MUŞ ODAK GRUP TOPLANTISI
RAPORU
Prof. Dr. Tüzin BAYCAN – Araş. Gör. Veysi ALTINTAŞ
İSTANBUL: EYLÜL 2014
Bu Odak Grup Raporu SEiSMiC Türkiye Koordinatörü Prof.Dr. Tüzin BAYCAN ve SEiSMiC Proje
Asistanı Araş.Gör. Veysi ALTINTAŞ tarafından yazılmış, SEiSMiC Türkiye Moderatörü Ulaş
AKIN tarafından edit edilmiştir. Raporun yazılmasına girdi sağlayan Haziran 2014’te
gerçekleştirilen Muş Odak Grup Toplantı notları, gözlemleri, dijital kayıtları, katılımcıların
elyazıları, hazırlanan İngilizce Rapordur.
İÇİNDEKİLER
TABLO VE ŞEKİL LİSTESİ .............................................................................................................. ii
1
SEiSMiC - BİLİMDE TOPLUMSAL SORUMLULUK, KENTLERDE KARŞILIKLI ÖĞRENME ......... 1
2
SEiSMiC TÜRKİYE ULUSAL AĞI ............................................................................................. 2
3
ODAK GRUP TOPLANTILARI................................................................................................. 3
4
MUŞ ODAK GRUP TOPLANTISI ............................................................................................ 4
4.1
KENTİN DÖNÜŞÜMÜ ................................................................................................... 5
4.1.1
SORUNLAR / KONULAR......................................................................................... 6
EKONOMİK YAPI .............................................................................................................. 7
ÇEVRE .............................................................................................................................. 8
SOSYAL-KÜLTÜREL YAPI .................................................................................................. 8
KURUMSAL YAPI .............................................................................................................. 9
4.1.2
RADİKAL DEĞİŞİM İHTİYACI ................................................................................ 10
EKONOMİK YAPI ............................................................................................................ 11
ÇEVRE ............................................................................................................................ 11
SOSYAL-KÜLTÜREL YAPI ................................................................................................ 12
KURUMSAL YAPI ............................................................................................................ 12
4.1.3
ALTERNATİF YAKLAŞIM....................................................................................... 13
EKONOMİK YAPI ............................................................................................................ 14
ÇEVRE ............................................................................................................................ 14
SOSYAL-KÜLTÜREL YAPI ................................................................................................ 15
KURUMSAL YAPI ............................................................................................................ 15
4.1.4
MEVCUT İYİ UYGULAMALAR .............................................................................. 16
EKONOMİK YAPI ............................................................................................................ 17
ÇEVRE ............................................................................................................................ 17
SOSYAL-KÜLTÜREL YAPI ................................................................................................ 17
KURUMSAL YAPI ............................................................................................................ 18
4.2
5
SEiSMiC- TÜRKİYE ULUSAL AĞI YAPILANDIRILMASI .................................................. 19
4.2.1
PROJENİN SAĞLAYACAĞI FAYDALAR .................................................................. 20
4.2.2
PROJENİN ULUSAL İHTİYAÇLARA ADAPTASYONU .............................................. 21
4.2.3
PROJENİN BAŞARI VE HÜSRAN GÖSTERGELERİ.................................................. 22
MUŞ ODAK GRUP TOPLANTISI KATILIMCI LİSTESİ ............................................................ 24
i
TABLO VE ŞEKİL LİSTESİ
Şekil 1: Seismic Türkiye Ulusal Ağı.............................................................................................. 2
Tablo 1: Referans Çerçevesi ....................................................................................................... 3
Tablo 2: Muş Odak Grup Toplantısı Programı ............................................................................ 4
Tablo 3: Toplantıda Gündeme Gelen Toplam Fikir Sayısı .......................................................... 4
Tablo 4: Sorunlar/Konular .......................................................................................................... 6
Tablo 5: Radikal Değişim İhtiyacı .............................................................................................. 10
Tablo 6: Alternatif Yaklaşım ..................................................................................................... 13
Tablo 7: Mevcut İyi Uygulamalar.............................................................................................. 16
Tablo 8: Projenin Faydaları ....................................................................................................... 20
Tablo 9: Projenin Ulusal İhtiyaçlara Adaptasyonu ................................................................... 21
Tablo 10: Projenin Başarı ve Hüsran Göstergeleri ................................................................... 22
Tablo 11: Muş Odak Grup Toplantısı Katılımcı Listesi .............................................................. 24
ii
1 SEiSMiC - BİLİMDE TOPLUMSAL SORUMLULUK, KENTLERDE
KARŞILIKLI ÖĞRENME
SEiSMiC, Avrupa’nın büyük kentsel sorunlarının üstesinden gelinmesine vatandaşların
katılımını sağlayarak, sosyal yenilikçiliğin gereksinimlerini tanımlayarak ve kentsel politikalar
ve araştırma stratejilerinin geleceğine katkı sağlayarak yardımcı olmayı hedefleyen bir
projedir. Proje, etkin ve yaygın olarak üzerinde uzlaşmaya varılmış çözümler önermek üzere
kent paydaşlarını bir araya getiren çeşitli ağlar/networkler oluşturmaktadır. Bu ağlara yaratıcı
yollarla halkı dahil ederek, araştırmanın vatandaşlardan ve vatandaşların da araştırmadan
öğrenmesini sağlamaya çalışmaktadır.
