İbrahim AKYÜREK
Kimya Mühendisi/(B )Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı

Tarihi Wright kardeşlere kadar uzanan hava
aracı
üretimi,
günümüzde
teknolojik
gelişmelerle birlikte modern ve daha
güvenilir hale gelmiştir.


Ülkemizde havacılık sektörü 16 Şubat
1925’de Türk Tayyare Cemiyeti’nin (Türk
Hava Kurumu) kurulması ile başladı.
Türk Tayyare Cemiyeti, Alman JUNKERS
uçak imalat firması ile Kayseri’de uçak ve
motor fabrikası , Eskişehir’de tamirhane ve
bakım merkezi kurdu.


1930 yılında Vecihi Hürkuş, «Vecihi 14»
isimli tayyaresini imal etti ve onunla uzun
yıllar uçtu. İlk özel Türk uçuş okulunu açtı ve
ilk sivil pilotları yetiştirmeye başladı.
İlk deniz tayyaresini inşa etti. İlk Türk Özel
Hava Yolu şirketini kurdu.



Yine
1930’lu
yıllarda
Nuri
Demirağ
İstanbul’da bir uçak fabrikası kurdu.
Nuri Demirağ’ın İstanbul Beşiktaş’ta açmış
olduğu uçak fabrikası sektöre yeni bir ivme
kazandırdı.
İki kişilik ilk uçağını 1936’da yapan Demirağ,
uçağa kendi isminin baş harfleriyle “Nu D-36”
adını verdi.

Ülkemizde hava aracı üretimi kesintiye
uğrasa da günümüzde tasarım ve üretime
yönelik gelişmeler umut vericidir.

Sektörde, bir dizi eğitim ve sertifikasyon
sürecinden geçen deneyimli personel
çalışmaktadır.


Uçak üzerindeki kapalı alan çalışmalarında
çalışanların maruz kalabileceği riskler ve bu
risklerle
ilgili
kontrol
prosedürleri
hazırlanmalıdır.
Kapalı alan çalışması ile ilgili bir iç
yönerge/talimat (prosedür) hazırlanmalıdır.



Kapalı alan, normal çalışma koşulları dışına çıkılan ve
ulaşılması, çalışılması zorluk arz eden, önemli ölçüde
kapatılmış ya da giriş çıkışı sınırlandırılmış bölümler olarak
tanımlanmaktadır.
Havacılık sektöründe uçak üzerinde, imalat, bakım ve muayene
aşamalarında irili ufaklı kapalı alan çalışmaları önemli bir yer
tutmaktadır. Söz konusu işler, hassas ve özel çalışma
gerektirdiğinden bu çalışmalar, kalifiye personel tarafından
gerçekleştirilir.
Kapalı
alanlarda
çalışan
personel
zorluklalarla çalışmak durumundadırlar.
yoğun
ergonomik




Hava taşıtlarında kapalı alan çalışmaları imalat,
bakım, onarım ve modernizasyon süreçlerinde;
talaş
kaldırmalı,
montaj,
boya,
elektriksel
donanım, kontrol işlemleri şeklinde yapılır. Hava
aracı üzerindeki kapalı alanları yakıt tankı, hava
alığı, kokpit, bagaj bölümleri olarak sıralayabiliriz.
Söz konusu kapalı alan çalışmalarında
çalışanlar;
1- Atmosferik tehlikeler
2- Fiziksel tehlikeler
3- Psikososyal tehilikler


Bazı kapalı alanlarda havayı kirleten kimyasallar; jet
yakıtı, çözücüler, boya, yağ, sealant buharları
bulunur.
Bu vb. tehlikeli kimyasal bulunan kapalı alanlara
giriş için mutlaka kapalı yere giriş izin formu
onaylanmalıdır. Kapalı yere giriş izin formunun
gereklerinin yerine getirilmesi çerçevesinde giriş
gerçekleştirilmelidir.
……….sanayi A.Ş.
KAPALI YERE GİRİŞ İZİN FORMU
TARİH: ................... SAAT: ..............
YER: .............................. BÖLÜM NO: ........... GEÇERLİLİK SÜRESİ: ........
İŞİN TANIMI: ....................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................
ÇALIŞANLAR: .................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................
ATMOSFER ANALİZİ:
% O2 : ............. % LEL: .............. KİMYASAL (ppm, mg/m3): .................................. DİĞER: ..............................
İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ÖNLEMLERİ:
□
□
GÖZETMEN
EĞİTİM
□
□
AYDINLATMA
HAVALANDIRMA
□
□
KURTARMA ARAÇLARI
ELEKTRİKSEL GÜÇ
□
□
VANALAR
KÖR TAPA vb
□
□
MSDS
DİĞER
KİŞİSEL KORUYUCU EKİPMAN (KKE):
□ SOLUNUM KORUYUCU
□ KORUYUCU GÖZLÜK
□ KORUYUCU GİYSİ
□ KORUYUCU ELDİVEN
□ KULAK TIKACI
□
□ EMNİYET KEMERİ
DİĞER
AÇIKLAMALAR:
..........................................................................................................................................................................................
..........................................................................................................................................................................................
..........................................................................................................................................................................................
İŞ GÜVENLİĞİ MÜHENDİSİ: ................................................
İLGİLİ EKİP LİDERİ: ....................................................









