“KÜTÜPHAN-E TÜRKİYE” PLANLAMA VE PİLOT UYGULAMA PROJESİ
HALK KÜTÜPHANESİ POTANSİYEL
KULLANICI ANKETİ DEĞERLENDİRMESİ
01 TEMMUZ 2014
Bu rapor, Hacettepe Teknokent – Teknoloji Transfer Merkezi ve T.C. Kültür
ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü’nün
ortaklığı ile T.C. Cumhurbaşkanlığı’nın himayelerinde yürütülmekte ve Bill
ve
Melinda
Gates
Vakfı
Küresel
Kütüphaneler
Girişimi
tarafından
desteklenmekte olan “Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot Uygulama
Projesi ekibi tarafından projenin ihtiyaç analizi çalışmaları kapsamında
hazırlanmıştır.
Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi Değerlendirmesi
Giriş
Bu raporda 20-02-2014 ile 18-03-2014 tarihleri arasında 26 ilde uygulanan
Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi’nden elde edilen bulgular
değerlendirilmektedir. Söz konusu anket 24 sorudan oluşmaktadır ve halk
kütüphanelerinin potansiyel kullanıcıları ile ilgili detaylı bilgilerin elde
edilmesine
olanak
tanımaktadır.
Anket
ile
çeşitli
bölgelerde
halk
kütüphanelerinin kullanılma düzeyi, halk kütüphanelerinin kullanılmama
nedenleri, potansiyel halk kütüphanesi kullanıcılarının bilgi ve iletişim
teknolojilerine yönelik becerileri gibi konular hakkında bilgi sahibi olmak
hedeflenmektedir.
Anket kapsamındaki soruların oluşturulmasına çeşitli kişi ve dokümanların
önemli düzeyde katkıları olmuştur. Global Libraries Initiative (Küresel
Kütüphaneler Girişimi) tarafından uzun bir süredir üzerinde çalışılan ve kısa
adı
CIMS
olan
Common
Impact
Measurement
System
(Ortak
Etki
Değerlendirme Sistemi) temel olarak soruların şekillenmesinde önemli role
sahiptir. Bununla birlikte Kütüphan-e Türkiye Projesi kapsamında görev
yapan Eğitim Grubu tarafından da ankete bazı sorular eklenmiştir. Ayrıca
EUROSTAT (2014) tarafından hazırlanmış olan bireylerin bilgisayar ve
Internet kullanımlarına yönelik olarak yapılan kavramsal tanımlamalara
dayalı seçeneklere de ankette yer verilmiştir. Anketlerin uygulanması
sürecini Anadolu Araştırma adlı bir şirket üstlenmiştir.
Anket uygulaması yapılırken il nüfusları dikkate alınmaksızın her ilden en az
100 kişiye ulaşılması planlanmıştır. Sayının belirlenmesinde Global Libraries
Initiative tarafından hazırlanan “Overview of Global Libraries Performance
Metrics (PMs) and the Common Impact Measurement System (CIMS)”
başlıklı kaynaktan yararlanılmıştır (Global Libraries, 2013). Bu kaynakta hibe
alan ülkelerde yapılacak değerlendirmeler için kullanılacak anketlere ülke
“Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot Uygulama Projesi
1
Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi Değerlendirmesi
bazında
minimum
400
yanıt
alınması
önerilmektedir.
Çalışmamız
kapsamındaki analizlerin daha sağlıklı yapılabilmesi, temsil oranının bir
miktar daha artırılabilmesi için pilot proje kapsamında bu rakamın oldukça
üzerinde bir sayı belirlenmiş ve il bazında en az 100 kişiye anket
uygulanmasına karar verilmiştir. Söz konusu sayı belirlenirken proje bütçesi
ve sahada kalınması gereken süre ile projenin bağlı olduğu takvim göz
önünde
bulundurulmuştur.
Sonuç
olarak
Halk
Kütüphanesi
Potansiyel
Kullanıcı Anketi pilot proje kapsamında yer alan illerden rastgele seçilen
2654 kişiye uygulanmıştır.
Anket Uygulanan Kitle Hakkında Genel Bilgiler
Anket
“Kütüphan-e
Türkiye”
Planlama
ve
Pilot
Uygulama
Projesi
kapsamındaki 26 ilde (Adana, Ankara, Aydın, Balıkesir, Diyarbakır, Erzurum,
Eskişehir, Gaziantep, Hatay, Isparta, İstanbul, İzmir, Kars, Kastamonu,
Kayseri, Kırklareli, Kocaeli, Konya, Malatya, Manisa, Mardin, Muş, Nevşehir,
Samsun, Trabzon, Zonguldak) gerçekleştirilmiştir. Hangi ilden kaç kişiye
anket uygulandığı bilgisi Şekil 1’de sunulmaktadır.
Şekil 1. Pilot çalışmanın uygulanmakta olduğu iller ve illere göre yapılan
anket sayıları
“Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot Uygulama Projesi
2
Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi Değerlendirmesi
Ankete yanıt verenlerin %61’i (1621 kişi) erkek, %39’u (1033 kişi) kadındır.
