği üyesi ülkelerde tarımsal
yayım çalıĢmalarında ziraat odaları, üretici birlikleri ve özel tarımsal danıĢmanlık birimleri
çok önemli rol ve iĢlevlere sahiptir. Türkiye'de ise; yayım faaliyetleri, özellikle 1940'lardan
beri T.C. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı sorumluluğunda uygulanmaktadır. Bugün de
Türkiye'de tarımsal yayım hizmetleri T.C. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı
sorumluluğundadır. Tarım sektörüne yönelik yayım çalıĢmalarındaki önemli rolü devam
etmektedir. Özellikle 2006 yılında, “Tarımsal yayım ve DanıĢmanlık Hizmetlerinin
Düzenlenmesine Dair Yönetmelik” çıkarılmıĢtır. Bundan sonra, özel sektörün rolü artmaya,
yani danıĢmanlık sistemi tartıĢılmaya baĢlanmıĢtır. Ancak özel yayım ve bu kapsamda üretici
kuruluĢlarına dayalı yayım henüz ülke düzeyinde bakanlığa dayalı olan mevcut yayım
sistemine alternatif değildir (ÖzçatalbaĢ ve ark. 2010).
GeliĢmiĢlik düzeyleri ne olursa olsun, bütün ülkelerin ekonomilerinde tarımın özel bir
yeri ve önemi bulunmaktadır. Türkiye ekonomisinde de tarımın oldukça önemli bir rolü
bulunmaktadır. Bu yüzden ekonomik geliĢmenin sağlanması için tarımsal yenilikler yakından
takip edilmelidir.
40
Türkiye'nin ekonomik geliĢmesini en üst düzeyde gerçekleĢtirilebilmesi için,
ekonominin çeĢitli sektörlerindeki bilimsel ve teknolojik geliĢmelerin topluma iletilmesi,
toplum tarafından benimsenmesi ve uygulanması gerekmektedir (Torun ve Taluğ 2005) .
Tarımsal
yeniliklerin
benimsenmesi
ve
yayılması
teknoloji
transferinin
hızlandırılmasının yanında teknoloji üretimin daha yararlı hale getirilmesini sağlamaktadır.
Ayrıca iĢletmelerin eğitim seviyeleri ve benimseme düzeyleri de teknoloji transferinde önemli
bir etken olduğu unutulmamalıdır.
Yeniliklerin benimsenmesi süreci, bir taraftan yeniliğin kendisiyle, diğer taraftan
yeniliğin kullanıldığı sistem ve bireylerle ilgili çok değiĢkenli ve karmaĢık bir süreç olup, her
birey için farklılık göstermektedir (Hasdemir Ve Taluğ, 2012).
Teknoloji ile tanıĢma ve yeni teknolojilerin yayılması kırsal kesimde yaĢayanların hayat
standartlarının iyileĢtirilmesini ve tarımsal kalkınmayı sağlayacak unsurlardan birisidir.
Tarımsal kalkınma genellikle üretimi artırmak için çiftçilerin kabul ettiği teknolojinin düzeyi
olarak anlaĢılmaktadır. Tarımsal kalkınma teknik bilgi ve yeniliklerin çiftçiye yönelmesi ve
kabulü sürecidir. Kısacası çiftçinin değiĢime olan olumlu bakıĢ açısıdır(Kızılaslan, 2009). Bu
olumlu bakıĢ açısının kazanımında tarımsal yayım önemli bir paya sahiptir.
Tarımın giderek daha fazla bilgiye dayalı bir sektör halini alması, doğal kaynakların
akılcı yönetimi ve sürdürülebilirliği ile ilgili kaygıların öne çıkması tarımsal yayımın önemini
arttırmakta, sektörün içinde yaĢadığı ve dıĢında geliĢen kimi koĢullar tarımsal yayımda yeni
yaklaĢımları ve yeni arayıĢları gündeme getirmektedir.
Tarımsal konular içinde teknik, ekonomik, politik konular ve mevzuat o kadar hızlı
değiĢmektedir ki bu konuların zaman geçirilmeden çiftçilere ulaĢtırılması Ģart olmuĢtur.
Geleneksel metotlarla yapılan yayım çalıĢmasında bilgi çiftçiye ulaĢtığında artık güncelliğini
kaybetmiĢ yerini yeni bir bilgi ile değiĢtirmiĢ olmaktadır. Çiftçiler ihtiyaçları olan haber ve
bilgileri öğrendiklerinde sözü geçen konular ile ilgili harekete geçme de geç kalmaktadırlar.
Dolayısıyla yeni yayım sistem ve yaklaĢımlarının yaĢama geçirilmesi önem taĢımaktadır
(Kızılaslan ve Ünal, 2013).
41
6. ARAġTIRMA ALANI HAKKINDA GENEL BĠLGĠLER
6.1. Coğrafi Konum
ġekil. 13. Ereğli Ġlçe haritası
Ereğli, Ġç Anadolu yaylasının Konya ovası ile güneye doğru uzanan ve Toroslar‟ da son
bulan, denizden 1054 m. yükseklikteki düzlüğe kurulmuĢ olup, Ġlçe 37-38 Kuzey enlemi ile
35.5-34.5 doğu bağlamı arasında 5060 km²‟lik yüzölçüme sahiptir. Doğusunda UlukıĢla,
kuzeydoğusunda Bor, kuzeyinde Aksaray, kuzeybatısında Karapınar, batısında Ayrancı ve
güneyinde Halkapınar ve Toros dağları ile Ġçel Ġl‟i bulunmaktadır. ġehir merkezinin alanı
68 km², Ġmar alanı ise 35 km² dir.
Toros dağları Ġlçe merkezinin 20 km. güneyinde baĢlamakta olup; ilçenin kuzeyinde
3.254 metreye ulaĢan ve sönmüĢ bir volkan olan Hasan dağı yer almakta kuzey batısında ise
Karacadağ bulunmaktadır.
Ġlçenin en önemli akarsuyu Toros Dağlarının bir parçası olan Bolkar Dağlarında çıkan ve
çıktığı köyün adını alan Ġvriz çayıdır. Bu çay doğusundaki Delimahmutlu köyünden gelen
Delimahmutlu çayı ile birleĢerek 83 milyon m³ su kapasiteli Ġvriz barajına dökülür.
42
6.2. Ġklim ve Meteorolojik Veriler
Ereğli ilçesi yaz aylarında sıcak ve kurak, kıĢ aylarında ise oldukça soğuktur. Orta
Anadolu ile Güney Anadolu‟nun dağlık bölgesi arasında bir geçit iklimi özelliği
göstermektedir. Ortalama ısısı yaz aylarında 250C ile 300C arasında değiĢmektedir, kıĢ
aylarında ise 50C ile -50C‟ye kadar düĢmektedir. Ereğli ilçesinin yağıĢı geçit iklimi özelliğine
paralel olarak ilkbahar aylarında daha yoğun görülmektedir. YağıĢlar Ocak ve ġubat aylarında
kar Ģeklinde görülürken, diğer aylarda yağmur Ģeklinde görülmektedir. Yıllık yağıĢ miktarı
250–300 mm civarındadır. Bitki örtüsü bozkırdır.
6.3. Ġlçenin Nüfus Yapısı
Ġç Anadolu Bölgesi‟nin Güneydoğu‟sunda yer alan, Toros Dağları‟nın eteklerine
kurulmuĢ olan Ereğli ilçesi, Türkiye‟nin büyük ilçelerinden biridir. Nüfusu ve ekonomik
potansiyeli bakımından yaklaĢık 30 ilden daha büyük durumda olan Ereğli, tarihi özellikleri
ve doğal güzellikleri bakımından dikkat çeken yerleĢim birimlerindendir. Tarihi ve turistik
zenginliği olan Kapadokya sınırları Ereğli‟den baĢlamaktadır.
Ereğli, Konya merkez ilçelerinden sonra en fazla nüfusa sahip olan ilçedir. 2010 yılı
itibariyle ilçe nüfusu 135.071 olup, ilçe merkezinde yaĢayan nüfusun oranı %70,82, kırsal
alanda yaĢayan nüfusun oranı ise %29,18‟dir. Ereğli nüfusu, Konya nüfusunun %6,71‟ini
oluĢturmaktadır.
Çizelge. 15. Konya Ġli Ereğli Ġlçesi yıllara göre nüfus durumu
YILLAR
Ereğli Ġlçe Nüfusu
Ġlçe
Merkez
Ġlçe
Köy
Nüfus
Nüfus
93.161
2008
95.056
2009
95.658
2010
108.054
2020
112.266
2023
Kaynak: Anonim, 2011
42.000
39.952
39.413
28.888
25.870
Ġlçe
Nüfusu
Konya
Toplam
Nüfus
135.161
135.008
135.071
136.942
138.136
1.969.868
1.992.675
2.013.845
2.311.728
2.439.798
43
Nüfus Oranları
Ġlçe
Nüfusu/
TR52
Konya
Bölge
Nüfusu
Nüfusu
(%)
6,86
2.200.013
6,78
2.224.547
6,71
2.246.478
5,92
2.569.126
5,66
2.708.716
Ġlçe
Nüfusu/
TR52
Nüfusu
(%)
6,14
6,07
6,01
5,33
5,10
6.4. Ġlçedeki nüfusun Eğitim durumu
2003-2004 yılı verilerine göre 175 Ġlköğretim Okulu, 14 yatılı Ġlköğretim Okulu, 15
Zihinsel Engelliler Okulu ve 26 Özel Ġlköğretim Okulu ile birlikte toplam 230 ilköğretim
Okulu bulunmaktadır. Ġlköğretimdeki toplam öğretmen sayısı 666, toplam öğrenci sayısı ise
31,621 dir.
Ġlçede 6'sı Genel Lise (Cumhuriyet, Atatürk, Belkaya,Gazi, Ġvriz, Zengen Lisesi) 1'i Fen
Lisesi, 3'ü Anadolu Lisesi, 1'i Anadolu Öğretmen Lisesi, 1'i Endüstri Meslek Lisesi, 1'i Kız
Meslek Lisesi, 1'i Anadolu Ticaret Meslek Lisesi, 1'i Anadolu Ġmam Hatip Meslek Lisesi
toplam 14 lise bulunmaktadır. Bu okullardaki öğretmen sayısı 775 olup öğrenci sayısı ise
9207'dır.
6.5. Ekonomik Yapı
6.5.1. Bitkisel Üretim
Ereğli Ġlçesinin ekonomik yapısı tarım ve tarıma dayalı sanayi tesislerinden
oluĢmaktadır. Tarımsal faaliyetler içerisinde Bitkisel ve Hayvansal üretim birbirini
destekleyici ve tamamlayıcı niteliktedir. Özellikle istihdam açısından tarımsal faaliyetler ve
uğraĢların yanı sıra tarıma dayalı sanayi tesislerindeki istihdamlarda önemli bir yere sahiptir.
Bu açıdan bakıldığında bitkisel ve hayvansal üretim ve faaliyetler olarak nitelendirdiğimiz bu
sektörler içerisinde meyvecilik ve hayvancılık açısından Ġlçe sürekli bir geliĢme
göstermektedir.
Ereğli Ġlçesinin yaklaĢık %65‟inden fazlası tarımla uğraĢmaktadır. Tarımsal faaliyetlerin
içerisinde hayvancılık, tarla, bağ-bahçe tarımı, baĢta gelmektedir. Ġlçenin ekonomisinde tarım
ve tarıma dayalı sanayi iĢletmelerinin katma değeri ile ortaya çıkan bir ekonomik yapı söz
konusudur, ilçenin 226.000 hektarlık toplam alanı içinde % 54'ü olan 122.164 hektar alanda
tarımsal faaliyet yapılmaktadır. Bu alanın 47.450 hektarı sulanabilir tarım arazisi vasfındadır.
44
Tarım arazilerinin kullanımı
Ġlçede tarla bitkileri içerisinde hububat (buğday, arpa, çavdar, mısır v.s.), yem bitkileri,
baklagiller gibi ürünler yer almaktadır. Bağ-bahçe ziraatı içerisinde ise elma yetiĢtiriciliği
(bodur elmacılık), beyaz kiraz ve diğer meyveler önemli bir yer teĢkil etmektedir.
Domates baĢta olmak üzere, sanayiye ham madde olarak çeĢitli sebze üretimi
yapılmaktadır. Sebze üretimi geniĢ alanlarda tarla ziraatı Ģeklinde yapılmaktadır. Bu bilgiler
ıĢığında son yıllarda gündemde olan bodur elmacılık, modern bahçelerin kurulması ile ilçe‟ye
ayrı bir değer katmaktadır. Ülkemizde birinci sırada yer alırken, Avrupa da ikinci sırada yer
alan elma bahçesi (7250 dekar) ilçe sınırları içerisinde yer alır. Son üç-beĢ yıl içerisinde
tekniğine uygun, modern bodur elma bahçeleri dikim alanları 13.000 dekara yaklaĢmıĢtır.
Ayrıca sanayi ve sofralık tüketime yönelik üretilen beyaz kiraz (Starks Gold) Ereğli' ye özgü
bir üründür. Ereğli tarım arazilerinin verimli ve sulama suyunun Ġvriz kaynak suyundan
gelmesi, ucuz iĢ gücü, mutedil bir iklim yapısı nedeni ile çok çeĢitli bitkisel ürünlerin
yetiĢtiriciliğinin yapıldığı bir yerdir. (Kırmızı havuç, uzun kabak, organik sebzeler v.s.)
Çizelge. 16. Ereğli Ġlçesi arazi kullanım tablosu (ha)
ALAN (Ha)
1-) ĠSLENEN ARAZĠ
TARLA ARAZĠSĠ
NADAS
SEBZE
MEYVE
BAG
TOPLAM
2-) ÇAYIR MERA
3-) ORMAN
ÜRÜN GETIRMEYEN ALAN
GENEL TOPLAM
Kaynak: Anonim,2011
63.043
50.072
3.382
5.367
300
122.164
17.420
4.067
9.143
152.794
Meyve üretimi
Ġlçede kültür arazisinin 5.367 hektarında meyvecilik, 300 hektarında bağcılık ve 3.382
hektarında sebzecilik olmak üzere toplam 9.049 hektarlık alanda bağ bahçe ziraatı
yapılmaktadır. Meyvecilik yoğun olarak ilçenin güney, güneydoğu ve güney-batı
kesimlerinde yapılmaktadır. BaĢlıca ve önemli olarak yetiĢtirilen meyve çeĢitleri elma, kiraz,
kayısı, Ģeftali, armut, viĢnedir. Bu Meyvelerden elma en çok dikim alanına ve üretimine
sahiptir. Ancak son yıllarda Kiraza bir yönelme söz konusudur. Meyve türleri içerisinde
Ereğli ilçesi için en çok geliĢen (üretim ve alan açısından) kirazdır. Bununla birlikte son 1-2
45
yıl içerisinde sık dikim olarak tabir edilen ve klonal anaçlar üzerine aĢılı bodur elmacılıkta
ilçede yaygınlaĢmaya baĢlamıĢtır. Ġlçede rakımın yüksek olması, havadaki nem oranının
düĢük olması baĢta kiraz ve diğer meyvelerin kalitesini arttırmakta ve ilçede üretilen
kirazların tamamına yakını yurt dıĢına ihraç edilmektedir. Özellikle Ereğli Ġlçesine özgü
Beyaz Kiraz (Starks Gold) Ereğli ile özdeĢleĢmiĢtir. Ġlçe beyaz kiraz ile anılmaktadır. Ġlçede
son 4-5 yıldan beri beyaz kiraz festivali yapılmaktadır. Özel sektöre ait 3 adet kiraz iĢleme
tesisi bulunmaktadır. Üretimde insan sağlığına zararlı kimyasal madde ve ilaçlar
kullanmadan, yönetmeliklerde izin verilen maddeler kullanılmıĢtır. Üretimden, tüketime
kadar olan her aĢamada kontrollü ve sertifikalı tarımsal üretim biçimi olan Organik Tarım
ilçede yaygınlaĢmaya baĢlamıĢtır.
6.5.2. Hayvansal Üretim
Ereğli ilçesinin yaklaĢık tüm köylerinde koyun yetiĢtirilmektedir. Toplam koyun sayısı
119.427 adettir. Koyunculuğun yoğun olduğu yerler; Yellice, Karaburun, Mellicek, Adabağ,
Tatlıkuyu, Selvili, Pınarözü, Acıpınar, Yeniköy, Acıkuyu, AĢağıgöndelen, Yukarıgöndelen,
Çiller, Akhüyük, KamıĢlıkuyu, köyleri ile Çayhan ,Kutören, Sazgeçit kasabaların da
yetiĢtirilmektedir. YetiĢtirilen koyun cinsi Akkaraman, Ġvesi ve bunların melezleridir. Ereğli
ilçesinde 3 adet et kesim kombinası bulunmaktadır. Bu yüzden besi için üretilen kuzuların
pazarlanmasında her hangi bir zorlukla karĢılaĢılmamaktadır. Hatta diğer illerden erkek
kuzular getirilerek yoğun besi yapılmaktadır.
Keçi yetiĢtiriciliğinin bölgede yoğun olduğu yerler Pınarözü köyü baĢta olmak üzere
diğer köylerde ise küçük aile iĢletmesi Ģeklinde yapılmaktadır. Ġlçe keçi varlığının büyük bir
oranını kıl keçisi oluĢturmaktadır. Çok az oranda tiftik keçisi de yetiĢtirilmektedir. Toplam
Kıl Keçisi varlığı 4.500 baĢ, Tiftik Keçisi varlığı yaklaĢık 2.000 baĢtır. Ereğli ilçesi
hayvancılık sektöründe geliĢmiĢ bir ilçedir. Hem süt sığırcılığı hem de besi hayvancılığı
yapılmaktadır. Sığırcılığın geliĢmesinde ilçede bulunan yaklaĢık 20 adet süt iĢleyen
fabrikaların olması ise büyük bir etkendir. Süt sığırcılığı ile birlikte yem bitkilerinin ekim
alanı geniĢlemiĢ, yem fabrikaları gibi hayvancılığı destekleyen tarımsal sanayi kolları da
ilçede geliĢmiĢtir. Bu sektörde ilçede 5 adet yem fabrikası, 45 adet yem bayisi, 20 adet süt
iĢleyen fabrika, yüzlerce süt toplayan Ģahıs ve binlerce aile çalıĢmaktadır (Anonim, 2011).
46
7. ARAġTIRMA BULGULARI
7.1. ĠĢletmelerin Ekonomik Yapısı
7.1.1. Arazi
Çizelge 17‟ye göre incelenen köy-bazlı iĢletmelerde iĢletme baĢına düĢen ortalama
iĢletme arazisi geniĢliği, 69,89 da olup, bunun % 77,72‟sini mülk arazisi, %19,67‟sini kiraya
tutulan arazi, %2,61‟ini ise ortağa tutulan veya verilen arazi oluĢturmaktadır.
Çizelge. 17. Köy-bazlı iĢletmelerde arazi kullanım durumu (da)
ĠĢletme Grupları
(adet)
1-10
11-20
ĠĢletmeler
Ortalaması
(da)
43,54
80,20
Arazi Tasarruf ġekli
Kiraya
Tutulan
Ortak Arazi
Arazi
%
(da)
%
(da)
74,47
12,35
21,12
2,58
82,43
17,10
17,57
-
%
4,41
-
(da)
58,47
97,30
%
100,00
100,00
54,32
77,72
2,61
69,89
100,00
Mülk Arazi
13,75
19,67
1,82
Toplam
Arazisi
ĠĢletme
Çizelge 18‟ e göre köy-bazlı iĢletmelerde hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme
grubunda arazi parça sayısı 2,33, hayvan sayısı 11-20 adet olan iĢletme grubunda arazi parça
sayısı 2,10 adet olup iĢletmeler ortalaması 2,26 adettir. Ortalama parsel büyüklüğü ise 31,34
dekardır.
Çizelge. 18. Köy-bazlı iĢletmelerde ortalama parsel sayısı ve parsel büyüklüğü (da)
58,47
2,33
ĠĢletme Grupları (adet)
11-20
97,30
2,10
ĠĢletmeler Ortalaması
69,89
2,26
25,10
46,33
31,34
1-10
ĠĢletme Arazisi
Ortalama Parsel Sayısı (adet)
Ortalama Parsel Büyüklüğü
(da)
Çizelge 19‟a göre incelenen nitelikli iĢletmelerde iĢletme baĢına düĢen ortalama
iĢletme arazisi geniĢliği, 220,55 da olup, bunun % 69,98‟ini mülk arazisi, % 26,21‟ini kiraya
tutulan arazi, %3,81‟ini ise ortağa tutulan veya verilen arazi oluĢturmaktadır.
