Yeni Çıkan Tacir ve
Hamiline Çeklerin
Nasıl Kullanılacağı ve
Yanlış Kullanımda Ne
Gibi Sakıncalar
Doğuracağı
TACİR ÇEKİ-ESNAF ÇEKİ AYRIMI
5941 sayılı kanun, etkisi sadece
bu kanunla sınırlı olmak üzere,
tacir çeki-tacir olmayan (esnaf)
çeki ayrımı yapmış ve “tacir çeki”
olarak nitelenen yeni bir çek
çeşidi getirmiştir. Buna göre,
kişinin bir ticari ilişki çerçevesinde
ve tacir sıfatıyla düzenleyeceği
çekin yalnızca tacir kişiye özgü
çek olması gerekir. Nitekim 5941
sayılı kanunun 7. maddesinde,
tacirin ticari işletmesiyle ilgili iş ve
işlemlerinde,
tacir
olmayan
kişinin çek defterini kullanarak
çek düzenleyen ve düzenleten kişi
(6) aydan (2) yıla kadar hapis
cezasıyla cezalandırılacağı, tacir
olmayan kişiye tacir kişiye
verilmesi gereken çek defteri
veren banka görevlisi hakkında
da elli günden yüz elli güne kadar
adli
para
cezasına
hükmolunacağı yazılıdır.
5941 sayılı kanunda tacir olsun
veya olmasın, bir tüzel kişi adına
çek düzenleyen gerçek kişinin ad
ve soyadının düzenlenen çek
üzerinde
açıkça
yazılmasını
sağlamaya yönelik düzenleme
yapılmıştır. Tüzel kişi adına çeki
düzenleyen gerçek kişinin adı ve
soyadı, çek yaprağı üzerine
matbu olarak kaşe basılmak
suretiyle veya el yazısıyla
yazılabilir.
5941 sayılı kanun kişinin tacir
sıfatıyla keşide edeceği çek ile
tacir
olmayan
kişinin
düzenleyeceği çeki birbirinden
ayırmıştır. Kişinin ticari ilişki
çerçevesinde ve tacir sıfatıyla
düzenleyeceği çekin münhasıran
tacir kişiye özgü çek olması
gerekir. Tacir kişi, iştigal ettiği
ticari faaliyet dışında bulunduğu
ticari ilişkilerle ilgili olarak tacir
çeki
düzenleyemez.
Tacir
olmayan kişi kendi adına tacir
çeki düzenleyemez ve fakat tacir
sıfatını haiz bir tüzel kişiyi
temsilen bu tüzel kişi adına
düzenlenen
tacir
çekini
imzalayabilir.
Böylece
tacir
sıfatını haiz tüzel kişinin taraf
olduğu ticari ilişkilerde, bu tüzel
kişinin borcuna karşılık olarak
organlarında görev yapan veya
temsilcisi sıfatını taşıyan ya da
herhangi bir gerçek kişi adına
açılmış
çek
hesabıyla
ilişkilendirilmiş
çek
keşide
edilmesinin önüne geçilmesi
amaçlanmıştır. Bu doğrultuda
bankalara bildirim yükümlülüğü
getirilmiştir. Buna göre tacir tüzel
kişi veya onun faaliyetleriyle
ilişkilendirilmek kaydıyla tüzel
kişinin gerçek kişi ortakları,
ortakların ilgili bulunduğu veya
tüzel kişinin veya ortaklarının
etkisi
altında
bulundurduğu
gerçek kişiler ile tüzel kişinin
yönetim organında görev alan
veya temsilcisi sıfatını taşıyan
gerçek kişiler adına açılmış çek
hesapları, tacir tüzel kişiye ait çek
hesapları olarak kabul edilecektir.