Nasıl bir bölgede yaşadıkları ile ilgili soruya kırsal alan diyenlerin oranı %62
(1656 kişi), kentsel alan diyenlerin oranı %38’dir (998 kişi). Eğitimleri ile
ilgili bilgiler ise Tablo 1’de gösterilmektedir. Buna göre en büyük grup lise
mezunudur. Diğer seçeneğinde bulunan iki kişiden biri okuma yazma
bilmediğini, diğeri ise ilkokul terk olduğunu belirtmiştir.
Tablo 1. Kişilerin eğitim durumları
Eğitim durumu
N
%
İlkokul mezunu
202
7,6
Ortaokul mezunu
799
30,1
1210
45,6
İki yıllık yüksekokul mezunu
134
5,0
Üniversite mezunu
270
10,2
37
1,4
2
0,1
2654
100,0
Lise mezunu
Lisansüstü mezun
Diğer
Toplam
Anketi yanıtlayanlara “iş durumunuz nedir?” şeklinde soru yöneltilmiş,
katılımcıların %11,1’i işsiz olduklarını ifade etmiştir. Yanıt verenler içerisinde
en büyük grubun öğrenci olduğu (%51) görülmektedir.
Tablo 2. Kişilerin iş durumları
İş durumu
N
%
Çalışan
980
37,4
İşsiz
292
11,1
Öğrenci
1347
51,4
Toplam
2619
99,9
Not: Katılımcıların %1,3’ü (35 kişi) bu soruya yanıt vermemeyi tercih
etmiştir. Yuvarlama hatasından dolayı toplam %100’den farklıdır.
“Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot Uygulama Projesi
3
Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi Değerlendirmesi
“Herhangi bir fiziksel engeliniz bulunmakta mıdır?” sorusuna verilen yanıtlara
bakıldığında ise katılımcıların %1,5’i fiziksel engeli olduğunu belirtmiştir.
Ankete yanıt verenlerin aylık gelirleri 1 TL ile 20.000 TL arasında
değişmektedir. Katılımcıların aylık gelirlerini gösteren saçılım grafiği Şekil
2’de sunulmaktadır. Genel tabloyu göstermek açısından Şekil 2’de yer alan
veriler kullanılarak katılımcıların aylık gelirleri eşit aralıklı olarak gruplanmış
ve Tablo 3 hazırlanmıştır. Tablo 3 incelendiğinde, gelirini beyan edenlerin
%64’ünün 1500 TL’nin altında aylık gelire sahip olduğu görülmektedir.
Katılımcıların Aylık Gelirlerinin Saçılımı
350
300
Sıklık
250
200
150
100
50
0
0
2500
5000
7500
10000
12500
15000
17500
20000
Aylık gelir (TL)
Şekil 2. Aylık gelir saçılım grafiği
“Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot Uygulama Projesi
4
Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi Değerlendirmesi
Tablo 3. Kişilerin gelir dağılımı
Gelir (TL)
N
%
1-499
319
16,7
500-999
441
23,1
1000-1499
459
24,0
1500-1999
300
15,7
2000-2499
215
11,3
2500 ve üzeri
177
9,3
1911
100,1
Toplam
Not: Yuvarlama hatasından dolayı toplam %100’den farklıdır. Katılımcıların 743’ü bu
soruya yanıt vermek istememiştir.
Bilgi ve İletişim Teknolojileri Kullanımı Konusunda Değerlendirme
Katılımcılara
evlerinde
hangi
teknolojilerin
bulunduğuna
yönelik
soru
sorulmuş, alınan yanıtlar doğrultusunda Tablo 4 oluşturulmuştur. Hemen
hemen herkesin cep telefonuna sahip olduğu görülmektedir. Ancak %16’lık
bir kesimin evinde bilgisayar bulunmaması, katılımcıların %35’inin ise
Internet erişiminin olmaması dikkat çekicidir.
International Telecommunication Union (2013) tarafından gerçekleştirilen bir
çalışmanın sonuçlarına göre Türkiye’de 2012 yılında 100 kişiye düşen cep
telefonu rakamının 91,5 olduğu ifade edilmektedir. Aynı çalışma yıllara göre
cep telefonu hattı aboneliği sayılarını da vermekte ve son yıllardaki gözlenen
gelişme dikkatleri çekmektedir. 2000 yılında 16.133.405 olan cep telefonu
hattı abonesi sayısı 2012 yılında 67.680.547’ye ulaşmıştır. Bu bağlamda
anket
uygulanan
kitledeki
cep
telefonu
sahipliği
rakamları
normal
karşılanmalıdır.
“Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot Uygulama Projesi
5
Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi Değerlendirmesi
Tablo 4. Kişilerin evlerindeki teknoloji
Teknoloji
N
Tüm katılımcılar içindeki oran
Cep telefonu
2630
99,1
Bilgisayar
1692
73,9
Internet
1728
65,1
Internet’i ilk kez nerede kullandıkları sorusuna verilen yanıtlar Tablo 5’te
sunulmaktadır. Bu soruya ilişkin olarak %40’ın üzerinde bir oranla Internet’in
ilk kullanıldığı yerin ev olduğu anlaşılmaktadır. İlk defa Internet’i bir halk
kütüphanesinde kullandığını belirtenler bin kişide sekiz kişi gibi oldukça
düşük orana sahiptir.
