AVRUPA ĠNSAN HAKLARI MAHKEMESĠ
ĠKĠNCĠ BÖLÜM
AÇAN ve DİĞERLERİ / TÜRKİYE DAVASI
(Başvuru No. 15234/05)
KARAR
STRAZBURG
13 Mayıs 2014
İşbu karar kesinleşmiş olup şekli bazı değişikliklere tabi tutulabilir.
______________________________________________________________________
© T.C. Adalet Bakanlığı, 2014. Bu gayriresmi çeviri, Adalet Bakanlığı, Uluslararası Hukuk ve DıĢ
ĠliĢkiler Genel Müdürlüğü, Ġnsan Hakları Daire BaĢkanlığı tarafından yapılmıĢ olup, Mahkeme'yi
bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmiĢ olması ve yukarıdaki telif hakkı
bilgisiyle beraber olması koĢulu ile Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve DıĢ ĠliĢkiler Genel
Müdürlüğü Ġnsan Hakları Daire BaĢkanlığına atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla
alıntılanabilir.
AÇAN VE DĠĞERLERĠ / TÜRKĠYE KARARI
2
Açan ve diğerleri / Türkiye Davası’nda,
Başkan,
Nebojša Vučinić,
Yargıçlar,
PaulLemmens,
Robert Spano,
ve Daire Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Abel Campos’un katılımıyla
komite olarak oluĢturulan Avrupa Ġnsan Hakları Mahkemesi (Ġkinci Daire)
15 Nisan 2014 tarihinde yapılan müzakerelerin ardından bu tarihte aĢağıdaki
kararı vermiĢtir:
USUL
1.
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (No. 15234/05) davanın
temelinde, Türk vatandaĢları olan Hasan Selim Açan, Oya Açan, Kenan
Güngör, Refik Ünal ve Hatice Nilgün Güngör’ün (“baĢvuranlar”) Ġnsan
Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliĢkin SözleĢme’nin
(“SözleĢme”) 34. maddesi uyarınca, 8 Nisan 2005 tarihinde Avrupa Ġnsan
Hakları
Mahkemesi’ne
(“Mahkeme”)
yapmıĢ
oldukları
baĢvuru
bulunmaktadır.
2.
BaĢvuranlar, Ankara’da görev yapan Avukat K. Bayraktar tarafından
temsil edilmektedirler. Türk Hükümeti (“Hükümet”) ise kendi görevlisi
tarafından temsil edilmektedir
3.
BaĢvuru, 1 Eylül 2009 tarihinde Hükümet’e tebliğ edilmiĢtir.
AÇAN ve DĠĞERLERĠ / TÜRKĠYE KARARI
3
OLAYLAR
DAVANIN KOŞULLARI
4.
BaĢvuranlar
sırasıyla
1954,
1955,
1951,
1967
ve
1961
doğumludurlar.
5.
BaĢvurunun kendine özgü koĢulları, taraflarca ifade edildiği Ģekilde,
aĢağıdaki gibi özetlenebilir.
A. Ana Ceza Davası
6.
BaĢvuranlar, 10, 11 ve 13 Haziran 1994 tarihlerinde yasadıĢı örgüte
üye oldukları Ģüphesiyle gözaltına alınmıĢlardır.
7.
BaĢvuranlar, 22 Haziran 1994 tarihinde tutuklanmıĢlardır.
8.
Ġstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, 28 Ekim
1994 tarihinde, yasadıĢı örgüt yönetmek suçlamasıyla baĢvuranlar hakkında
iddianame düzenlemiĢtir.
9.
BaĢvuranlar, Oya Açan, Hatice Nilgün Güngör ve Refik Ünal
sırasıyla 20 Kasım 1995, 27 Haziran 1998 ve 25 Ekim 1999 tarihlerinde
tahliye edilmiĢlerdir.
10.
BaĢvuranlar, Oya Açan ve Kenan Güngör’ün dosyaları, 3 Aralık
1999 tarihinde esas dosyadan ayrılmıĢ ve Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde
açılan bir diğer dosyayla birleĢtirilmiĢtir (Bkz, aĢağıda geçen 16. paragraf
ile devamındaki paragraflar).
11. BaĢvuran Hasan Selim Açan, 4 Nisan 2001 tarihinde tahliye
edilmiĢtir.
12. Devlet güvenlik mahkemelerinin kaldırılmasının ardından, dava
Ġstanbul Özel Yetkili Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülmeye devam etmiĢtir.