47
Çizelge. 19. Nitelikli iĢletmelerde arazi kullanım durumu (da)
ĠĢletme Grupları
(adet)
21-50
51-150
ĠĢletmeler
Ortalaması
Arazi Tasarruf ġekli
Kiraya Tutulan
Mülk Arazi
Arazi
(da)
%
(da)
%
111,83
82,13
10,33
7,59
218,13
62,84
129,00
37,16
154,35
69,98
57,80
26,21
Toplam ĠĢletme
Arazisi
Ortak Arazi
(da)
14,00
-
%
10,28
-
(da)
136,16
347,13
%
100,00
100,00
8,40
3,81
220,55
100,00
Çizelge 20‟ye göre nitelikli iĢletmelerde hayvan sayısı 21-50 adet olan iĢletme
grubunda arazi parça sayısı 3,67, hayvan sayısı 51-+ adet olan iĢletme grubunda arazi parça
sayısı 5,40 adet olup iĢletmeler ortalaması 4,002 adettir. Ortalama parsel büyüklüğü ise 41,63
dekardır.
Çizelge. 20. Nitelikli iĢletmelerde ortalama parsel sayısı ve parsel büyüklüğü (da)
136,16
3,67
ĠĢletme Grupları (adet)
51-+
347,13
5,40
ĠĢletmeler Ortalaması
220,55
4,002
37,10
58,12
41,63
21-50
ĠĢletme Arazisi
Ortalama Parsel Sayısı (da)
Ortalama Parsel Büyüklüğü
(da)
Yıllar itibari ile ortalama arazi geniĢliği küçülmüĢ olup, ortağa verilen arazi ve kiraya
tutulan arazi miktarları artmıĢtır. Örneğin Oğuz (1991), Konya ilinde yapmıĢ olduğu bir
çalıĢmada iĢletme arazisi geniĢliğini 268,53 da bulmuĢ, bunun %95,032‟sini mülk arazisi,
%3,37‟si kiraya tutulan arazi ve %1,31‟i de ortağa tutulan arazilerden oluĢtuğunu tespit
etmiĢtir.
48
7.1.2. Ġncelenen ĠĢletmelerin Üretim Deseni
Çizelge. 21. Köy-bazlı iĢletmelerde iĢletme gruplarına göre ürün ekiliĢleri (da) ve Oranları (%)
ĠĢletme
Grupları
(adet)
BAHÇE
ARAZĠSĠ
Üretim Deseni
TARLA ARAZĠSĠ
Üretim Deseni
Mısır
Buğday
Arpa
Fiğ
Yonca
Çavdar
Yulaf
Ayçiçeği
Meyve
Toplam
(da)
%
(da)
%
(da)
%
(da)
%
(da)
%
(da)
%
(da)
%
(da)
%
(da)
%
1-10
19,81
33,88
13,06
22,34
7,38
12,62
3,54
6,05
2,08
3,56
4,40
7,53
1,33
2,27
2,83
4,84
4,04
6,91
58,47 100,00
11-20
42,00
43,17
13,00
13,36
22,00
22,61
2,00
2,06 11,40
11,72
2,90
2,98
-
-
-
-
4,00
4,11
97,30 100,00
ĠĢletmeler
Ortalaması
26,34
37,68
13,04
18,66
11,68
16,71
3,09
4,42
6,90
3,96
5,66
0,94
1,34
2,00
2,86
4,03
5,76
69,89 100,00
4,82
(da)
%
Çizelge. 22. Nitelikli iĢletmelerde iĢletme gruplarına göre ürün ekiliĢleri (da) ve Oranları (%)
ĠĢletme
Grupları
(adet)
BAHÇE
ARAZĠSĠ
Üretim Deseni Toplam
TARLA ARAZĠSĠ
Üretim Deseni
Mısır
(da)
Buğday
Arpa
%
(da)
Fiğ
Yonca
%
(da)
%
(da)
37,11 27,25 35,89 26,36
5,56
4,08
8,89
%
(da)
Çavdar
Yulaf
%
6,53 41,00 30,11
(da)
-
%
-
(da)
-
ġekerpancarı
%
-
(da)
Meyve
%
(da)
%
(da)
%
7,71
5,66
136,16
100,00
-
-
5,47 71,30 20,52
2,50
0,72
-
-
347,13
100,00
3,44 28,52 12,92
1,00
0,45
4,63
2,10
220,55
100,00
21-50
48,50 13,96 61,50 17,70 47,67 13,72 50,33 14,48 46,33 13,33 19,00
51-+
ĠĢletmeler 41,67 18,88 46,13 20,90 22,40 10,15 25,47 11,54 43,13 19,54
Ortalaması
49
7,60
Köy-bazlı İşletmelerde Üretim Deseni
Çavdar
1%
Yulaf
Fiğ 6%
7%
Ayçiçeği
3%
Meyve
6%
Mısır
Arpa
Buğday
Mısır
38%
Yonca
Yonca
4%
Fiğ
Yulaf
Buğday
17%
Çavdar
Ayçiçeği
Arpa
18%
Meyve
ġekil. 14. Köy-bazlı iĢletmelerde üretim deseni (%)
Ġncelenen köy-bazlı iĢletmelerde toplam iĢletme arazisinin %38‟inde mısır, %18‟inde
arpa, %17‟sinde buğday, %7‟sinde fiğ, %6‟sında yulaf, % 6‟sında meyve, %4‟ünde yonca,
%3‟ünde ayçiçeği ve %1‟inde çavdar yetiĢtiriciliği yapılmaktadır.
Nitelikli İşletmelerde Üretim Deseni
Meyve
ġekerpancarı
2%
0%
Yulaf
Çavdar
3%
13%
Mısır
Arpa
Mısır
19%
Buğday
Yonca
Fiğ
20%
Arpa
21%
Yonca
12%
Buğday
10%
Fiğ
Yulaf
Çavdar
ġekerpancarı
Meyve
ġekil. 15. Nitelikli iĢletmelerde üretim deseni (%)
Ġncelenen nitelikli iĢletmelerde toplam iĢletme arazisinin %21‟inde arpa, %20‟sinde fiğ,
%19‟unda mısır, %13‟ünde çavdar, %12‟sinde yonca, %10‟ununda buğday, %3‟ünde yulaf ve
%2‟sinde meyve yetiĢtiriciliği yapılmaktadır.
50
7.2. Nüfus ve ĠĢgücü
7.2.1. ĠĢletmelerde Nüfus Durumu
Çizelge. 23. Köy-bazlı iĢletmelerde nüfusun yaĢ gruplarına göre dağılımı
YaĢ Grupları
ĠĢletme Grupları
(adet)
0-6
7-14
Toplam
15-49
50-+
E
K
E
K
E
K
E
K
E
K
E+K
1-10
0,21
0,42
0,25
0,12
1,42
0,25
0,29
0,06
2,17
0,85
3,02
11-20
0,20
0,50
0,10
0,20
1,40
1,30
0,40
0,40
2,10
2,40
4,50
0,21
0,44
0,21
0,14
1,41
0,56
0,32
0,16
2,15
1,31
3,46
5,99
12,84
5,96
4,15
40,93
16,17
9,33
4,63
62,21
37,79 100,00
ĠĢletmeler
Ortalaması
Toplam Nüfus
Oranı %
YaĢ Gruplarının
Toplam Nüfusa
Oranı %
18,83
10,11
57,10
13,96
100,00
100,00
Ġncelenen iĢletmelerin nüfus varlığının cinsiyete göre dağılımı Çizelge 23‟te
verilmiĢtir. Ġncelenen köy-bazlı iĢletmelerde, iĢletme baĢına nüfus varlığı 3,46 kiĢidir. ĠĢletme
gruplarına göre nüfus sayısı değiĢmekle birlikte, hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme
grubunda 3,02 kiĢi, hayvan sayısı 11-20 adet olan iĢletme grubunda 4,50 kiĢidir. ĠĢletmelerde
erkek nüfusu %62,21 kadın nüfusu %37,79‟dur.
Genel olarak nüfusun %57,10‟u 15-49 yaĢ gurubu oluĢturmaktadır. Buda iĢgücü
potansiyelinin yüksek olduğunu göstermektedir.
Ġncelenen köy-bazlı iĢletmelerde genel olarak nüfusun %18,83‟ünü 0-6 yaĢ grubu,
%10,11‟ini 7-14 yaĢ grubu, %57,10‟unu 15-49 arası yaĢ gurubu, % 13,96‟sını ise 50 ve üzeri
yaĢ grubu oluĢturmaktadır (Çizelge 23).
51
Çizelge. 24. Nitelikli iĢletmelerde nüfusun yaĢ gruplarına göre dağılımı
ĠĢletme
Grupları
(adet)
YaĢ Grupları
7-15
15-49
0-6
Toplam
50-+
21-50
E
-
K
0,33
E
0,67
K
0,33
E
1,67
K
2,67
E
0,33
K
0,33
E
2,67
K
3,66
E+K
6,33
51-+
0,60
0,20
0,20
0,80
1,00
1,20
0,60
0,40
2,40
2,60
5,00
ĠĢletmeler
Ortalaması
0,24
0,28
0,48
0,52
1,40
2,08
0,44
0,36
2,56
3,24
5,80
4,14
4,79
8,28
8,97
24,15
35,87
7,59
6,21
44,15
55,85
100,00
Toplam
Nüfus
Oranı %
YaĢ
Gruplarının
Toplam
Nüfusa
Oranı %
8,93
17,25
60,02
13,80
100,00
100,00
Ġncelenen iĢletmelerin nüfus varlığının cinsiyete göre dağılımı Çizelge 24‟te
verilmiĢtir. Ġncelenen köy-bazlı iĢletmelerde, iĢletme baĢına nüfus varlığı 5,80 kiĢidir. ĠĢletme
gruplarına göre nüfus sayısı değiĢmekle birlikte, hayvan sayısı 21-50 adet olan iĢletme
grubunda 6,33 kiĢi, hayvan sayısı 50-+ adet olan iĢletme grubunda 5,00 kiĢidir. ĠĢletmelerde
erkek nüfusu %44,15 kadın nüfusu %55,85‟dır.
Genel olarak nüfusun %60,02‟sini 15-49 yaĢ gurubu oluĢturmaktadır. Buda iĢgücü
potansiyelinin yüksek olduğunu göstermektedir.
Ġncelenen nitelikli iĢletmelerde genel olarak nüfusun %8,93‟ünü 0-6 yaĢ grubu,
%17,25‟ini 7-14 arası yaĢ grubu, %60,02‟sini 15-49 arası yaĢ gurubu, % 13,80‟ini ise 50 ve
üzeri yaĢ grubu oluĢturmaktadır (Çizelge 24).
52
7.2.2. ĠĢletmecilerin eğitim durumu
Çizelge. 25. Köy-bazlı iĢletmelerde 6 yaĢından yukarı nüfusun eğitim durumu (kiĢi) ve oranları (%)
ĠĢletme
Grupları
(adet)
Eğitim Durumu
Ġlkokul
adet
Ortaokul
%
adet
%
Üniversite
Lise
adet
%
adet
%
Toplam
adet
%
1-10
2,00
55,25
0,79
21,82
0,63
17,40
0,20
5,52
3,62
100,00
11-20
1,90
48,72
1,00
25,64
0,80
20,51
0,20
5,13
3,90
100,00
ĠĢletmeler
Ortalaması 1,97
53,32
0,85
22,95
0,68
18,32
0,20
5,41
3,70
100,00
Çizelge 25‟te incelenen iĢletmelerde nüfusun eğitim durumu verilmiĢtir. Ġncelenen
iĢletmelerde 6 yaĢ grubu üzeri nüfusun tamamı okuma yazma bilmektedir. Bununla birlikte
nüfusun %53,32‟si ilkokul, %22,95‟i ortaokul, %18,32‟si lise ve %5,41‟i üniversite
mezunudur. Ġncelenen iĢletmelerde eğitim seviyesinin düĢük olduğu görülmektedir.
Tarımsal üretimde bulunan üreticilerin büyük çoğunluğunu eğitim seviyesinin düĢük
olduğu
dikkate
alındığında
ve
üreticilerin
örgün
eğitime
katılmalarının
zorluğu
düĢünüldüğünde tarımsal üretimde bulunan üreticilerin eğitim düzeylerinin yükseltilmesi
ancak yetiĢkin eğitimi olan tarımsal yayım ile olası olacaktır. Bu nedenle örgütlenme
düzeyinin yükselmesi ve etkin bir örgütlenme için etkin bir örgütlenme yayım, eğitim
gerekmektedir (Terin ve AteĢ 2008).
Çizelge. 26. Nitelikli iĢletmelerde 6 yaĢından yukarı nüfusun eğitim durumu (kiĢi) ve oranları (%)
ĠĢletme
Grupları
(adet)
Eğitim Durumu
Ġlkokul
adet
Ortaokul
%
adet
%
Üniversite
Lise
adet
%
adet
%
Toplam
Adet
%
21-50
3,67
64,73
0,50
8,82
1,33
23,46
0,17
3,00
5,67
100,00
51-+
1,60
38,10
1,20
28,57
0,60
14,29
0,80
19,05
4,20
100,00
ĠĢletmeler
Ortalaması 2,84
54,07
0,78
16,72
1,04
19,79
0,42
9,42
5,08
100,00
Çizelge 26‟da incelenen iĢletmelerde nüfusun eğitim durumu verilmiĢtir. Ġncelenen
iĢletmelerde 6 yaĢ grubu üzeri nüfusun tamamı okuma yazma bilmektedir. Bununla birlikte
53
nüfusun %54,07‟si ilkokul, %16,72‟si ortaokul, %19,79‟u lise ve %9,42‟si üniversite
mezunudur.
7.2.3. ĠĢgücü durumu
Çizelge. 27. Köy-bazlı iĢletmelerde iĢgücü kullanım durumu (EĠB)
YaĢ Grupları
ĠĢletme Grupları
(adet)
7-14
Toplam
15-49
50-+
E
K
E
K
E
K
E
K
E+K
1-10
0,13
0,06
1,42
0,19
0,22
0,03
1,77
0,28
2,05
11-20
ĠĢletmeler
Ortalaması
Toplam Nüfus
Oranı %
YaĢ Gruplarının
Toplam Nüfusa
Oranı %
0,05
0,1
1,4
0,98
0,3
0,2
1,75
1,28
3,03
0,11
0,07
1,41
0,42
0,24
0,08
1,76
0,57
2,34
4,55
3,07
60,48
18,06
10,42
3,42
75,45
24,55
100,00
7,62
78,54
13,84
100,00
100,00
Ġncelenen köy-bazlı iĢletmelerde iĢletmenin sahip olduğu aile iĢgücü varlığı ortalama
2,34 EĠB‟dir. Bunun 1,76 EĠB‟i (%75,45) erkek, 0,57 EĠB‟i (%24,55) kadın iĢgücüdür. YaĢ
grupları itibari ile bakıldığında, iĢgücünün % 78,54‟ünü aktif nüfus denilen 15-49 yaĢ arası
grup oluĢturmaktadır. Bu durum incelenen iĢletmelerin iĢgücü potansiyelinin olduğunu
göstermektedir.
ĠĢletme grupları itibari ile baktığımızda hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme grubunda
toplam 2,05 EĠB aile iĢgücü varlığı bulunurken bunun 1,77 EĠB erkek, 0,28 EĠB kadındır.
Hayvan sayısı 11-20 adet olan iĢletme grubunda ise 3,03 EĠB aile iĢgücü varlığı
bulunmaktadır. Bunun 1,75 EĠB erkek, 1,28 EĠB kadın iĢgücüne aittir. YaĢ gruplarına göre
aile iĢgücünün dağılımında iĢletme grupları arasında fazla fark görülmezken, 7-14 arası yaĢ
grubun sahip olduğu aile iĢ gücü varlığı büyük ölçekli iĢletmelerde daha fazladır (Çizelge 27).
54
Çizelge. 28. Nitelikli iĢletmelerde iĢgücü kullanım durumu (EĠB)
YaĢ Grupları
ĠĢletme Grupları
(adet)
7-14
Toplam
15-49
50-+
E
K
E
K
E
K
E
K
E+K
21-50
0,34
0,17
1,67
2,00
0,25
0,17
2,26
2,34
4,60
51-+
0,10
0,40
1,00
0,90
0,45
0,20
1,55
1,50
3,05
0,24
0,26
1,40
1,56
0,33
0,18
1,98
2,00
3,98
6,13
6,58
35,23
39,20
8,29
4,57
49,65
50,35
100,00
ĠĢletmeler
Ortalaması
Toplam Nüfus
Oranı %
YaĢ Gruplarının
Toplam Nüfusa
Oranı %
12,71
74,42
12,86
100,00
100,00
Ġncelenen nitelikli iĢletmelerde iĢletmenin sahip olduğu aile iĢgücü varlığı ortalama
3,98 EĠB‟dir. Bunun 1,98 EĠB‟i (%49,65) erkek, 2,00 EĠB‟i (50,35) kadın iĢgücüdür. YaĢ
grupları itibari ile bakıldığında, iĢgücünün %74,42 aktif nüfus denilen 15-49 yaĢ arası grup
oluĢturmaktadır. Bu durum incelenen iĢletmelerin iĢgücü potansiyelinin olduğunu
göstermektedir.
ĠĢletme grupları itibari ile baktığımızda hayvan sayısı 21-50 adet olan iĢletme
grubunda toplam 4,60 EĠB aile iĢgücü varlığı bulunurken bunun 2,26 EĠB erkek, 2,34 EĠB
kadındır. Hayvan sayısı 50-+ adet olan iĢletme grubunda ise 3,05 EĠB aile iĢgücü varlığı
bulunmaktadır. Bunu 1,55 EĠB erkek, 1,50 EĠB kadın iĢgücüne aittir. YaĢ gruplarına göre aile
iĢgücünün dağılımında iĢletme grupları arasında fazla fark görülmezken, 7-14 arası yaĢ
grubun sahip olduğu aile iĢ gücü varlığı büyük ölçekli iĢletmelerde daha fazladır (Çizelge 28).
55
Çizelge. 29. Köy-bazlı iĢletmelerin aile iĢgücü ve yabancı iĢgücü durumu (EĠB)
Aile ĠĢgücü
ĠĢletme
Grupları
(adet)
Yabancı ĠĢgücü
E
K
E+K
Toplam
ĠĢgücüne
oranı
1-10
1,77
0,28
2,05
11-20
1,75
1,28
ĠĢletmeler
Ortalaması
1,76
0,57
E+K
Toplam ĠĢgücü
Toplam
ĠĢgücüne
oranı
E
K
Toplam
ĠĢgücüne
E+K
oranı
E
K
89,52
0,17
0,07
0,24
10,48
1,94
0,35
2,29
100,00
3,03
85,11
0,20
0,33
0,53
14,89
1,95
1,61
3,56
100,00
2,34
87,79
0,18
0,15
0,33
12,21
1,94
0,72
2,66
100,00
Çizelge 29„da incelenen köy-bazlı iĢletmelerin aile iĢgücü varlığı ve yabancı iĢgücü
varlığı EĠB cinsinden toplam iĢgücü içerisindeki dağılımı verilmiĢtir.
Ġncelenen köy bazlı iĢletmelerin sahip olduğu toplam iĢgücü varlığı 2,66‟dır. Toplam
iĢgücü varlığının %87,79‟u aile iĢgücü, %12,21‟i yabancı iĢgücü varlığından oluĢmaktadır.
Köy bazlı iĢletmelerin hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme grubunda iĢgücü varlığı 2,29 EĠB
olarak tespit edilmiĢtir. Köy bazlı iĢletmelerde 11-20 adet hayvanı olan iĢletmelerinde iĢgücü
varlığı 3,56 EĠB olarak tespit edilmiĢtir.
Köy bazlı iĢletmelerin hayvan sayısı 11-20 adet olan iĢletme grubunda toplam iĢgücü
varlığı (3,56 EĠB) 1-10 adet hayvanı olan iĢletmelere göre fazladır. Köy bazlı iĢletmelerin 1120 adet hayvanı olan iĢletmelerinde toplam aile iĢgücü varlığı (3,03 EĠB) ve toplam yabancı
iĢgücü varlığı (0,53 EĠB) 1-10 adet hayvanı olan iĢletmelere göre fazladır.
Çizelge. 30. Nitelikli iĢletmelerin aile iĢgücü ve yabancı iĢgücü durumu (EĠB)
Aile ĠĢgücü
ĠĢletme
Grupları
(adet)
Yabancı ĠĢgücü
Toplam
ĠĢgücüne
oranı
E
73,72
0,89
21-50
E
2,26
K
2,34
E+K
4,60
51-150
1,55
1,50
3,05
42,01
ĠĢletmeler
Ortalaması
1,98
2,00
3,98
59,87
Toplam ĠĢgücü
Toplam
ĠĢgücüne
oranı
E
26,28
3,15
Toplam
ĠĢgücüne
K
E+K oranı
3,09 6,24 100,00
K
0,75
E+K
1,64
2,75
1,46
4,21
57,99
4,30
2,96
7,26
100,00
1,63
1,03
2,67
40,13
3,61
3,04
6,65
100,00
Çizelge 30„da incelenen nitelikli iĢletmelerin aile iĢgücü varlığı ve yabancı iĢgücü
varlığı EĠB cinsinden toplam iĢgücü içerisindeki dağılımı verilmiĢtir.