Tablo 5. Kişilerin Internet’i ilk kez nerede kullandıkları
Internet’i ilk kullandıkları yer
N
%
1077
43,8
Internet kafe
688
28,0
Okul ya da üniversite
341
13,9
İş yeri
192
7,8
Bilmiyorum/hatırlamıyorum
85
3,5
Diğer
74
3,0
2457
100,0
Ev
Toplam
Katılımcılara Internet’i ilk kez nerede kullandıklarının dışında kullanım
amaçları da sorulmuştur. Buna göre, “haberleri öğrenmek”, “ailem ve
arkadaşlarımla e-posta aracılığı ile
iletişim kurmak”,
“çevrimiçi içerik
oluşturmak (örneğin, bir duvara ya da yorum yapılabilecek bir siteye not
göndermek,
Internet
günlüğü
(blog)
yazmak,
çevrimiçi
bir
profili
güncellemek, fotoğraf yüklemek, web sayfası tasarlamak ya da bir web
sayfasına içerik hazırlamak)” ve “ailem ve arkadaşlarımla e-posta dışındaki
“Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot Uygulama Projesi
6
Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi Değerlendirmesi
diğer
çevrimiçi araçları kullanarak
iletişim kurmak”
seçenekleri diğer
seçeneklere göre ciddi şekilde ön plana çıkmaktadır (sırasıyla oranlar: %84;
%82; %80; %71). İş amaçlı kullanımın diğer seçeneklerde yer alan
nedenlerle karşılaştırıldığında nispeten düşük olduğunu söylemek olanaklıdır.
Örneğin, soruyu yanıtlayanların %10’u “işim ile ilgili hizmetleri ve ürünleri
tanıtmak”
seçeneğini
işaretlemiş,
“potansiyel
iş
yapılacak
kişileri
ve
çalıştırılacak kişileri saptamak” seçeneğini işaretleyenler de %13 düzeyinde
kalmıştır.
Katılımcılara Internet’in kullanılma amaçları ile ilgili soru yöneltilirken
hedeflenenlerden birisi katılımcıların e-devlet uygulamalarına yönelik düzeyi
hakkında bilgi edinebilmektir. Genel olarak bakıldığında “devlet ile ilgili bilgi
aramak (örneğin, yasalar veya yönetmelikler, hükümet programları ve
hizmetlerinin tanımları, resmi formlar, ya da devlet ile ilgili işler)” seçeneğini
işaretleyenler %36’lık orana sahiptir. “Devlet hizmetlerini kullanmak (resmi
formları indirmek / doldurmak / göndermek, vergi ödemek, izin belgesi ya da
resmi
belge
talebinde
bulunmak)”
seçeneği
ise
katılımcıların
%30’u
tarafından işaretlenmiştir.
“Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot Uygulama Projesi
7
Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi Değerlendirmesi
Tablo 6. Internet’in kullanılma amaçları
Internet kullanım amacı
Haberleri öğrenmek
Ailem ve arkadaşlarımla e-posta aracılığı ile iletişim kurmak
Çevrimiçi (online) içerik oluşturmak (örneğin, bir duvara ya da yorum
yapılabilecek bir siteye not göndermek, Internet günlüğü (blog)
yazmak, çevrimiçi bir profili güncellemek, fotoğraf yüklemek, web
sayfası tasarlamak ya da bir web sayfasına içerik hazırlamak)
Ailem ve arkadaşlarımla e-posta dışındaki diğer çevrimiçi araçları
kullanarak iletişim kurmak
İş amaçlı olarak diğer insanlarla e-posta dışındaki diğer çevrimiçi
araçları kullanarak iletişim kurmak
Devlet ile ilgili bilgi aramak (örneğin, yasalar veya yönetmelikler,
hükümet programları ve hizmetlerinin tanımları, resmi formlar, ya da
devlet ile ilgili işler)
Ürün veya hizmet satın almak
Yurt dışında yaşayan ya da uzaklarda bulunan ailemle ve
arkadaşlarımla iletişim kurmak
Devlet hizmetlerini kullanmak (resmi formları indirmek / doldurmak /
göndermek, vergi ödemek, izin belgesi ya da resmi belge talebinde
bulunmak)
Lise sonrası bir programa (örneğin, üniversite ya da bir sertifika/staj
programı) başvurmak
Özgeçmiş yazabilmek için bana yardımcı olacak bilgiyi aramak
Internet bankacılığı hizmetlerini kullanmak
Lise sonrası bir bursa (örneğin, sertifika almak için) başvurmak
Resmi olmayan eğitim kaynaklarını (örneğin, çevrimiçi ya da yüz yüze
ücretsiz kurslar, eğitim seansları, çalışma grupları ya da öğrenim
çevreleri) araştırmak
Yönetişim sürecine katılmak (örneğin, politikacıların ya da vatandaşların
haklarını araştırmak, yerel yönetimler ya da seçilmiş kişilerle etkileşim
kurmak, politik olaylarda nasıl gönüllü olunabileceğini veya politik
hareketlere nasıl katılına bileceğini öğrenmek)
Tarımla ilgili konularda bilgi aramak (örneğin, tarım araçları veya
teknikleri, ekin fiyatları, hava durumu bilgileri)
Ürün veya hizmet satmak
İşim için potansiyel müşterileri belirlemek
Çevrimiçi bir kursa katılmak
İşim ile ilgili hizmetleri ve ürünleri tanıtmak
Potansiyel iş yapılacak kişileri ve çalıştırılacak kişileri saptamak
Hiçbiri
N
2065
2011
%
84,0
81,8
1969
80,1
1754
71,4
910
37,0
881
800
35,9
32,6
746
30,4
728
29,6
652
492
489
478
26,5
20,0
19,9
19,5
468
19,0
412
16,8
399
353
317
314
310
256
66
16,2
14,4
12,9
12,8
12,6
10,4
2,7
Not: Seçenekler kullanım amacı en yoğun olandan en düşük olana göre sıralanmıştır.