Mekanik tehlikeler,
Elektriksel tehlikeler,
Hidrolik enerji ile ilgili tehlikeler,
Gürültü,
Hareket zorluğu oluşturan dar alanlar
Yetersiz aydınlatma,
Soğuk hava, sıcak hava
Metal tozu, kompozit tozu,
Yetersiz havalandırılmış ortam








Klostrofobi (kapalı alan fobisi),
Zihinsel yorgunluk,
Hata yapma korkusu,
Dar alanda çalışmaktan kaynaklanan yalnızlık
duygusu, stres,
İşin aciliyetinden kaynaklı gerilim duygusu,
Eğilme, bükülme vb. ergonomik nedenlerle
kas/iskelet sorunlarından kaynaklı gerilimler,
Koku,
FOD/YAMAHA gerilimi.











Uygun eleman seçimi
LEL, VOC, gürültü ölçümü
Periyodik muayene
Ex-proof aydınlatma
Uygun KKD seçimi ve kullanımı
Ergonomik risklere karşı fizyoterapist desteği
Farkındalık eğitimi
Rotasyon
Kısa süreli çalışma izni
İyileştirme için öneriler, çözümler üzerine
çalışmalar
Dizlikler, Minderler


Uygunsuz fiziksel koşulların yanı sıra bir
de, sürekli olarak kapalı alanda çalışma
zorunluluğu, çalışanlar üzerinde ciddi bir
baskı oluşturur, iş stresini artırır.
Eğer
kişide;
kapalı
alan
korkusu
(klostrofobi), boğulma korkusu (aerofobi),
zehirlenme
korkusu
(toksifobi)
gibi
korkularından biri veya birkaçı varsa bu
kişi için çalışma adeta bir kabusa
dönüşür.


Yoğun stres kişi üzerinde, konsantrasyonu ve
dikkati dağıtır ve görevinde hata yapmaya zorlar.
Muayene ve bakım, havacılık sektöründe son
derece titizlik ve dikkat isteyen işlerdir, bu
nedenle, söz konusu noktalarda uygun eğitim
almış deneyimli personel çalıştırılır. Bir tarafta
çalışma ortamındaki zorluklar, diğer taraftan da
titiz ve dikkatli çalışma gerekliliği, ortamı
rahatlatacak
ergonomik
düzenlemeyi
ve
tasarımlar geliştirilmeyi zorunlu kılmaktadır.


Havacılık sektöründe; bakım ve muayene
işlemlerinde hata toleransının darlığı, insan
hatasından dolayı felaketlerin yaşanabileceği
düşünüldüğünde,
çalışanın
performansını
etkileyen her faktörün irdelenmesinin ne kadar
önemli olduğu görülecektir.
Bakım ve imalat sırasında, kapalı alanda, hava
aracı içerisinde unutulan el aletleri, bez
parçası, vida, somun vb. her türlü nesne
uçağın havadayken düşmesine neden olabilir.
Bu duruma Yabancı Madde Hasarı (YAMAHA)
ya da Foreign Object Damage (FOD) denir.


Yakıt tanklarında yapılan ortam ölçümleri (LEL) sonucu
uygun olmayan değerler saptandığında bu alanlarda
havalandırılmaya devam edilmeli ve ortamda kıvılcım
çıkarıcı delik delme, kaynak gibi işlemler kesinlikle
yapılmamalıdır.
Hava taşıtında kapalı alanı girilirken Yabancı Madde
Hasarı (YAMAHA) yaratmamak için kişi üzerinden düşme
olasılığı olabilecek saat, telefon, anahtar, bozuk para
vb. kişisel eşyalar tank dışında bu iş düzenlenmiş FOD
kutusuna bırakılmalıdır.



Acil durumlar için dışarıda bir acil müdahale ekibi
bulundurulmalıdır. (Yangından koruma, acil sağlık
ve güvenlik ekibi vb.)
Kapalı alan içinde kullanılacak aydınlatmalar
patlamaya karşı korumalı olmalı (ex-proof),
elektrikli el aletleri yerine hava basınçlı el aletleri
kullanılmalıdır.
Yakıt tankına girerken kıyafetler statik elektrik
yaratmayacak pamuklu kumaşlardan seçilmelidir.


Kokpit, yakıt tankı, helikopter kuyruk konisi gibi dar
ve kapalı yerlerdeki diz üzerindeki çalışılmalarda
personel için dizlik, uygun tabure ve minderler
bulundurulmalıdır.
İş başı muayenesinde kapalı alanda çalışacak
personele fobileri olup olmadığı sorulmalıdır.



Çalışanların hatasız ve rahat çalışmaları için ergonomik
önlemlerin alınması ve de çalışma ortamının daha da
uygun hale getirilmesi amacıyla
sürekli iyileştirme
programları yapılmalıdır.
Kapalı alan için kilosuz ve kısa boylu kişiler
seçilmelidir. Fiziki durumu dar ve kapalı alan için uygun
olmayan personelin kapalı ve dar alanlara girişine izin
verilmemelidir.
Kapalı alan mümkün olabildiğince atmosferik ortama
açılmalı,
çalışma
ortamındaki
sıcaklık
artışını
engellemek için hava akımı sağlayacak vantilatör gibi
araçlar kullanılmalıdır.



İş başı muayenesinde psikososyal faktörler de
göz önünde bulundurulmalıdır.
Konsantrasyon ile iş kazaları arasındaki ilişki
doğru yorumlanmalı gerektiğinde konsantre
olmakta zorlanan personele izin verilmelidir.
Kapalı ortamda çalışanlar için uzman desteği
alınmalı
ve
vücudu
güçlendirici
eğitimler
verilmelidir.
Download

havacılık sektöründe kapalı alan gözetimi