Bu itibarla böyle bir ilişkinin
varlığına yönelik emarelerin
bulunması
halinde
hesabın
bulunduğu banka şubesi durumu
Gelir
İdaresi
Başkanlığı’na
bildirecektir.
HAMİLİNE ÇEK
5941 sayılı kanuna göre hamiline
düzenlenecek çekler de diğer çek
defterlerinden
açıkça
ayırt
edilebilecek şekilde bastırılır.
Hamiline düzenlenecek çekler için
sadece
bu
çeklere
ilişkin
işlemlerin görüldüğü ayrı bir çek
hesabı açılır. Buna göre hamiline
çek, ancak hamiline çek defteri
yaprakları kullanılmak suretiyle
düzenlenebilir. Diğer çeklerden
ayrıt edecek özelliklerin yanı sıra
hamiline çek defterindeki çek
yapraklarının üzerinde “hamiline”
ibaresi matbu olarak yer
alacaktır.
Hamiline düzenlenecek çeklerde,
hamiline çek defteri yapraklarının
kullanılması
gerekir.
Çek
yapraklarının üzerinde “hamiline”
ibaresi matbu olarak yer alır. Bu
düzenlemeyle, hamile yazılı çekin
yalnızca hamiline yazılı çek
hesaplarından ve bu hesaplardan
alınacak hamiline yazılı çek
karnelerindeki
çeklerle
düzenlenebileceği,
“hamiline“
ibaresinin mutlaka matbu olacağı
hüküm altına alınmıştır. Nitekim
5941
sayılı
kanunun
7/9
maddesinde, hamiline çek defteri
yaprağını kullanmadan hamiline
çek düzenleyen kişinin, bu
aykırılığı içeren her bir çekle ilgili
olarak bir yıla kadar hapis
cezasıyla cezalandırılacağı hüküm
altına alınmıştır. Uygulamada bu
suça
sıkça
rastlanılacağı
muhakkaktır. 5941 sayılı kanunun
4/3 maddesiyle de bankalara,
hamiline çek defteri yaprağını
kullanmadan
hamiline
çek
düzenlendiğini tespit etmeleri
halinde,
mevcut
delilleriyle
birlikte durumu, tespit tarihinden
itibaren en geç bir hafta içinde
Cumhuriyet savcılığına ve Gelir
İdaresi Başkanlığı’na bildirmek
yükümlülüğü getirilmiştir.
TACİR ÇEKİ, ESNAF ÇEKİ ve
HAMİLİNE ÇEKLERİN ŞEKLİ
Tacir olan ve tacir olmayan
kişilere verilecek çekler ile
hamiline düzenlenecek çekleri
açıkça ayırt edebilmek amacıyla
1
aşağıda
yer
uygulanır:
alan
esaslar
• Tacir çeklerinde zemini lacivert
(renk kodu: PANTONE 314 U)
olan çerçeve içerisinde beyaz
renkte (negatif görüntü) ve büyük
harflerle “TACİR” ibaresi yer alır.
• Hamiline düzenlenen tacir
çeklerinde zemini kırmızı (renk
kodu: PANTONE Warm Red U)
olan çerçeve içerisinde beyaz
renkte (negatif görüntü) ve büyük
harflerle, hamiline ifadesi ikinci
satırda olmak üzere, “TACİR
HAMİLİNE” ibaresi yer alır. Ayrıca
bu tür çekler, lehtar ismi için
ayrılan kısımda “HAMİLİNE”
ibaresi yer alacak şekilde
bastırılır.
• Tacir olmayan kişi çeklerinde
zemini yeşil (renk kodu: PANTONE
384 U) olan çerçeve içerisinde
beyaz renkte (negatif görüntü) ve
büyük
harflerle