Tabloda yer alan yüzdeler Internet kullandığını belirten 2457 kişi üzerinden hesaplanmıştır.
“Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot Uygulama Projesi
8
Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi Değerlendirmesi
Tablo 6’da sunulan verilere dayanarak katılımcıların Internet’i kullanma
amaçlarına yönelik değerlendirme yaparken tabloya ters taraftan bakmak
yararlı olabilir. Örneğin, ortaya çıkan tablo Internet’i kullanan katılımcıların
%18’inin ailesi ve arkadaşlarıyla e-posta aracılığı ile iletişim kurmadığını
göstermektedir. Yine katılımcıların %80’i Internet bankacılığı hizmetlerini
kullanmamakta, %77’si ürün veya hizmet satın almak amaçlı olarak
Internet’ten yararlanmamaktadır.
Ankette Internet’e ücretsiz olarak nerelerden ulaşabildiklerine yönelik soru
yöneltilmiştir. Okul ya da üniversiteden yanıtı diğer seçeneklerin önünde yer
almaktadır. Ankete katılanların azımsanmayacak bir bölümünün (%51)
öğrenci olduğu düşünülecek olursa bu sonuç oldukça normaldir. Bununla
birlikte iki oran karşılaştırıldığında okul ya da üniversiteden Internet’e
erişmeyen çok sayıda öğrenci olduğu da ortaya çıkmaktadır. Oranı diğer
seçeneklere göre az da olsa Internet kafenin Internet’e ücretsiz olarak
erişilen yer olarak işaretlendiği görülmektedir. Adı Internet kafe olan bazı
işletmeler müşterilerine çeşitli hizmetler (örneğin, oyun konsolu, yeme-içme
gibi) sunarken Internet’ten de ücretsiz olarak yararlanılmasını sağlamaktadır.
Tablo 7. Kişilerin Internet’e ücretsiz olarak eriştiği yerler
Internet’e ücretsiz olarak erişilen yerler
N
%
Okul ya da üniversite
663
27,0
İş yeri
512
20,8
Halk kütüphanesi
390
15,9
Kütüphane dışında halka açık bir bina
296
12,0
Internet kafe
222
9,0
Internet kullananların üçte biri (845 kişi) Tablo 7’de bulunan seçeneklerden
herhangi birini işaretlememiştir. Bu durum söz konusu kişilerin Internet’e
“Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot Uygulama Projesi
9
Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi Değerlendirmesi
ücretsiz
olarak
erişebildikleri
bir
yer
olmadığını
düşünmemize
neden
olmaktadır.
Bilgi ve iletişim teknolojilerine yönelik olarak halkın hangi olanaklara sahip
olduğunu gözlemleyebilmek için cep telefonu, masaüstü bilgisayar, dizüstü
bilgisayar ve elektronik posta hesabına sahip olup olmadıkları sorulmuştur.
Elde edilen bulgular Tablo 8’de gösterilmektedir.
Tablo 8. Kişilerin teknoloji sahipliği
Teknoloji
N
%
Cep telefonu
2604
98,1
Elektronik posta hesabı
1589
59,9
Dizüstü bilgisayar
1267
47,7
Masaüstü bilgisayar
1179
44,4
İlgili veriler analiz edildiğinde, dizüstü bilgisayar sahipliği oranının masaüstü
bilgisayar sahipliği oranından daha yüksek olduğu görülmektedir. Bununla
birlikte, katılımcıların %21’inin hem dizüstü bilgisayarı hem de masaüstü
bilgisayarı olduğu bulgusu elde edilmiştir.
Ankete katılan kişilere bilgisayar ve Internet kullanımı ile ilgili hangi işlemleri
yapabildikleri de sorulmuştur. Tablo 9’da bilgisayar kullanımı ile ilgili neler
yapabildikleri,
Tablo
10’da
Internet
kullanarak
yapabildikleri
işlemler
verilmektedir. Potansiyel kütüphane kullanıcılarının büyük bir çoğunluğu
(%88,5) bilgisayarlarındaki bir
dosyayı veya klasörü
başka bir
yere
kopyalayabildiğini veya taşıyabildiğini belirtmektedir. Ankette yer alan
bilgisayar
kullanımı
ile
ilgili
yapılabilecek
işlemlerden
herhangi
birini
yapamayacağını ifade edenler %10’luk bir orana sahiptir.
“Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot Uygulama Projesi
10
Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi Değerlendirmesi
Tablo 9. Potansiyel kullanıcıların bilgisayar kullanımı ile ilgili yapabildiği
işlemler
Bilgisayar kullanımı ile ilgili işlemler
N
%
Bilgisayarımdaki bir dosyayı veya klasörü başka bir yere
kopyalayabilirim veya taşıyabilirim
2350 88,5
Bir kelime işlemcide (örneğin, Microsoft Word gibi) kes,
kopyala ve yapıştır komutlarını kullanarak bir belge içerisinde
bulunan bir metni yine aynı belge içerisinde başka bir yere 2197 82,8
kopyalayabilirim ve yapıştırabilirim
Bir hesaplama tablosunda (örneğin, Microsoft Excel, vb.
dosyası gibi) temel aritmetik formülleri (toplama, çıkarma,
çarpma, bölme, ortalama alma) kullanabilirim
1865 70,3
Büyük dosyaları veya klasörleri gerekli programları (örneğin,
WinZip, WinRar gibi) kullanarak sıkıştırabilirim
Bilgisayara
yazıcı
veya
modem
gibi
1442 54,3
cihazları
bağlayıp 1352 50,9
kurulumunu yapabilirim
Özel bir programlama dilini kullanarak bir bilgisayar programı
244
9,2
yazabilirim
Hiçbiri
265 10,0
Ankete katılanların büyük bir çoğunluğu (%91,5) bilgi bulmak için bir
Internet arama motoru kullanabildiğini ifade etmektedir. Ne yazık ki anket
çalışması beyana yönelik bir uygulama olduğu için bilgi bulma becerileri
konusundaki
farklılıkların
tespit
edilmesi
mümkün
olmamıştır.
Ancak
katılımcıların Internet kullanma becerilerine yönelik (web sayfası oluşturma
ve dosya paylaşım sitelerini kullanma dışında) genel itibariyle belli bir
düzeyde olduklarını söylemek olanaklıdır.
“Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot Uygulama Projesi
11
Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi Değerlendirmesi
Tablo 10. Potansiyel kullanıcıların Internet kullanımı ile ilgili yapabildiği
işlemler
Internet kullanımı ile ilgili işlemler
N
%
Bilgi bulmak için bir Internet arama motoru kullanabilirim
2429 91,5
Dosya ekleyerek bir elektronik posta gönderebilirim
2159 81,3
Çevrimiçi sohbet odalarına ya da herhangi bir çevrimiçi tartışma
forumuna mesaj gönderebilirim
2050 77,2
Internet üzerinden sesli ve görüntülü görüşme yapabilirim
2032 76,6
Dosya paylaşım siteleri kullanarak dosyaları paylaşabilirim
1418 53,4
Bir web sayfası oluşturabilirim
292 11,0
Hiçbiri
202
7,6
Halk Kütüphanesi Kullanımı
Ankete
katılanların
%39’u
illerinde
bulunan
halk
kütüphanesinden
yararlandıklarını ifade etmiştir (bkz. Şekil 3). Bu oran kanımızca oldukça
yüksektir. Bu şekilde düşünmemize neden olan en önemli veri Kütüphaneler
ve Yayımlar Genel Müdürlüğü tarafından sağlanan istatistiklerdir. Söz konusu
istatistikler nüfusun %1’inin kayıtlı halk kütüphanesi kullanıcısı olduğunu
göstermektedir (KYGM, 2014).
Halk Kütüphanelerinin Kullanımı
Kullanmıyor
%61
Kullanıyor
%39
Şekil 3. Halk kütüphanesinden yararlanma oranı
“Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot Uygulama Projesi
12
Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi Değerlendirmesi
Halk kütüphanesinin neden kullanılmadığı araştırıldığında, büyük oranda
“halk kütüphanesine gitmeye ihtiyaç duymuyorum” seçeneği ön plana
çıkmaktadır (bkz. Tablo 11). “Halk kütüphanesi hakkında fikrim olmadığı için
gitmiyorum” ve “halk kütüphanesinin nerede olduğunu bilmediğimden
gitmiyorum” seçeneklerinin de belli oranlarda (sırasıyla %6 ve %5)
işaretlenmiş olması halk kütüphanelerinin tanıtıcı faaliyetler içinde bulunması
gerektiğini göstermektedir. Öte yandan “diğer” seçeneği de %14’lük oranı ile
dikkat çekmektedir. Katılımcılar tarafından oldukça farklı nedenlerin dile
getirildiği “diğer” seçeneği ile ilgili olarak en fazla ön plana çıkan neden
zaman sorunudur. Kütüphanelere ilişkin kullanılmama nedenlerinin illere
göre analiz edilmesi durumunda daha anlamlı sonuçlar elde edileceği
düşünülmektedir.
Tablo 11. Halk kütüphanelerinin kullanılmama nedenleri
Kullanılmama nedeni
Halk kütüphanesine gitmeye ihtiyaç duymuyorum.
N
%
1106 68,7
Halk kütüphanesinde verilen hizmetlerin işime yaramayacağını
düşünüyorum.
