T.C.
GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI
TÜTÜN KONTROLÜ ÇERÇEVE
Turkish
Experience
SÖZLEŞMESİ
Ümit Bayram KUTLU
Genel Müdür Yardımcısı
25 Haziran 2014, ANKARA
SUNUM PLANI
1. Dünyada Tütün Üretimi ve Kullanımı
2. Türkiye Tütün Üretimi ve Dış Ticareti
3. Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi
4. Yürütülen Faaliyetler
«Tütün Ürünü: tüttürme, emme, çiğneme ya da buruna
çekerek kullanılmak üzere üretilmiş, ham madde olarak
tamamen veya kısmen tütün yaprağından imal edilmiş
maddeyi tanımlamaktadır.»
Dünyada Tütün Üretimi ve Kullanımı
 Dünyada ilk defa Amerika kıtasında kullanılan tütün, 1518
yılında İspanya’da üretilerek, yaygınlaşmıştır.
 Önceleri dini törenlerde tütsü olarak kullanılan bitki,
sonraları şifa verici bir ilaç iken, keyif verici madde
olarak dünyaya yayılmıştır.
 Değişik tüketim şekilleri bulunmakla birlikte en yaygın
kullanımı sigara şeklindedir.
 Ülkelerin tütünden elde edecekleri yüksek geliri fark
etmeleri ile tütün üretimi ve kullanımı teşvik edilmiştir.
 Günümüzde tarım, sanayi ve ticaret sektörlerinde katma
değeri en yüksek ürünler arasında yer almaktadır.
Dünyada Tütün Üretimi ve Kullanımı
 Tütün kullanımı önlenebilir bir halk sağlığı sorunudur.
 Dünya’da tütün kullanımına bağlı hastalıklar nedeniyle
yılda 6 milyon kişi ölmektedir.
 Ülkemizde bu sayı yılda 100 bin kişidir ve tüm ölümlerin
%23’ü tütüne bağlı hastalıklar sebebiyledir.
 Dünyada 15 yaş üzeri nüfusta 1.2 milyar kişi (her üç
erişkinden biri) tütün kullanmaktadır.
 Ülkemizde ise 15 yaş üzeri 16 milyon kişi tütün
kullanmaktadır.
 Ülkemizde ilk yasal düzenleme 1996 yılında olup, 2004
yılında, DSÖ tarafından belirlenen Tütün Kontrol
Çerçeve Sözleşmesi TBMM’de kabul edilmiştir.
Dünya Tütün Üretimi
Sıra
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
Ülkeler
Çin
Hindistan
Brezilya
ABD
Endonezya
Malavi
Arjantin
Tanzanya
Zimbabve
Pakistan
Bangladeş
İtalya
Kore
Türkiye
Üretim (ton)
3.200.000
875.000
810.550
345.837
226.700
151.500
148.000
120.000
115.000
98.000
85.419
84.000
80.000
73.285
Üretim Payı (%)
43
11
10
4
3
2
2
1,6
1,5
1,3
1,1
1
1
1
 Dünyada toplam 7,5 milyon ton tütün üretimi gerçekleşmiştir. (FAO, 2012)
Türkiye Tütün Üretimi
Yıllar
Üretici Sayısı
Ekilen Alan (ha)
Üretim
(ton)
Verim
(Kg/ha)
2002
318.333
191.000
152.856
800
2005
252.312
185.342
135.247
730
2008
181.588
146.874
93.403
640
2011
50.685
76.658
45.435
590
2012
69.343
107.698
73.285
680
2013
85.102
136.233
90.000
660
Kaynak:TÜİK

Ülkemiz ekim alanı ile dünyada 8’ inci sırada yer almaktadır.