Ġncelenen nitelikli iĢletmelerin sahip olduğu toplam iĢgücü varlığı 6,65‟tir. Toplam
iĢgücü varlığının %59,87‟si aile iĢgücü, %40,13‟ü yabancı iĢgücü varlığından oluĢmaktadır.
Nitelikli iĢletmelerin hayvan sayısı 51-+ adet olan iĢletme grubunda iĢgücü varlığı 7,26 EĠB
56
olarak tespit edilmiĢtir. Nitelikli iĢletmelerde hayvan sayısı 21-50 adet olan iĢletme grubunda
iĢgücü varlığı 6,24 EĠB olarak tespit edilmiĢtir.
Nitelikli iĢletmelerin hayvan sayısı 51-+ adet olan iĢletme grubunda toplam iĢgücü
varlığı (7,26 EĠB) hayvan sayısı 21-50 adet olan iĢletme grubunda göre fazladır. Nitelikli
iĢletmelerin iĢletmelerinde toplam aile iĢgücü varlığı (3,98 EĠB) ve toplam yabancı iĢgücü
varlığı (2,67 EĠB) olarak bulunmuĢtur. Köy bazlı iĢletmelerde ise toplam aile iĢgücü (2,34
EĠB) ve toplam yabancı iĢgücü varlığı (0,33 EĠB) olarak bulunmuĢtur. Nitelikli iĢletmelerin
toplam aile iĢgücü ve toplam yabancı iĢgücü miktarları (EĠB) köy bazlı iĢletmelere göre
fazladır.
KüreselleĢen ve endüstrileĢen tarımın temel sorunlarından birisi fabrika tarımı “factory
farm” olarak ifade edilen, aile isletmeciliğini ve çevreyi tehdit eden, büyük ticari isletmelere
dayalı yapılanmadır. Girdi ve ürün piyasasına hakim olan çok uluslu dev Ģirketler karsısında,
aile isletmelerinin girdi sağlama ve ürünlerini pazarlamadaki rekabet güçleri giderek
azalmaktadır (Rehber, 2009).
7.3. Yıllık Faaliyet Sonuçlarının Analizi
7.3.1. Gayrisafi Üretim Değeri (GSÜD)
Gayrisafi üretim değeri, iĢletmelerin ürettikleri bitkisel ve hayvansal ürünlerin değerleri
ile yıl içerisinde meydana gelen prodüktif envanter kıymet artıĢından oluĢmaktadır.
Çizelge. 31. Köy-bazlı iĢletmelerde hayvansal üretim değeri (TL)
ĠĢletme Grupları (adet)
1-10
ĠĢletmeler Ortalaması
11-20
TL
%
TL
%
TL
%
27.902,73
86,19
77.562,50
85,41
42.508,54
85,77
PDKA
Çiftlik
Gübresi
1.699,61
5,25
4.604,17
5,07
2.553,89
5,15
2.771,17
8,56
8.645,30
9,52
4.498,86
9,08
Toplam
32.373,51
100,00
90.812,00
100,00
49.561,29
100,00
Süt Üretim
Değeri
57
Ġncelenen köy-bazlı iĢletmelerde iĢletme baĢına süt sığırcılığı üretim değeri 49.561,29
TL olarak hesaplanmıĢtır. Bu değerin % 85,77‟si süt üretim değeri, % 9,08‟i çiftlik gübresi ve
%5,15‟i PDKA geliri oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme grubunda iĢletme
baĢına süt sığırcılığının üretim değeri 32.373,51 TL olup, %86,19‟u süt üretim değeri,
%8,56‟sı çiftlik gübresi ve % 5,25‟i PDKA geliri oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 11-20 adet
olan iĢletme grubunda iĢletme baĢına süt sığırcılığının üretim değeri 90.812,00 TL olup,
%85,41‟i süt üretim değeri, %5,07‟si PDKA ve % 9,52‟si çiftlik gübresi geliri
oluĢturmaktadır (Çizelge 31).
Çizelge. 32. Nitelikli iĢletmelerde hayvansal üretim değeri (TL)
21-50
TL
Süt Üretim
Değeri
PDKA
Çiftlik
Gübresi
Toplam
%
ĠĢletme Grupları (adet)
51-+
TL
%
ĠĢletmeler Ortalaması
TL
%
295.315,40
86,87
486.326,00
87,02
371.719,64
86,95
15.637,74
4,60
23.919,50
4,28
18.950,44
4,43
28.997,81
8,53
48.621,42
8,70
36.847,54
8,62
339.950,96
100,00
558.866,92
100,00
427.517,62
100,00
Ġncelenen nitelikli iĢletmelerde iĢletme baĢına süt sığırcılığı üretim değeri 427.517,62
TL olarak hesaplanmıĢtır. Bu değerin % 86,95‟i süt üretim değeri, % 8,62‟si çiftlik gübresi ve
%4,43‟ü PDKA geliri oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 21-50 adet olan iĢletme grubunda
iĢletme baĢına süt sığırcılığının üretim değeri 339.950,96 TL olup, %86,87‟si süt üretim
değeri, %8,53‟ü çiftlik gübresi ve % 4,60‟ı PDKA geliri oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 51-+
adet olan iĢletme grubunda iĢletme baĢına süt sığırcılığının üretim değeri 558.866,92 TL olup,
%87,02‟si süt üretim değeri, %8,70‟i çiftlik gübresi ve % 4,28‟i PDKA geliri oluĢturmaktadır
(Çizelge 32).
58
Çizelge. 33. Köy-bazlı iĢletmelerde bitkisel üretim değeri (TL)
ĠĢletme Grupları (adet)
1-10
ĠĢletmeler ortalaması
11-20
TL
%
TL
%
TL
%
Arpa
3.762,92
23,79
14.020,00
66,90
6.779,71
39,12
Mısır
9.418,33
59,55
2.574,00
12,28
7.405,29
42,73
Buğday
926,35
5,86
2.800,00
13,36
1.477,42
8,53
Yonca
531,25
3,36
300,00
1,43
463,24
2,67
Fiğ
119,79
0,76
808,48
3,86
322,35
1,86
Yulaf
396,96
2,51
378,00
1,80
391,38
2,26
83,33
0,53
-
-
58,82
0,34
545,42
3,45
-
-
385,00
2,22
32,26
0,20
77,43
0,37
45,55
0,26
15.816,61
100,00
20.957,91
100,00
17.328,76
100,00
Çavdar
Ayçiçeği
Meyve
Toplam
Köy-bazlı iĢletmelerde iĢletme baĢına yetiĢtirilen ürünlere bakıldığında %42,73 oran
ile mısır yetiĢtiriciliği yapılmaktadır. %39,12 ile arpa, %8,53 ile buğday ve %2,67 ile yonca
üretimi yapılmaktadır. Hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme grubunda yetiĢtirilen iĢletme
baĢına ürünlere bakıldığında %59,55 oran ile mısır yetiĢtiriciliği yapılmaktadır. %23,79 ile
arpa, %5,86 ile buğday ve %3,45 ile ayçiçeği üretimi yapılmaktadır. Hayvan sayısı 11-20 adet
olan iĢletme grubunda yetiĢtirilen iĢletme baĢına ürünlere bakıldığında %66,90 oran ile arpa
yetiĢtiriciliği yapılmaktadır. %13,36 ile buğday, %12,28 ile mısır ve %3,86 ile fiğ üretimi
yapılmaktadır (Çizelge 33).
Çizelge. 34. Nitelikli iĢletmelerde bitkisel üretim değeri (TL)
ĠĢletme Grupları (adet)
21-50
TL
ĠĢletmeler ortalaması
51-+
%
TL
%
TL
%
Mısır
7.840,00
28,62
25.156,00
33,68
14.766,40
31,88
Arpa
8.915,00
32,54
17.406,00
23,30
12.311,40
26,58
0,00
0,00
7.735,00
10,36
3.094,00
6,68
Yonca
3.375,00
12,32
9.060,00
12,13
5.649,00
12,20
Fiğ
7.112,50
25,96
4.574,00
6,12
6.097,10
13,16
Yulaf
-
-
1.982,00
2,65
792,80
1,71
Çavdar
-
-
6.625,00
8,87
2.650,00
5,72
ġeker Pancarı
-
-
2.160,00
2,89
864,00
1,87
150,55
0,55
-
-
90,33
0,20
27.393,05
100,00
74.698,00
100,00
46.315,03
100,00
Buğday
Meyve
Toplam
59
Nitelikli iĢletmelerde iĢletme baĢına yetiĢtirilen ürünlere bakıldığında %31,88 oran ile
mısır yetiĢtiriciliği yapılmaktadır. %26,58 ile arpa, %13,16 ile fiğ ve %12,20 ile yonca üretimi
yapılmaktadır. Hayvan sayısı 21-50 adet olan iĢletme grubunda yetiĢtirilen iĢletme baĢına
ürünlere bakıldığında %32,54 oran ile arpa yetiĢtiriciliği yapılmaktadır. %28,62 ile mısır,
%25,96 ile fiğ ve %12,32 ile yonca üretimi yapılmaktadır. Hayvan sayısı 51-+ adet olan
iĢletme grubunda yetiĢtirilen iĢletme baĢına ürünlere bakıldığında %33,68 oran ile mısır
yetiĢtiriciliği yapılmaktadır. %23,30 ile arpa, %12,13 ile yonca ve %10,36 ile buğday üretimi
yapılmaktadır (Çizelge 34).
Çizelge. 35. Köy-bazlı iĢletmelerde hayvan mevcudu (adet-BBHB)
ĠĢletme Grupları (adet)
1-10
BaĢ
Ġnek
Diğer Büyük
BaĢ
Toplam
ĠĢletmeler Ortalaması
11-20
BBHB
BaĢ
BBHB
BaĢ
BBHB
8,58
8,58
19,00
19,00
11,64
11,64
10,54
10,00
30,00
20,26
16,26
13,02
19,12
18,58
49,00
39,26
27,91
24,66
Köy-bazlı iĢletmelerde hayvan varlığına bakıldığında iĢletmeler ortalaması 27,91 baĢ
olarak hesaplanmıĢtır. BBHB‟ne göre iĢletmeler ortalaması 24,66 olarak tespit edilmiĢtir.
Hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme grubunda hayvan varlığına bakıldığında 19,12 baĢ,
hayvan sayısı 11-20 adet olan iĢletme grubunda hayvan varlığına bakıldığında 49,00 baĢ
olarak tespit edilmiĢtir (Çizelge 35).
Çizelge. 36. Nitelikli iĢletmelerde hayvan mevcudu (adet-BBHB)
ĠĢletme Grupları (adet)
21-50
BaĢ
Ġnek
Diğer
BaĢ
Toplam
Büyük
ĠĢletmeler Ortalaması
51-+
BBHB
BaĢ
BBHB
BaĢ
BBHB
42,66
42,66
66,34
66,34
52,13
52,13
48,55
29,60
83,34
60,06
62,47
41,78
91,21
72,26
149,68
126,40
114,60
93,92
Nitelikli iĢletmelerde hayvan varlığına bakıldığında iĢletmeler ortalaması 114,60 baĢ
olarak hesaplanmıĢtır. BBHB‟ne göre iĢletmeler ortalaması 93,92 olarak tespit edilmiĢtir.
Hayvan sayısı 20-51 adet olan iĢletme grubunda hayvan varlığına bakıldığında 91,21 baĢ,
hayvan sayısı 51-+ adet olan iĢletme grubunda hayvan varlığına bakıldığında 149,68 baĢ
olarak tespit edilmiĢtir (Çizelge 36).
60
Çizelge. 37. Köy-bazlı iĢletmelerde gayrisafi üretim değeri (TL)
ĠĢletme Grupları (adet)
1-10
TL
Hayvansal
Üretim
Değeri
Bitkisel
Üretim
Değeri
GSÜD
BBHB‟ne
Dekara
ĠĢletmeler Ortalaması
11-20
%
TL
%
TL
%
32.373,51
67,18
90.812,00
81,25
49.561,29
74,09
15.816,61
32,82
20.957,91
18,75
17.328,76
25,91
48.190,12
100,00
111.769,91
100,00
66.890,05
100,00
2.593,66
2.846,92
2.712,49
824,19
1.148,71
957,08
Ġncelenen köy-bazlı iĢletmelerde GSÜD Çizelge 37‟de verilmiĢtir. ĠĢletme baĢına
GSÜD 66.890,05 TL olarak tespit edilmiĢtir. Bu değerin %74,09‟u hayvansal üretim değeri
ve %25,91‟i bitkisel üretim değeri oluĢturmaktadır. ĠĢletme baĢına BBHB‟ne düĢen GSÜD
2.712,49 TL ve dekara düĢen GSÜD 957,08 TL olarak tespit edilmiĢtir. ĠĢletme geniĢlikleri
arttıkça GSÜD‟de artmaktadır. Hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme grubunda iĢletme baĢına
iĢletme baĢına GSÜD 48.190,12 TL olarak belirlenmiĢtir. Bu değerin %67,18‟i hayvansal
üretim değeri ve % 32,82‟si bitkisel üretim değeri oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 1-10 adet
olan iĢletme grubunda BBHB‟ne düĢen GSÜD 2.593,66, dekara düĢen GSÜD 824,19 TL
olarak tespit edilmiĢtir. Hayvan sayısı 11-20 adet olan iĢletme grubunda iĢletme baĢına
iĢletme baĢına GSÜD 111.769,91 TL olarak belirlenmiĢtir. Bu değerin %81,25‟i hayvansal
üretim değeri ve % 18,75‟i bitkisel üretim değeri oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 11-20 adet
olan iĢletme grubunda BBHB‟ne düĢen GSÜD 2.846,92 TL, dekara düĢen GSÜD 1.148,71
TL olarak tespit edilmiĢtir.
61
Çizelge. 38. Nitelikli iĢletmelerde gayrisafi üretim değeri (TL)
ĠĢletme Grupları (adet)
21-50
TL
Hayvansal
Üretim Değeri
Bitkisel Üretim
Değeri
GSÜD
ĠĢletmeler Ortalaması
51-+
%
TL
%
TL
%
339.950,96
92,54
558.866,92
88,21
427.517,62
90,23
27.393,05
7,46
74.698,00
11,79
46.315,03
9,77
367.344,01
100,00
633.564,92
100,00
473.832,65
100,00
BBHB‟ne
5.083,64
5.012,38
5.050,04
Dekara
2.697,88
1.825,15
2.148,41
Ġncelenen nitelikli iĢletmelerde GSÜD Çizelge 38‟de verilmiĢtir. ĠĢletme baĢına GSÜD
473.832,65 TL olarak tespit edilmiĢtir. Bu değerin %90,23‟ü hayvansal üretim değeri ve
%9,77‟si bitkisel üretim değeri oluĢturmaktadır. ĠĢletme baĢına BBHB‟ne düĢen GSÜD
5.050,04 TL ve dekara düĢen GSÜD 2.148,41 TL olarak tespit edilmiĢtir. ĠĢletme geniĢlikleri
arttıkça GSÜD‟de artmaktadır. Hayvan sayısı 21-50 adet olan iĢletme grubunda iĢletme
baĢına iĢletme baĢına GSÜD 367.344,01 TL olarak belirlenmiĢtir. Bu değerin %92,54‟ü
hayvansal üretim değeri ve % 7,46‟sı bitkisel üretim değeri oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı
21-50 adet olan iĢletme grubunda BBHB‟ne düĢen GSÜD 5.083,64, dekara düĢen GSÜD
2.697,88 TL olarak tespit edilmiĢtir. Hayvan sayısı 51-+ adet olan iĢletme grubunda iĢletme
baĢına iĢletme baĢına GSÜD 633.564,92 TL olarak belirlenmiĢtir. Bu değerin %88,21‟i
hayvansal üretim değeri ve % 11,79‟u bitkisel üretim değeri oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı
51-+ adet olan iĢletme grubunda BBHB‟ne düĢen GSÜD 5.012,38 TL, dekara düĢen GSÜD
1.825,15 TL olarak tespit edilmiĢtir.
62
7.3.2. DeğiĢen Masraflar
DeğiĢen masraflar, iĢletmelerde brüt karın hesaplanmasında kullanılmaktadır. Ġncelenen
iĢletmelerde değiĢen masraflar, bitkisel üretimde değiĢen masraflar ve hayvansal üretimde
değiĢen masraflar olarak incelenmiĢtir.
Çizelge. 39. Köy-bazlı iĢletmelerde hayvansal üretim değiĢen masraflar (TL)
ĠĢletme Grupları (adet)
Masraflar
1-10
ĠĢletmeler Ortalaması
11-20
TL
%
TL
%
TL
%
Kesif Yem
4.572,45
14,70
6.403,63
9,86
5.111,03
12,45
Kaba Yem
8.855,62
28,47
20.003,23
30,80
12.134,33
29,55
Geçici ĠĢçilik
Veteriner+Ġlaç
Tohumlama
3.449,56
6.777,80
6.202,36
11,09
21,79
19,94
8.118,19
14.632,23
13.502,18
12,50
22,53
20,79
4.822,68
9.087,93
8.349,36
11,75
22,13
20,34
Diğer
Toplam DeğiĢen
Masraflar
1.247,31
4,01
2.286,08
3,52
1.552,83
3,78
31.105,10
100,00
64.945,54
100,00
41.058,17
100,00
Köy-bazlı iĢletmelerde hayvansal üretimde iĢletme baĢına düĢen değiĢen masraflar
41.058,17 TL‟dir. DeğiĢen masraflar içerisinde en fazla payı kaba yem (%29,55) masrafı
oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme grubunda iĢletme baĢına düĢen değiĢen
masraflar toplamı 31.105,10 TL‟dir. DeğiĢen masraflara arasında en fazla payı kaba yem
(%28,47) masrafı oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 11-20 adet olan iĢletme grubunda iĢletme
baĢına düĢen değiĢen masraflar toplamı 64.945,54 TL‟dir. DeğiĢen masraflara arasında en
fazla payı kaba yem (%30,80) masrafı oluĢturmaktadır (Çizelge 39).
63
Çizelge. 40. Nitelikli iĢletmelerde hayvansal üretim değiĢen masraflar (TL)
ĠĢletme Grupları (adet)
Masraflar
21-50
ĠĢletmeler Ortalaması
51-150
TL
%
TL
%
TL
%
Kesif Yem
20.948,32
19,07
37.741,03
19,62
27.665,41
19,37
Kaba Yem
38.073,87
34,66
67.653,02
35,17
49.905,53
34,93
Geçici ĠĢçilik
8.216,75
7,48
16.004,35
8,32
11.331,79
7,93
Veteriner+Ġlaç
Tohumlama
18.872,16
22.629,02
17,18
20,60
29.508,03
39.337,62
15,34
20,45
23.126,51
29.312,46
16,19
20,52
1.109,48
1,01
2.115,96
1,10
1.512,07
1,06
109.849,61
100,00
192.360,01
100,00
142.853,77
100,00
Diğer
Toplam DeğiĢen
Masraflar
Nitelikli iĢletmelerde hayvansal üretimde iĢletme baĢına düĢen toplam değiĢen
masraflar 142.853,77 TL‟dir. DeğiĢen masraflar içerisinde en fazla payı kaba yem (%34,93)
masrafı oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 21-50 adet olan iĢletme grubunda iĢletme baĢına
düĢen değiĢen masraflar toplamı 109.849,61 TL‟dir. DeğiĢen masraflara arasında en fazla
payı kaba yem (%34,66) masrafı oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 51-+ adet olan iĢletme
grubunda iĢletme baĢına düĢen değiĢen masraflar toplamı 192.360,01 TL‟dir. DeğiĢen
masraflara arasında en fazla payı kaba yem (%35,17) masrafı oluĢturmaktadır (Çizelge 40).
Çizelge. 41. Köy-bazlı iĢletmelerde hayvansal üretim değiĢen masraflar (BBHB‟ne düĢen miktarı)
ĠĢletme Grupları (adet)
Masraflar
1-10
ĠĢletmeler Ortalaması
11-20
TL
%
TL
%
TL
%
Kesif Yem
246,10
14,70
163,11
9,86
221,69
13,29
Kaba Yem
476,62
28,47
509,51
30,80
486,29
29,15
Geçici ĠĢçilik
185,66
11,09
206,78
12,50
191,87
11,50
Veteriner+Ġlaç
364,79
21,79
372,70
22,53
367,12
22,01
Tohumlama
333,82
19,94
343,92
20,79
336,79
20,19
67,13
4,01
58,23
3,52
64,51
3,87
1.674,12
100,00
1.654,24
100,00
1.668,27
100,00
Diğer
Toplam DeğiĢen
Masraflar
64
Köy bazlı iĢletmelerde hayvansal üretimde BBHB‟ne düĢen değiĢen masraflar
1.668,27 TL‟dir. DeğiĢen masraflar içerisinde en fazla payı kaba yem (%29,15) masrafı
oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme grubunda BBHB‟ne düĢen değiĢen
masraflar toplamı 1.674,12 TL‟dir. DeğiĢen masraflara arasında en fazla payı kaba yem
(%28,47) masrafı oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 11-20 adet olan iĢletme grubunda BBHB‟ne
düĢen değiĢen masraflar toplamı 1.654,24 TL‟dir. DeğiĢen masraflara arasında en fazla payı
kaba yem (%30,80) masrafı oluĢturmaktadır (Çizelge 41).