13. Özel Yetkili Ağır Ceza Mahkemesi, 17 Mayıs 2006 tarihinde
baĢvuran Hasan Selim Açan’ı on sekiz yıl dokuz ay hapis cezasına mahkûm
AÇAN VE DĠĞERLERĠ / TÜRKĠYE KARARI
4
etmiĢtir. Mahkeme, zamanaĢımı sebebiyle, baĢvuranlar, Refik Ünal ve
Hatice Nilgün Güngör hakkında yürütülen ceza davasının düĢürülmesine
karar vermiĢtir.
14. Yargıtay, 23 Kasım 2006 tarihinde bu kararı onamıĢtır.
B. Başvuranlar Oya Açan ve Kenan Güngör Hakkında Açılan Ceza
Davası
15. BaĢvuran, Oya Açan, 16 Mayıs 1998 tarihinde ikinci kez gözaltına
alınmıĢtır. BaĢvuran, 28 Mayıs 1998 tarihinde tutuklanmıĢtır.
16. BaĢvuranlar Oya Açan ve Kenan Güngör hakkında yasadıĢı örgüte
mensup
olma
ve
anayasal
düzeni
ortadan
kaldırmaya
teĢebbüs
suçlamalarıyla 8 Haziran 1998 tarihinde yeni bir ceza davası açılmıĢtır.
Ġstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde daha önce derdest olan davada bu
iki baĢvuranın dosyaları bu yeni davaya eklenmiĢtir (Bkz, yukarıda geçen
10. paragraf).
17. BaĢvuran Oya Açan, 29 Haziran 2001 tarihinde tahliye edilmiĢtir.
18. Devlet Güvenlik Mahkemesi, 26 Nisan 2002 tarihinde Oya Açan’ı
on iki yıl altı ay hapis cezasına ve Kenan Güngör’ü müebbet hapis cezasına
mahkûm etmiĢtir.
19. Yargıtay, 12 Mayıs 2003 tarihinde bu kararı bozmuĢtur.
20. Dava ilk derece mahkemesinde yeniden ele alınmıĢtır.
21. 30 Ekim 2003 tarihli duruĢmada, Oya Açan’ın bulunamayan dosyası
ayrılarak yeni bir numaraya kaydedilmiĢtir. Söz konusu baĢvuranın avukatı,
Mahkeme’ye baĢvuranın dosyasının halen beklemede olduğunu, zira
baĢvuranın artık Fransa’da yaĢadığını ve Türkiye’ye geri dönmeyeceğini
bildirmiĢtir.
22. Devlet güvenlik mahkemelerinin kaldırılmasının ardından, ceza
davası Ġstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülmeye devam etmiĢtir.
23. BaĢvuran Kenan Güngör, 25 Ocak 2005 tarihinde tahliye edilmiĢtir.
AÇAN ve DĠĞERLERĠ / TÜRKĠYE KARARI
24. BaĢvuran, 22 Mayıs 2009 tarihinde müebbet hapis cezasına
mahkûm edilmiĢtir.
25. Yargıtay, 11 Mart 2011 tarihinde bu kararı onamıĢtır.
26. BaĢvuranlar, 28 Ağustos 2013 tarihli yazıyla, Mahkeme’ye,
haklarında yürütülen ceza davasının süresine iliĢkin olarak, 6384 sayılı
Kanunla kurulan Tazminat Komisyonu’na baĢvuruda bulunduklarını
bildirmiĢlerdir.
HUKUKĠ DEĞERLENDĠRME
I. SÖZLEŞME’NİN 5. MADDESİNİN 3. FIKRASININ
İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
27. BaĢvuranlar, geçirdikleri tutukluluk süresinin uzunluğu nedeniyle
SözleĢme’nin 5. maddesinin 3. fıkrasının ihlal edildiğini iddia etmektedirler.
Aynı madde aĢağıdaki Ģekilde ifade edilmektedir:
“ĠĢbu maddenin 1.c fıkrasında öngörülen koĢullar uyarınca yakalanan veya tutulan
herkesin (…) makul bir süre içinde yargılanma ya da yargılama süresince serbest
bırakılma hakkına sahiptir. Salıverilme, ilgilinin duruĢmada hazır bulunmasını
sağlayacak bir teminat Ģartına bağlanabilir.”
28. Hükümet bu iddiayı kabul etmemektedir.
A. Kabul Edilebilirlik Hakkında
29. Mahkeme, baĢvuranlar Oya Açan, Hatice Nilgün Güngör, Refik Ünal
ve Hasan Selim Açan’ ın sırasıyla 29 Haziran 2001, 27 Haziran 1998, 25
Ekim 1999 ve 4 Nisan 2001 tarihinde tahliye edildiklerini tespit etmektedir.