Türkiye Tütün Üretimi
 Tütün ülkemiz için önemli bir tarım ürünü ve aile çiftçiliği,
 Dünya üretimi sıralamasında ilk 10’da, ihracatta ise 6’ncı,
 Son 10 yılda Oryantal tip tütün üretimi ve ihracatında 1’inci
sıradayız, (Oryantal tipde rakip ülkeler; Bulgaristan 40 bin ton,
Yunanistan 20 bin ton, Sırbistan 10 bin ton),
 Ortalama işletme büyüklüğü 1,5 ha, verim 700 kg/ha,
 Üretimin %47’si sözleşmeli üretim (54 firma aracılığı ile),
 Bitkisel üretim değeri yaklaşık 550 Milyon Dolar,
 Katma değer oluşumu 16,5 Milyar Dolar (2013 TAPDK),
 130,6 milyar adet sigara üretimi,
 92 milyar adet iç tüketim,
 49 ülkeye 400 Milyon Dolarlık (36,7 milyar adet sigara) ihracatı,
Türkiye Tütün Dış Ticareti
Yıl
İthalat
Miktarı (ton)
İthalat Değeri
(Bin $)
İhracat Miktarı
(ton)
İhracat Değeri
(Bin $)
2002
54.750
214.700
88.850
279.871
2005
67.120
272.475
134.534
476.377
2008
83.677
372.680
152.033
428.442
2011
67.050
393.446
68.686
372.138
2012
60.697
359.985
75.124
427.092
2013
61.099
378.574
57.511
439.352
2014*
15.706
93.190
22.464
173.616
Kaynak:TÜİK, (*) 2014 İlk 4 Ay
Türkiye’de Tütün Tüketimi (1993-2012)
Kaynak: Global Adult Tobacco Survey (MOH, TSI, WHO)
11
Türkiye’de Yıllar Göre Sigara Tüketimi
115 milyar adet
(1999)
90 milyar adet
(2013)
2,5 milyar
adet (1925)
Kaynak:TAPDK ve TEKEL
Türkiye’de Tütünle Mücadele Süreci

2003 yılında, İsviçre’nin Cenevre şehrinde Dünya
Sağlık Örgütü üye ülkeleri arasındaki 168 ülke tarafından
imzalanan ve ülkemizde 2004 tarihinde TBMM’ tarafından
kabul edilen Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi ile tütün
ürünleri ile mücadele başlamıştır…

Türkiye, Sözleşmeyi ilk imzalayan ve uygulamaya
geçen ülkeler arasındadır.
Türkiye’de Tütünle Mücadele Süreci
2004
2006
2007
3 Ocak 2008
19 Mayıs 2009
19 Temmuz 2009
TKÇS 21 Mayıs 2003’de DSÖ tarafından
belirlendi. , 28 Nisan 2004 tarihinde TBMM’de
kabul edilerek yürürlüğe girmesi
Ulusal Tütün Kontrol Programı
FCTC Art 5.1
• Tütün Kontrol Daire Başkanlığı
• İllerde Tütün Kontrol Komiteleri
• Ulusal Tütün Kontrol Eylem Planı
FCTC Art 5.2
Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine
Dair Kanun FCTC
Sigarasız Alan Kampanyası; medya, kamuoyu
oluşturma, bilgilendirme, eğitim çalışmaları vb
FCTC Art 12
Kamuya açık kapalı tüm alanlarda tütün
ürünleri tüketiminin önlenmesi FCTC Art 8
Türkiye’de Tütünle Mücadele Süreci
1 Mayıs 2010
Resimli Sağlık Uyarıları
FCTC Art 11
27 Ekim 2010
171 Sigara Bırakma Hattı
FCTC Art 14
12 Temmuz 2012
-Marka Paylaşımı Yasağı
-Resimli Uyarı (en az 65%)
FCTC Art 13
10 Ocak 2013
Tütün Ürünlerinin Yasadışı Ticaretinin
Önlenmesine Yönelik Uluslararası
Protokol FCTC Art 15
10 Haziran 2013
Tütün Ürünleri Benzerleri ve Her Çeşit
Nargile vb Ürünlerinin Tütün
Kapsamında Değerlendirilmesi
2010-2013……
Vergilerin artırılması
FCTC Art 6
Türkiye’de Tütünle Mücadele Süreci
Tütünle mücadele kapsamında bugüne kadar;
 15 Yaş Üzeri Nüfusun Sigara içme oranı 2006 yılında %33,4
iken bu oran 2012 yılı için %27,1’e gerilemiştir.
 2008 yılına göre yaklaşık 2 milyon 200 bin kişi sigarayı
bırakmıştır.
 Kapalı alanlarda sigara dumanına pasif maruziyet %60 ve
yasak olmamasına rağmen evlerde sigara içenlerin oranı
%35 azalmıştır.