Çizelge. 42. Nitelikli iĢletmelerde havansal üretim değiĢen masraflar (BBHB‟ne düĢen miktarı)
ĠĢletme Grupları (adet)
Masraflar
21-50
ĠĢletmeler Ortalaması
51-150
TL
%
TL
%
TL
%
Kesif Yem
289,90
19,07
298,58
19,62
293,37
19,29
Kaba Yem
526,90
34,66
535,23
35,17
530,23
34,86
Geçici ĠĢçilik
Veteriner+Ġlaç
Tohumlama
113,71
261,17
313,16
7,48
17,18
20,60
126,62
233,45
311,22
8,32
15,34
20,45
118,87
250,08
312,38
7,82
16,44
20,54
15,35
1,01
16,74
1,10
15,91
1,05
1.520,20
100,00
1.521,84
100,00
1.520,85
100,00
Diğer
Toplam DeğiĢen
Masraflar
Nitelikli iĢletmelerde hayvansal üretimde BBHB‟ne düĢen değiĢen masraflar
1.520,85TL‟dir. DeğiĢen masraflar içerisinde en fazla payı kaba yem (%34,86) masrafı
oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 21-50 adet olan iĢletme grubunda BBHB‟ne düĢen değiĢen
masraflar toplamı 1.520,20 TL‟dir. DeğiĢen masraflara arasında en fazla payı kaba yem
(%34,66) masrafı oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 51-+ adet olan iĢletme grubunda BBHB‟ne
düĢen değiĢen masraflar toplamı 1.521,84 TL‟dir. DeğiĢen masraflara arasında en fazla payı
kaba yem (%35,17) masrafı oluĢturmaktadır (Çizelge 42).
65
Çizelge. 43. Köy-bazlı iĢletmelerde bitkisel üretim değiĢen masraflar (TL)
ĠĢletme Grupları (adet)
1-10
ĠĢletmeler ortalaması
11-20
TL
%
TL
%
TL
%
ĠĢçilik
834,51
25,40
1.160,42
24,21
930,37
24,95
Tamir
939,58
28,60
1.030,98
21,51
966,46
25,92
Tohum
427,91
13,02
745,20
15,55
521,23
13,98
Gübre
79,35
2,42
106,40
2,22
87,31
2,34
Ġlaç
259,38
7,89
510,50
10,65
333,24
8,94
Su
579,49
17,64
985,40
20,56
698,88
18,74
Diğer
165,39
5,03
246,10
5,13
189,13
5,07
3.285,61
100,00
4.793,00
100,00
3.728,96
100,00
Toplam DeğiĢen Masraflar
Köy-bazlı iĢletmelerde bitkisel üretimde iĢletme baĢına düĢen değiĢen masraflar
3.728,96 TL‟dir. DeğiĢen masraflar içerisinde en fazla payı tamir (%25,92) masrafı
oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme grubunda iĢletme baĢına düĢen değiĢen
masraflar toplamı 3.285,61 TL‟dir. DeğiĢen masraflara arasında en fazla payı tamir (%28,60)
masrafı oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 11-20 adet olan iĢletme grubunda iĢletme baĢına
düĢen değiĢen masraflar toplamı 4.793,00 TL‟dir. DeğiĢen masraflara arasında en fazla payı
iĢçilik (%24,21) masrafı oluĢturmaktadır (Çizelge 43).
Çizelge. 44. Nitelikli iĢletmelerde bitkisel üretim değiĢen masraflar (TL)
ĠĢletme Grupları (adet)
21-50
ĠĢletmeler ortalaması
51-+
TL
%
TL
%
TL
%
ĠĢçilik
666,67
10,08
3.291,67
15,67
1.716,67
13,88
Tamir
1.850,00
27,96
3.050,00
14,52
2.330,00
18,83
Tohum
606,67
9,17
1.625,00
7,74
1.014,00
8,20
Gübre
320,44
4,84
1.083,33
5,16
625,60
5,06
Ġlaç
547,22
8,27
1.450,00
6,90
908,33
7,34
2.277,78
34,43
9.416,67
44,83
5.133,33
41,49
346,77
5,24
1.089,58
5,19
643,90
5,20
6.615,55
100,00
21.006,25
100,00
12.371,83
100,00
Su
Diğer
DeğiĢen Masraflar
Nitelikli iĢletmelerde bitkisel üretimde iĢletme baĢına düĢen değiĢen masraflar
12.371,83 TL‟dir. DeğiĢen masraflar içerisinde en fazla payı su (%41,49) masrafı
oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 21-50 adet olan iĢletme grubunda iĢletme baĢına düĢen
değiĢen masraflar toplamı 6.615,55 TL‟dir. DeğiĢen masraflara arasında en fazla payı su
(%34,43) masrafı oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 51-+ adet olan iĢletme grubunda iĢletme
66
baĢına düĢen değiĢen masraflar toplamı 21.006,25 TL‟dir. DeğiĢen masraflara arasında en
fazla payı su (%44,83) masrafı oluĢturmaktadır (Çizelge 44).
Çizelge. 45. Köy-bazlı iĢletmelerde bitkisel üretim değiĢen masraflar (BBHB‟ne düĢen miktarı)
ĠĢletme Grupları (adet)
1-10
ĠĢletmeler ortalaması
11-20
TL
%
TL
%
TL
%
ĠĢçilik
53,82
30,44
55,02
45,07
54,17
33,70
Tamir
50,57
28,60
18,59
15,23
41,16
25,61
Tohum
12,27
6,94
6,24
5,11
10,49
6,53
Gübre
4,27
2,42
1,95
1,59
3,59
2,23
Ġlaç
13,96
7,89
7,91
6,48
12,18
7,58
Su
33,05
18,69
26,11
21,39
31,01
19,29
8,90
5,03
6,27
5,13
8,13
5,06
176,84
100,00
122,08
100,00
160,73
100,00
Diğer
Toplam DeğiĢen Masraflar
Köy bazlı iĢletmelerde bitkisel üretimde BBHB‟ne düĢen değiĢen masraflar 160,73
TL‟dir. DeğiĢen masraflar içerisinde en fazla payı iĢçilik (%33,70) masrafı oluĢturmaktadır.
Hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme grubunda BBHB‟ne düĢen değiĢen masraflar toplamı
176,84 TL‟dir. DeğiĢen masraflara arasında en fazla payı iĢçilik (%30,44) masrafı
oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 11-20 adet olan iĢletme grubunda BBHB‟ne düĢen değiĢen
masraflar toplamı 122,08 TL‟dir. DeğiĢen masraflara arasında en fazla payı iĢçilik (%45,07)
masrafı oluĢturmaktadır (Çizelge 45).
Çizelge. 46. Nitelikli iĢletmelerde bitkisel üretim değiĢen masraflar (BBHB‟ne düĢen miktarı)
ĠĢletme Grupları (adet)
21-50
TL
ĠĢletmeler ortalaması
51-150
%
TL
%
TL
%
ĠĢçilik
9,23
10,08
26,04
15,67
15,95
13,14
Tamir
25,60
27,96
24,13
14,52
25,01
20,60
Tohum
8,40
9,17
12,86
7,74
10,18
8,38
Gübre
4,43
4,84
8,57
5,16
6,09
5,02
Ġlaç
7,57
8,27
11,47
6,90
9,13
7,52
Su
31,52
34,43
74,50
44,83
48,71
40,12
4,80
5,24
8,62
5,19
6,33
5,21
91,55
100,00
166,19
100,00
121,41
100,00
Diğer
Toplam DeğiĢen Masraflar
Nitelikli iĢletmelerde bitkisel üretimde BBHB‟ne düĢen değiĢen masraflar 121,41
TL‟dir. DeğiĢen masraflar içerisinde en fazla payı su (%40,12) masrafı oluĢturmaktadır.
67
Hayvan sayısı 21-50 adet olan iĢletme grubunda BBHB‟ne düĢen değiĢen masraflar toplamı
91,55 TL‟dir. DeğiĢen masraflara arasında en fazla payı su
(%34,43) masrafı
oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 51-+ adet olan iĢletme grubunda BBHB‟ne düĢen değiĢen
masraflar toplamı 166,19 TL‟dir. DeğiĢen masraflara arasında en fazla payı su (%44,83)
masrafı oluĢturmaktadır (Çizelge 46).
Çizelge. 47. Köy-bazlı iĢletmelerde toplam değiĢen masraflar (TL)
ĠĢletmeler Ortalaması
1-10
Hayvansal
Üretim
DeğiĢen
Masraflar
Bitkisel
Üretim
DeğiĢen
Masraflar
Toplam
DeğiĢen
Masraflar
BBHB
Dekara
ĠĢletmeler Ortalaması
11-20
TL
%
TL
%
TL
%
31.105,10
90,45
64.945,54
93,13
41.058,17
91,67
3.285,61
9,55
4.793,00
6,87
3.728,96
8,33
34.390,71
100,00
69.738,54
100,00
44.787,13
100,00
1.850,95
1.776,33
1.816,19
588,18
716,74
640,82
Ġncelenen köy-bazlı iĢletmelerde iĢletme baĢına toplam değiĢen masraf 44.787,13 TL
olarak hesaplanmıĢtır. Bu değerin %91,67‟sini hayvansal üretim değeri ve % 8,33‟ünü bitkisel
üretim değeri oluĢturmaktadır. ĠĢletmelerin BBHB‟ne düĢen değiĢen masrafları 1.816,19 TL,
dekara düĢen değiĢen masrafları ise 640,82 TL‟dir. ĠĢletme baĢına değiĢen masrafların toplamı
iĢletme geniĢlikleri arttıkça artmaktadır. Hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme grubunda
toplam değiĢen masraf 34.390,71 TL olarak hesaplanmıĢtır. Bu değerin % 90,45‟i hayvansal
üretim değeri ve % 9,55‟i bitkisel üretim değeri oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 11-20 adet
olan iĢletme grubunda toplam değiĢen masraf 69.738,54 TL olarak hesaplanmıĢtır. Bu değerin
% 93,13‟ü hayvansal üretim değeri ve % 6,87‟si bitkisel üretim değeri oluĢturmaktadır
(Çizelge 47).
68
Çizelge. 48. Nitelikli iĢletmelerde toplam değiĢen masraflar (TL)
ĠĢletmeler Ortalaması
21-50
Hayvansal
Üretim
DeğiĢen
Masraflar
Bitkisel
Üretim
DeğiĢen
Masraflar
Toplam
DeğiĢen
Masraflar
BBHB
Dekara
ĠĢletmeler Ortalaması
51-150
TL
%
TL
%
TL
%
109.849,61
94,32
192.360,01
90,15
142.853,77
92,03
6.615,55
5,68
21.006,25
9,85
12.371,83
7,97
116.465,16
100,00
213.366,26
100,00
155.225,60
100,00
1.611,75
1.688,02
1.654,50
855,36
614,66
703,81
Ġncelenen nitelikli iĢletmelerde iĢletme baĢına değiĢen masraf 155.225,6 TL olarak
hesaplanmıĢtır. Bu değerin %92,03‟si hayvansal üretim değeri ve % 7,97‟i bitkisel üretim
değeri oluĢturmaktadır. ĠĢletmelerin BBHB‟ne düĢen değiĢen masrafları 1.654,50 TL, dekara
düĢen değiĢen masrafları ise 703,81 TL‟dir. ĠĢletme baĢına değiĢen masrafların toplamı
iĢletme geniĢlikleri arttıkça artmaktadır. Hayvan sayısı 21-50 adet olan iĢletme grubunda
toplam değiĢen masraf 116.465,16 TL olarak hesaplanmıĢtır. Bu değerin % 94,32‟si
hayvansal üretim değeri ve % 5,68‟i bitkisel üretim değeri oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 51+ adet olan iĢletme grubunda toplam değiĢen masraf 213.266,26 TL olarak hesaplanmıĢtır. Bu
değerin % 90,15‟i hayvansal üretim değeri ve % 9,85‟i bitkisel üretim değeri oluĢturmaktadır
(Çizelge 48).
69
7.3.3. Brüt Kar
Brüt kar gayrisafi üretim değerinde değiĢen masrafların çıkarılması ile elde edilir. Brüt
kar iĢletmede mevcut kıt üretim vasıtalarının kullanımı bakımından üretim faaliyetlerinin
rekabet güçlerinin belirlenmesinde önemli bir baĢarı ölçütüdür (ErkuĢ ve ark.1995).
Çizelge. 49. Köy-bazlı iĢletmelerde iĢletme baĢına brüt kar (TL)
ĠĢletme Grupları (adet)
1-10
TL
ĠĢletmeler Ortalaması
11-20
%
TL
%
TL
%
GSÜD
Toplam
DeğiĢen
Masraflar
48.190,12
100,00
111.769,91
100,00
66.890,06
100,00
34.390,71
71,36
69.738,54
62,39
44.787,13
66,96
Brüt Kar
13.799,41
28,64
42.031,37
37,61
22.102,93
33,04
BBHB
742,70
1.070,59
896,31
Dekara
236,01
431,98
316,25
Ġncelenen köy bazlı iĢletmelerde iĢletme baĢına brüt kar 22.102,93 TL hesaplanmıĢtır.
GSÜD‟nin %66,96‟sını toplam değiĢen masraflar oluĢtururken, %33,04‟ünü brüt kar
oluĢturmaktadır. Brüt kar iĢletme geniĢlikleri arttıkça artıĢ göstermektedir. Hayvan sayısı 1-10
adet olan iĢletme grubunda brüt kar 13.799,41 TL olarak hesaplanmıĢtır. Hayvan sayısı 1-10
adet olan iĢletme grubunda GSÜD‟nin %71,36‟sını toplam değiĢen masraflar ve %28,64‟ünü
brüt kar oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 11-20 adet olan iĢletme grubunda ise brüt kar
42.031,37 TL hesaplanmıĢtır. Aynı zamanda iĢletmelerin BBHB‟ne düĢen brüt kar 896,31 TL
olup hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme grubunda 742,70 TL ve hayvan sayısı 11-20 adet
olan iĢletme grubunda 1.070,59 TL olarak hesaplanmıĢtır. Ayrıca iĢletme arazisi baĢına
316,25 TL brüt kar olup Hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme grubunda 236,01 TL ve hayvan
sayısı 11-20 adet olan iĢletme grubunda ise 431,98 TL hesaplanmıĢtır (Çizelge 49).
70
Çizelge. 50. Nitelikli iĢletmelerde iĢletme baĢına brüt kar (TL)
ĠĢletme Grupları (adet)
21-50
TL
ĠĢletmeler Ortalaması
51-+
%
TL
%
TL
%
GSÜD
367.344,01
100,00
633.564,92
100,00
473.832,65
100,00
Toplam
DeğiĢen
Masraflar
116.465,16
31,70
213.366,26
33,68
155.225,60
32,76
Brüt Kar
250.878,85
68,30
420.198,66
66,32
318.607,05
67,24
BBHB
3.471,89
3.324,36
3.395,94
Dekara
1.842,53
1.210,49
1.444,60
Ġncelenen nitelikli iĢletmelerde iĢletme baĢına brüt kar 318.607,05 TL hesaplanmıĢtır.
GSÜD‟nin %32,76‟sı toplam değiĢen masraflar oluĢtururken, %67,24‟ü brüt kar
oluĢturmaktadır. Brüt kar iĢletme geniĢlikleri arttıkça artıĢ göstermektedir. Hayvan sayısı 2150 adet olan iĢletme grubunda 250.878,85 TL olarak hesaplanmıĢtır. Hayvan sayısı 21-50 adet
olan iĢletme grubunda GSÜD‟nin %31,70‟ini toplam değiĢen masraflar ve %68,30‟unu brüt
kar oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 51-+ adet olan iĢletme grubunda ise 420.198,66 TL
iĢletme baĢına brüt kar hesaplanmıĢtır. Aynı zamanda iĢletmelerin BBHB‟ne düĢen brüt kar
3.395,94 TL olup Hayvan sayısı 21-50 adet olan iĢletme grubunda 3.471,89 TL ve hayvan
sayısı 51-+ adet olan iĢletme grubunda 3.324,36 TL olarak hesaplanmıĢtır. Ayrıca iĢletme
arazisi baĢına 1.444,60 TL brüt kar olup hayvan sayısı 21-50 adet olan iĢletme grubunda
1.842,53 TL ve Hayvan sayısı 51-+ adet olan iĢletme grubunda ise 1.210,49 TL
hesaplanmıĢtır (Çizelge 50).
71
7.4. Süt üretiminde Fiziki Girdi Kullanım Düzeyleri
Çizelge. 51. Köy-bazlı iĢletmelerde günlük kullanılan yem miktarları (kg/gün)
ĠĢletme Grupları (adet)
Yem ÇeĢidi
Mısır Silajı
Pancar Posası
Kaba Yem
ĠĢletme
BaĢına
179,58
89,79
ĠĢletmeler Ortalaması
11-20
9,67
4,83
ĠĢletme
BaĢına
430,55
237,00
BBHB
10,97
6,04
ĠĢletme
BaĢına
253,40
133,09
BBHB
BBHB
10,05
5,19
Yonca
53,88
2,90
122,45
3,12
74,04
2,96
Saman
53,88
2,90
106,65
2,72
69,40
2,85
0,00
0,00
21,73
0,55
6,39
0,16
Süt Yemi
17,96
0,97
59,25
1,51
30,10
1,13
Arpa
26,94
1,45
63,20
1,61
37,60
1,50
Yulaf
17,96
0,97
35,55
0,91
23,13
0,95
4,49
0,24
11,85
0,30
6,65
0,26
Fiğ
Kesif Yem
1-10
Mısır Küspesi
Kepek
Toplam
35,92
1,93
75,05
1,91
47,43
1,93
480,39
25,85
1.163,28
29,63
681,24
26,97
ĠĢletmelerin süt sığırcılığında iĢletme baĢına ve BBHB‟ne düĢen günlük yem tüketim
miktarı köy-bazlı iĢletmeler için Çizelge 51‟de ve nitelik iĢletmeler için Çizelge 52‟de
verilmiĢtir. Ġncelenen köy-bazlı iĢletmelerde iĢletme baĢına yem tüketim miktarı 681,24 kg ve
BBHB‟ne düĢen yem tüketim miktarı ise 26,97 kg‟dır. Köy-bazlı, hayvan sayısı 1-10 adet
olan iĢletme grubunda iĢletme baĢına tüketilen yem miktarı 480,39 kg‟dır. BBHB‟ne düĢen
yem tüketim miktarı ise 25,85 kg‟dır. Köy-bazlı, hayvan sayısı 11-20 adet olan iĢletme
grubunda iĢletme baĢına tüketilen yem miktarı 1.163,28 kg‟dır. Bu iĢletmelerde BBHB‟ne
düĢen tüketilen yem miktarı ise 29,63 kg‟dır (Çizelge 51).
72
Çizelge. 52. Nitelikli iĢletmelerde günlük kullanılan yem miktarları (kg/gün)
ĠĢletme Grupları (adet)
Yem ÇeĢidi
Mısır Silajı
Kaba Yem
51-+
ĠĢletme
BaĢına
1.644,50
ĠĢletmeler Ortalaması
ĠĢletme
BBHB
BBHB
BaĢına
13,01 1.178,60
12,41
Pancar Posası
506,33
7,01
910,80
7,21
668,12
7,09
Yonca
253,17
3,50
430,10
3,40
323,94
3,46
Saman
217,00
3,00
379,50
3,00
282,00
3,00
Fiğ
0,00
0,00
50,60
0,40
20,24
0,16
115,73
1,60
215,05
1,70
155,46
1,64
Arpa
94,03
1,30
177,10
1,40
127,26
1,34
Yulaf
94,03
1,30
177,10
1,40
127,26
1,34
Mısır Küspesi
18,08
0,25
31,63
0,25
23,50
0,25
144,67
2,00
227,70
1,80
177,88
1,92
2.311,05
31,98
4.244,08
33,58
3.084,26
32,62
Süt Yemi
Kesif Yem
21-50
ĠĢletme
BBHB
BaĢına
868,00
12,01
Kepek
Toplam
Ġncelenen nitelikli iĢletmelerde iĢletme baĢına yem tüketim miktarı 3.084,26 kg ve
BBHB‟ne düĢen yem tüketim miktarı ise 32,62 kg‟dır. Nitelikli iĢletmelerde hayvan sayısı 2150 adet olan iĢletme grubunda iĢletme baĢına tüketilen yem miktarı 2.311,05 kg‟dır. BBHB‟ne
düĢen yem tüketim miktarı ise 31,98 kg‟dır. Nitelikli hayvan sayısı 51-+ adet olan iĢletme
grubunda iĢletme baĢına tüketilen yem miktarı 4.244,08 kg‟dır. Bu iĢletmelerde BBHB‟ne
düĢen tüketilen yem miktarı ise 33,58 kg‟dır (Çizelge 52).