SEiSMiC kent araştırmasına toplumu dahil etmek amacıyla 10 Avrupa ülkesinde; Avusturya,
Belçika, Çek Cumhuriyeti, Almanya, Macaristan, İtalya, Hollanda, Norveç, İsveç, Türkiye ve
İngiltere’de ulusal ağlar/networkler oluşturmayı hedeflemektedir. Bu ağlar sivil toplum
örgütleri, medya, okul ve üniversiteler, bilim akademileri, müzeler, bilim merkezleri,
araştırma kuruluşları, sanayiler, iş dünyası ve politikacıları içermektedir. SEiSMiC yapısal bir
diyalog için bu ağları bir araya getirerek bilim dünyası ile toplum arasında bir köprü
oluşturmayı hedeflemektedir. SEiSMiC Hollanda Lahey’de bulunan Platform 31 ve Viyana’da
bulunan Avusturya Teknoloji Enstitüsü tarafından koordine edilen 13 proje ortağı kuruluş
tarafından yürütülmektedir.
SEiSMiC, Avrupa Komisyonu Toplumda Bilim Programı (Science in Society Program)
kapsamında finanse edilen bir eylem destek projesidir. Proje, Avrupa Komisyonu’nun
Stratejik Araştırma ve Yenilikçilik Gündemi’nin sosyal boyutuna katkı sağlamakta ve Kentsel
Avrupa Ortak Program Girişimi’ni (JPI Urban Europe) desteklemektedir. 2010 yılında çeşitli
Avrupa Birliği üyesi ve aday ülkeler tarafından kurulan Kentsel Avrupa Ortak Program Girişimi
(JPI Urban Europe) Avrupa genelinde kentsel araştırma ve yenilikçiliği koordine etmeyi ve
güçlendirmeyi amaçlamaktadır. SEiSMiC Yedinci Çerçeve Programı (FP7) kapsamında finanse
edilen ve Kentsel Avrupa Ortak Program Girişimi’ni (JPI Urban Europe) Kasım 2013’ten Kasım
2016’ya kadar üç yıl boyunca destekleyecek iki eylem projesinden (diğeri BOOST) biridir.
SEiSMiC’in odak noktasında Avrupa genelinde hareketlilik ve karşılıklı öğrenme, sivil
toplumun katılımcılığı ve kentsel gelişimde sosyal yenilikçilik gereksinimlerini tanımlama
bulunmaktadır.
SEiSMiC Projesi’nin üç temel hedefi bulunmaktadır. Proje, öncelikle geniş bir yelpazedeki
kent paydaşlarını yerel düzeyde harekete geçirmeyi hedeflemektedir. Projenin ikinci hedefi,
farklı deneyimleri ve yerel düzeydeki sosyal yenilikçilik konularını Avrupa kentsel araştırma
gündemine dahil etmek ve JPI Urban Europe (Kentsel Avrupa Ortak Program Girişimi)
Programı’nın stratejik araştırma gündeminin sosyal boyutunu geliştirmektir. Projenin üçüncü
hedefi ise, JPI Urban Europe ve diğer AB Programlarının girişimlerinin, projelerinin ve
sonuçlarının tüm kent aktörlerine yerel, bölgesel, ulusal ve Avrupa düzeyinde aktarılmasıdır.
1
2 SEiSMiC TÜRKİYE ULUSAL AĞI
SEiSMiC Türkiye Ulusal Ağı’nı kurmak amacıyla Türkiye’de üç il seçilmiştir: İstanbul, Hatay ve
Muş. Bu illerin seçiminde Kalkınma Bakanlığı’nın 2011 yılında yayınladığı “İllerin ve Bölgelerin
Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sırası” Raporu temel alınmıştır. “İllerin ve Bölgelerin SosyoEkonomik Gelişmişlik Sırası” çalışması 8 kriter ve 61 gösterge kullanılarak yapılmıştır. Bu
kriterler ve göstergeler üzerinden oluşturulan illerin ve bölgelerin sosyo-ekonomik gelişmişlik
sıralamasında İstanbul 1. sırada, Hatay 46. sırada ve Muş 81. olarak son sırada yer
almaktadır. Türkiye’nin kentlerini gelişmişlik düzeylerine ve farklı gelişme dinamiklerine göre
temsil etmek üzere; en gelişmiş il ve metropol olarak İstanbul; hem bir sınır kenti, hem bir
Akdeniz ve liman kenti ve hem de illerin sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralamasında Türkiye
ortalamasına yakın bir değere sahip ve orta büyüklükte bir il olması nedeniyle Hatay; doğu
bölgesindeki kentsel sorunlar ve gelişme dinamiklerinin birbirine benzerliğini yansıtan küçük
bir kent olması ve sosyo ekonomik gelişmişlik sıralamasında da son sırada yer alması
nedeniyle de Muş ili seçilmiştir.
BLACK SEA
ISTANBUL
MUŞ
AN
HATAY
ANTIOCH
MEDITERRANEAN SEA
SYRIA
AN
Şekil 1: Seismic Türkiye Ulusal Ağı
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, 2011.
2
3 ODAK GRUP TOPLANTILARI
SEiSMiC Türkiye Ulusal Ağı’nı oluşturmak üzere 19 Haziran 2014 tarihinde İstanbul’da, 24
Haziran 2014 tarihinde Muş’da ve 26 Haziran 2014 tarihinde Hatay‘da Odak Grup Toplantıları
düzenlenmiştir. İstanbul’daki Odak Grup Toplantısına 16 kişi, Muş’daki Odak Grup
Toplantısına 17 kişi ve Hatay’daki Odak Grup Toplantısına 22 kişi olmak üzere toplamda 55
kişi SEiSMiC Türkiye Ulusal Ağı’nı oluşturmak üzere düzenlenen toplantılara katılmıştır.
Odak Grup Toplantıları iki oturum olarak gerçekleştirilmiştir. Birinci oturumda “Kentlerin
Dönüşümü” ana teması üzerinden, kentlerin karşı karşıya olduğu “Önemli Konular ve
Sorunlar”, bu sorunların çözümüne yönelik olarak ihtiyaç duyulan “Radikal Değişimler”,
gerçek anlamda bir çözüm ve değişimin gerçekleşebilmesi için “Alternatif Yaklaşımlar” ve
örnek alınabilecek “Mevcut İyi Uygulamalar” olmak üzere 4 temel alan ve soru üzerinden
tartışmalar ve değerlendirmeler yapılmıştır. İkinci oturumda ise, “SEiSMiC Türkiye Ulusal
Ağı’nın Yapılandırılması”; “Projenin Sağlayacağı Faydalar”, “Projenin Ulusal İhtiyaçlara
Adaptasyonu” ve “Projenin Başarı ve Hüsran Göstergeleri” olmak üzere 3 temel alan ve soru
üzerinden değerlendirilmiştir. Oluşturulacak ulusal ağın işlevsel ve etkin bir yapıya
kavuşabilmesi için yapılması ve yapılmaması gerekenler, ulusal ağa ve sürece kimlerin dahil
olabileceği gibi konularda katılımcıların fikirleri alınmıştır.
Odak Grup Toplantılarında ortaya çıkan sonuçların, bütün iller için karşılaştırmalı olarak
değerlendirilebilmesi için Toplantı’nın Birinci Oturumunda “Kentlerin Dönüşümü” ana teması
üzerinden tartışılan 4 soruya katılımcılar tarafından verilen cevaplar “Ekonomik Yapı”,
“Çevre”, “Sosyal-Kültürel Yapı” ve “Kurumsal Yapı” olmak üzere 4 temel alanda ve 10 temel
konu başlığı altında toparlanmıştır. Tablo 1 Odak Grup Toplantı Çıktılarını değerlendirmek
üzere oluşturulan çerçeveyi göstermektedir.
Tablo 1: Referans Çerçevesi
ANA
TEMALAR
TEMALAR
SORUNLAR
/KONULAR
RADİKAL
DEĞİŞİM
ALTERNATİF
YAKLAŞIM
İYİ
UYGULAMALAR
Tarım
Turizm
EKONOMİK
Kent Ekonomisi, İstihdam
YAPI
Göç, Kentsel Büyüme
İklim, Çevre, Halk Sağlığı
ÇEVRE
Altyapı, Enerji, Ulaşım
Kentleşme, Planlama
SOSYALKÜLTÜREL
YAPI
Kültür ve Kültürel Miras
Sosyal Yapı, Kadın ve Gençlik
KURUMSAL
Yönetişim, Kurumsal Kapasite
YAPI
3
4 MUŞ ODAK GRUP TOPLANTISI
Muş Odak Grup Toplantısı 17 kişinin katılımı ile 24.06.2014 tarihinde Muş Zümtüt Otel’de
yapılmıştır. Toplantı SEiSMiC Projesi’nin Tanıtımı’nın ardından “Kentlerin Dönüşümü” ve
“SEiSMiC Türkiye Ağı Yapılandırılması” temalı iki oturumda gerçekleştirilmiştir.
Tablo 2: Muş Odak Grup Toplantısı Programı
13:30
Açılış ve Gündem
13:40
SEiSMiC Projesinin Tanıtımı
14:00
16:00
1.KISIM – SEiSMiC : Kentlerin Dönüşümü