174 10,8
Halk kütüphanesi hakkında fikrim olmadığı için gitmiyorum.
99
6,1
82
5,1
Halk kütüphanesinin nerede olduğunu bilmediğimden
gitmiyorum.
Diğer
230 14,3
Gereksinim analizi yapmak amacıyla katılımcılara halk kütüphanelerinde
gerçekleştirilecek etkinliklere yönelik ücretsiz eğitimler verilmesi durumunda
hangilerinden faydalanmak isteyecekleri sorulmuştur. Alınan yanıtlar Tablo
12’de sunulmaktadır. Ortaya çıkan tablo göstermektedir ki, bilgisayar
kullanımı ile ilgili olarak halk kütüphanelerinde verilecek eğitimlere talep
gösterecek belli bir kitle mevcuttur. Çeşitli düzeylerde bilgisayar kullanımına
“Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot Uygulama Projesi
13
Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi Değerlendirmesi
yönelik
verilecek
eğitimler
halk
kütüphanelerinin
toplumun
farklı
kesimlerinde daha görünür hale gelmesinde de önemli rol oynayacaktır.
Tablo 12. Halk kütüphanelerinde verilecek olası eğitimler
Eğitim
İleri düzey bilgisayar kullanımı (web sayfası oluşturma, yazılım
geliştirme, vb.)
Internet üzerinden ilgi alanınıza yönelik ücretsiz kurslara katılmak
(yabancı dil, vb.)
Temel bilgisayar kullanımı (bilgisayar açma, dosya oluşturma, e-posta,
Internet kullanma vb.)
Orta düzey bilgisayar kullanımı (yazı yazma, hesap yapma vb.)
Sağlık bilgilerini edinmek (Internetten randevu almak, hastalıklar,
doktorlar, reçete, ilaç kotası vb. ile ilgili bilgi edinmek)
İş arama, başvuru yapmak (özgeçmiş hazırlama, iş ilanlarını takip etme
vb.)
Internet üzerinden ders takibi (örneğin, açık öğretim dersleri)
Yaşadığınız il/ilçe ile ilgili haberleri Internetten edinmek
Aileniz ve arkadaşlarınızla Internet üzerinden sesli ve görüntülü
görüşmek
Internetten otobüs, tren, uçak bileti almak/rezervasyon yaptırmak
Belediye hizmetleri ile ilgili işlemleri Internetten yapmak (fatura ödemek,
başvuru yapmak, başvuru takibi, duyurulardan haberdar olmak vb.)
Devlet hizmetlerini kullanmak (resmi formları indirmek / doldurmak /
göndermek, vergi ödemek, izin belgesi ya da resmi belge talebinde
bulunmak).
Gazetelere, TV kanallarına mesaj göndermek, tartışmalara katılmak
Ürün veya hizmet satın almak
Şirket kurma koşulları, kredi imkânları hakkında bilgi edinmek
Internet bankacılığını güvenli olarak kullanmak
Siyasi partiler ile ilgili bilgi edinmek
Çocuğunuzun dersleri ile ilgili bilgi edinmek
Çocuğunuzun Interneti kullanırken hangi sayfalara girdiğini
denetleyebilmek
Banka kredileri, faizler vb. hakkında bilgi aramak
Yönetim sürecine katılmak (seçmen kayıt bilgisi, vatandaş hakları, yerel
yönetimler ya da seçilmiş kişilerle iletişim kurmak, politik olaylarda nasıl
gönüllü olunabileceği vb. hakkında bilgi sahibi olmak).
Ürün veya hizmet satmak
Tarım, hayvancılık vb. işlerle ilgili bilgi almak
N
1554
%
58,6
1144
43,1
1111
1098
41,9
41,4
962
928
36,2
35,0
918
844
843
34,6
31,8
31,8
789
29,7
720
27,1
682
25,7
667
663
661
646
606
605
580
25,1
25,0
24,9
24,3
22,8
22,8
21,9
566
21,3
556
525
503
20,9
19,8
19,0
Not: Seçenekler halk kütüphanesi potansiyel kullanıcılarının faydalanmak istedikleri
faaliyetlerin sıklığına göre sıralanmıştır. Tabloda yer alan yüzdeler söz konusu eğitime
katılmak isteyeceğini belirten kişilerin 2654 kişiye oranı üzerinden hesaplanmıştır.
“Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot Uygulama Projesi
14
Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi Değerlendirmesi
Tablo
13’te
potansiyel
halk
kütüphanesi
kullanıcılarının
halk
kütüphanelerinde verilen hizmetlere ne düzeyde önem verdikleri ile ilgili
bulgular yer almaktadır. Tabloda koyu olarak yer alan hücrelerdeki yüzdeler
söz konusu hizmete ilişkin olarak en fazla kişinin tercih ettiği seçeneği
göstermektedir. Tablo 13’te yer alan 14 hizmet için de “çok önemli” görülme
oranı diğer tüm seçeneklerden yüksektir. Hizmetlerin önem düzeyi algılaması
bakımından “önemli” ve “çok önemli” seçeneklerindeki oranların bu tip bir
anket çalışması için yüksek olduğu söylenebilir. Her seçenek için oranları
değişmekle birlikte (%5’ten (kitap okumak/ödünç almak) %19’a (CD/DVD
ödünç almak) “kesinlikle önemli değil” kategorisini tercih eden kişiler olduğu
görülmektedir.