Çizelge. 53. Köy-bazlı iĢletmelerde hayvansal üretim değeri (TL)
ĠĢletme Grupları (adet)
1-10
Süt
Üretim
Değeri
PDKA
Çiftlik
Gübresi
Toplam
ĠĢletmeler Ortalaması
11-20
TL
%
TL
%
TL
%
27.902,73
1.699,61
86,19
5,25
77.562,50
4.604,17
85,41
5,07
42.508,54
2.553,89
85,77
5,15
2.771,17
32.373,51
8,56
100,00
8.645,30
90.812,00
9,52
100,00
4.498,86
49.561,29
9,08
100,00
Ġncelenen köy-bazlı iĢletmelerde iĢletme baĢına süt sığırcılığı üretim değeri 49.561,29
TL olarak hesaplanmıĢtır. Bu değerin % 85,77‟si süt üretim değeri, % 9,08‟i çiftlik gübresi ve
%5,15‟i PDKA geliri oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme grubunda iĢletme
baĢına süt sığırcılığının üretim değeri 32.373,51 TL olup, %86,19‟u süt üretim değeri,
%8,56‟sı çiftlik gübresi ve % 5,25‟i PDKA geliri oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 11-20 adet
olan iĢletme grubunda iĢletme baĢına süt sığırcılığının üretim değeri 90.812,00 TL olup,
73
%85,41‟i süt üretim değeri, %5,07‟si PDKA ve % 9,52‟si çiftlik gübresi geliri
oluĢturmaktadır (Çizelge 53).
Çizelge. 54. Nitelikli iĢletmelerde hayvansal üretim değeri (TL)
21-50
TL
Süt Üretim
Değeri
PDKA
Çiftlik
Gübresi
Toplam
%
ĠĢletme Grupları (adet)
51-+
TL
%
ĠĢletmeler Ortalaması
TL
%
295.315,40
86,87
486.326,00
87,02
371.719,64
86,95
15.637,74
4,60
23.919,50
4,28
18.950,44
4,43
28.997,81
8,53
48.621,42
8,70
36.847,54
8,62
339.950,96
100,00
558.866,92
100,00
427.517,62
100,00
Ġncelenen nitelikli iĢletmelerde iĢletme baĢına süt sığırcılığı üretim değeri 427.517,62
TL olarak hesaplanmıĢtır. Bu değerin % 86,95‟i süt üretim değeri, % 8,62‟si çiftlik gübresi ve
%4,43‟ü PDKA geliri oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 21-50 adet olan iĢletme grubunda
iĢletme baĢına süt sığırcılığının üretim değeri 339.950,96 TL olup, %86,87‟si süt üretim
değeri, %8,53‟ü çiftlik gübresi ve % 4,60‟ı PDKA geliri oluĢturmaktadır. Hayvan sayısı 51-+
adet olan iĢletme grubunda iĢletme baĢına süt sığırcılığının üretim değeri 558.866,92 TL olup,
%87,02‟si süt üretim değeri, %8,70‟i çiftlik gübresi ve % 4,28‟i PDKA geliri oluĢturmaktadır
(Çizelge 54).
Çizelge. 55. Köy-bazlı iĢletmelerde süt üretim maliyeti (TL)
ĠĢletme Grupları (adet)
1-10
ĠĢletmeler Ortalaması
11-20
TL
%
TL
%
TL
%
26.809,49
86,19
55.469,99
85,41
35.215,59
85,77
PDKA
1.633,02
5,25
3.292,74
5,07
2.114,50
5,15
Çiftlik
Gübresi
2.662,60
8,56
6.182,82
9,52
3.728,02
9,08
Toplam
31.105,10
100,00
64.945,54
100,00
41.058,17
100,00
Süt Masrafı
Ġncelenen köy bazlı iĢletmelerde iĢletme baĢına 41.058,17 TL üretim masrafı tespit
edilmiĢtir. Üretilen ürünlerin GSÜD‟den aldıkları paylara göre bu değerin % 85,77‟si süt
üretim masrafları, % 9,08‟i çiftlik gübresi ve % 5,15‟i PDKA üretim masrafları
oluĢturmaktadır. Üretim masrafları hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme grubunda 31.105,10
TL ve hayvan sayısı 11-20 adet olan iĢletme grubunda 64.945,54 TL hesaplanmıĢtır (Çizelge
55).
74
Çizelge. 56. Nitelikli iĢletmelerde süt üretim maliyeti (TL)
ĠĢletme Grupları (adet)
21-50
ĠĢletmeler Ortalaması
51-150
TL
%
TL
%
TL
%
95.426,36
86,87
167.391,68
87,02
124.212,49
86,95
PDKA
5.053,08
4,60
8.233,01
4,28
6.325,05
4,43
Çiftlik
Gübresi
9.370,17
8,53
16.735,32
8,70
12.316,23
8,62
Toplam
109.849,61
100,00
192.360,01
100,00
142.853,77
100,00
Süt Masrafı
Ġncelenen nitelikli iĢletmelerde iĢletme baĢına 142.853,77 TL üretim masrafı tespit
edilmiĢtir. Üretilen ürünlerin GSÜD‟den aldıkları paylara göre bu değerin % 86,95‟i süt
üretim masrafları, % 8,62‟si çiftlik gübresi ve % 4,43‟ü PDKA üretim masrafları
oluĢturmaktadır. Üretim masrafları hayvan sayısı 21-50 adet olan iĢletme grubunda
iĢletmelerde 109.849,61 TL ve hayvan sayısı 51-+ adet olan iĢletme grubunda 192.360,01 TL
hesaplanmıĢtır (Çizelge 56).
Çizelge. 57. Köy-bazlı iĢletmelerde birim üretime düĢen değiĢen masraflar (TL)
ĠĢletme Grupları (adet)
Süt Üretim Masrafları (TL)
26.809,49
55.469,99
ĠĢletmeler Ortalaması
35.215,05
Süt Üretim Miktarı (LT)
39.430,00
84.467,74
55.558,75
0,68
0,66
0,67
1-10
Birim Üretime DüĢen
DeğiĢen Masraflar (TL)
11-20
Ġncelenen köy-bazlı iĢletmelerde süt üretim masrafları iĢletme baĢına 35.215,05 TL
olarak bulunmuĢtur. Hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme grubunda 26.809,49 TL ve hayvan
sayısı 11-20 adet olan iĢletme grubunda ise 55.469,99 TL olarak hesaplanmıĢtır. Köy-bazlı
iĢletmelerde birim üretim baĢına düĢen masraflar hesaplanmıĢ ve iĢletmeler ortalaması 0,67
TL olup, hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme grubunda 0,68 TL ve hayvan sayısı 11-20 adet
olan iĢletme grubunda 0,66 TL‟dir (Çizelge 57).
Çizelge. 58. Nitelikli iĢletmelerde birim üretime düĢen değiĢen masraflar (TL)
Süt Üretim Masrafları (TL)
Süt Üretim Miktarı (kg)
Birim
Üretime
DüĢen
DeğiĢen Masraflar (TL)
21-50
95.426,36
193.650,00
ĠĢletme Grupları (adet)
51-150
167.391,68
365.780,00
ĠĢletmeler Ortalaması
124.212,49
262.502,00
0,49
0,46
0,47
75
Ġncelenen nitelikli iĢletmelerde süt üretim masrafları iĢletme baĢına 124.212,49 TL
olarak bulunmuĢtur. Hayvan sayısı 21-50 adet olan iĢletme grubunda 95.426,36 TL ve hayvan
sayısı 51-+ adet olan iĢletme grubunda ise 167.391,68 TL olarak hesaplanmıĢtır.
Nitelikli iĢletmelerde birim üretim baĢına düĢen masraflar hesaplanmıĢ ve iĢletmeler
ortalaması 0,47 TL olup, hayvan sayısı 21-50 adet olan iĢletme grubunda 0,49 TL ve hayvan
sayısı 51-+ adet olan iĢletme grubunda 0,46 TL‟dir (Çizelge 58).
76
8. ĠNCELENEN HAYVANCILIK ĠġLETMELERĠNDE YENĠLĠKLERĠN
BENĠMSENME DÜZEYĠ
Süt sığırcılığı yapan iĢletmelerin hemen hepsi iĢletme kaydı tutmaktadırlar. Kayıtlarda
birinci sırada, iĢletmelerin hayvanlarına suni tohumlama yaptıkları tarih, hayvanın ırkı, kulak
numaraları yer almaktadır. Ġkinci sırada, %95,9 ile doğan hayvanın doğum tarihi, doğum Ģekli
ve tipi ve üçüncü sırada ise %85,7 oran ile hayvanı kuruya çıkarma tarihleri yer almaktadır.
Süt sığırcılığı yapan iĢletmelerde %8,2 ile sütteki yağ, protein ve kuru madde miktarının
ölçülmektedir. Genelde bu ölçümleri Süt üretici Birlikleri düzenli olarak yaptıkları için
iĢletmelerin geneli yapmamaktadırlar. ĠĢletmelerin %77,6‟sı düzenli olarak süt miktarlarını
ölçmektedir. Süt üretim miktarlarını nitelikli iĢletmeler köy-bazlı iĢletmelere göre daha
düzenli olarak ölçmektedirler.
Çizelge. 59. ĠĢletmelerde tutulan kayıt türleri
Kayıt Türü
Sayı
47
49
37
5
38
4
42
39
21
Doğan hayvanın doğum tarihi, doğum Ģekli ve tipi
Tohumlama tarihi, ineğin ve boğanın adı ve numaraları
Sürüden çıkarılan hayvanlara ait kayıtlar
Hayvanların belirli dönemlerdeki canlı ağırlıkları
Hayvanların süt miktarları
Sütteki yağ protein ve kuru madde miktarı
Hayvanı Kuruya Çıkarma tarihi
AĢılama ve hastalıkla ilgili kayıtlar
Yemleme ile ilgili kayıtlar
Evet
Oran (%)
95,9
100,0
75,5
10,2
77,6
8,2
85,7
79,6
42,9
Sayı
2
12
44
11
45
7
10
28
Hayır
Oran (%)
4,1
24,5
89,8
22,4
91,8
14,3
20,4
57,1
Süt sığırcılığı yapan iĢletmelerde hayvanların belirli hastalıklara karĢı korunma yöntemleri
olan aĢı yönteminin uygulanma durumlarına bakıldığında; ġap ve Brucella aĢısının bütün
iĢletmeler tarafından bilinmekte ve uygulanmaktadır (Çizelge 60).
Çizelge. 60. ĠĢletmelerde aĢı kullanım durumları
AĢı Türü
ġap
Brucella
Triangle
ġarbon
Yanıkara
Sayı
49
49
-
Evet
Oran (%)
100
100
-
Sayı
17
18
17
Hayır
Oran (%)
32,7
36,7
34,7
Haberdar Olmama
Sayı
Oran (%)
33
67,3
31
63,3
32
65,3
Çizelge 60‟da görüldüğü üzere Triangle aĢısını ve yanıkara aĢısını üreticilerin %67,3‟ü
bilmemektedir. Üreticilerin %34,27‟si ise haberdar olduğu halde uygulamamaktadır.
77
Çizelge. 61. ĠĢletmelerde bilgi kaynakları kullanım durumu
Bilgi Kaynakları
Sayı
36
43
39
9
30
7
30
16
21
11
45
18
1
22
46
Kendi aile bireyleri
KomĢu çiftçiler
Tarım il/ilçe müdürlüğü personeli
Ziraat fakültesi elemanları
Tarımsal mücadele ilaçları satan bayiler
Ürün satın alan devlet kuruluĢu
Ürün satın alan özel kuruluĢ (Tüccar)
Tarımsal dergi, magazin, broĢür v.b.
Hayvan borsası
Ziraat odası
Tarımsal alet makine bayi
Televizyon programı
Ġnternet
Video, DVD, vcd v.b. gösterimi
Gazete yazısı
Serbest veteriner hekim
Evet
Oran (%)
73,5
87,8
79,6
18,4
61,2
14,3
61,2
32,7
42,9
22,4
91,8
36,7
2,0
44,9
93,9
Sayı
13
6
10
40
19
42
19
33
28
38
4
31
48
27
3
Hayır
Oran (%)
26,5
12,2
20,4
81,6
38,8
85,7
38,8
67,3
57,1
77,6
8,2
63,3
98,0
55,1
6,1
AraĢtırma alanında, üreticilerin tarımsal bilgi kaynakları Çizelge 61‟de verilmiĢtir.
Çizelgeye göre çiftçilerin %93,9‟u serbest veteriner hekimden faydalanmaktadır. Serbest
veteriner hekimler çiftçilerin hayvanlarının suni tohumlamasında, doğum ve hastalıklarda
destek sağlamaktadır. ĠĢletmelerin %91,8‟i yenilikleri televizyon programlarından, % 87,8‟i
ise komĢularından takip etmektedirler.
Çiftçilerin eğitimi hayvancılığın geliĢimi açısından çok önemlidir. Köy-bazlı
iĢletmelerde üreticiler gerek hayvan besleme gerekse bakım konularında gerekli bilgi
birikimine sahip değillerdir. Bunda, eğitim ve yayım hizmetlerinin kamu tarafından tek yanlı
olarak yürütülmesi, gerekli teknik donanım ve eleman yetersizliği, bürokratik engeller,
iĢletme ölçeklerinin küçük ve dağınık olması, üreticilerin eğitim seviyesinin düĢük olması,
örgütlenme yetersizliği, mevcut örgütlerin kaynak yetersizliğinden dolayı eğitim ve yayım
hizmetlerine gereken önemi verememesi, eğitim ve yayım hizmetlerinin süreklilik arz
etmemesi gibi olumsuz faktörler etkili olmuĢtur (Gül ve Tatlıdil, 2012).
GeniĢ çiftçi kitlelerine hızlı bir Ģekilde ve düĢük maliyet ile ulaĢabilmek için biliĢim
araçlarından faydalanılmaktadır. GeliĢmekte olan ülkelerin kırsal kesimlerinde okur yazarlık
düzeyinin düĢük olması, çiftçilerin basılı yayınlara ulaĢma olanağının sınırlı olması, tarımsal
yayımda yazılı kaynaklardan faydalanma oranını azaltmaktadır. Bu da tarımsal yayımda radyo
ve televizyon ile tarımsal öğretimin önemini artırmaktadır. Ayrıca, geliĢmekte olan ülkelerde
kırsal kesime yönelik tarımsal yayım ve eğitim çalıĢmalarının yetersizliği de, yayımda
radyonun ve televizyonun kullanımının önemini ortaya çıkarmıĢtır (Çavdar, 2009).
78
Televizyon, radyo gibi görsel iĢitsel ve gazete, dergi gibi yazılı araçlar tarımsal yayım
eyleminin bütünleyicileridir (Aktas, 2005). Çiftçilerin gazete, radyo, televizyon ve internet
gibi kitle iletiĢim araçlarından yararlanması, kendi sosyal ortamının dıĢında bulunması ve
daha kozmopolit olması, tarımsal faaliyetlerde daha çok modern bilgi kaynaklarını kullanımı
durumuna bir gösterge olarak kabul edilebilir (Boz ve ark., 2004).
Çizelge. 62. ĠĢletmelerde uygulanan yeniliklerin benimsenme durumları
Uygulamalar
Hayvan borsası ile ilgilenme durumu
Veteriner hizmetlerinden yararlanma
durumu
Silaj yapma durumu
Damızlık sertifika durumu
Yem bitkisi üretme durumu
Hayvan sigorta durumu
Kültür ırkı durumu
Suni tohumlama durumu
Sürü ıslahı için emriyo transfer durumu
Fabrika yemi kullanma durumu
Süt sağım makinesi durumu
Yemlere katkı maddeleri
Otomatik suluk
Otomatik yemlik
Hayvanların kulak numarası
Mineral maddeler
Üre muamelesi
Üre ve melas karıĢım durumu
Tubercullosis aĢısı
Brucellosis aĢısı
Banka ve kooperatif kredi durmu
Sayı
8
Evet
Oran (%)
16,3
Sayı
30
Hayır
Oran (%)
61,2
47
95,9
2
4,1
36
32
44
7
49
48
4
49
43
47
37
9
47
28
4
2
14
45
33
73,5
65,3
89,8
14,3
100
98,0
8,2
100,0
87,8
95,9
75,5
18,4
95,9
57,1
8,2
4,1
28,6
91,8
67,3
13
17
5
42
0
1
45
26,5
34,7
10,2
85,7
0
2,0
91,8
6
2
12
40
2
21
45
47
34
3
16
12,2
4,1
24,5
81,6
4,1
42,9
91,8
95,9
69,4
6,1
32,7
Haberdar Olmama
Sayı
Oran (%)
11
22,4
1
1
-
2,0
2,0
-
Süt sığırcılığı yapan iĢletmelerde yapılan uygulamalara bakıldığında; %98‟i suni
tohumlama yaptırmaktadır. AraĢtırma alanında iĢletmelerde ki hayvan varlıklarının tamamı
kültür ırkı hayvanlardan oluĢmaktadır. Suni tohumlamayı takiben %95,9‟u veteriner
hizmetlerinden yaralanmakta ve yem katkı maddesi kullanmakta, %91,8‟i Brucella aĢısı
yaptırmakta, %14,3 hayvan sigortası yaptırmaktadır. Hayvan sigortasını yaptırma oranının
düĢük olması, sigorta ücretlerinin yüksek olmasından kaynaklanmaktadır.
Çiftçiler hayvancılıkla ilgili birçok konuyu öncelikle köy veya mahallede yaĢayan
akrabalarına danıĢmaktadır. Ancak son yıllarda serbest veteriner hekimlerden bilgi alma ve
birçok konuyu onlara danıĢma konusunda genel bir eğilim vardır (Boz ve ark., 2008).
79
8.1. Ġncelenen ĠĢletmelerin Niteliklerini Etkileyen Faktörlerin Analizi
Çizelge. 63. Bağımlı değiĢkenlerin ortalama ve standart sapmaları
DeğiĢken Adı
Arazi miktarları
Eğitim durumu
YaĢ
Gazete okuma
Ġnternet kullanma
Serbest veteriner hekim
N
39
10
27
22
22
27
32
17
32
17
0
49
Frekans
0
1
0
1
0
1
0
1
0
1
0
1
Ortalama
Standart Sapma
0,20
0,407
0,37
0,487
0,55
0,502
0,35
0,481
0,35
0,481
0,35
0,503
Ereğli ilçesi süt sığırcılığı yapan iĢletmelerde nitelikli etki eden faktörleri ortaya
koymak amacıyla logistik regresyon modeli kullanılmıĢtır. Modelde kullanılan bağımlı
değiĢken, nitelikli iĢletmeler (1) ve köy bazlı iĢletmeler (0) olarak kodlanmıĢtır. Nitelikli
iĢletmeler olarak, sağılan hayvan sayısı 21-+ olarak tespit edilmiĢtir. Köy bazlı iĢletmelerde
ise sağılan hayvan sayısı 1-20 olarak tespit edilmiĢtir. Modele katılan açıklayıcı değiĢkenlerin
belirlenmesinde yapılan anket sayısı ve ki-kare testlerinin sonuçları da göz önünde
bulundurulmuĢtur. Ayrıca modele katılan açıklayıcı değiĢkenlerin tamamı kukla değiĢkenler
haline dönüĢtürülmüĢtür.
Çizelge. 64. Modelde kullanılan kukla değiĢkenler
DeğiĢken Adı
Nitelikli ĠĢletme
Köy Bazlı ĠĢletme
20-150
0-20
140-1600
0-139
5-4
1-2-3
0-45
46-85
5-4
Arazi Büyüklüğü
Ġlkokul üstü
Ġlkokul
45 yaĢ altı
45 yaĢ üstü
Gazete Hergün-Hafta
Gazete
Ayda-yılda-Hiç
Ġnternet
Hergün-Hafta
Ġnternet
Ayda-yılda-Hiç
Serbest Veteriner Hekim
Hergün-Hafta
Serbest Veteriner Hekim
Ayda-yılda-Hiç
80
Kukla DeğiĢkeni
1
0
1
0
1
0
1
0
1
1-2-3
0
5-4
1
1-2-3
0
5-4
1
1-2-3
0
Çizelge 64‟deki verilerle koĢulan model istatistiksel olarak önemli bulunmuĢtur. X2 (6,
N=49)= 34,462, p≤0,01. Modelin -2Log Likelihood değeri 25,902, Cox ve Snell R2 değeri
0,505 ve Nagelkerke R2 değeri 0,713 olarak bulunmuĢtur. Elde edilen sınıflandırma tablosuna
göre model, incelenen iĢletmelerde nitelikli iĢletmelerin %66,7‟sini, köy bazlı iĢletmelerin %
94,1‟ini ve ortalama olarak tüm iĢletmelerin %85,7‟sini doğru olarak açıklamaktadır.