Çalışma Grupları İçinde Tartışma – 60 dakika

Çalışma Gruplarının Sonuçlarının Tartışılması– 60 dakika
Çay ve Kahve Arası
2.KISIM – SEiSMiC Türkiye Ağı Yapılandırılması
16:30
18:00

Çalışma Grupları > Hedef: Fırsat ve İhtiyaçlar - 45 dakika

Genel Değerlendirme: Özet 45 dakika
Genel Değerlendirme, Gelecek Toplantılar ve Kapanış
Muş Odak Grup Toplantısında her iki oturumda tartışmaya açılan konulara yönelik olarak
katılımcılar tarafından üretilen fikir sayısı 316’dır. Her konu için üretilen fikirler Tablo 3’de
verilmektedir.
Tablo 3: Toplantıda Gündeme Gelen Toplam Fikir Sayısı
TOPLANTININ 1. OTURUMU
TOPLANTININ 2. OTURUMU
Muş 2040
Ulusal
Projenin Faydaları İhtiyaçlara
Adaptasyonu
MUŞ ODAK
GRUP
Sorunlar Radikal Alternatif İyi
Bireysel
TOPLANTISI /Konular Değişim Yaklaşım Uygulamalar
Toplam Fikir
Sayısı = 316 74
44
42
39
28
Başarı
ve
Hüsran
Göstergeleri
Kentsel
Bireysel Kentsel Bireysel Kentsel
11
21
13
27
17
4
4.1 KENTİN DÖNÜŞÜMÜ
Toplantının “SEiSMiC – Kentlerin Dönüşümü” konulu ilk oturumunda Muş kentinin sorunları,
radikal değişim ihtiyacı hissedilen alanlar, alternatif yaklaşımlar ve mevcut iyi uygulama
örnekleri konularını içeren 4 temel soru üzerinden tartışılmalar yapılmıştır. Tartışmaya açılan
4 temel soru aşağıda sıralanmıştır:
2040 yılına kadar sizin açınızdan yaşadığınız kentte gördüğünüz en önemli
konular/sorunlar nelerdir?
Hangi alanlarda/konularda radikal bir değişim ihtiyacı görüyorsunuz?
Sizin için önemli olan konulara/sorunlara cevap verebilmek için yeni/alternatif bir
yaklaşım ne olabilir?
Halihazırda mevcut en iyi uygulamalar/girişimlerden hangileri başarılı bir değişim
için iyi bir başlangıç olabilir?
Katılımcılar tarafından 4 soru için verilen cevaplar “Ekonomik Yapı”, “Çevre”, “Sosyal-Kültürel
Yapı” ve “Kurumsal Yapı” olmak üzere 4 ana temada ve 10 alt tematik alanda toparlanmıştır.
Muş Odak Grup Toplantısı’nda gündeme gelen konular aşağıdaki 10 tematik alan kapsamında
değerlendirilmiştir.
1. Tarım
2. Turizm
3. Kent Ekonomisi, İstihdam
4. Göç, Kentsel Büyüme
5. İklim, Çevre, Halk Sağlığı
6. Altyapı, Enerji, Ulaşım
7. Kentleşme, Planlama
8. Kültür ve Kültürel Miras
9. Sosyal Yapı, Kadın ve Gençlik
10. Yönetişim, Kurumsal Kapasite
5
4.1.1 SORUNLAR / KONULAR
Sorunlar/konuları içeren ilk soru kapsamında katılımcıların 2040 yılına kadar Muş için
öngördükleri en önemli sorunlar ve konular tartışılmıştır. Tartışmada gündeme gelen
sorunlar ve konuların tematik alanlara göre dağılımı Tablo 4’de verilmektedir.
Tablo 4: Sorunlar/Konular
ANA
TEMALAR
EKONOMİK
YAPI
TEMALAR
SORUNLAR/KONULAR
Tarım
Tarımsal faaliyetlerde verimsizlik, Tarımsal alanların kontrolsüz imara açılması,
Kirlenmemiş doğa ve toprağın korunması, Tarım ve hayvancılık potansiyelinin yeteri
kadar değerlendirilmemesi, İklim koşullarının tarımsal üretimi sınırlandırması,
Tarımın yeni politikalarla güçlendirilmesi, Muş Ovası’nın kente nasıl daha fazla katma
değer katacağının projelendirilmesi, Köyler için arazi toplulaştırılması
Turizm
Kültürel, doğal ve tarihi değerlerin korunmaması-tahrip edilmesi, farkında
olunmaması
Beşeri sermaye zayıflığı – Bilgi, beceri ve kalifiye eleman zayıflığı, Şehrin
dezavantajlarına uygun teşvik sistemlerinin olmaması, Toplumun üretime
Kent Ekonomisi, katılmaması-başkasından beklemesi, Çalışma kültürünün olmaması, Vergi
İstihdam
yükümlülüğü, İşsizlik, Kırsal alan ve kırsal üretimin yeterince geliştirilmemesi
(potansiyellere rağmen), İstihdam olanaklarının az oluşu, Pazarlama ağı sorununa
bağlı olarak üretimin zenginleştirilememesi
Göç,
Büyüme
Kentsel
Göç, Hızlı büyüme ama nasıl? (kültürel, doğal ve tarihi değerlerin yok olması- Kale
Mahallesi örneği), Kırsal alanların kentle entegrasyon sorunu, Kırsal alanlardan kente
yönelik göçün engellenmesi için pratik projelerin oluşturulmaması
İklime bağlı ulaşım sorunu , İçme suyu kaynaklarının bulunması ve dönüştürülmesi,
İklim, Çevre, Halk Karla mücadelede uygulanan mevcut yöntem sorunları, uzun kış şartları nedeniyle
Sağlığı
sağlık ve barınma, ısınma sorunları, Ekolojik değerlerin önemsenmiyor oluşu
ÇEVRE
Altyapı,
Ulaşım
Kentleşme,
Planlama
SOSYALKÜLTÜREL
YAPI
KURUMSAL
YAPI
Enerji, Kentsel altyapı (imar ve kadastral altyapı) ve proje altyapısı hazırlama, Ulaşım ve park
sorunu
Kentin tarihsel dokusunun göz önünde bulundurulmadığı bir kentleşme yaşanması,
Kentsel dönüşümün zorunlu göçe, ekonomik açıdan menfi güce dönüştürülme
çabaları, Kale Mahallesinde “çarpık kentleşmeyi önleme adına” TOKİ’nin uyguladığı
kentsel dönüşüm projesi sorunu, Çarpık kentleşme, Kamusal alanların az-eksikyetersiz oluşu
Tarihi açıdan Varto, Bulanık ve Muş Merkez’de (özelde) tarihi varlıkların sistemli bir
şekilde imha edilmesi (barajlar, TOKİ vs.), Kültürel, doğal ve tarihi değerlerin
Kültür ve Kültürel
korunmaması, farkında olunmaması, Köy kültürünün planlı bir şekilde şehir kültürüne
Miras
dönüştürülmesi, Ücretsiz olarak herkesin ulaşabileceği sağlık, eğitim ve kültürel
hizmetlerin yetersizliği
Kültürel, sosyal ve tarihi yozlaşma, Bölgenin kötü imajı, Uyuşturucu madde
bağımlılığının gençler arasında hızla yayılması, Toplumsal cinsiyet eşitsizliğine dayalı
Sosyal Yapı, Kadın iş dağılımı, İstihdamda kadın-erkek eşitsizliği , Genç nüfusun doğru
ve Gençlik
yönlendirilememesi (eğitim sorunu, yozlaşma, madde bağımlılığı, erken yaşta
evlilikler), Kadının kamusal alanda yer almaması, Kahveler kaldırılmalı ve kadınlar
sokakta rahat dolaşabilmeli, Kadınlar için yetersiz ekonomik ve sosyal koşullar
Yönetişim,
Kurumsal
Kapasite
Politik İstikrar, Kurumsal kapasite zayıflığı, Ortak çalışma ve işbirliği yapma zayıflığı,
STK’ların güdümlü hareket etmesi, Merkezi yönetimden kurtulup yerelden yönetimin
güçlendirilmesi, Çift başlı yönetim (atanmış-seçilmiş çelişkisi), Denetim eksikliği,
İdarecilerin her konuya kendi ideolojik penceresinden bakması , Kurumlar arası
bütünleşememe
6
EKONOMİK YAPI
Sorunlar/konular sorusu kapsamında ortaya çıkan “Ekonomik Yapı” ile ilgili fikirler 4 konu
başlığı altında gruplanmıştır.
Tarım
Türkiye’nin en büyük ikinci ovası olan Muş Ovası’nın ve genel olarak Muş’un sahip olduğu
tarımsal potansiyelin etkin bir şekilde kullanılamaması en çok vurgulanan sorunların başında
gelmiştir. Tarım başlığı altında; Muş Ovası’nın kente nasıl daha fazla katma değer katacağının
projelendirilmesi, tarım ve hayvancılık potansiyelinin yeteri kadar değerlendirilememesi ve
organik tarım faaliyeti için kirlenmemiş doğa ve toprağın korunması önemli konular olarak
katılımcılar tarafından vurgulanmıştır. Ayrıca tarımın yeni politikalarla güçlendirilmesi ve
köyler için arazi toplulaştırma çalışmalarının yapılmamış olması da bir önemli bir sorun olarak
tartışılmıştır.
Turizm
Turizm konusunda karşı karşıya olunan sorunlar kültürel, doğal ve tarihi değerlerin
korunamaması, tahrip edilmesi ve sahip olunan tarihi değerlerinin farkında olunmaması
olarak vurgulanmıştır.
Kent Ekonomisi, İstihdam
Kent ekonomisi ve istihdam konusundaki en büyük sıkıntı kalifiye eleman eksikliği ve
istihdam olanaklarının az olması olarak ifade edilmiştir. Ayrıca Muş’un gelişmişlik
sıralamasında son sırada olmasına bağlı olarak kentin dezavantajlarına uygun olarak teşvik
sisteminin geliştirilmemesi ve vergi yükümlülüklerine yönelik iyileştirmelerin yapılmaması
önemli sorun alanları olarak gösterilmiştir. Bunun yanısıra, çalışma kültürünün olmaması,
potansiyellere rağmen kırsal alan ve kırsal üretimin geliştirilmemesi, işsizlik ve pazarlama