“TACİR
OLMAYAN” ibaresi yer alır.
• Hamiline düzenlenen tacir
olmayan kişi çeklerinde zemini
kahverengi (renk kodu: PANTONE
168 U) olan çerçeve içerisinde
beyaz renkte (negatif görüntü) ve
büyük harflerle, hamiline ifadesi
ikinci satırda olmak üzere, “TACİR
OLMAYAN HAMİLİNE” ibaresi yer
alır. Ayrıca bu tür çekler, lehtar
ismi
için
ayrılan
kısımda
“HAMİLİNE” ibaresi yer alacak
şekilde bastırılır.
YENİ ÇEK KANUNUN GETİRDİĞİ
YENİLİKLER VE CEZALAR!
Bu hafta ki Makalemde, yeni çek
kanunu ile yapılan yasal
düzenlemeler ve bankaların
çeklerle İlgili bilgileri dönemler
halinde Gelir İdaresi Başkanlığına
bildirmesi konularını ele
alacağım.
Yeni Çek Kanunu; Bankalara,
Hamiline çek hesabı sahiplerinin
açık kimlikleri, adresleri, vergi
kimlik numaraları, bu
hesaplardan ödeme yapılan
kişilere ait bu bilgiler ile bu
kişilere yapılan ödemelerin
tutarları ve üzerinde vergi kimlik
numarası bulunmayan çeklere
ilişkin bilgileri
dönemler itibariyle, Gelir İdaresi
Başkanlığına elektronik ortamda
bildirme zorunluluğu getirmiştir.
Daha önce tacir olsun olmasın,
çek hesabı olan herkes tek tip çek
karnesi kullanırken yeni yasa
kapsamında çek karneleri, dört
kategoriye ayrılmıştır. Bunları;
Tacir Çeki, Tacir Olamayan Kişi
Çeki, Tacir Hamiline Çeki, Tacir
Olmayan Hamiline Çeklerdir.
Yeni çek kanunu göre çek
sahipleri, tacir ve tacir olmayan
çekleri, isim veya unvan yazarak
düzenlemeleri gerekmektedir.
Çek sahiplerinin bu kurala
uymamaları halinde
düzenledikleri her bir çek için bir
yıla kadar hapis cezası ile
muhatap olacaklardır.
Ayrıca Tacir olan çek sahibi
bankadan tacir olmayan çek
talep edip kullanması halinde 6
aydan 2 yıla kadar hapis cezası ile
karşı karşıya kalacaktır.
Çeklerin karşılıksız çıkan kişilere
her bir çekle ilgili olarak, 1.500
güne kadar adli para cezası
getirilmiş olup adli para cezasının
ödenmemesi halinde ise hapis
cezası
uygulanmaktadır. Karşılıksız çek
verenler eğer çeki yasal faizi ile
ödemesi halinde ya da çek
alacaklısının şikâyetten
vazgeçmesi halinde mahkûm
olması için açılan davalar
düşmektedir.
Çek düzenleme ve çek açma
yasağı getirilen kişilerin
ellerindeki çekleri bankalara iade
etmeleri gerekmektedir. Ayrıca
çek yasağı getirilen kişiler tebliğ
aldıktan sonraki on gün içinde,
önceden düzenleyip verdiği çekler
varsa ise bunların düzenleme
tarihlerini, miktarlarını ve varsa
lehtarlarını da göstermek
suretiyle, bankaya liste halinde
vermek zorundadırlar. Eğer bu
kişiler karara uymayıp ellerindeki
çekleri düzenlemeleri halinde Bir
yıldan üç yıla kadar hapis cezası
ile karşı karşıya kalacaklardır.