Çizelge. 65. Logistik regresyon modeli 1
DeğiĢkenin Adı
Arazi miktarları
Eğitim durumu
YaĢ
Gazete okuma
Ġnternet kullanma
Serbest veteriner hekim
Sabit
B
3,434
-1,948
-,167
3,092
3,217
-,999
-3,616
SE
1,469
1,340
1,069
1,455
1,310
1,124
1,567
Wald
5,461
2,113
,024
4,512
6,026
,791
5,322
DF
1
1
1
1
1
1
1
Sig
,019
,146
,876
,034
,014
,374
,021
Exp(B)
31,005
,143
,846
22,013
24,951
,368
,027
Logistik regresyon sonuçları Çizelge 65‟de verilmiĢtir. Tablonun ilk sütununda
değiĢkenin adı, ikinci sütununda katsayılar, üçüncü sütununda standart hatalar, dördüncü
sütununda Wald X2 değerleri, beĢinci sütununda serbestlik dereceleri, altıncı sütununda „p‟
değerleri ve son sütunda da Exp(B) veya „odds‟ dğerleri verilmiĢtir. Önemli değiĢenler
beklenen iĢaretleri taĢımakta olup önem düzeyleri p=0,05 düzeyine göre değerlendirilmiĢtir.
Modelde koĢulan 7 değiĢkenden 3 adeti istatistiksel anlamda önemli bulunmuĢtur.
Önemli çıkan değiĢkenler arazi büyülüğü, gazete okuma sıklığı ve internet kullanma sıklığı
olarak tespit edilmiĢtir. Buna göre Ereğli Ġlçesi süt sığırcılığı iĢletmelerinin nitelikli iĢletme
olmasında arazi büyülüğü, gazete okuma sıklığı ve internet kullanma sıklığı önemli faktördür.
Önemli değiĢkenler için hesaplanan Exp(B) değerlerinin yorumlanması Ģöyledir; diğer bütün
Ģartlar sabit kalmak Ģartıyla arazisi büyük olan iĢletmeler arazisi küçük olan iĢletmelere göre
31,005 kat daha fazla nitelikli iĢletme durumundadır. Yani yenilikleri takip etme düzeyleri
nitelikli iĢletmelerde daha yüksektir. Gazete okuma sıklığı hergün ve haftada bir olan
iĢletmelerin nitelikli olma ihtimali, ayda-yılda-hiç okumayanlara göre 22,013 kat fazladır.
Ġnternet kullanma sıklığı hergün ve haftada bir olan iĢletmelerin nitelikli olma ihtimali diğer
iĢletmelere göre 24,951 kat daha fazladır. Ġnternet kullanımı ve gazete okuma alıĢkanlığı ile
yeniliklerin kolaylıkla takip edilmesi sağlanmaktadır. Bu durumda incelenen iĢletmelerin
nitelikli olma ihtimali arttırmakta ve buna paralel olarak iĢletmelerin gelir seviyelerini
artmaktadır.
81
Çiftçilerin ürün artıĢının sağlanması için verilecek eğitimler önemlidir. Çiftçiler tarım
kuruluĢları ve TV ile yenilikleri takip etmiĢlerdir (Evenson ve Mwabu, 1998).
Ġnternet kullanımı, ziraat fakülteleri elemanları ile görüĢme ve özel veteriner hekimler
ile görüĢme yenilikleri benimsemede önemli bir etken olarak bulunmuĢtur (Boz ve ark.,
2011).
8.2. Ġncelenen ĠĢletmelerin Yenilikleri Benimseme Süresini Etkileyen Faktörlerin
Analizi
Ġncelenen iĢletmelerde etki eden faktörleri ortaya koymak amacıyla logistik regresyon
modeli kullanılmıĢtır. Modelde kullanılan bağımlı değiĢken, nitelikli iĢletmeler (1) ve köy
bazlı iĢletmeler (0) olarak kodlanmıĢtır. Nitelikli iĢletmeler hayvan sayısı 21-150 sağılan
hayvan olarak tespit edilmiĢtir. Köy bazlı iĢletmelerde ise hayvan sayısı 1-20 sağılan hayvan
sayısı olarak tespit edilmiĢtir.
Çizelge. 66. Bağımlı değiĢkenlerin ortalama ve standart sapmaları
DeğiĢken Adı
Hayvan sayısı
Arazi miktarları
Eğitim durumu
YaĢ
Gazete okuma
Ġnternet kullanma
Tarım il/ilçe müdürlüğü
Serbest veteriner hekim
N
3
46
39
10
27
22
22
27
32
17
33
17
3
46
0
49
Frekans
0
1
0
1
0
1
0
1
0
1
0
1
0
1
0
1
Ortalama
Standart Sapma
0,31
0,466
0,20
0,407
0,37
0,487
0,55
0,502
0,35
0,481
0,35
0,481
0,16
0,373
0,35
0,503
Modele katılan açıklayıcı değiĢkenlerin belirlenmesinde yapılan anket sayısı ve ki-kare
testlerinin sonuçları da göz önünde bulundurulmuĢtur. Ayrıca modele katılan açıklayıcı
değiĢkenlerin tamamı kukla değiĢkenler haline dönüĢtürülmüĢtür. Çizelge 66‟da açıklayıcı
değiĢkenlerin standart sapması ve ortalamaları verilmiĢtir.
82
Çizelge. 67. Modelde kullanılan kukla değiĢkenler
DeğiĢken Adı
Nitelikli ĠĢletme
Köy Bazlı ĠĢletme
Kukla DeğiĢkeni
1
0
1
0
1
0
1
0
1
0
1
0
1
0
1
0
1
0
20-150
0-20
140-1600
0-139
5-4
1-2-3
0-45
46-85
5-4
1-2-3
5-4
1-2-3
5-4
1-2-3
5-4
1-2-3
5-4
1-2-3
Arazi Büyüklüğü
Ġlkokul üstü
Ġlkokul
45 yaĢ altı
45 yaĢ üstü
Gazete Hergün-Hafta
Gazete Ayda-yılda-Hiç
Ġnternet Hergün-Hafta
Ġnternet Ayda-yılda-Hiç
Serbest Veteriner Hekim Hergün-Hafta
Serbest Veteriner Ayda-yılda-Hiç
Tarım Ġl-Ġlçe Müdürlükleri Hergün-Hafta
Tarım Ġl-Ġlçe Müdürlükleri Ayda-yılda-Hiç
Serbest Veteriner Hekim Hergün-Hafta
Serbest Veteriner Hekim Ayda-yılda-Hiç
Çizelge 67‟deki verilerle koĢulan model istatistiksel olarak önemli bulunmuĢtur. X2 (8,
N=49)= 25,835, p≤0,01. Modelin -2Log Likelihood değeri 41,909, Cox ve Snell R2 değeri
0,410 ve Nagelkerke R2 değeri 0,547 olarak bulunmuĢtur. Elde edilen sınıflandırma tablosuna
göre model, incelenen iĢletmelerde nitelikli iĢletmelerin %80,8‟ini, köy bazlı iĢletmelerin %
82,6‟sını ve ortalama olarak tüm iĢletmelerin %81,6‟sını doğru olarak açıklamaktadır.
Çizelge. 68. Logistik regresyon modeli 2
DeğiĢkenin Adı
Nitelikli ĠĢletme
Arazi miktarları
Eğitim durumu
YaĢ
Gazete okuma
Ġnternet kullanma
Tarım Ġlçe/Ġlçe Müdürlükleri
Serbest veteriner hekim
Sabit
B
3,135
-,437
1,995
,749
,292
,156
2,855
-,647
-2,115
SE
1,211
1,128
,876
,884
,981
,957
1,384
,899
1,033
Wald
6,703
,150
5,183
,718
,089
,027
4,257
,518
4,190
DF
1
1
1
1
1
1
1
1
1
Sig
,010
,698
,023
,397
,766
,870
,039
,472
,041
Exp(B)
22,985
,646
7,353
2,115
1,339
1,169
17,381
,524
,121
Logistik regresyon sonuçları Çizelge 68‟de verilmiĢtir. Tablonun ilk sutünunda
değiĢkenin adı, ikinci sütununda katsayılar, üçüncü sutununda standart hatalar, dördüncü
sutununda Wald X2 değerleri, beĢinci sütununda serbestlik dereceleri, altıncı sütununda „p‟
değerleri ve son sütunda da Exp(B) veya „odds‟ dğerleri verilmiĢtir. Önemli değiĢenler
beklenen iĢaretleri taĢımakta olup önem düzeyleri p=0,05 düzeyine göre değerlendirilmiĢtir.
83
Modelde koĢulan 9 değiĢkenden 3 adeti istatistiksel anlamda önemli bulunmuĢtur.
Önemli çıkan değiĢkenler nitelikli iĢletme (hayvan sayısı), eğitim durumu ve Tarım Ġl/Ġlçe
Müdürlükleri olarak tespit edilmiĢtir. Model sonuçlarına göre Ereğli Ġlçesi süt sığırcılığı
iĢletmelerinin yenilikleri benimsemesinde nitelikli iĢletme (hayvan sayısı), eğitim durumu ve
tarım il/ilçe müdürlükleri önemli faktördür. Önemli değiĢkenler için hesaplanan Exp(B)
değerlerinin yorumlanması Ģöyledir; diğer bütün Ģartlar sabit kalmak Ģartıyla hayvan sayısı 20
ve üzeri olan iĢletmeler diğer iĢletmelere göre 22,985 kat daha fazla yenilikleri benimseyen
iĢletme durumundadır. Eğitim seviyesi ilkokul üzeri olan iĢletmeler 7,353 kat fazla yeniliği
benimseyen iĢletmelerdir. Tarım Ġl/Ġlçe Müdürlüklerini hergün ya da haftada bir ziyaret eden
iĢletmeler ayda bir, yılda bir ya da etmeyen iĢletmelere oranla 17,381 kat daha fazla yeniliği
benimseyen iĢletme durumundadır.
84
9.
SONUÇ VE ÖNERĠLER
9.1. Sonuçlar
Yukarıdaki bulguların sonucunda; AraĢtırma bölgesinde köy-bazlı iĢletmelerde genel
olarak nüfusun %18,83‟ünü 0-6 yaĢ grubu, %10,11‟ini 7-14 yaĢ grubu, %57,10‟unu 15-49 yaĢ
gurubu, % 13,96‟sını ise 50 ve üzeri yaĢ grubu oluĢturmaktadır. Nitelikli iĢletmelerde ise
genel olarak nüfusun %8,93‟ünü 0-6 yaĢ grubu, %17,25‟ini 7-14 yaĢ grubu, %60,02‟sini 1549 yaĢ gurubu, % 13,80‟ini ise 50 ve üzeri yaĢ grubu oluĢturmaktadır. Genel olarak nüfusun
%60,02‟sini 15-49 yaĢ gurubu oluĢturmaktadır. Buda iĢgücü potansiyelinin yüksek olduğunu
göstermektedir.
Köy-bazlı iĢletmelerde çiftçilerin, %53,32‟si ilkokul mezunudur. Nitelikli iĢletmelerde
çiftçilerin %54,07‟si ilkokul mezunu oluĢturmaktadır. Genel olarak nüfusun eğitim durumuna
bakıldığında lise ve üniversite mezunları sayısının ise düĢük olmadığı söylenebilir.
Köy-bazlı iĢletmelerde ortalama arazi miktarı 69,89 da iken, nitelikli iĢletmelerin
ortalama arazi miktarı 220,55 da‟dır. Hayvan sayısı arttıkça ortalama arazi büyüklükleri de
artmaktadır.
Köy-bazlı iĢletmelerde iĢletme baĢına düĢen ortalama iĢletme arazisi geniĢliği, 69,89 da
olup, bunun % 77,72‟ sini mülk arazisi, %19,67‟sini kiraya tutulan arazi, %2,61‟ini ise ortağa
tutulan veya verilen arazi oluĢturmaktadır. Ortalama parsel büyüklüğü ise 31,34 da‟dır.
Nitelikli iĢletmelerde ise iĢletme baĢına düĢen ortalama iĢletme arazisi geniĢliği, 220,55 da
olup, bunun % 69,98‟ini mülk arazisi, % 26,21‟ini kiraya tutulan arazi, %3,81‟ini ise ortağa
tutulan veya verilen arazi oluĢturmaktadır. Ortalama parsel büyüklüğü ise 41,63 da‟dır. Köybazlı iĢletmelerde mülk arazisi daha fazla bulunmaktadır.
Köy-bazlı iĢletmelerde toplam iĢletme arazisinin %37,68‟inde mısır yetiĢtiriciliği yapılır
iken, nitelikli iĢletmelerde toplam iĢletme arazisinin %20,90‟nınde arpa yetiĢtiriciliği
yapılmaktadır.
Köy-bazlı iĢletmelerin %87,79‟u aile iĢgücü kullanırken, %12,21‟i yabancı iĢgücü
kullanmaktadır. Nitelikli iĢletmelerde ise %59,87‟si aile iĢgücü kullanırken, %40,13‟ü
yabancı iĢgücü kullanmaktadır. ĠĢletme büyüklükleri arttıkça iĢgücü ihtiyacı ve kullanım
durumu da değiĢmektedir.
85
Ġncelenen köy-bazlı iĢletmelerde iĢletmeler ortalaması GSÜD 66.890,05 TL‟dir. Bu
değerin %74,09‟u hayvansal üretim değeridir, %25,91‟i ise bitkisel üretim değeridir. Nitelikli
iĢletmelerde ise iĢletmeler ortalaması GSÜD 473.832,65 TL‟dir. %90‟23‟ü hayvansal üretim
değeri ve % 9,77‟si ise bitkisel üretim değeridir. ĠĢletme geniĢlikleri arttıkça GSÜD içerisinde
hayvansal üretim değeri miktarı artmaktadır.
Köy-bazlı iĢletmelerde hayvansal üretimde iĢletme baĢına düĢen değiĢen masraflar
41.058,17 TL‟dir. DeğiĢen masraflar içerisinde en fazla payı kaba yem (%29,55) masrafı
oluĢturmaktadır. Nitelikli iĢletmelerde hayvansal üretimde iĢletme baĢına düĢen toplam
değiĢen masraflar 142.853,77 TL‟dir. DeğiĢen masraflar içerisinde en fazla payı kaba yem
(%34,93) masrafı oluĢturmaktadır. ĠĢletme büyüklükleri arttıkça toplam değiĢen masrafların
içinde kaba yem masrafı oranı değiĢmektedir.
Köy-bazlı iĢletmelerde bitkisel üretimde iĢletme baĢına düĢen değiĢen masraflar
3.728,96 TL‟dir. DeğiĢen masraflar içerisinde en fazla payı tamir (%25,92) masrafı
oluĢturmaktadır. Nitelikli iĢletmelerde bitkisel üretimde iĢletme baĢına düĢen değiĢen
masraflar 12.371,83 TL‟dir. DeğiĢen masraflar içerisinde en fazla payı su (%41,49) masrafı
oluĢturmaktadır.
Ġncelenen köy-bazlı iĢletmelerde iĢletme baĢına toplam değiĢen masraf 44.787,13 TL
olarak hesaplanmıĢtır. Bu değerin %91,67‟sini hayvansal üretim değeri ve % 8,33‟ünü bitkisel
üretim değeri oluĢturmaktadır. Ġncelenen nitelikli iĢletmelerde iĢletme baĢına değiĢen masraf
155.225,6 TL olarak hesaplanmıĢtır. Bu değerin %92,03‟si hayvansal üretim değeri ve %
7,97‟i bitkisel üretim değeri oluĢturmaktadır.
Ġncelenen köy bazlı iĢletmelerde iĢletme baĢına brüt kar 22.102,93 TL hesaplanmıĢtır.
GSÜD‟nin %66,96‟sını toplam değiĢen masraflar oluĢtururken, %33,04‟ünü brüt kar
oluĢturmaktadır. Ġncelenen nitelikli iĢletmelerde iĢletme baĢına brüt kar 318.607,05 TL
hesaplanmıĢtır. GSÜD‟nin %32,76‟sı toplam değiĢen masraflar oluĢtururken, %67,24‟ü brüt
kar oluĢturmaktadır. Brüt kar iĢletme geniĢlikleri arttıkça artıĢ göstermektedir.
Köy-bazlı iĢletmelerde birim üretim baĢına düĢen masraflar hesaplanmıĢ ve iĢletmeler
ortalaması 0,67 TL olup, hayvan sayısı 1-10 adet olan iĢletme grubunda 0,68 TL ve hayvan
sayısı 11-20 adet olan iĢletme grubunda 0,66 TL‟dir. Nitelikli iĢletmelerde birim üretim
baĢına düĢen masraflar hesaplanmıĢ ve iĢletmeler ortalaması 0,47 TL olup, hayvan sayısı 21-
86
50 adet olan iĢletme grubunda 0,49 TL ve hayvan sayısı 51-+ adet olan iĢletme grubunda 0,46
TL‟dir.
Süt sığırcılığı yapan iĢletmelerde tutulan kayıtlara bakıldığında çiftçilerin hepsinin
tohumlama tarihi, hayvanın ırkı ve kulak numaraları ile ilgili kayıtları tutulduğu
görülmektedir. Ġkinci olarak tutulan kayıt %95,9 oran ile doğan hayvanın doğum tarihi,
doğum Ģekli ve tipi ve üçüncü olarak tutulan kayıt ise %85,7oran ile hayvanı kuruya çıkarma
tarihleri ile ilgili kayıtlar oluĢturmaktadır. ĠĢletmelerin hepsi kayıt tutmaya önem vermektedir.
Süt sığırcılığı yapan iĢletmelerin tarımsal bilgi edinmede kullandıkları bilgi kaynakları
Çizelge 61‟de verilmiĢtir. Çizelge 61‟e göre çiftçilerin %93,9‟u serbest veteriner hekimden
faydalanmaktadır. Serbest veteriner hekimler çiftçilerin hayvanlarının suni tohumlamasında,
doğum ve hastalıklarda destek sağlamaktadır. Süt sığırcılığı yapan iĢletmelerde %91,8‟i
yenilikleri televizyon programın takip etmektedir. % 87,8‟i ise komĢu çiftçiler ile fikir
alıĢveriĢi yapmaktadır. Çiftçilerin sadece
%18,4‟ü ziraat fakültesi elemanları ile
görüĢmektedir. ĠĢletmelerin geneli bilgi kaynaklarını kullanmaktadır.
Toplumda değiĢikliklerin ve yeniliklerin hızla yer almasında kitle iletiĢim araçlarının
önemli payı vardır. Özellikle kırsal alanda yaĢayan insanlar, bazı kitle iletiĢim araçlarından
yoksundur. Bu açığı kapatabilmek için tarımsal yayım faaliyetlerine özen gösterilmeli ve
çeĢitli etkinliklerle insanların ve özellikle kadınların bu faaliyetlere katılmaları sağlanmalıdır
(Oğuz ve Kan 2010).
Süt sığırcılığı yapan iĢletmelerde yapılan uygulamalara bakıldığında; %98‟i suni
tohumlama yaptırmaktadır. Konya Ġli Ereğli Ġlçesinde bulunan süt sığırı hayvanların hepsi
kültür ırkıdır. Suni tohumlamayı takiben %95,9‟u veteriner hizmetlerinden yaralanmakta ve
yem katkı maddesi kullanmaktadır. %91,8‟i Brucella aĢısı yaptırmaktadır. Sadece %14,3
hayvan sigortası yaptırmakta ve bunun sebebi ise sigorta ücretlerinin yüksek olmasından
kaynaklanmaktadır.
ĠĢletmelerin nitelikli olma durumlarını etkileyen faktörler olarak arazi miktarları, gazete
okuma sıklığı ve internet kullanma sıklığı etkili bulunmuĢtur.