ağının olmamasından kaynaklı üretimin geliştirilememesi önemli sorunlar olarak
tartışılmıştır.
Göç, Kentsel Büyüme
Katılımcılar göç konusundaki temel sorunları kırsal alanlardan kente göçün engellenmesi için
pratik projelerin oluşturulmaması ve dışarıya göç verilmesi olarak ifade etmişlerdir. Ayrıca
kentsel büyüme konusunu da sorunlu bulduklarını ve Kale Mahallesi örneğinde de olduğu
gibi kültürel, doğal ve tarihi değerleri yok ederek büyümenin büyük bir sorun olduğunu ifade
etmişlerdir.
7
ÇEVRE
Çevre konusunda ortaya çıkan sorunlar/konular 3 ana başlık altında toparlanmıştır.
İklim, Çevre, Halk Sağlığı
Muş’ta yoğun kış şartlarına bağlı olarak ulaşım sorunu, sağlık, barınma ve ısınma gibi
ihtiyaçların giderilmesi konusunda önemli sorunların olduğu katılımcılar tarafından
vurgulanmıştır. Ayrıca ekolojik değerlerin korunması ve içme suyu kaynaklarına erişim
konusunda da sorunlar olduğu belirtilmiştir.
Altyapı, Enerji, Ulaşım
Muş Odak Grup Toplantısında dile getirilen sorunların başında ulaşım ve park sorunu
gelmektedir, ulaşım sorunlarına bağlı olarak altyapı sorunu da vurgulanmıştır. Araç sayısının
fazlalığı, yaya erişiminin azalması ve toplu taşımanın yetersizliği gibi sorunlar da katılımcılar
tarafından tartışılmıştır.
Kentleşme, Planlama
Kentleşme ve planlama başlığı altında en çok vurgulanan sorunların başında kentin tarihsel
dokusunun göz önünde bulundurulmadığı bir kentleşme ve kentsel dönüşüm sürecinin
yaşanması gelmektedir. Özellikle Kale Mahallesinde “çarpık kentleşmeyi” önleme adına
TOKİ’nin uyguladığı kentsel dönüşüm projesi ile eski Ermeni evlerinin yıkılması ve tamamen
ekonomik açıdan ranta dönüştürülmesi büyük bir sorun olarak ifade edilmiştir. Ayrıca
kamusal alanların eksik ve yetersiz olduğu da katılımcılar tarafından belirtilmiştir.
SOSYAL-KÜLTÜREL YAPI
Katılımcılar tarafından 4 temel soruya verilen cevaplardan kültür, kültürel miras, sosyal doku
ile ilgili olanları “Sosyal-Kültürel yapı” başlığında ve 2 konu altında toparlanmıştır. Bu konular
“Kültür ve Kültürel Miras” ve “Sosyal Yapı, Kadın ve Gençlik” konularıdır.
Kültür ve Kültürel Miras
Muş Odak Grup Toplantısında kültür ve kültürel mirasın korunması bakımından dile getirilen
sorunların başında tarihi mirasın etkin düzeyde korunamaması ve bu konuda bir farkındalığın
oluşmamış olması gelmektedir. Ayrıca Varto, Bulanık ve Muş Merkez’de tarihi varlıkların
sistemli bir şekilde baraj yapımları ve TOKİ tarafından gerçekleştirilen kentsel dönüşüm
projeleri ile imha edildiği vurgulanmıştır. Köy kültürünün planlı bir şekilde şehir kültürüne
dönüştürülmesi de belirtilen bir diğer önemli sorundur.
8
Sosyal Yapı, Kadın ve Gençlik
Muş Odak Grup Toplantısında konuşulan en önemli sorunlardan biri bölgenin sahip olduğu
kötü imaj ve özellikle gençler arasında uyuşturucu bağımlılığının hızla yayılması olmuştur.
Katılımcılar, genç nüfusun doğru yönlendirilememesine bağlı olarak gençler arasında madde
bağımlılığının arttığını, eğitimde aksamalar ve erken yaşta evlilik gibi sorunların oluştuğunu
vurgulamışlardır. Ayrıca kadın sorunları da katılımcılar tarafından önemle vurgulanan konular
arasında yer almıştır. Genel olarak kadının sorunları; yetersiz ekonomik ve sosyal koşulların
olması, toplumsal cinsiyet eşitsizliğine dayalı bir iş dağılımının olması ve kadının kamusal
alanda yer almaması şeklinde belirtilmiştir.
KURUMSAL YAPI
Yönetim, yönetişim, siyaset, kurumsal yapı ile ilgili konular “Kurumsal Yapı” ana başlığı
altında ve “Yönetişim ve Kurumsal Kapasite” çerçevesinde ele alınmıştır.
Yönetişim ve Kurumsal Kapasite
Yönetim ve yönetişim konusunda üzerinde durulan temel konular; atanmış ve seçilmiş
çelişkisine son verilmesi, yerel yönetimlerin güçlendirilmesi ve çift başlı yönetim anlayışından
kurtulunması konuları olmuştur. Ayrıca politik istikrarsızlığın da ciddi bir sorun olduğu
katılımcılar tarafından belirtilmiştir. Bunun yanısıra kurumlar arası işbirliği kültürünün
olmaması, kurumsal kapasite zayıflığı, STK’ların güdümlü hareket etmesi ve genel olarak her
idarecinin konuya kendi ideolojik penceresinden bakması önemli sorunlar olarak ifade
edilmiştir.
9
4.1.2 RADİKAL DEĞİŞİM İHTİYACI
Sorunlar/konular başlığı altında tartışılan konularla ilişkili olarak katılımcılara 2040 yılına
kadar radikal değişim ihtiyacı olduğunu düşündükleri alanların neler olduğu sorulmuştur.
Katılımcıların verdiği cevaplar “Ekonomik Yapı”, “Çevre”, “Sosyal-Kültürel Yapı” ve “Kurumsal
Yapı” olmak üzere 4 ana temada ve daha önceki bölümlerde açıklanan 10 tematik alan başlığı
altında gruplanmıştır.
Tablo 5: Radikal Değişim İhtiyacı
ANA
TEMALAR
EKONOMİK
YAPI
ÇEVRE
SOSYALKÜLTÜREL
YAPI
KURUMSAL
YAPI
TEMALAR
RADİKAL DEĞİŞİM İHTİYACI
Tarım
Muş Ovası’nda modern tarımın yapılması, Tarım alanlarının imara
açılmasının durdurulması
Turizm
Tarihi mekanlar restore edilmeli ve korunmalı
Kent Ekonomisi,
İstihdam
Kamu-özel sektör işbirliği ile toplumun üretime katılması için ön ayak
olmak, Sanayici için cesaretlendirici adımlar atmak, yatırımlar yapmak,
Teşvik sistemindeki destekler yerine uygun üretim ve pazarlama
altyapısını oluşturmak, Sanayi altyapısını oluşturmak için devlet
müdahalesi, Kümelenme işbirliği kültürünün geliştirilmesi, Ekonomik
pozitif ayrımcılık, Vergi muafiyeti, Kente özgü katma değer yaratacak
ekonomik faaliyetler geliştirmek, Mesleki eğitimin artırılması
Göç, Kentsel
Büyüme
Köylere en az kentler kadar değer vermek
İklim, Çevre, Halk
Sağlığı
HES’ler Muş ve çevresinden uzak tutulmalı, Sağlık ve eğitim, Karla
mücadelede Bueç’teki örnek, Sağlık sorunları
Altyapı, Enerji,
Ulaşım
Ulaşım konusunda ciddi sorunların olması, Altyapı oluşturulmalı
Kentleşme,
Planlama
Tarımsal veya proje onaylı imar, Projelerin desteklenmesi, İmar planlarının
şehrin silüetine uygun olarak yeniden hazırlanması, Çatılarda ısıtma
sistemi yapılması
Kültür ve Kültürel
Miras
Doğal yapının, kültürel mirasın korunması için çalışma
Sosyal Yapı, Kadın
ve Gençlik
Çocuk gelinlerle ilgili saha çalışmaları desteklenmeli, Kadın ve ekolojik
toplum konusunda bir çalışma yapılmalı, Kadınların iş hayatına
katılmaması, Kız çocuklarının okutulmaması, Ataerkil yapının değişmesi,
Eğitim kalitesinin artırılması, Toplumsal cinsiyet eşitliği farkındalığı-bilinç
düzeyi, Demokratikleşme, Feodal, muhafazakar sorunlara çözüm, Etnik,
politik sorunlara çözüm – Kürt sorununa kalıcı çözüm,
Yönetişim,
Kurumsal Kapasite
Şehrin var olan ve gelecekte muhtemel sorunları konusunda akılcı bir
planlamanın yapılabilmesi için geniş bir platform oluşturulması, Kentin
yönetiminin radikal bir şekilde değiştirilmesi, Kurumsal kapasitenin
geliştirilmesi, Yönetim şekli, Yerel insiyatifin artırılması, Köklü reformlar,
Belediyecilik, Merkezi yönetimin zayıflatılması ve kent yönetiminin
atanmışlardan tamamen kurtarılarak seçilmişlere bırakılması, Yerelleşme,
merkezi otoriteyi azaltma
10
EKONOMİK YAPI
Radikal değişim ihtiyacı sorusu kapsamında ekonomik yapı ile ilgili çıkan sonuçlar 4 ana başlık
altında toplanmıştır.
Tarım
Tarım konusunda katılımcıların radikal bir değişim görmek istedikleri konular Muş Ovası’nda
modern tarımın yapılması ve tarım alanlarının imara açılmasının durdurulması olmuştur.
Turizm
Turizm alanında bir iyileşmenin sağlanabilmesi için tarihi mekanların restore edilmesi ve
korunması gerektiği belirtilmiştir.
Kent Ekonomisi, İstihdam
Kentin ekonomik geri kalmışlığı sorununa karşılık radikal değişim ihtiyacı olarak yerel