Ne önemli değil
ne önemli
Önemli
Çok önemli
Kitap okumak/ödünç almak
Gazete/dergi okumak
CD/DVD ödünç almak
Yerel topluluğun buluşacağı mekân
Bilgisayarlara ücretsiz erişim
Internet’e ücretsiz erişim
Kütüphane çalışanları tarafından Internet üzerinden iş
arayanlar için rehberlik sağlanması (örneğin, özgeçmişin nasıl
yazılacağı ya da iş arama olanakları hakkında bilgi)
Kütüphane çalışanları tarafından Internet üzerinden işletmeler
için bilgi (örneğin, iş nasıl kurulur, iş fırsatları arama)
Kütüphane çalışanları tarafından Internet üzerinden vergi
işlemleri, resmi formlar vb. devlet hizmetleri ile ilgili bilgiye
erişim için rehberlik sağlanması
Kütüphane çalışanları tarafından bilgisayar ve Internet
becerileri eğitimi sağlanması
Çocuklar için okul ve ders kitapları
Yetişkinler için çalışma materyalleri ve ders kitapları
Yerel topluluk ile ilgili / yerel topluluk için bilgi
Fotokopi ve yazıcı hizmetleri
5,1
8,8
19,1
14,9
11,0
11,3
3,6
8,2
10,8
8,7
5,4
5,5
10,4
18,3
19,6
18,1
12,6
13,0
24,2
24,0
23,9
24,2
23,7
23,6
56,7
40,7
26,5
34,0
47,2
46,5
13,7
8,7
18,8
27,5
31,3
14,7
8,8
19,4
26,6
30,5
15,1
8,1
18,9
27,1
30,7
11,6
8,3
7,8
9,8
11,1
7,6
5,9
5,5
7,5
6,6
16,2
13,0
13,3
15,2
14,7
27,2
24,3
26,1
28,5
25,8
37,4
48,5
47,1
38,9
41,7
Kesinlikle
önemli değil
Kütüphane hizmetleri
Önemli değil
Tablo 13. Halk kütüphanelerinde verilen hizmetlerin önem düzeyi
Not: Tabloda bulunan hücrelerdeki tüm değerler yüzde üzerindendir. Seçenekler ankette yer aldığı
şekliyle sıralanmaktadır. Koyu olanlar o satırdaki en yüksek orana işaret etmektedir.
“Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot Uygulama Projesi
15
Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi Değerlendirmesi
Anket kapsamında halk kütüphanelerini kullanmayanlara yönelik soruların
yanı sıra kütüphaneleri kullananlara yönelik de sorular yer almaktadır. Bu
sorulara verilen yanıtlar Tablo 14 ve Tablo 15’te gösterilmektedir. 1
Tablo 14. Halk kütüphanesi ziyaret edilme sıklıkları
Ziyaret sıklığı
N
%
Haftada bir kereden fazla
259
24,8
Yaklaşık haftada bir kere
180
17,2
Yaklaşık ayda iki-üç kere
144
13,8
Yaklaşık ayda bir kere
172
16,5
Yaklaşık her üç ayda bir
78
7,5
Yaklaşık her altı ayda bir
50
4,8
116
11,1
Bu benim ilk ziyaretim
26
2,5
Bilmiyorum
19
1,8
1044
100,0
Yaklaşık yılda bir ya da daha az
Toplam
Katılımcıların birden çok seçeneği işaretleyebildikleri halk kütüphanesi
kullanma
amaçlarının
ne
olduğuna
yönelik
soruya
verdikleri
yanıtlar
incelendiğinde, kullanıcıların yarıdan fazlasının kitap ödünç almak ya da
okumak amaçlı olarak halk kütüphanesini kullandıkları ortaya çıkmıştır. Diğer
seçeneğinde ağırlıklı olarak ders çalışmak ve ödev yapmak gibi nedenler
sıralanması anket uygulanan kitlenin önemli bir bölümünün öğrenci olması ile
yakından ilişkilidir. Kullanıcıların sadece beşte biri bilgisayar kullanma
amacıyla halk kütüphanesine gittiklerini ifade etmişlerdir.
1
Halk kütüphanelerinin kullanıcılarına yönelik ayrı bir anket çalışması gerçekleştirilmiştir.
Halk kütüphanelerinin kullanımı ile ilgili daha detaylı bilgiler o çalışmada sunulmaktadır.
“Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot Uygulama Projesi
16
Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi Değerlendirmesi
Tablo 15. Halk kütüphanesi kullanım amaçları
Ziyaret sıklığı
N
%
Kitap ödünç almak ya da okumak
694
66,5
Kitap ve dergi dışındaki bilgi kaynaklarından yararlanmak
450
43,1
Boş zamanları değerlendirmek
395
37,8
Internet kullanmak
214
20,5
Bilgisayar kullanmak
206
19,7
Gazete ve dergi okumak
130
12,5
Fotokopi çektirmek
100
9,6
Diğer
194
18,6
1044
100,0
Toplam
Kütüphan-e Türkiye Projesine Yönelik Farkındalık Düzeyi
Anket kapsamında Kütüphan-e Türkiye Projesi ile ilgili halkın farkındalık
düzeyleri hakkında bilgi alınmak istenmiş ve katılımcılara “Kütüphan-e
Türkiye
Projesinden
haberdar
mısınız?”
sorusu
yöneltilmiştir.