ĠĢletmelerin yenilikleri benimseme düzeylerini etkileyen faktörlere bakıldığında ise
nitelikli iĢletme olma, eğitim durumları ve Tarım Ġl/Ġlçe Müdürlükleri‟ni ziyaret etme
durumları tespit edilmiĢtir. ĠĢletmelerin nitelikli olma durumları ile tarımsal yeniliklerin
benimsenmesi arasında anlamlı bir iliĢki bulunmuĢtur. Hayvan sayısı 21 üzeri olan
87
iĢletmelerin büyük çoğunluğunun yenilikleri benimsemesi diğer iĢletmelere göre daha yüksek
olduğu tespit edilmiĢtir. ĠĢletmelerin eğitim durumları ile tarımsal yeniliklerin benimsenmesi
arasında anlamlı bir iliĢki bulunmuĢtur. Ortaokul, lise ve yüksek okul okuyanların diğer
çiftçilere göre yenilikleri benimsemede daha hızlı oldukları tespit edilmiĢtir. ĠĢletmelerin
Tarım Ġl/Ġlçe Müdürlüklerini ziyaret olma ile tarımsal yeniliklerin benimsenmesi arasında
anlamlı bir iliĢki bulunmuĢtur. Tarım il/Ġlçe Müdürlükleri‟ni her gün, haftada, ayda ziyaret
edenlerin büyük çoğunluğunun yenilikleri benimsemede önemli olduğu tespit edilmiĢtir.
9.2. Öneriler
Bilgi, toplumunun en önemli unsurlarından olan biliĢim teknolojilerinin kullanımı ve
bilgiye hızlı ulaĢmanın temelidir. AraĢtırma alanında özellikle köy bazlı iĢletmelerde biliĢim
ve iletiĢim teknolojilerinin kullanımı yaygınlaĢtırılmalıdır. Faks, telefon, bilgisayar, internet
ve diğer yayım araçlarının temini ve kullanımında sürdürülebilir finansman kaynakları
bulunmalıdır. BiliĢim teknolojilerinin yayımda kullanımı konusunda eğitilen ve teĢvik edilen
danıĢmanların, kırsal kesimde bilgi toplumunun oluĢumuna katkı yapacağı da göz ardı
edilmemelidir.
Genel olarak, üreticiler televizyonda tarımsal programları izlemekte ve bunlardan
faydalanmaktadırlar. Bundan dolayı tarımsal yayım yöntemlerinden olan televizyonu
üreticilerin daha fazla yararlanabileceği programların oluĢturulması önem arz etmektedir.
Televizyon programları ile iĢletmelerin bilinç düzeyinin arttırılması gerekmektedir.
Kitle iletiĢim araçlarından radyo ve internet kullanım oranlarının düĢük olmasına
rağmen, bu yayım yöntemlerinden faydalanan çiftçilerin eğitim düzeyine katkılarının genelde
ileri seviyede olduğu görülmüĢtür. Ancak tarım sektöründe teknoloji kullanımı sınırlı
ölçüdedir. Teknoloji kullanımını artırmak için, Tarım Ġl ve Ġlçe Müdürlükleri tarafından
bölgesel bazda teknoloji kullanım seminerleri düzenlemelidir.
Yayım çalıĢmalarında iĢletmelere bilgi aktarımında maliyeti düĢük ve benimsemeyi
kolaylaĢtıran ayrıca diğer yayım yöntemlerin etkinliğini kitle iletiĢim araçlarının önemli
ölçüde arttırdığı bilinmektedir. Bu nedenle hayvansal üretim yapan üreticilere yaptıkları iĢ ile
ilgili kitle iletiĢim araçlarından yapılan yayımları takip edilmesi önerilmelidir. Üreticilerde bu
konuda daha duyarlı ve bilinçli olmalıdır.
88
Teknolojinin uygulanması transferi "tarımsal yayım yaklaĢımı ve bilgi akıĢına neden
olmuĢtur (Kızılaslan ve Kızılaslan, 2007).
ĠĢletme sahiplerinin genç, iyi eğitim almıĢ, belirli bir meslek deneyimine sahip ve
nitelikli iĢletme durumunda olmaları gerekmektedir. Bunun yanı sıra, yenilikleri
benimsemede etkili diğer bir faktör olan, Tarım Ġl/Ġlçe Müdürlükleri ile görüĢme durumları
yüksek olmalıdır. Bu özelliklere sahip olan iĢletmelere, ihtiyaç duydukları yenilikler aĢamalı
olarak götürülmelidir.
Üreticilerin öncelikli olarak ihtiyaç duyduklar konular tespit edilerek yayım faaliyetleri
belirlenen konularda düzenlendiği takdirde baĢarıya ulaĢılacağı bu çalıĢma ile ortaya
konulmuĢtur. Üreticiler damla sulamayı benimseyerek sadece kendilerinin değil aynı zamanda
ülke kalkınmasına da katkıda bulunmuĢlardır (Keskin ve Budak 2010).
Yayım çalıĢmalarının etkin bir Ģekilde ilerleyebilmesi için ilçe müdürlüklerinde çalıĢan
yayım personelinin sorumlu oldukları köyler ya da konular belirlenmelidir. Bu tür bir çalıĢma
ile personelin sorumluluk alanları belirlenecek ve ortaya çıkabilecek aksaklıklar daha kolay
çözülebilecektir.
Tarımsal yenilikleri kırsal alana yaymaya çalıĢan tarım teĢkilatı yayım elemanları ve
yayım kuruluĢları öncelikle erken benimseyenleri dikkate alarak iĢe baĢlamalıdır. Bu yolla
hem yayım çalıĢmalarına ayrılan kaynakların etkin kullanımı hem de erken benimseyenlerin
diğer çiftçileri etkileyerek yayım elemanlarının iĢini kolaylaĢtırmaları olanaklı olabilir (Boz
ve ark., 2002).
Tarımsal yeniliklerin benimsenmesi için iĢletmelere yönelik eğitim toplantılarının
yapılması gerekmektedir. Eğitim toplantıları ile yeniliğin tanıtımının yapılması ve sağlayacağı
faydaların açık bir Ģekilde anlatılması yeniliğin benimsenmesi için etkili olacağı ifade
edilebilir.
Tarımsal Yayım‟ın önemi, tarımın bir ülke için iĢlevsel anlamından kaynaklanmaktadır.
Bir baĢka deyiĢle, tarımsal üretimin kaldıracı Tarımsal Yayım‟dır. Kırsal topluma ulaĢan her
tarımsal yenilik, bir değiĢimin varlığını ortaya koyarak üreticilerin geliĢimine katkıda
bulunabilir (AktaĢ, 2005).
89
KAYNAKLAR
Açıl A. F., Demirci R., 1984. . Tarım Ekonomisi Dersleri, Ankara Üniversitesi Ziraat
Fakültesi Yayınları No:880, Ankara.
AteĢ Ç. H. Ve Terin M., 2008. “Hayvancılığa Yönelik Yapılan Kalkınma ve Yayım
ÇalıĢmalarının Genel Bir Değerlendirmesi: Van Ġli Örneği” U. Ü. Ziraat Fakültesi
Dergisi, 2008, Cilt 22, Sayı 2, 7-16 (Journal of Agricultural Faculty of Uludag
University), Bursa.
AktaĢ, C., ErkuĢ, O. 2009 Lojistik Regresyon Analizi Ġle EskiĢehir‟in Sis Kestiriminin
Ġncelenmesi, Ġstanbul Ticaret Üniversitesi, Fen Bilimleri Dergisi 8 (16) s. 47-59
AktaĢ Y., 2005. Tarımsal Yayım Önemli Midir? Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi,
2005, 9(2): 69-79, ġanlıurfa.
Anonim, 2013a. www.fao.org.tr
Anonim, 2013b. www.tuik.gov.tr
Anonim 2012. “Durum Tahmini Süt ve Süt Ürünleri 2011/2012”. TEPGE Yayın No: 191
ISBN: 978-975-407-326-3ISSN: 1305-7618
Anonim, 2011. TR52 Bölgesi 2023 Vizyon Stratejileri Ereğli Ġlçe Faaliyetleri.
Anonim, 2010. www.fao.org.tr
Anonim, 2006a. IX. Kalkınma Planı, Hayvancılık Özel Ġhtisas Komisyonu Raporu. Devlet
Planlama TeĢkilatı, Ankara.
Anonim, 2006b. “Süt Ve Süt Ürünleri Durum Tahmin: 2005-2006.” Tarımsal AraĢtırma
Enstitüsü, Yayın No:132, Ankara.
Anonim 2005a. Türkiye‟nin Tarım ve Hayvancılık Alanındaki Yapısal Analizi AraĢtırma
Ġstanbul Ticaret Odası, Ġstanbul.
Anonim, 2005b. http://www.igeme.org.tr/
Armagan, G., A. Özden 2008. Türkiye'de Süt Sığırcılığı ĠĢletmelerinin Tarımsal Yayım
Ġhtiyaçları ve Üreticilerin Örgütlenme ile Ġlgili DüĢünceleri, Türkiye 8. Tarım
Ekonomisi Kongresi, Gıda Politikası Cildi:260-270, Bursa.
ASÜD, 2010. Dünya ve Türkiye süt endüstri raporu, ambalajlı süt ve süt ürünleri sanayicileri
derneği, Ankara.
Baka, 2011. Süt ve Süt Ürünleri Sektör Raporları, Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı, Antalya.
Bagley, S.C., White H., Golomb, B.A., 2001. Logistic Regression in the Medical Literature:
Standards for Use and Reporting, with Particular Attention to one Medical Domain,
Journal of Clinical Epidemiology, 54, 979-985
Boran ġ., 2010, Süt ve Süt Ürünleri Sektörüne Genel BakıĢ, Ġzmir Ticaret Odası, AR-GE
Bülten, Ġzmir.
90
Boz Ġ., Akbay C., BaĢ S. Ve Budak B. D., 2011. Adoption Of Ġnnovations And Best
Management Practices Among Dairy Farmers Ġn The Eastern Mediterranean Region Of
Turkey. Journal Of Animal And Veterinary Advances 10 (2): 251-261.
Boz Ġ., Akbay C., Budak B. Ve BaĢ S., 2008. Doğu Akdeniz bölgesinde hayvancılık yapan
tarım iĢletmelerinde yeniliklerin benimsenmesi ve yayılması. Proje no:1060352,
KahramanmaraĢ.
Boz Ġ., Akbay C., Jordan G. Ve Kamalak A., 2005. Measuring livestock farmers effect on
sustainable agricultural and rural development.
Boz, Ġ., Akbay, C., Orhan,E., Candemir, S. 2004. Çiftçilerin Tarımsal Faaliyetlerde
Kullandıkları Bilgi Kaynaklarının Belirlenmesi ve Tarımsal Yayım Açısından
Degerlendirilmesi. Türkiye VI. Tarım Ekonomisi Kongresi, 16-18 Eylül, Tokat,
Boz Ġ., Akbay C. Ve Orhan E., 2002. Mısır Üretiminin KahramanmaraĢ‟ta Benimsenmesi ve
Yayılmasını Etkileyen Faktörler. Türkiye V. Tarım Ekonomisi Kongresi 18-20 Eylül
2002, Erzurum.
Cankurt, M., Miran, B., ġahin, A., 2010. Sığır Eti Tercihlerini Etkileyen Faktörlerin
Belirlenmesi Üzerine Bir AraĢtırma: Ġzmir Ġli Örneği, Hayvansal Üretim 51(2).
Cevher C. ve Karakurt E., 2010. “Mera Islah ÇalıĢması Yürütülen Köylerde Yem Bitkisi
Üretimini Arttırmaya Yönelik Yayım ÇalıĢmasının Değerlendirilmesi” Tarla Bitkileri
Merkez AraĢtırma Enstitüsü Dergisi, 2010, 19 (1-2): 17-23, Ankara.
Çavdar G., 2009. Akademik BiliĢim‟09 - XI. Akademik BiliĢim Konferansı Bildirileri 11-13
ġubat 2009 Harran Üniversitesi, ġanlıurfa
ErkuĢ A. ve Ark., 1995. Tarım Ekonomisi Ders Kitabı, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi
Eğitim, AraĢtırma ve GeliĢtirme Vakfı Yayınları, Ankara.
Evenson R. E., Mwabu G., 1998. The Effects Of Agrıcultural Extensıon On Farm Yıelds In
Kenya P.O. Box 208269 New Haven, Connecticut 06520-8269, Kenya.
Gül U., Tatlıdil H., 2012. “Hayvancılığa Yönelik Yürütülen Yayım ve Eğitim Faaliyetlerinde
Damızlık Sığır YetiĢtiricileri Birliğinin Rolü” Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi 5 (2):
64-67, 2012 ISSN: 1308-0040, E-ISSN: 2146-0132, Ankara.
GüneĢ T., Arıkan R., 1985. Tarım Ekonomisi Ġstatistiği A.Ü. Ziraat Fakültesi Yayınları,
Yayın No:924, Ankara.
Hasdemir M., Taluğ C., 2012. “ Kiraz YetiĢtiriciliğinde Ġyi Tarım Uygulamalarının
Benimsenmesini Etkileyen Faktörlerin Analizi” Batı Akdeniz Tarımsal AraĢtırma
Enstitüsü Derim Dergisi, 2012, 29 (1):23-36, Ankara.
Keskin H., Budak B. D., 2010. Damla Sulama Yeniliğinin Yağcı Köyü Halkına Etkileri.
Tarım Bilimleri AraĢtırma Dergisi 3 (2): 7-10, 2010 ISSN: 1308-3945, E-ISSN: 1308027X, Konya.
Kıral T. ve Ark., 1999. Tarımsal Ürünler Ġçin Maliyet Hesaplama Metodolojisi ve Veri Tabanı
Rehberi, Tarım Ekonomisi AraĢtırma Enstitüsü, Ankara.
91
Kızılaslan N., Kızılaslan H., 2007. Need for Reorganization in Agrucultural Extension
Services in Turkey Journal of Applied Sciences Research, 3(8): 770-780, 2007 © 2007,
INSInet Publications, Tokat.
Kızılaslan N., 2009. Çiftçilerin Tarımsal Yayım Konusundaki Tutum Ve DavranıĢları (Tokat
Ġli YeĢilyurt Ġlçesi AraĢtırması) TUBAV Bilim Dergisi Yıl: 2009, Cilt:2, Sayı:4,
Sayfa:439-445, Tokat.
Kızılaslan N., Ünal Y., 2013. Çiftçilerin tarımsal yayı farkındalıklarının belirlenmesi
(Tokat/Erbaa örneği. GaziosmanpaĢa bilimsel araĢtırma dergisi, Sayı:5 S:1-9, Tokat.
Köroğlu, S., 2003. Avrupa Birliği‟nde ve Türkiye‟de Tarımsal Örgütlenme, AT Uzmanlık
Tezi, Ankara
Oğuz C., 2010. “Tarımsal Yayımda DanıĢmanlık Kavramı Ve Türkiye‟de Uygulama Biçimi.”
Türkiye IX. Tarım Ekonomisi Kongresi, Cilt 2, Sy: 773-779, ġanlıurfa.
Oğuz C., Kan A., 2010. “Konya Ġli SeydiĢehir Ġlçesi Yaylacık Köyünde Bahçe Tarımında
Kadınların Rolü Ve Etkinliğinin Ölçülmesi Türkiye IX. Tarım Ekonomisi Kongresi,
Cilt 1, Sy: 427-435, ġanlıurfa.
Oğuz C., Kan, A., 2006. Türkiye‟de Tarım Sigortalarının Mevcut Durumu Ve AB‟de
Uygulanmakta Olan Tarım Sigortaları Ġle KarĢılaĢtırılması. Türkiye VII. Tarım
Ekonomisi Kongresi, Cilt 1, Sy: 293–301, Antalya.
Oğuz C., 1991.”Konya Ġlinde Kuru ġartlarda Tahıl+Mercimek YetiĢtiren Tarım ĠĢletmelerinin
Ekonomik Faaliyet Sonuçlarının Değerlendirilmesi”, Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü,
Tarım Ekonomisi Nabilim Dalı, Doktora Tezi.
ÖzçatalbaĢ O., Boz Ġ., Budak B. D., Karaturhan B ve Demiryürek K., 2010. “Türkiye Ve Gap
Bölgesinde Tarım DanıĢmanlığı Sisteminin Sorunları Ve Geleceği” Türkiye IX. Tarım
Ekonomisi Kongresi ġanlıurfa.
ÖzçatalbaĢ, O., 1994. GAP Bölgesinde (ġanlıurfa‟da) Tarımsal Yayımın Analizi ve Etkin Bir
Yayım ÇalıĢması Ġçin Gerekli KoĢulların Saptanması Üzerine Bir AraĢtırma. Ç.Ü. Fen
Bilimleri Enstitüsü Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı Doktora Tezi, Adana, 261s
Özkaya T., Karaturhan B. Ve Boyacı M., 1999. “Kırsal Kalkınmada Katılımcı Kırsal
Değerlendirme YaklaĢımı Ve Halilbeyli Köyü Örneği” Altıncı Ulusal Sosyal Bilimler
Kongresi, 17-19 Kasım 1999, Türk Sosyal Bilimler Derneği, ODTÜ Kongre ve Kültür
Merkezi, Ankara.
Özkaya T. 1991.” Türkiye'de Tarımsal Yayımcıların Etkinliklerini Belirleyen Yönetimle Ġlgili
Faktörler Üzerine Bir AraĢtırma, E.Ü.Z.F.”,Tarım Ekonomisi Bölümü,Çoğaltma,
Bornava.
Özdamar K., 1997. Paket Programlar Ġle Ġstatistiksel Veri Analizi, Kaan Kitabevi, EskiĢehir
Peker K. Ve Oğuz C., 2011. “Çiftlik Sistemleri AraĢtırma ve Yayım Modeli; Sütçülük
Örneği” Selçuk Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi 25 (2): (2011) 1-7 ISSN:1309-0550,
Konya.
Rehber, E., 2009. Tarımda Örgütlenme ve Sorunları. http://www.erekonomi.com/orgut.pdf
EriĢim Tarihi: 04.06.2009
92
Saçlı Y., 2007. AB‟ye Uyum Sürecinde Hayvancılık Sektörünün DönüĢüm Ġhtiyacı, Ġktisadi
Sektörler ve Koordinasyon Genel Müdürlüğü, 975 – 19 – 4013 – 1, Ankara.
Sarısaçlı E. Ġ., 2008. T. C. BaĢbakanlık DıĢ Ticaret MüĢteĢarlığı Ġhracatı GeliĢtirme Etüd
Merkezi, Süt ve Süt Ürünleri-ĠGEME, Ankara.
Savran F., Demiryürek K., ÖzçatalbaĢ O., Akin A And Boz Ġ., 2011. The Agricultural
Extension System And Practices Ġn Turkey Scientific Research And Essays Vol. 6(8),
Pp.
1831-1838,
18
April,
2011
Available
Online
At
Http://www.Academicjournals.Org/SRE ISSN 1992-2248 ©2011 Academic Journals.
Sezgin A., 2010a. “Çifçilerin Kamu Yayım Hizmetini Talep Etme ve Faydalanma Durumunu
Etkileyen Faktörlerin Analizi; Erzurum Ġli Örneği” Tarım Ekonomisi Dergisi 2010;
16(1): 1-5, Erzurum.
Sezgin A., 2010b. Hayvancılığa Yönelik Yeniliklerin Benimsenmesinde Kitle ĠletiĢim
Araçlarının Etkisinin Analizi: Erzurum Ġli Örneği Kafkas Üniversitesi Veterinerlik
Fakültesi Dergisi 16 (1): 13-19, 2010, Erzurum.
Süt, N., ġenocak, M., 2007. Relatif Risk Ölçütünün Odds Oranı, Atfedilen Risk Ve Tedaviye
Gerekli Sayı Ölçütleriyle KarĢılaĢtırılması, The Offical Of Journal
Of Trakya
University Faculty Of Medicine, Volume 24, Number 3, P. (213- 226)
Swanson B. E. and Rajalahti R., 2010. “Strengthening Agricultural Extension and Advisory
Systems: Procedures for Assessing, Transforming, and Evaluating Extension Systems”
Agriculture and Rural Development Discussion Paper 45.
Terin M., AteĢ Ç. H., 2008. Çiftçilerin Örgütlenme Düzeyi ve Örgütlerden Beklentileri
Üzerine Bir AraĢtırma: Van Ġli Örneği, Ege Üniv. Ziraat Fak. Derg., 2010, 47 (3): 265274 ISSN 1018 – 8851
ToktaĢ S., 2010. “Adana Ġlinde Tarımsal Yayımı GeliĢtirme Projesi (Tar-Gel)
Uygulamalarının Değerlendirilmesi” Tarım Ekonomisi Bölümü, Yüksek Lisans Tezi,
Adana.
Topçu Y., 2008. Süt Sığırcılığı ĠĢletmelerinde BaĢarıyı Etkileyen Faktörlerin Analizi:
Erzurum Ġli Örneği, Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü,
25240 Erzurum.
Torun E. ve Taluğ C., 2005. “Çay Budama Projesi Kapsamında Üreticilerin Kullandıkları
Bilgi Kaynakları, Tarım Ekonomisi Dergisi 2005; 11(1) : 41 – 49
93
Ek1.
S.Ü.