kalkınmanın güçlendirilmesi, kamu-özel sektör-üniversite işbirliğinin güçlendirilmesi, sanayici
için cesaretlendirici adımların atılması, sanayi altyapısının güçlendirilmesi için devlet eliyle
müdahalenin yapılması ve teşvik sistemindeki destekler yerine üretim ve pazarlama
altapısının geliştirilmesi konuları ön plana çıkmıştır. Ayrıca ekonomik sorunlara çözüm
olabileceği fikriyle mesleki eğitimin artırılması, ekonomik pozitif bir ayrımcılık olarak vergiden
muafiyetin sağlanması ve kümelenme işbirliği kültürünün geliştirilmesi gerektiği tartışılmıştır.
Göç, Kentsel Büyüme
Kentsel büyüme konusunda imar planlarının tarımsal alanları gözardı etmeden ve şehrin
silüetini bozmadan oluşturulması ve karla mücadele yöntemi olarak çatılarda ısıtma
sisteminin oluşturulması fikirleri radikal çözüm alternatifleri olarak öne çıkan ve vurgulanan
konular olmuştur.
ÇEVRE
Çevre alanındaki radikal değişim ihtiyacı konusunda geliştirilen fikirler ve öneriler 3 tematik
başlıkta toparlanmıştır.
İklim, Çevre, Halk Sağlığı
Muş’un iklim ve coğrafi koşullarından kaynaklı karla mücadele odak grup toplantısında en
çok konuşulan konulardan birisi olmuştur. Karla mücadelede Bueç örneğinin Muş’da
uygulanabileceği radikal bir çözüm olarak tartışılmıştır. Ayrıca sağlık ve eğitim hizmetlerinin
iyileştirilmesi ve HES’lerin Muş’tan uzak tutulması önerileri vurgulanmıştır.
Altyapı, Enerji, Ulaşım
Ulaşım ve altyapı konusunda radikal bir değişim ihtiyacı olduğu vurgulanmıştır.
11
Kentleşme, Planlama
Kentleşme ve planlama konusunda kentsel donatı alanlarının artırılarak ve erişilebilir bir
şekilde planlanması gerektiği ifade edilmiştir. Yeşil alan-yapı dengesi sağlanarak park, spor
alanı, kültür tesisi ve sağlık tesisi gibi yaşayan nüfusa yerinde yetecek kentsel donatı
gereksinimlerinin sağlanması gerektiği tartışılmıştır.
SOSYAL-KÜLTÜREL YAPI
Sosyal ve Kültürel Yapı alanındaki radikal değişim ihtiyacında “Kültür ve Kültürel Miras” ve
“Sosyal Yapı, Kadın ve Gençlik” temaları ön plana çıkmıştır.
Kültür ve Kültürel Miras
Kültür ve kültürel miras konusunda doğal yapının ve kültürel mirasın korunması katılımcılar
tarafından vurgulanmıştır.
Sosyal Yapı, Kadın Ve Gençlik
Kronik sorunların başında gelen etnik ve politik bir sorun olan Kürt Meselesi’ne kalıcı bir
çözümün bulunması ve toplumsal cinsiyet ayrımcılığı konusunda politikalar geliştirilerek
kadın sorunlarının minimize edilmesi radikal değişim ihtiyacı olan alanlar olarak ifade
edilmiştir. Ayrıca çocuk gelinlerle ilgili saha çalışmalarının desteklenmesi, kız çocuklarının
okutulması, kadınların toplumsal hayata katılması yönünde stratejilerin geliştirilmesi ve
muhafazakar sorunlara çözüm bulunması gerekliliği de katılımcılar tarafından vurgulanan
diğer önemli konular olmuştur.
KURUMSAL YAPI
Yönetim, yönetişim, işbirliği, siyaset ve kurumsal kapasite ile ilgili konular kurumsal yapı
başlığı altında toplanmıştır.
Yönetişim, Kurumsal Kapasite
Yönetim ve yönetişim konusunda en çok üzerinde durulan konu atanmış-seçilmiş yönetim
anlayışının terk edilerek merkez yönetiminin yetkilerinin yerele devredilmesi, yerel
inisiyatifin artırılarak yerelleşmenin sağlanması olmuştur. Ayrıca yönetişim anlayışının
geliştirilerek kentin varolan ve gelecekte muhtemel sorunları konusunda akılcı bir
planlamanın yapılabilmesi için geniş bir platform oluşturulması ve kurumsal kapasitenin
artırılması radikal değişim ihtiyacı olarak belirtilmiştir.
12
4.1.3 ALTERNATİF YAKLAŞIM
Sizin için önemli olan konulara/sorunlara cevap verebilmek için yeni/alternatif bir yaklaşım
ne olabilir sorusuna verilen cevaplar daha önceki sorularda olduğu gibi yine 4 ana tema
altında değerlendirilmiştir.
Tablo 6: Alternatif Yaklaşım
ANA
TEMALAR
EKONOMİK
YAPI
TEMALAR
ALTERNATİF YAKLAŞIM
Tarım
Tarımsal alanların projelendirilerek ürün yelpazesi oluşturulması ve
uygun alanların kodlanması, Muş’un yöresel ürünlerinin (Muş lalesi ve
Muş üzümü) marka haline getirilmesi, Üretilenin satılabilmesi için
pazarların oluşturulması, Kırsal alanlarda tarımsal çeşitliliğin
artırılması, ürün kalitesinin yükseltilmesine yönelik projeler üretilmesi
ve uygulanması, Tarıma dayalı sanayilerin geliştirilmesi
Turizm
Tahrip olan bütün tarihi dokuların restore edilmesi (Çengelli Kilisesi
gibi..), Tarihi dokuyu kurtarmak için Kale Mahallesi’nin arkeolojik park
ilan edilmesi
Kent Ekonomisi,
İstihdam
Üniversite-kamu-özel sektör işbirliği ve görüş alışverişinin
geliştirilmesi, Daha çok bir araya gelinerek ortak politikalar
oluşturulması, Kurumlarda nitelikli personel için yasal ve mali tedbirler
geliştirilmesi, Yetişmiş ve kalifiye eleman sorununun aşılması, Kent
ekonomisi normalize edilinceye dek ekonomik pozitif ayrımcılık
yapılması, Kenti kalkındırmak için acilen stratejik bir kurum kurulması
Göç, Kentsel Büyüme
Kentleşme veya kentsel dönüşüm kapsamında mevcut değerleri
tamamen ortadan kaldırmamak
İklim, Çevre, Halk
Sağlığı
Baraj yapımları durdurulmalı, Temizlik kampanyası düzenleyip halkla
çevreyi düzenleyip çevreyi koruma ve temiz tutma konusunda bilinç
kazandırılmalı, Karla mücadelede uygulanan yöntemde değişiklik
yapılmalı, Yeni ve modern ekip ve ekipmanlar temin edilmeli, Muş’a
özel makinalar tasarlanmalı
Altyapı, Enerji, Ulaşım
Ulaşım yollarını geliştirmek ve altyapı hazırlamak
Kentleşme, Planlama
Yeni yapılar imar kanununa uygun yapılmalı, Köy ve ilçelerin
kadastrosu yenilenmeli, Kentleşme veya kentsel dönüşüm kapsamında
mevcut değerleri tamamen ortadan kaldırılmamalı
ÇEVRE
Kültür ve Kültürel
Miras
SOSYALKÜLTÜREL
YAPI
KURUMSAL
YAPI
Tahrip olan bütün tarihi dokular restore edilmeli (Çengelli Kilisesi gibi..)
Sosyal Yapı, Kadın ve
Gençlik
Saha çalışmaları yapılarak aileler erken evlilik konusunda
bilinçlendirilmeli, Eğitimi teşvik projeleri geliştirilmeli, Sosyal ve
kültürel faaliyetlerin hız kazanması için festival ve etkinlikler
düzenlenmeli, Madde bağımlılığına karşı dernek kurulmalı, Mücadele
için oyun parkı yapılmalı
Yönetişim, Kurumsal
Kapasite
Ortak çalışma ve işbirliği kültürünün geliştirilmesi, Üniversiteler
bünyesinde kentin dinamiklerine yönelik araştırma merkezlerinin
kurulması, Karar alma ve yönetme mekanizmalarının yerel yönetimlere
devredilmesi, Hukuksal açıdan yerel merkezlere daha geniş yetkilerin
verilmesi, Gençlik, kadın, çevre ve benzeri konularda komisyonlar
kurulup projeler geliştirilmesi, Merkezi yönetimden kurtulup kente
özgü yönetişim anlayışının kurulması
13
EKONOMİK YAPI
Ekonomi alanındaki alternatif yaklaşımlar “Tarım”, “Turizm”, “Kent Ekonomisi, İstihdam” ve
“Göç ve Kentsel Büyüme” başlıkları altında toparlanmıştır.
Tarım
Tarım alanında Muş’un sahip olduğu tarımsal potansiyelleri üretime dönüştürebilecek
politikalar tartışılmıştır. Bu kapsamda katılımcılar alternatif uygulamalar olarak Muş’un
yöresel ürünlerinin (Muş lalesi ve Muş üzümü) marka haline getirilmesini, tarımsal alanların
projelendirilerek ürün yelpazesinin oluşturulmasını, Kırsal alanlarda tarımsal çeşitliliğin
artırılmasını ve ürün kalitesinin yükseltilmesine yönelik projeler üretilmesini önermişlerdir.
Bunun yanısıra üretilen ürünlerin satılabilmesi için pazarların oluşturulması ve tarıma dayalı
sanayinin geliştirilmesi gerektiği de belirtilmiştir.
Turizm
Muş’ta turizmin canlandırılabilmesi için sahip olduğu tarihi değerlerin restore edilerek
korunması ve kullanılması önerilmiştir. Ayrıca Ermeniler için önemli kiliselerden biri olan ve
her yıl oldukça çok ziyaretçi çeken Çengelli Kilisesi’nin restore edilmesi ve Kale Mahallesinin