 Tütünle Mücadelede DSÖ’nün belirlediği kriterlere göre
ülkemiz dünyada başarılı ilk 4 ülke arasında yer
almaktadır.
Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi
AMAÇ, REHBER İLKELER VE
GENEL YÜKÜMLÜLÜKLER
“İşbu Sözleşme'nin ve protokollerinin amacı, tütün kullanımı ve
tütün dumanına maruz kalmanın yaygınlığını sürekli ve özlü bir
şekilde azaltmak için, tarafların ulusal, bölgesel ve uluslararası
düzeylerde uygulayacakları bir tütün kontrol önlemleri çerçevesi
sağlamak suretiyle, mevcut ve gelecek nesilleri, tütün tüketimi
ve tütün dumanına maruz kalmanın yıkıcı sağlık, sosyal,
çevresel ve ekonomik sonuçlarından korumaktır.”
Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi
«Madde 17- Ekonomik açıdan uygun alternatif faaliyetler
için destek sağlanması»
Taraflar, gerekirse, birbirleriyle ve uluslararası ve bölgesel
uzmanlık kuruluşlarıyla işbirliği içinde, tütün işçileri ve
yetiştiricileri, eğer varsa bireysel satıcılar için ekonomik olarak
varlıklarını sürdürebilecekleri alternatifler geliştireceklerdir.
Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi
«Madde 18- Taraflar, Sözleşme'nin yükümlülüklerinin yerine
getirilmesinde, kendi topraklarında tütün yetiştirilmesi ve
imalatı bakımından çevrenin ve çevreyle ilgili insan
sağlığının korunmasına gerekli dikkati göstermeyi kabul
ederler.»
1-Çevre Koruma;
-
Gübreleme,
İlaçlama,
Sulama,
Vegetasyon Dönemi,
Toprak koruma,
Kurutma sistemleri
2-İnsan Sağlığı;
-Tütünle Temas,
-Rezidü
Ulusal Tütün Programının Hedefleri
I.
Tütün üretiminin ve üreticilerin kayıt altına alınması,
II.
Tütün üretiminden vazgeçen üreticilere alternatif ürünlerin
tanıtılması ve teşvik edilmesi,
III. Yaprak tütün işletmelerinde çalışanlara yeni iş temini ve
gelir getirici faaliyetlerin desteklenmesi,
IV. Ürünün yetiştirildiği ve işlendiği kırsal alanda, çevrenin ve
insan sağlığının korunmasına dair tedbirlerin alınması,
V.
Bunlarla birlikte sosyal ve ekonomik
geliştirilmesine finansal destek sağlanması.
altyapının
Alternatif Ürün Programı
 2001 yılında başlayan Tarım Reformu Uygulama Projesi
(ARIP) kapsamında fındık ve tütüne ayrı bir yer verilmiştir.
4 bileşenden oluşan Projede;




Doğrudan Gelir Desteği,
Ürünlerde Taban Fiyat ve Müdahale Alımında Vazgeçilmesi,
Tarım Satış Kooperatifleri Birliklerinin Yeniden Yapılanması,
Alternatif Ürün Programlarının Uygulanması,
 Alternatif Ürün
yürütülmüştür.
Projesi
2001-2008
yılları
arasında
 Alternatif ürünlerin teşvik edilmesine yönelik çalışmalar
Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesinde 11 il’de
yapılmıştır.
Alternatif Ürün Programı
 Tütün üretiminden vazgeçen üreticiler 3 yıllık dönemde her
yıl için 800 Dolar/ha destekleme yapılmıştır.
 Alternatif ürün olarak hububat, baklagil, yem bitkileri, yağlı
tohumlular, meyve ve sebze ve organik ürün önerilmiştir.
 Ayrıca TEKEL’in özelleşmesi ile tütün üretimi yapılan
illerde 2008-2011 yılları arasında Bakanlığımızca 2’nci
kez Alternatif Ürün Programı uygulamaya konmuştur.
 Tütün üretiminden vazgeçerek yeni ürünlere geçenlere 3
yıl boyunca yılda 1.200 TL/ha destekleme yapılmıştır.
 «Alternatif Ürün Programlarında toplamda 46.267
üretici, yeni ürünlere geçiş yapmış ve 23.7 milyon
Dolar ödenmiştir.»