Dolayısıyla,
baĢvuranların
tutukluluk
halleri,
mevcut
baĢvurunun
5
AÇAN VE DĠĞERLERĠ / TÜRKĠYE KARARI
6
yapılmasından altı aydan fazla bir süre önce sona ermiĢtir. Söz konusu
Ģikâyetin geç sunulduğu ve bu baĢvuranlarla ilgili olarak, SözleĢme’nin 35.
maddesinin 1. ve 4. fıkraları uyarınca Ģikâyetin reddedilmesi gerektiği
sonucuna varılmaktadır.
30. BaĢvuran Kenan Güngör ile ilgili olarak, Mahkeme bu Ģikâyetin
SözleĢme’nin 35. maddesinin 3. fıkrası anlamında açıkça dayaktan yoksun
olmadığını ve diğer yandan, baĢka herhangi bir kabul edilemezlik
gerekçesinin bulunmadığını saptamaktadır. Bu nedenle, bu baĢvurana
yönelik olarak, söz konusu Ģikâyetin kabul edilebilir olduğu belirtilmelidir.
B. Esas Hakkında
31. Mahkeme, baĢvuran Kenan Güngör’ün tutukluluğunun 22 Haziran
1994 tarihinde baĢladığını ve Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin 26 Nisan
2002 tarihli kararıyla tutukluluğuna ara verildiğini kaydetmektedir.
Yargıtay’ın 12 Mayıs 2003 tarihli bozma kararıyla ilgilinin tutukluluğu
yeniden baĢlamıĢ ve tahliye edilmesiyle 25 Ocak 2005 tarihinde ise sona
ermiĢtir. Dolayısıyla baĢvuranın tutukluluğu yaklaĢık dokuz yıl altı ay
sürmüĢtür.
32. Mahkeme, benzer olay ve Ģikayetlere dayanan davaları daha önce
incelediğini ve birçok kez SözleĢme’nin 5. maddesinin 3. fıkrasının ihlal
edildiği sonucuna vardığını hatırlatmaktadır (Bk, diğer birçoğu arasında,
Solmaz / Türkiye, No. 27561/02, §§ 41-44, 16 Ocak 2007, Dereci / Türkiye,
No. 77845/01, §§ 34-41, 24 Mayıs 2005, Taciroğlu / Türkiye, No. 25324/02,
§§ 18-24, 2 ġubat 2006 ve Tunce ve diğerleri / Türkiye, No. 2422/06,
3712/08, 3714/08, 3715/08, 3717/08, 3718/08, 3719/08, 3724/08, 3725/08,
3728/08, 3730/08, 3731/08, 3733/08, 3734/08, 3735/08, 3737/08, 3739/08,
3740/08, 3745/08, ve 3746/08, § 18, 13 Ekim 2009. Mahkeme, Hükümet’in
somut olayda bu görüĢlerden uzaklaĢmaya imkan verecek nitelikte herhangi
bir belge ya da delil sunmaması nedeniyle, baĢvuran Kenan Güngör ile ilgili
AÇAN ve DĠĞERLERĠ / TÜRKĠYE KARARI
olarak, SözleĢme’nin 5. maddesinin 3. fıkrasının ihlal edildiği sonucuna
varmaktadır.
II. SÖZLEŞME’NİN 6. MADDESİNİN 1. FIKRASININ İHLAL
EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
33. BaĢvuranlar, davalarının makul süre içerisinde görülmemesinden
Ģikayet etmektedirler. SözleĢme’nin 6. maddesini ileri sürmektedirler. Bu
maddenin ilgili kısımları aĢağıdaki gibidir:
“1. Herkes davasının, (…) cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası
konusunda karar verecek olan, (…) bir mahkeme tarafından, (…) makul süre içerisinde
görülmesini isteme hakkına sahiptir.”
34. Müdür Turgut ve diğerleri / Türkiye kararı (No. 4860/09, §§ 19-26,
26 Mart 2013) ıĢığında, Hükümet, Mahkeme’yi iç hukuk yollarının
tüketilmediği gerekçesiyle bu Ģikâyetin kabul edilemez olduğuna karar
vermeye davet etmektedir.
35. BaĢvuranlar, haklarında yürütülen ceza yargılamasının süresine
iliĢkin olarak Tazminat Komisyonu’na baĢvuru yaptıklarını Mahkeme’ye
bildirmektedirler.