Çek sahiplerinin hesap açtırırken
bankaya verdikleri adres tebligat
adresidir. Çek sahipleri Adresini
bankaya yanlış bildirmesi veya
adres değişikliğini bankaya
bildirmemesi bu adrese çıkarılan
tebligatı geçersiz kılmamaktadır.
Çek yaprakların kaybedilmesi
durumunda çek sahibi, bankaya
yazılı olarak bilgi vermeli,
savcılığa başvurarak
mahkemeden çek iptal/tedbir
kararı aldırmalıdır. Bankanın çeki
ödememesi için mahkeme kararı
veya savcılığın bankaya
ödememe talimatı vermesi
gerekmektedir.
Çekin banka aracılığı ile değil
keşideci tarafından hamile elden
ödenmesi durumunda, ödenen
2
çekin mutlaka bankaya iade
edilmesi gerekmektedir.
Gerçek kişi kendisi adına çek
düzenlemesi için bir başkasını
temsilci veya vekil tayin edemez.
Eğer tayin ederse, bu çekten
dolayı hukuki ve cezai sorumluluk
çek hesabı sahibine aittir.
Çek yaprakları Kullanırken
Aşağıda Maddeler Halinde
Sıraladığım Hususlara Dikkat
Edilmelidir;
a-) Çek sahipleri, Hamiline çek
düzenlemek istediklerinde “tacir
hamiline” veya “tacir olmayan
hamiline” çek defterlerini
kullanmalıdır.
b-)Çek düzenlenirken, keşide yeri,
keşide tarihi, çek tutarı,
keşidecinin adı ve soyadı ile
emrine düzenlenen kişinin adı –
soyadı veya unvanı okunaklı
şekilde yazılarak imzalanmalıdır.
Çekin geçerliliğini etkileyen bu
kısımlar boş bırakılmamalıdır.
c-)Çek düzenlendikten sonra çek
üzerinde herhangi bir düzeltme
yapılması gerekiyorsa yapılan
düzeltme mutlaka çeki
düzenleyen kişinin imzası/parafı
ile yapılmalıdır.
d-)Tüzel kişi tarafından
düzenlenecek çeklerde çeke
imzasını atan yetkilinin ad ve
soyadının belirtilmesi kanunen
gereklidir.
KEŞİDECİ TACİR DEĞİLSE;
5941 sayılı yasa
Diğer ceza hükümleri
MADDE 7. (1) Tacirin ticarî
işletmesiyle ilgili iş ve
işlemlerinde, tacir olmayan
kişinin çek defterini kullanarak
çek düzenleyen ve düzenleten kişi
altı aydan iki yıla kadar hapis
cezası ile cezalandırılır.
(2) Tacir olmayan kişiye tacir
kişiye verilmesi gereken çek
defteri veren banka görevlisi
hakkında elli günden yüzelli güne
kadar adlî para cezasına
hükmolunur.
(3) 2 nci maddenin üçüncü
fıkrasındaki yükümlülüğe aykırı
olarak bankaya gerçek dışı
beyanda bulunan kişi, üç aydan
iki yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır. Beyanname
almadan veya beyannameye
rağmen, hakkında çek düzenleme
ve çek hesabı açma yasağı
bulunan kişiye veya bu kişinin
yönetim organında görev yaptığı
veya temsilcisi ya da imza yetkilisi
olduğu tüzel kişiye çek defteri
veren banka görevlileri elli
günden yüzelli güne kadar adlî
para cezası ile cezalandırılır.
Çek Tipleri