de kentsel dönüşüm kapsamında yok olmasının önlenmesi ve arkeolojik parka
dönüştürülmesi alternatif uygulamalar olarak tartışılmıştır.
Kent Ekonomisi, İstihdam
Kent ekonomisi ve istihdam konusunda katılımcıların üzerinde en çok durduğu alternatif
yaklaşımlar; Üniversite-kamu-özel sektör işbirliği ve görüş alışverişinin geliştirilmesi,
Kurumlarda nitelikli personel için yasal ve mali tedbirler geliştirilmesi, ekonomik pozitif
ayrımcılığın uygulanması ve kenti kalkındırmak için acilen stratejik bir kurumun kurulması
olmuştur.
Göç, Kentsel Büyüme
Kentsel büyüme konusunda Muş Odak Grup Toplantısı katılımcılarının ifade ettiği en önemli
sorun kentsel dönüşüm kapsamında tarihi dokunun yok edilerek TOKİ konutlarının kent
merkezinde yapılması olmuştur. Mevcut tarihi değerlerin korunarak kentsel dönüşümün
gerçekleştirilmesi gerekliliği alternatif bir yaklaşım olarak tartışılmıştır.
ÇEVRE
İklim, çevre, halk sağlığı, altyapı, ulaşım, enerji, kentleşme ve planlama konularında ortaya
çıkan alternatif yaklaşımlarla ilgili fikirler “Çevre” başlığı altında toparlanmıştır.
İklim, Çevre, Halk Sağlığı
Çevre konusunda ekolojik yaşamı tehdit eden baraj yapımlarının durdurulması ve karla
mücadelede tespit edilen yeni yöntemlerin denenmesi alternatif yaklaşımlar olarak
14
önerilmiştir. Ayrıca çevre temizliği konusunda kampanyalar başlatılarak halkla beraber
çevreyi temizleme ve bu konuda bir bilinç oluşturma önerisi de gündeme getirilmiştir.
Altyapı, Enerji, Ulaşım
Katılımcıların altyapı, enerji, ulaşım konusunda önerdiği alternatif yaklaşımlar ulaşım
yollarının ve altyapının geliştirilmesi konularında olmuştur.
Kentleşme, Planlama
Kentleşme ve planlama konusunda inşa edilecek yeni yapıların imar kanununa uygun olması
ve kentsel dönüşüm kapsamında mevcut değerlerin tamamen ortadan kaldırılmadan yeniden
yapılanmanın gerçekleştirilmesi gerekliliği tartışılmıştır. Ayrıca köy ve ilçelerin kadastrolarının
yenilenmesi gerekliliği de vurgulanmıştır.
SOSYAL-KÜLTÜREL YAPI
Sosyal-Kültürel Yapı başlığı altında katılımcılar tarafından geliştirilen fikirler “Kültür ve
Kültürel Miras” ile “Sosyal Yapı, Kadın ve Gençlik” tematik alanlarında toparlanmıştır.
Kültür ve Kültürel Miras
Kültür ve kültürel miras kapsamında tartışılan alternatif yaklaşımlar genel olarak tarihi
değerlerin korunması gerekliliği konusunda yoğunlaşmıştır. Başta Çengelli Kilisesi olmak
üzere tahrip olan bütün tarihi eserlerin restore edilmesi ve kentsel dönüşüm projelerinin
tarihi dokuyu bozmadan yapılması gerekliliği tartışılmıştır.
Sosyal Yapı, Kadın Ve Gençlik
Sosyal yapı, kadın ve gençlik konusundaki tartışmalarda; saha çalışmaları yapılarak ailelerin
erken evlilikler hakkında bilinçlendirilmesi, eğitim teşvik projelerinin geliştirilmesi ve sosyalkültürel faaliyetlere yönelik festival ve etkinliklerin düzenlenmesi alternatif yaklaşımlar
olarak ön plana çıkmıştır. Ayrıca uyuşturucu ile mücadelede madde bağımlılığına karşı dernek
kurulması ve madde bağımlıları için oyun parkları yapma fikirleri de tartışılmıştır.
KURUMSAL YAPI
Kurumsal organizasyon ve işbirliği ile ilgili fikirler “Kurumsal Kapasite, Yönetişim” başlığı
altında toparlanmıştır.
Kurumsal Kapasite, Yönetişim
Kente ilişkin konularda karar alma ve yönetme mekanizmalarının yerel yönetimlere
devredilmesi, hukuksal açıdan yerel merkezlere daha geniş yetkilerin verilmesi ve merkezi
yönetimden kurtulup kente özgü yönetişim anlayışının kurulması dile getirilen alternatif
yaklaşımlar olmuştur. Ayrıca Üniversiteler bünyesinde kentin dinamiklerine yönelik araştırma
merkezlerinin kurulması ve ortak çalışma ve işbirliği kültürünün geliştirilmesi gerekliliği de
tartışılmıştır.
15
4.1.4 MEVCUT İYİ UYGULAMALAR
Halihazırda mevcut en iyi uygulamalar/girişimlerden hangileri başarılı bir değişim için iyi bir
başlangıç olabilir sorusuna verilen cevaplar “Ekonomik Yapı”, “Çevre”, “Sosyal-Kültürel Yapı”
ve “Kurumsal Yapı” olmak üzere 4 ana temada toparlanmıştır.
Tablo 7: Mevcut İyi Uygulamalar
ANA
TEMALAR
EKONOMİK
YAPI
TEMALAR
MEVCUT İYİ UYGULAMALAR
Tarım
Kirlenmemiş toprak ve hava, suyun organik tarıma yönlendirilmesi,
Organik ürünlerin tanıtılması ve pazarlanmasının geliştirilmesi,
Bağcılığın geliştirilmesi, Organik tarımın yapılması, Muş Ovası
sulama sistemi
Turizm
Tarihi eserlerin restorasyonu ve koruma altına alınması, Tarihi
Murat Köprüsü’nün onarılarak turizme kazandırılması olumlu bir
uygulamadır, Hamurpet Gölü’nün varlığı, Muş Eski Evlerinin 33
STK’nın oluşturduğu platformla korunmaya, geliştirilmeye
çalışması-çalışılması, Ankara’da yapılan Muş Tanıtım Günleri, Lale
Festivali ve Şenyayla Festivali
Kent Ekonomisi,
İstihdam
Hazır giyimde Muş’ta üretime başlayan bir kaç imalatçının örnek
olması ve bu üretimin geliştirilmesi ile ilde bir kümelenmenin
oluşturulması
Göç, Kentsel Büyüme
ÇEVRE
İklim, Çevre, Halk
Sağlığı
Su kaynakları (Murat Nehri, Karasu Nehri)
Altyapı, Enerji, Ulaşım
Kentleşme, Planlama
SOSYALKÜLTÜREL
YAPI
Komşu ilişkileri ve kültürel bağlılık, Kültürel değerler ve etkinlikler
(Hamurpet Gölü Şenlikleri, Varto Koğ Tepesi Şenlikleri vb.), Lale
Festivali yapılması, Kürtçe’nin hala yaygın bir dil olarak kullanılması
ve dengbéjlik, Misafirperverlik, Yöresel yemekler, Çözüm ve Barış
Kültür ve Kültürel Miras
Süreci’nin varlığı, “Toy kuşunun” koruma altına alınması, Devlet
eliyle zamanında yıkılan tarihi Çengelli Kilisesi’nin restorasyonuna
yönelik ciddi bir kamuoyunun oluşması
Sosyal Yapı, Kadın ve
Gençlik
KURUMSAL
YAPI
SODES Projeleri, Muş’ta kapalı yüzme havuzunun yapılması
Yönetişim, Kurumsal
Kapasite
Bulanık ve Varto ilçelerinde yerel yöneticilerin kadın olması iyi bir
uygulama, Kadına yönelik cinsiyetçi, şiddet ve ayrımcılığın
önlenmesi için çalışan Muş Kadın Derneği’nin bulunması, Bütün
yasaklara ve asimilasyona rağmen Kürtçe’nin yaygın dil olarak
kullanılması, Muş’un Eğitim Sorunları Çalıştayı
Muş Alparslan Üniversitesi’nde Kürdoloji Bölümünün kurulması,
DAKA, DAP, üniversite imkanlarından azami ölçüde faydalanılması
16
EKONOMİK YAPI
Ekonomik Yapı alanındaki mevcut iyi uygulama örnekleri “Tarım”, “Turizm” ve “Kent
Ekonomisi, İstihdam” başlıkları altında gruplanmıştır.
Tarım
Muş’ta mevcut iyi uygulamaların devam ettirilerek kent gelişimini sağlaması için kirlenmemiş
toprağın korunması ve organik tarıma yönlendirilmesi ve organik ürünlerin tanıtılmasına ve
pazarlanmasına yönelik pazarların oluşturulması devam ettirilmesi gerekliliği katılımcılar
tarafından belirtilmiştir. Ayrıca bağcılığın geliştirilmesi ve Muş Ovasına sulama sisteminin
getirilmesi iyi uygulamalar olarak gösterilmiştir.
Turizm
Tarihi eserlerin restorasyonu ve koruma altına alınması ve Tarihi Murat Köprüsü’nün
onarılarak turizme kazandırılması değişim için iyi uygulamalar olarak ifade edilmiştir. Bunun
yanısıra Muş Tanıtım Günleri ve Lale ve Şenyayla Festivali gibi etkinliklerin varlığı Muş’un
tanınırlığı ve turist çekmesi bakımından iyi uygulama örnekleri olarak gösterilmiştir.
Kent Ekonomisi, İstihdam
Kent ekonomisi ve istihdam konusunda gelişim için Muş’ta hazır giyimde üretime başlayan
bir kaç imalatçının bir kümelenme projesi oluşturmuş olmaları iyi bir uygulama olarak
katılımcılar tarafından vurgulanmıştır.
ÇEVRE
Çevre konusundaki iyi uygulama örnekleri ”İklim, Çevre, Halk Sağlığı”, “Ulaşım, Enerji,
Altyapı” ve “Kentleşme, Planlama” başlıkları altında toparlanmıştır.
İklim, Çevre, Halk Sağlığı