Çevre Amaçlı Tarım Arazilerinin
Korunması Projesi (ÇATAK)
ÇATAK 2006 yılından itibaren ülkemizde uygulamaya
konan, tarım ve çevre ilişkili ilk projedir.
Çeşitli nedenlerle toprak yapısının ve su kalitesinin değiştiği gözlenen
ve tedbir alınmadığı takdirde yakın gelecekte çevre açısından olumsuz
etkilere sahip olabilecek hassas bölgelerde uygulanmaktadır.
 Toprak ve su kalitesinin korunması,
 Doğal kaynakların sürdürülebilirliği,
 Erozyonun önlenmesi,
 Tarımın olumsuz etkilerinin azaltılması hedeflenmektedir.
 3 Kategoride destekleme yapılmaktadır;
 Minimum işlemeli tarım (30 TL/da)
 Toprak su kalitesinin korunması (60 TL/da)
 Çevre dostu tarım teknikleri (135 TL/da)
Çevre Amaçlı Tarım Arazilerinin
Korunması Projesi (ÇATAK)
 2006-2013 yılları arasında 30 İl’de 70 bin ha alanda uygulanmıştır.
 2014 yılında 13 İl daha programa dahil edilmektedir.
 Toplamda 19.945 üreticiye 65 milyon TL’lik destekleme yapılmıştır.
2006-2008
2009
2010
2011
2012
2013
TKÇS ve Ulusal Tütün Programı
Değerlendirme
I.
TKÇS’nin uygulanmasında ülkemiz Anahtar Ülke rolündedir.
II. 17 ve 18’inci Maddelerde gerekli düzenlemeler yapılmıştır.
Tütün üretiminin yasaklanması veya kısıtlanması söz
konusu değildir. Sadece üretim teşviklerinden kaçınılacaktır.
III. Alternatif Ürün Proje deneyimimiz diğer ülkelere aktarılmış
ve DSÖ tarafından hazırlanan programa katkı sağlanmıştır.
IV. 18’inci Maddenin uygulanmasında çevre duyarlılığında
ÇATAK Projesi deneyimi ve diğer program ve faaliyetleri
herhangi bir problem bulunmamaktadır.
V. Nihai program Ekim 2014’de DSÖ Genel Kurulun’da
görüşmeye açılacaktır.
Teşekkürler…
Yıllar
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
Üretici Sayısı
318.333
318.504
282.874
252.312
215.307
179.769
181.588
77.411
64.191
50.685
69.343
85.102
Ekilen Alan (ha)
191.000
183.043
192.710
185.342
146.167
144.904
146.874
116.143
81.334
76.658
107.698
136.233
Üretim
(ton)
152.856
112.158
133.913
135.247
98.137
74.584
93.403
81.053
53.018
45.435
73.285
90.000
Ülkemiz ekim alanı ile dünyada 8’ inci sıradadır.
Dünyada ortalama verim 1740 kg/ha’ dır.
Verim
(Kg/ha)
800
610
690
730
670
510
640
700
650
590
680
660
İller
Ekilen Alan (da)
Üretim
(ton)
Verim
(Kg/ha)
Ortadoğu Anadolu
10.670
1.131
1060
Güneydoğu Anadolu
86.220
5.911
690
Batı Marmara
57.827
3.733
650
1.022.886
65.687
640
1.698
116
680
31.343
2.735
870
151.561
10.682
700
124
5
400
Ege
Doğu Marmara
Akdeniz
Batı Karadeniz
Doğu Karadeniz
Yıl
İthalat Miktarı
(ton)
İthalat Değeri
(Bin $)
İhracat Miktarı
(ton)
İhracat
Değeri
(Bin $)
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014*
54.750
54.666
57.300
67.120
66.551
70.000
83.677
77.146
65.659
67.050
60.697
61.099
15.706
214.700
200.800
221.173
272.475
252.808
293.000
372.680
387.990
339.318
393.446
359.985
378.574
93.190
88.850
112.430
106.988
134.534
127.976
113.943
152.033
97.184
80.311
68.686
75.124
57.511
22.464
279.871
330.282
388.467
476.377
497.043
449.753
428.442
480.232
413.780
372.138
427.092
439.352
173.616
Download

"Tütün Kontrol Çerçeve Sözleşmesi Komite Toplantısı" na katılm.