Ankete
katılanların %8’inin (201 kişi) projeden haberdar olduğunu belirtmesi kısa
sürede
yapılan
bakımından
tanıtım
önemlidir.
çalışmalarının
Tablo
16’da
hedefine
katılımcıların
ulaştığını
göstermesi
Kütüphan-e
Türkiye
Projesini ilk kez nerede duyduklarına yönelik vermiş oldukları yanıtlar
sunulmaktadır.
“Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot Uygulama Projesi
17
Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi Değerlendirmesi
Tablo 16. Kütüphan-e Türkiye Projesini ilk nerede duydukları
Haberdar olunan yer/kişi
N
%
Internet’ten
57
28,4
Kütüphaneden
44
21,9
Arkadaşlarımdan
35
17,4
Yerel gazeteden
17
8,5
Yerel radyo ya da TV’den
14
7,0
Ulusal radyo ya da TV’den
11
5,5
Ulusal gazeteden
8
4,0
Okul ya da üniversiteden
6
3,0
Diğer
5
2,5
Aile üyelerinden
4
2,0
201
100,2
Toplam
Not: Yuvarlama hatasından dolayı toplam %100’den farklıdır.
Sonuç
Bu raporda genel hatlarıyla Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi
sonuçları özetlenmeye çalışılmıştır. Dikkat çeken bulgulara aşağıda yer
verilmektedir:
•
Halk kütüphanelerinin potansiyel kullanıcılarının bir kısmının (%16)
evinde bilgisayarı yoktur. Daha büyük bir kısmının (%35) ise Internet
erişimi bulunmamaktadır. Bu durum “Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve
Pilot Uygulama Projesi ile birlikte iyileştirilebilecek bir ortam olduğuna
işaret etmektedir.
•
Katılımcıların Internet’i kullanma amaçları oldukça farklılık gösterse de
Internet
aracılığıyla
yararlanabilecekleri
bazı
hizmetleri
(örneğin
Internet bankacılığı) hiç kullanmamaktadırlar. Bu noktada verilecek
eğitimlerin oldukça önemli olduğu düşünülmektedir.
•
Internet kullananların yaklaşık üçte biri Internet’e ücretsiz olarak
erişim olanağına sahip görünmemektedir. Halk kütüphaneleri bu
“Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot Uygulama Projesi
18
Halk Kütüphanesi Potansiyel Kullanıcı Anketi Değerlendirmesi
konuyla ilgili olarak toplumda gözlemlenen dijital uçurumu bir nebze
olsun azaltabilir.
•
Halk kütüphanesinin neden kullanılmadığına yönelik olarak ortaya
çıkan sonuçlar halkın bir kesiminin kütüphaneye gitmeye ihtiyaç
duymadığını
göstermektedir.
Gereksinim,
zorlayarak
ortaya
çıkarılabilecek bir olgu değildir. Bu nedenle “Kütüphan-e Türkiye”
Planlama ve Pilot Uygulama Projesi’nin odaklanması gerektiği nokta
“halk kütüphanesi hakkında fikrim olmadığı için gitmiyorum” ve “halk
kütüphanesinin
nerede
olduğunu
bilmediğimden
gitmiyorum”
seçeneklerini ankette işaretleyen kişiler olmalıdır. Bu bağlamda halk
kütüphanelerinin tanıtıcı faaliyetler içinde bulunması gerektiğini net bir
şekilde ortaya çıkmaktadır.
•
Sayıları az olmakla birlikte “Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot
Uygulama Projesi’nin kısa süre içerisinde vatandaşlar tarafından farklı
kanallar
aracılığıyla
haberdar
edilmiş
olması
projenin
ilerleyen
aşamaları için umut vericidir.
Kaynakça
EUROSTAT. (2014). Information society statistics. 15 Nisan 2014 tarihinde
http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/information_society
/data/main_tables adresinden erişildi.
Global
Libraries.
(2013).
15
Nisan
2014
tarihinde
hhttps://spaces.gatesfoundation.org/docs/DOC-3448 adresinden erişildi.
International Telecommunication Union. (2013). Mobile-cellular telephone
subscriptions.
15
Nisan
2014
tarihinde
http://www.itu.int/en/ITU-
D/Statistics/Documents/statistics/2013/Mobile_cellular_2000-2012.xls
adresinden erişildi.
KYGM.
(2014).
İstatistikler.
15
Nisan
2014
tarihinde
http://www.kygm.gov.tr/TR,9/istatistikler.html adresinden erişildi.
“Kütüphan-e Türkiye” Planlama ve Pilot Uygulama Projesi
19
Download

halk kütüphanesi potansiyel kullanıcı anketi değerlendirmesi