İklim ve çevre konusunda Muş’un sahip olduğu su kaynakları potansiyelinin tarımsal gelişim
için önemli bir avantaj sağladığı belirtilmiştir.
Kentleşme, Planlama
Planlama konusunda “SODES Projeleri” ve Muş’ta kapalı yüzme havuzunun yapılması değişim
için iyi uygulamalar olarak katılımcılar tarafından vurgulanmıştır.
SOSYAL-KÜLTÜREL YAPI
Sosyal ve kültürel yapı konusunda örnek gösterilen başarılı uygulamalar “Kültür ve Kültürel
Miras” ile “Sosyal Yapı, Kadın ve Gençlik” başlıkları altında toparlanmıştır.
17
Kültür ve Kültürel Miras
Muş’un sahip olduğu gelenekler, yerel yemekler, müzik, folklorik değerler ve etnik diline
yönelik yakın zamanda hem siyasi hem de yerel düzeyde bir takım gelişmelerin
gerçekleşmesi değişim için iyi uygulamalar olarak ifade edilmiştir. Bu kapsamda Kürt
Meselesine yönelik olarak başlatılan “Barış Süreci”, dengbéjlik geleneğinin yaşatılmasına
yönelik yapılan çalışmalar, “toy kuşunun” koruma altına alınmasına yönelik girişimler ve
tarihi eserlerin restore edilmesi iyi uygulamalar olarak gösterilmiştir. Ayrıca Hamurpet Gölü
Şenlikleri, Varto Koğ Tepesi Şenlikleri, Lale Festivali ve yerel yemeklerin geliştirilmesine
yönelik girişimler de iyi uygulamalar olarak vurgulanmıştır.
Sosyal Yapı, Kadın ve Gençlik
Sosyal yapı kapsamında özellikle kadın sorunları ve kadının kamusal alanda yer almasına
yönelik olarak Muş Kadın Derneği’nin çalışmaları ile Bulanık ve Varto ilçelerinde yerel
yöneticilerin kadın olmaları iyi örnekler olarak gösterilmiştir. Ayrıca Muş’un Eğitim Sorunları
Çalıştayı gibi projeler de iyi uygulamalar olarak vurgulanmıştır.
KURUMSAL YAPI
Kurumsal yapı ile ilgili iyi uygulama örnekleri “Yönetişim, Kurumsal Kapasite” başlığı altında
toplanmıştır.
Yönetişim, Kurumsal Kapasite
Yönetişim ve kurumsal kapasite kapsamında örnek gösterilen uygulamalar Muş Alparslan
Üniversitesi’nde Kürdoloji Bölümünün kurulması ve DAKA ve DAP’ın üniversite imkanlarından
azami ölçüde faydalanması olarak ifade edilmiştir.
18
4.2 SEiSMiC- TÜRKİYE ULUSAL AĞI YAPILANDIRILMASI
Toplantının “ SEiSMiC – Türkiye Ulusal Ağı’nın Yapılandırılması” konulu ikinci oturumunda;
Türkiye Ulusal Ağı’nın sağlayacağı faydalar, ulusal ihtiyaçlara adaptasyonu ve bu ağı başarılı
ve başarısız kılacak faktörler konularında katılımcıların fikirleri alınmıştır. Türkiye Ulusal
Ağı’nın Yapılandırılmasına yönelik olarak 3 tematik alanda sorular sorulmuştur:
1. Sağlayacağı faydalar: Düzenlenecek 4 Ulusal Ağ Çalıştayı’ndan beklentileriniz nedir?
Kimin için nasıl bir fayda oluşacak? Şehir/kent aktivitelerinden beklentileriniz
nelerdir? Kimin için nasıl bir fayda oluşacak?
2. Ulusal ihtiyaçlara nasıl adapte edileceği: Resmi ulusal ağ çalıştaylarının dışında ek
olarak, bağımsız insiyatifler nasıl hareketlendirilebilir? Mevcutta böyle insiyatifler var
mı? Hangi anahtar-kişiler ve şehirler eklenebilir? Birbirinden öğrenme süreci nasıl
tanıtılabilir? Ulusal Ağ Çalıştayları nerelerde/hangi şehirlerde gerçekleşebilir?
3. Başarı ve hüsran göstergelerinin neler olabileceği: Hangi aktiviteler Ulusal Ağı
hüsrana uğratır? Kim Ulusal Ağı başarısızlığa sürükler? Hangi aktiviteler Ulusal Ağı
başarıya götürür? Kim Ulusal Ağı başarılı kılar? SEiSMiC Modelinin başarısı için
«kesinlikle yapılmayacaklar», «olmazsa olmazlar», «olsa iyi olur» dediğiniz hususlar
nelerdir?
19
4.2.1 PROJENİN SAĞLAYACAĞI FAYDALAR
Düzenlenecek olan ulusal ağ çalıştaylarından katılımcıların hem kendileri hem de kentleri için
sağlayabilecekleri faydaların neler olabileceği “Bireysel/Kişisel” ve “Kentsel” olmak üzere iki
grupta toparlanmıştır.
Tablo 8: Projenin Faydaları
BİREYSEL/KİŞİSEL
KENTSEL
Bilgi paylaşımı sağlanması
Huzur ve refah seviyesinin artacağı bir şehir olması
Katılımcılık ruhunun gelişmesi
Daha eşitlikçi ve demokratik bir şehre kavuşabilmek
Yapılan çalışmaların, diğer iller ve ülkelerden elde edilen
Konuşulanların muhataplarını bulacağı ve işleyişe
çalışmalarla bir sentezinin yapılması ve bunun Muş’ta
geçeceği bir proje olması
uygulanabilirliğinin sağlanmaya çalışılması
Farklı düşünceleri dinleyerek kent sorunlarıyla
Kentin öz yönetimine ne kadar ihtiyacı olduğuna dikkat
ilgili bilmediğim çok önemli konuları öğrenmiş
çekilmesi
oldum
İşbirliği kültürü gelişti
Kurumlara yol gösterici öneriler oluşturulabilmesi
Tecrübe ve bilgi paylaşımı yapıldı
Kentin sosyo-ekonomik, kültürel durumunun hem başka
kentlere hemde kentte yaşayanlara tanıtılmış olması
önemli
Bu proje yaşadığım şehri daha iyi tanımama
Kentin kendine özgü varlıklarını ortaya koymak
sebep oldu. Bu açıdan değerli buluyorum
Bu projeden beklentimiz; Muş ilinin temel sorunlarından
Arkadaşlarla tanışmak bana büyük bir fayda
olan “ilin sorunlarının ortaya konduğu ortak akıl
sağladı. Proje kapsamında sizlerin Muş’u görmüş
platformunun” ortaya çıkması ve şehrimizin sorunlarının
ve tanımış olmanız Muş için bir fayda sağlamıştır.
çözümü noktasında önemli bir adımın atılmış olmasıdır
Hataylılarla tanışmak benim açımdan güzel İlimizin sorunlarını yaşamış ve çözmüş illerin çözümlerini
olacak
örnek alabiliriz
Diğer şehirlerde ilimizin sorunlarına benzer
Yerel yönetimlerdeki aksaklıkların kentin ekonomik ve
sorunların nasıl çözüme kavuştuklarını görmem
sosyal yönünü nasıl olumsuz etkilediğini öğrenmiş olduk
açısından bana fayda sağlayacaktır
Her kesimin kendini bulabileceği bir SEiSMiC Kentin en önemli sorunları ve kentin doğal ve kültürel
yapısı ve ifade edebileceği bir ortam yaratması
yönleri ortaya konuldu
İlin sorunlarını temel olarak öğrenmem mümkün
Kalkınmayı artırmak, örnek bir model olmak
olacaktır
Bireysel Faydalar
Bireysel faydalar konusunda, SEİSMİC projesinin de en önemli amaçlarından biri olan karşılıklı
öğrenme ve toplumun değişik kesimlerinden insanların bir araya gelip fikirlerini paylaşması
katılımcılar tarafından en çok dile getirilen görüşler olmuştur. Ayrıca sosyal etkileşim, iletişim
kurma ve sorunlarını paylaşma, diğer katılımcıların fikirleri üzerinden bilgi sahibi olmak,
kente dair önem ve önceliklerin dile getirilmesi gibi düşünceler de katılımcılar tarafından dile
getirilen diğer konuları oluşturmuştur. Diğer kentlerin benzer sorunları nasıl çözüme
20
kavuşturduklarını görebilmek ve diğer kentlerin katılımcıları ile tanışmak, tecrübelerini
paylaşmak da dile getirilen diğer bireysel faydalar arasında yer almıştır.
Kentsel Faydalar
Kentsel faydalar konusundaki beklentilerin başında uluslararası ve yerel düzeyde kentlerin
sorunları ve farklı çözüm yolları bakımından fikir ve tecrübe paylaşımının gerçekleşecek
olması gelmektedir. Buna bağlı olarak uluslararası benzerlikler ve farklılıklar dikkate alınarak
kent için farklı çözüm yollarının oluşturulabiceği fikri de vurgulanmıştır. Ayrıca Muş’un
sorunlarını temel alan “ortak akıl platformunun” ortaya çıkmış olması ve Muş’un sorunlarına
benzer sorunlara sahip diğer kentlerin tecrübelerini ve çözüm yollarını öğrenmenin de kent
açısından faydalı olacağı katılımcılar tarafından belirtilmiştir.
4.2.2 PROJENİN ULUSAL İHTİYAÇLARA ADAPTASYONU
Projenin ulusal ihtiyaçlara adaptasyonu konusunda temel olarak cevabı aranan soru ulusal
ağın sürdürülebilir bir şekilde aktif olabilmesi için yapısının nasıl zenginleştirilebileceği
sorusudur. Katılımcılara bu ağa başka hangi kurum-kişi-insiyatif ve şehirlerin dahil olabileceği
sorulmuş ve önerileri alınmıştır. Öneriler “Bireysel İhtiyaçlar” ve “Kentsel İhtiyaçlar” başlıkları
altında toparlanmıştır.
Tablo 9: Projenin Ulusal İhtiyaçlara Adaptasyonu
BİREYSEL/KİŞİSEL
KENTSEL