Ziraat Fakültesi
Tarım Ekonomisi Bölümü
KONYA ĠLĠ EREĞLĠ ĠLÇESĠ SÜT ĠġLETMELERĠN EKONOMĠK
FAALĠYETLERĠ VE YENĠLĠKLERĠ BENĠMSEME DÜZEYLERĠ
ANKET FORMU
Anketin Yapıldığı Ġl:
Ġlçe
:
Köy
:
KONYA
2013
94
A. SOSYO-EKONOMĠK ÖZELLĠKLER
Tablo 1. ĠĢletmelerin Arazilerinde YetiĢtirilen Ürünler Ġtibariyle Dağılımı ve Gayri Safi Üretim Değeri
Parsel
No
Parsel
GeniĢliği
(da)
Mülkiyet
Durumu
1=mülk
2=kira
3=ortak
Topografya
1=düz
2=hafif
Engebe
3=orta
Engebe
4=dağlık
Toprak
Yapısı
1=taĢlı
2=taban
3=milli
4=kıraç
5=kumlu
Toprak
Verimliliği
1=yüksek
2=orta
3=düĢük
4=çok düĢük
Arazi Nevi
1=sulu t.
2=kuru t.
3=sebze a.
4=meyve b.
5=çayır-mera
6=diğer
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
95
Üretim Miktarı
Parselin
değeri
Parseldeki
Ana
Yan
(Mil.TL/D Ürünün Adı Ürün
Ürün
a)
(Kg)
(Kg)
Fiyat
Ana Ürün Yan Ürün
(TL/Kg)
(TL/Kg)
GSÜD
(TL)
Tablo 2.ĠĢletmenin Nüfus ve ĠĢgücü Varlığı
YaĢı
No
E
K
Eğitim
Durumu
ĠĢletmelerde Hangi ĠĢlerde
ÇalıĢtığı
Sosyal Güvence
ĠĢl. DıĢında
Durumu
ĠĢin
Süre
ÇalıĢsaydı
Nevi (Gün) Yevmiye
(TL/Gün)
ĠĢletmede
Toplam
ÇalıĢma
Süresi
(Gün)
Eğitim,
ĠĢletme DıĢında Tarımsal ÇalıĢma
Askerlik,
Hastalık v.b.
Aldığı
Nedenlerle ĠĢin Süre
Toplam
ÇalıĢmadığı Adı (Gün) Ücret
(TL)
(TL/Gün)
Gün Sayısı
Tablo 3. Yabancı ĠĢgücü Durumu
No YaĢ
Daimi ĠĢçi
Ödenen Toplam Ücret
Hangi ĠĢte
E K Ç
Süre (Gün)
ÇalıĢtığı
Ayni (TL) Nakdi (TL/Ay)
1
2
3
4
5
6
96
Geçici ĠĢçi
Hangi
ÇalıĢtığı
ĠĢte
Süre (Gün)
Tarım DıĢı ĠĢletmelerde ÇalıĢma
ĠĢin
Adı
Süre
(Gün)
Aldığı
Ücret
(TL/Gün)
Toplam
(TL)
Ödenen Toplam Ücret Açıklama
Tablo 4. ĠĢletmenin Alet-Makine Sermayesi
Cinsi
Traktör
Römork
Pulluk
Mibzer
Kazayağı
Motopomp
Harman Mak.
Tırmık
Merdane
Mücadele Aleti
SütSağım Ünitesi
Soğutma Tankı
Kantar
Kürek, Dirgen
Diğer
Adet
BG
YaĢı
Satın Alma Fiyatı (TL)
Yenisinin Değeri (TL)
Yılık Tamir-Bakım Masrafı (YL)
Açıklama
Tablo 5. ĠĢletmenin Borçları, Para Mevcudu ve Alacakları
Alınan Kredi Cinsi
Alınan Kredinin Tutarı
Kredinin
Alındığı Ay
BORÇLAR
T.C. Ziraat Bank.
Tarım Kredi Koop.
Tarım SatıĢ Koop.
Köy Kalkınma Koop.
Özel Bankalar
Akraba ġahıs
PARA MEVCUDU
Kasada
Bankada
Kooperatifte
ALACAKLAR
KiĢilerde Nakti
KiĢilerde Ayni
97
Kredi Faiz Oranı
Ödendiği Ay
Kredinin Vadesi
Tablo 6. Bitkisel Üretimde DeğiĢen Masraflar
Ürünün
Adı
Tohum
YetiĢtirilen
Alan
Miktar
(Kg)
Satın Alınan Gübre
Tutar
(TL)
Miktar
(Kg)
Tutar
(TL)
Mücadele
Ġlacı
Tohum
Su
Bedeli
Temizliği Bedeli
(TL)
98
DeğiĢen
Makine
Geçici ĠĢçilik
Mas. (Yakıt, Yağ)
LT
TL
Gün
TL
Para Ġle
Diğerleri
Yaptırılan
Toplam
(TL)
ĠĢler (TL)
Tablo 7. ĠĢletmenin Hayvan Varlığı
CĠNSĠ
Sene
Mevcudu
BaĢı
Adet
Birim Değeri
Toplam Değeri
Doğumla ArtıĢ
Satın Alınan
Sene
Ġçinde
Satılan
DeğiĢmeler
Ölen
Evde Tüketilen
Sene
Mevcudu
Sonu
Adet
Top. Değ.
Adet
Top. Değ.
Adet
Top. Değ.
Adet
Top. Değ.
Adet
Top. Değ.
Adet
Birim Değeri
Toplam Değeri
Tablo 8. Hayvansal Üretim DeğiĢen Masraflar
Cinsi
Adet
Geçici
ĠĢçilik
Masrafları
Veter. Ġlaç Tohumlama
Mas.
Mas.
99
Pazarlama
Mas.
Diğer Mas.
Tablo 9. Hayvansal Üretim Değerleri
Ürün Cinsi
Miktarı (Kg)
Fiyatı (TL/Kg)
Top. Değer (TL)
Süt
Saman
Silaj
100
Hayvan
B. SÜT SIĞIRCILIĞI ĠLE ĠLGĠLĠ UYGULAMALAR
1. Kaç adet süt ineğiniz var?____________adet
2. ġu sıralarda kaç adetini sağıyorsunuz?____________adet.
3. Ürettiğiniz sütü kaç günde bir satıyorsunuz?
a) Her gün b) Ġki-üç günde bir
c) Haftada bir d) Hiç satmam
4. Ürettiğiniz sütü nereye kime satıyorsunuz? (Belirtiniz)
5. Yem temin durumu
Yem
Kesif
Yem
Kaba
Yem
YeĢil
Yem
Dane
Yem
ÇeĢidi
DıĢardan
Satın
Alınan
Miktar
(kg/gün)
DıĢardan
Satın
Alınan
Tutar
(TL)
ĠĢletmeden
Sağlanan
Miktar
(kg/gün)
ĠĢletmeden
Sağlanan
Tutar (TL)
Toplam
Kullanılan
Yem
Miktarı
(kg/gün)
Ortalama
Fiyat
(TL/kg)
Toplam
Masraflar
Fabrika Yemi
Soya Küspesi
Mısır Küspesi
ġekerpancarı
Küspesi
Ayçiçeği
Küspesi
Kepek
Melas
Razmol
Diğer
Saman
Kuru Ot
Diğer
Yonca
Korunga
Fiğ
Mısır Silajı
Yonca Silajı
Arpa
Yulaf
Mısır
Buğday
Diğer
7. Canlı hayvanları nereye/kime satıyorsunuz?
8. Sahip olduğunuz hayvanları hastalık ve diğer problemler için hangi sıklıkla kontrol
ettiriyorsunuz?
a) Günlük b) Haftalık
c) Aylık
d) Mevsimlik
d) Yıllık
e) Hiç
9. Köyünüz veya mahalleniz civarında bulunan mera arazilerinin uygun Ģekilde otlatıldığı ve
korunduğunu düĢünüyor musunuz?
101
b) Hayır
a) Evet
10. Ahır gübresini nasıl değerlendiriyorsunuz?
a) Kendi arazime atıyorum
b) Satıyorum
c) Yakacak olarak kullanıyorum
d) Ġmha etmek için atıyorum
e) Diğer _____________
11. Son yıllarda sahip olduğunuz süt ineği sayısında bir azalma oldu mu?
b) Hayır
a) Evet
12. Yukarıdaki soruya yanıtınız evet ise bunun nedeni ne olabilir? Her bir nedene katılma
durumunuzu belirtiniz. 1=Kesinlikle katılmıyorum, 2=Katılmıyorum, 3= Kararsızım,
4=Katılıyorum, 5=Kesinlikle katılmıyorum
Çayır ve mera alanlarının azalması
1
2
3
4
5
Süt fiyatlarının düĢük olması
1
2
3
4
5
Süt üretiminin devletçe yeterince desteklenmemesi
1
2
3
4
5
Yurda kaçak hayvan sokulması
1
2
3
4
5
Süt inekçiliği ile uğraĢacak aile fertlerimin yetersiz oluĢu
1
2
3
4
5
Canlı hayvan alacak sermaye yetersizliği
1
2
3
4
5
Süt ineği yetiĢtirme ve satıĢından yeterince gelir elde edilememesi
1
2
3
4
5
Yem fiyatlarının yüksek olması
1
2
3
4
5
Diğer (Belirtiniz)
1
2
3
4
5
13. Canlı hayvan alırken hayvanı veteriner kontrolünden geçiriyor musunuz?
a) Böyle bir uygulamadan haberim yok b) Evet
c) Hayır
14. Yeni doğan buzağıya ağız sütü içiriyor musunuz?
a) Böyle bir uygulamadan haberim yok b) Evet
c) Hayır
15. Buzağılarda boynuz köreltme iĢlemi yapıyor musunuz?
a) Böyle bir uygulamadan haberim yok b) Evet
c) Hayır
16. Buzağılarda fazla meme uçlarını kesiyor musunuz?
a) Böyle bir uygulamadan haberim yok b) Evet
17. Herhangi bir kuruluĢa üye misiniz?
a) Evet
b)Hayır
18. Evet ise hangi kuruluĢlar?
102
c) Hayır
………………………………………….
19. Süt üreticileri birliği size hangi konuda yardımcı oluyor?
a) Sütün pazarlanmasında
b) Hayvan satıĢında
c) Hastalıklarla mücadelede
e) Eğitim faaliyetlerinde
f) Diğer …..
20. Süt sağımında aĢağıdaki uygulamalara ne ölçüde uyabiliyorsunuz? 1=Kesinlikle
uygulayamıyorum, 2=Uygulayamıyorum, 3=Kararsızım, 4=Uyguluyorum, 5=Kesinlikle
uyguluyorum
Uygulamalar
1
2
3
4
5
Sağıcının hijyen kurallarına uyması
1
2
3
4
5
Sağım sırasına dikkat edilmesi
1
2
3
4
5
Sağım öncesi meme temizliği ve dezenfeksiyonu
1
2
3
4
5
Sağım sonrası meme temizliği ve dezenfeksiyonu
1
2
3
4
5
Sağım sonrası meme süt kanalı kapanana kadar hayvanı ayakta bekletecek yemleme
1
2
3
4
5
Sağım makinelerinin temizliği ve bakımı
1
2
3
4
5
21. Süt inekleri için aĢağıdaki kayıtları tutuyor musunuz?
Kayıt türü
Evet
Doğan hayvanların doğum tarihi, doğum Ģekli ve tipi
Tohumlama tarihi, ineğin ve boğanın adı ve numaraları
Sürüden çıkarılan hayvanlara ait kayıtlar
Hayvanların belirli dönemlerdeki canlı ağırlıkları
Hayvanların süt miktarı
Sütteki yağ protein ve kuru madde miktarı
Hayvanı kuruya çıkarma tarihi
AĢılama ve hastalıkla ilgili kayıtlar
Yemleme ile ilgili kayıtlar
103
Hayır
22. Süt inekleri için aĢağıdaki aĢıları yaptırıyor musunuz?
AĢı türü
AĢıdan haberim yok
Hayır
Evet
ġap
Brucella
Triangle
ġarbon
Yanıkara
23. Sahip olduğunuz ahır türünü belirtiniz.
a) Beton ahır
b) AhĢap ahır
c) Açık ahır
d) Yarı açık ahır
24. HazırlamıĢ olduğunuz rasyonunda kaba ve kesif yem oranına dikkat ediyor musunuz?
a) Dikkat etmiyorum
b) ´, ´
c) 1/3, 2/3
d) µ, ¶
e) 2/3, 1/3
f) Diğer (belirtiniz)
25. Süt ineklerinin kaç yaĢında olmasını tercih ediyorsunuz?
Kültür ırklarda:____________
Yerli ırklarda:__________
26. Hazırlanan yemin ham protein oranına dikkat ediyor musunuz?
a) Böyle bir uygulamadan haberim yok
b) Dikkat edemiyorum
c) %10
d) %12
e) %14
f) %16
g)%18
g) %20
h) daha çok
27. Hazırladığınız yemin metabolik enerji miktarına dikkat ediyor musunuz?
a) Böyle bir uygulamadan haberim yok
b) Dikkat edemiyorum
c) 2000
d) 2250
e) 2500
f) 2750
104
g) 3000
h) daha çok
28. AĢağıdaki B tablosunda verilen uygulamalardan haberdar olma durumunuz, her bir
uygulamaya yer verme durumunuz ve her bir uygulama için bilgi kaynağınızı A tablosundan
seçerek belirtiniz.
A. Olası Bilgi Kaynakları
1.Kendi aile bireyleri
11. Tarımsal alet makine bayii
2.KomĢu çiftçiler
12. Televizyon programı
3.Tarım Ġlçe/Ġl Müdürlüğü personeli
13. Radyo programı
4.Ziraat Fakültesi elemanları
14. Internet
5.Tarımsal mücadele ilaçları satan bayiler
15. Video, DVD, vcd vs gösterimi
6.Ürün satın alan devlet kuruluĢu
16. Gazete yazısı
7.Ürün satın alan özel kuruluĢ (tüccar)
17. Serbest veteriner hekim
8.Tarımsal dergi, magazin, broĢür vb.
18. Diğer (Belirtiniz)
9.Hayvan borsası
10.Ziraat Odası
105
B. Uygulamalar
Haberdar
Değil
Uygulama
Hayvan borsasıyla ilgileniyor musunuz?
Veteriner hizmetlerinden yararlanıyor musunuz?
Silaj yapıyor musunuz?
Damızlık sertifikası var mı?
Yem bitkisi üretiyor musunuz?
Hayvanlarınıza sigorta yaptırıyor musunuz?
Kültür ırkı hayvanınız var mı?
Suni tohumlama yaptırıyor musunuz?
Sürü ıslahı için embriyo transferi
Fabrika yemi kullanıyor musunuz?
Süt sağım makineniz var mı?
Hayvanların daha sağlıklı olması için yemlere katkı
maddeleri (vitamin vb) katıyor musunuz?
Otomatik suluğunuz var mı?
Otomatik yemliğiniz var mı?
Hayvanlarınızda kulak numarası var mı?
Süt ineklerinin beslenmesinde mineral maddeler kullanıyor
musunuz?
Kuru kaba yemleri üre muamelesine tabi tutup protein
bakımından zenginleĢtiriyor musunuz?
Üre ve melas karıĢımı kullanıyor musunuz?
Tuberculosis aĢısı yaptırıyor musunuz?
Brucellosis aĢısı yaptırıyor musunuz?
Banka veya kooperatif kredisi kullanıyor musunuz?
106
Evet
Hayır
Bilgi Kaynağı
29. Süt ineği yetiĢtiriciliği ile ilgili karĢılaĢtığınız problemlerin derecesini belirtiniz.
(Problem yok=5, Az=4, Orta=3, Fazla=2, Çok fazla problem var=1)
Uygun inek ırkı seçimi
1
2
3
4
5
Uygun damızlık seçimi
1
2
3
4
5
AĢım
1
2
3
4
5
Gebelik ve doğum
1
2
3
4
5
Buzağı yetiĢtirme yöntemleri
1
2
3
4
5
Süt sağımı ve sağım hijyeni
1
2
3
4
5
Yetersiz eğitim faaliyetleri
1
2
3
4
5
Hayvan otlatma
1
2
3
4
5
Hayvan besleme
1
2
3
4
5
Ahır hijyeni
1
2
3
4
5
Hastalıklarla mücadele
1
2
3
4
5
Süt pazarlama
1
2
3
4
5
Canlı hayvan pazarlama
1
2
3
4
5
Yem satın alma
1
2
3
4
5
Hayvan sigortası
1
2
3
4
5
Üreticiler birliği veya kooperatif
1
2
3
4
5
Kayıt tutma
1
2
3
4
5
Yem fiyatlarının pahalı olması
1
2
3
4
5
Yem bitkilerinin yetersizliği
1
2
3
4
5
DüĢük süt verimi
1
2
3
4
5
Hayvancılığa olan desteğin yetersiz oluĢu
1
2
3
4
5
107
C. HABERLEġME DAVRANIġLARI VE YAKIN-UZAK ÇEVREYLE ĠLĠġKĠLER
30. HaberleĢme davranıĢları ve yakın uzak çevreyle ile ilgili iliĢkiniz?
(Her gün=5, Haftada birkaç kez=4, Ayda birkaç kez=3, Yılda birkaç kez=2, Neredeyse hiç=1)
Gazete, dergi, magazin okuma sıklığınız
1
2
3
4
5
Gazete, dergi veya magazinde süt ineği yetiĢtiriciliğiyle ilgili yazı okuma sıklığı
1
2
3
4
5
Radyo dinleme sıklığı
1
2
3
4
5
Radyoda süt ineği yetiĢtiriciliğiyle ilgili program dinleme sıklığı
1
2
3
4
5
Televizyon izleme sıklığı
1
2
3
4
5
Televizyonda süt ineği yetiĢtiriciliğiyle ilgili program dinleme sıklığı
1
2
3
4
5
Internet kullanma sıklığı
1
2
3
4
5
Internet'ten süt ineği yetiĢtiriciliğiyle ilgili bilgi alma sıklığı
1
2
3
4
5
Köydeki diğer çiftçilerle görüĢme sıklığı
1
2
3
4
5
Köydeki diğer çiftçilerden süt ineği yetiĢtiriciliği konusunda bilgi alma durumu
1
2
3
4
5
Ġlçe merkezine gitme sıklığı
1
2
3
4
5
Ġl merkezine gitme sıklığı
1
2
3
4
5
Tarım Ġl/Ġlçe müdürlüğünde ziraat mühendisi veteriner hekim, teknisyen vb
elemanları ziyaret etme sıklığı
1
2
3
4
5
Bu elemanlardan süt ineği yetiĢtiriciliği konusunda bilgi alma durumu
1
2
3
4
5
Serbest veterinerden süt ineği yetiĢtirme konusunda bilgi alma durumu
1
2
3
4
5
Herhangi bir tarımsal konuda konferans toplantı tarla gününe katılma
1
2
3
4
5
Süt ineği yetiĢtiriciliği konusunda herhangi bir eğitim faaliyetine katılma
1
2
3
4
5
Ziraat Fakültesi elemanlarıyla görüĢme
1
2
3
4
5
Ziraat Fakültesi elemanlarından süt ineği yetiĢtiriciliği konusunda bilgi alma
1
2
3
4
5
108
ÖZGEÇMĠġ
KĠġĠSEL BĠLGĠLER
Adı Soyadı
Uyruğu
Doğum Yeri ve Tarihi
Telefon
Faks
e-mail
:
:
:
:
:
:
Aysun YENER
TC
Bakırköy 11.07.1986
0530 566 16 66
[email protected]
EĞĠTĠM
Derece
Lise
:
Üniversite
:
Yüksek Lisans :
Doktora
:
Adı, Ġlçe, Ġl
Ġnegöl Lisesi, Ġnegöl, BURSA
Selçuk Üniversitesi, Selçuklu, KONYA
Selçuk Üniversitesi, Selçuklu, KONYA
Bitirme Yılı
2003
2010
Ġġ DENEYĠMLERĠ
Yıl
Görevi
Kurum
UZMANLIK ALANI Tarım Ekonomisi
YABANCI DĠLLER Ġngilizce
YAYINLAR
A. Uluslararası bilimsel toplantılarda sunulan ve bildiri kitabında (Proceedings) basılan
bildiriler
1. Oğuz, C., Yener A., “The Agricultre extension Activities: A Study on the Possibilities of Rural
Women. Case Study in Konya, Turkey”, Bulletın of University of Agricultural Sciences and
Veterinary Medicine, 2012 Romania.
B. Ulusal bilimsel toplantılarda sunulan ve bildiri kitabında basılan bildiriler
1. Direk M., Yener A.,2004. Konya‟da Buğday Piyasasında Karar Mekanizmalarının Küresel Krizden
Etkilenme Durumu, IX. Tarım Ekonomisi Kongresi, 2010 ġanlıurfa.
109
Download

T.C. SELÇUK ÜNĠVERSĠTESĠ FEN BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