e-)Çek yapraklarının çek sahibi
tarafından doldurulması gereken
kısımları doldurulmadan, boş
olarak imzalanıp hamile
verilmemelidir.
f-)Bankalardan alınan çek
karnelerinin özenle saklanması
gerekmektedir.

5941 Sayılı Çek Kanunu
gereği, çek karneleri 4
farklı tipte basılacaktır.
Çekler "tacir çeki", "tacir
olmayan çeki" olarak
ayrıştırılmış olup,
"hamiline" ve "emre"
olarak basılacaktır.
Tacir iseniz "tacir çeki",
tacir değilseniz "tacir
olmayan çeki"


kullanmanız gerekir. Tacir
çeki ticari işletmenizle
ilgili işlerinizde
kullanılmalıdır.
Hamiline çek
düzenleneceği
durumlarda, mutlaka
hamiline çek
yapraklarının kullanılması
gerekir. Aksi halde,
durumun Cumhuriyet
Başsavcılığı ve Gelir
İdaresi Başkanlığı’na
bildirilmesi zorunludur.
Çek tiplerinin doğru
kullanılmaması halinde,
Kanunda cezai müeyyide
öngörülmüştür.
Çek Hesabı Açılışı





Kanun gereği, çek
keşidecisi adına sadece
çek işlemlerinde
kullanılmak üzere çek
hesabı açılması gerekir.
Çek hesapları, talep
ettiğiniz çek karnesi tipi
ve döviz cinsi
doğrultusunda "emre" ve
"hamiline" çek hesapları
olarak açılır.
Adınıza çek hesabı
açılabilmesi için, gerekli
diğer belgelerin yanı sıra
Kanunda öngörülen
güncel tarihli adli sicil
kaydı ve her yeni çek
karnesi talebinde çek
beyannamesinin ibraz
edilmesi gerekir.
Bununla birlikte, tacir
iseniz ticaret sicili
kayıtlarınızı ve/veya üyesi
olduğunuz Ticaret Odası /
Sanayi Odası / Deniz
Ticaret Odası / Esnaf ve
Sanatkar Odası
kayıtlarınızı Bankamıza
ibraz etmeniz gerekir.
Hakkında adli
makamlarca verilmiş çek
düzenleme ve çek hesabı
açma yasaklılık kararı
3


bulunan müşterilerimize
çek hesabı açılamaz.
Ayrıca yönetim
organında görev yapan
kişiler ile temsilcisi ve
imza yetkilisi hakkında
çek düzenleme ve çek
hesabı açma yasaklılık
kararı bulunan tüzel
müşterilerimize de çek
hesabı açılamaz ve çek
defteri verilemez.
Çek hesabı sahibi gerçek
kişi müşterilerimiz,
kendileri adına çek
düzenlemek üzere bir
başkasını temsilci veya
vekil olarak tayin
edemezler.


Çek hesapları, sadece
düzenlenen çeklerin
ödenmesi amacıyla
kullanılacaktır. Diğer
bankacılık işlemleri için
çek hesabı
kullanılamayacaktır.
Bu nedenle çek hesabı
bakiye bulunmayan bir
hesap olacaktır. Çek
hesabından yapılacak çek
tahsilatlarında
kullanılmak üzere,




Çek hesabınızın
kapatılması yönünde
Bankamıza talimat
vermeniz halinde
hesabınız kapatılacaktır.
Çek hesabınızın
talimatınız gereği
kapatılmasından sonra
ibraz edilen çekleriniz
"karşılıksız" işlemine tabi
tutulacak ve bu çeklere
ilişkin banka sorumluluk
tutarları, talepleri üzerine
hamillere ödenecektir.
Karşılıksız çıkan her bir
çek yaprağı için banka
sorumluluk tutarı, yeni
Çek Kanunu kapsamında
düzenlenmiş çekler için
600 TL olacaktır.
Bununla birlikte çek
hesabınız zaman aşımı
süresi sonunda Bankamız
tarafından da
kapatılabilecektir.
Yasaklılık Kararı Halinde
Yükümlülükler

Çek Hesabının Kapatılması
Çek Hesabı ve Bağlı Hesap

bankamız nezdinde
bulunan aynı döviz
cinsindeki
hesaplarınızdan
dilediğiniz bir tanesi, çek
hesabınıza bağlanacaktır.
Çeklerinizin ödenmesi
için, bağlı hesapta bakiye
bulundurmanız yeterli
olacaktır. Çek tutarı bağlı
hesabınızdan otomatik
olarak çek hesabınıza
aktarılacak ve tahsilat,
çek hesabınızdan
gerçekleştirilecektir.

Hakkında çek düzenleme
ve çek hesabı açma
yasaklılık kararı verilmiş
olan müşterilerimiz,
elindeki tüm çek
yapraklarını bankamıza
teslim etmekle
yükümlüdürler.
Ayrıca, kararın
kendilerine tebliğ edildiği
tarihten itibaren 10 gün
içinde, düzenlenmiş
ancak henüz tahsil
edilmemiş çeklerine
ilişkin düzenlenme tarihi,
tutar ve varsa lehtar
bilgilerini içeren listeyi
de, Bankamıza teslim
etmekle yükümlüdürler.
Örnektir
4
Download

Lütfen Tıklayınız