Her kamu kurumu ve STK’nın bu projeye paydaş
olmasını sağlamak

Tarım il müdürlüğü temsilcileri

Yerel aktörlerin katılımı

Kültür müdürlüğü temsilcisi

Varto ve Bulanık
yöneticileri

Tarım il müdürlükleri

Kahvedeki erkeklerin katılımı

Sanayi ve ticaret odası

Üniversite öğrencilerinin katılımı

Kültür ve turizm müdürlüğü

STK’lar

İl milli eğitim müdürlüğü

Sendikalar

En geri kalmış 18 il dahil edilebilir çalıştaya

Üniversite ve lise öğrencileri katılabilmeli
Bölgenin
kalkınmasıyla
ilgili
bilimsel
kurumlardan bilgi anlamında faydalanmak

Artvin, Batman, Diyarbakır, Van, Mardin

Projeler hazırlandıktan sonra halkı
anlamda projeyle ilgili bilgilendirmek

Muş’un tarihi, ekonomik ve sosyal alanlarında
fizibilite çalışmalarının üniversitelerce eşgüdüm
içerisinde araştırılması ve raporlanması

Siyasi aktörleri de bu işin içine katmak

Bölgeyi iyi bilen bölgeyle ilgili ciddi projeler
üretebilen kişilerce oluşturulmuş bir kurumun
oluşturulması

Köyler, çevre ilçeler, iller, STK’lar, sendikalar
dahil edilebilir
gibi
ilçelerin
belediye
ciddi
21
Bireysel İhtiyaçlar
Projenin ulusal ihtiyaçlara adaptasyonunu sağlamak ve daha kapsayıcı olabilmesini sağlamak
için katılımcılar her kamu kurumu ve STK’nin paydaş olması, üniversite öğrencilerinin dahil
edilmesi, sendikaların ve siyasi aktörlerin dahil edilmesi gerektiğini belirtmişlerdir. Ayrıca
özellikle vurgulanan yerel yönetim başkanları kadın olan Varto ve Bulanık belediyelerinin
dahil edilmesi gerektiği tartışılmıştır.
Kentsel İhtiyaçlar
Ulusal ağ çalıştaylarına başka hangi kurum ve kentler dahil olabilir sorusuna Diyarbakır’ın
yanısıra Van, Bartın, Mardin ve en geri kalmış 18 ilin dahil edilmesi önerilmiştir. Katılımcılar
kurum olarak da proje içinde yer alması kent açısından faydalı olur dedikleri kurumları tarım
il müdürlüğü, il kültür ve turizm müdürlüğü ve sanayi ve ticaret odası olarak ifade etmişlerdir.
Ayrıca üniversitenin kentsel sorunlara daha fazla dahil olması gerektiğini belirten katılımcılar
tarih, ekonomi ve sosyal alanlarda eşgüdüm çalışması gerektiğini belirtmişlerdir.
4.2.3 PROJENİN BAŞARI VE HÜSRAN GÖSTERGELERİ
Projenin başarı ve hüsran göstergeleri, projenin işlevsel bir şekilde çalışabilmesi için
yapılması ve yapılmaması gerekenler ve olmazsa olmazları “Bireysel” ve “Kentsel” olmak
üzere iki kategoride tartışılmıştır.
Tablo 10: Projenin Başarı ve Hüsran Göstergeleri
BİREYSEL/KİŞİSEL

KENTSEL
 Proje il ile ilgili somut adımlar attığı sürece devam
Projeler geniş katılımlı fikirlerle hazırlanırsa
edebilir, sorunlarda öncelik belirlenmeli ve
gerçekleşmesi daha rahat olur
paydaşlarla projelendirilmeli

Farklılıklar saygı ile karşılanırsa herkes kendini
rahat anlatabilirse

Ortak akıl pozitif kazanım sağlar


Projeler bölge şartlarına uygun olmalı

Yerel
aktörlerin
katılım
sahiplenmemesi hüsrana uğratır
Projenin sonucunda alınacak kararların
uygulanabilirliği olmazsa projeden başarı
beklenemez

Projeyi gerçekleştirmede en önemli aktörler kent
yöneticileridir

Katılım sağlayamama veya hazırlıksız katılma
başarısız kılar

Yerel koordinasyon birimi olmalıdır

BIZ OLMAZSAK OLMAZ

Projenin uygulanmasında sonuçların takibi ve
uygulanması olmazsa proje başarıya ulaşmaz

Tarım işçileri olmazsa olmaz

Sürekli iletişim halinde olunmalı

Öğrenciler olmazsa olmaz

Takip ve geri bildirim olmalı

Projeye bireysel açıdan katılım olmazsa olmaz,
fikirler dile getirilmezse olmaz

Mail grupları oluşturulabilir

Poligamlar olmazsa olmaz

Sosyal medya ile iletişim
(facebook, twitter vb.)

Kadınlar olmazsa hiç olmaz

Bürokrasinin olmaması

Farklı görüşten insanlar olmazsa olmaz

Kadın dernekleri olmazsa olmaz
sağlamaması-
süreklileştirilmeli
22
Bireysel Göstergeler
Projenin başarı ve hüsran göstergelerini etkileyen en önemli faktörün proje katılımcıları
olduğu, katılımcılar olmazsa projenin gerçekleşmeyeceği ifade edilmiştir. Ayrıca katılımcılar
tarafından en çok üzerinde durulan konular; katılımın devamlılığının sağlanması, iletişimin
sürekliliği, geri bildirimin yapılması ve geniş bir temsiliyet sağlanması için farklı kesimlerin
projeye mutlaka dahil edilmesi olmuştur. Bunun yanısıra her ilden katılım yeterli düzeyde ve
istikrarlı bir şekilde sağlanmazsa, farklı temsil grupları arasında çatışma olursa ve bir kurum
veya meslek grubu kendi fikrini dayatırsa proje için hüsrana yol açacak sonuçlara neden
olabilir görüşü katılımcılar tarafından dile getirilmiştir. Toplumun geniş temsiliyetinin
sağlanabilmesi için poligamlar, din adamları, kadınlar ve tarım işçilerinin de mutlaka dahil
edilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Kentsel Göstergeler
Projenin devamlılığının sağlanması ve iletişim devamlılığının sağlanması için projenin bir yerel
koordinasyon biriminin olması gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca kent aktörlerinin, bürokrasinin,
kadın derneklerinin katılımının sağlanması ve proje çıktılarının oluşturulacak bir mail
grubuyla devamlı geri bildiriminin sağlanması katılımcılar tarafından önerilmiştir.
23
5 MUŞ ODAK GRUP TOPLANTISI KATILIMCI LİSTESİ
Muş toplantısına değişik meslek grupları ve kurumlardan toplamda 17 kişi katılmıştır.
Katılımcı listesi Tablo 11‘de verilmektedir.
Tablo 11: Muş Odak Grup Toplantısı Katılımcı Listesi
İSİM
KURUM
Adem Köse
Muş İl Özel İdaresi
Tacettin Okur
Muş İl Özel İdaresi
Abdurrahman Barutçu
Endüstri Mühendisi
Tuba Gür
Muş Kadın Derneği
Fuat Özkan
Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı - Muş Yatırım Destek Ofisi
Sadrettin Tunç
Muş İl Özel İdaresi
Saniye Çetinbaş
Muş Kadın Derneği
Araş.Gör. Kemal Kıranşan
Bingöl Üniversitesi Coğrafya Bölümü
Cumhur Sur
Muş Tabiat ve Kültür Varlıklarını Koruma Derneği
Neval Ancar
Muş Alparslan Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Öğrencisi
Oğuz Tuncay Görür
Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı - Muş Yatırım Destek Ofisi
Recep Kotan
Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı İl Müdürlüğü - İl Müdürü
Necmi Bulakçıbaşı
Muş Tabiat ve Kültür Varlıklarını Koruma Derneği
Araş.Gör. Atik Aslan
Muş Alparslan Üniversitesi Sosyoloji Bölümü
Ayşe Güler
Muş Belediyesi Meclis Üyesi
Turhan Sur
Muş Tabiat ve Kültür Varlıklarını Koruma Derneği
Araş.Gör. Deniz Kimyon
Muş Alparslan Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü
Toplam Katılımcı Sayısı: 17
Toplam Kadın Katılımcı Sayısı: 5
Toplam Erkek Katılımcı Sayısı: 12
24
Download

muş odak grup toplantısı raporu