36. Mahkeme, benzer Ģikâyetleri daha önce incelediğini ve iç hukuk
yollarının tüketilmediği gerekçesiyle bu Ģikâyetlerin kabul edilemez
olduğuna karar verdiğini saptamaktadır. Bu nedenle, Mahkeme, 6384 sayılı
Kanun ile kısa bir süre önce oluĢturulan tazminata iliĢkin hukuk yolunun,
her ne kadar bu baĢvurular yapıldıktan sonra düzenlenmiĢ olsa da,
SözleĢme’nin 35. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, baĢvuranlara yargılama
süresine iliĢkin Ģikâyetlerini gidermeleri için makul bakıĢ açıları sunabilecek
nitelikte ve eriĢilebilir bir hukuk yolu teĢkil ettiği kanaatine varmıĢtır
(Anılan, Müdür Turgut ve diğerleri, §§ 19-26 ve 56). Mahkeme, somut
7
AÇAN VE DĠĞERLERĠ / TÜRKĠYE KARARI
8
olayda farklı bir yaklaĢımın benimsenmesini haklı gösterecek herhangi bir
koĢulun bulunmadığı kanısındadır.
37. BaĢvuranların “makul süre” konusundaki Ģikâyetinin SözleĢme’nin
35. maddesinin 1. ve 4. fıkraları uyarınca iç hukuk yollarının tüketilmediği
gerekçesiyle reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır.
III.
SÖZLEġME’NĠN
41.
MADDESĠNĠN
UYGULANMASI
HAKKINDA
38. SözleĢme’nin 41. maddesi uyarınca,
“Eğer Mahkeme bu SözleĢme ve Protokollerinin ihlâl edildiğine karar
verirse ve ilgili Yüksek SözleĢmeci Tarafın iç hukuku bu ihlâlin
sonuçlarını ancak kısmen ortadan kaldırabiliyorsa, Mahkeme,
gerektiği takdirde, zarar gören taraf lehine âdil bir tazmin verilmesine
hükmeder.”
A. Tazminat
39. BaĢvuran Kenan Güngör, maddi zarar bağlamında 10 000 avro
(EUR) ve maruz kaldığı manevi zarar için ise 20 000 EUR talep etmektedir.
40. Hükümet bu iddiaları kabul etmemektedir.
41. Mahkeme, tespit edilen ihlal ile iddia edilen maddi zarar arasında
herhangi bir nedensellik bağı görmemekte ve bu talebi reddetmektedir.
Diğer yandan, baĢvurana manevi zarar bağlamında 9 600 EUR ödenmesinin
uygun olacağı kanaatine varmaktadır.
B. Masraf ve Giderler
AÇAN ve DĠĞERLERĠ / TÜRKĠYE KARARI
42. BaĢvuran Kenan Güngör, aynı zamanda Mahkeme önünde yaptığı
masraf ve giderler için 2 185 EUR talep etmektedir. Bu bağlamda herhangi
bir belge sunmamaktadır.
43. Hükümet bu iddiaları kabul etmemektedir.
44. Elinde bulunan belgeleri ve içtihadını göz önünde bulunduran
Mahkeme, masraf ve giderler için baĢvurana 500 EUR ödenmesinin makul
olacağı kanısındadır.
C. Gecikme faizleri
45. Mahkeme, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın
marjinal kredi faizlerine uyguladığı faiz oranına üç puan eklenerek elde
edilecek oranın uygun olduğu sonucuna varmaktadır.
MAHKEME, BU GEREKÇELERLE, OYBĠRLĠĞĠYLE,
1.
BaĢvurunun, baĢvuran Kenan Güngör’ün tutukluluk süresine iliĢkin
Ģikâyetle ilgili kısmının kabul edilebilir olduğuna ve geri kalan kısmının ise
kabul edilemez olduğuna;
2. BaĢvuran Kenan Güngör ile ilgili olarak, SözleĢme’nin 5.
maddesinin 3. fıkrasının ihlal edildiğine;
3.
a) Davalı devletin baĢvuran Kenan Güngör’e üç ay içerisinde, ödeme
tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden Türk lirasına çevrilmek üzere
aĢağıdaki miktarları ödemekle yükümlü olduğuna:
i. Ödenmesi gereken her türlü vergi tutarı hariç olmak üzere, manevi
zarar için 9 600 EUR (dokuz bin altı yüz avro),
ii. BaĢvuran tarafından ödenmesi gereken her türlü vergi tutarı hariç
olmak üzere, masraf ve giderler için 500 EUR (beĢ yüz avro),
9
AÇAN VE DĠĞERLERĠ / TÜRKĠYE KARARI
10
b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe
kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının
üç puan fazlasına eĢit oranda basit faiz uygulanmasına;
4.
Adil tazmine iliĢkin diğer taleplerin reddine karar vermiştir.
ĠĢbu karar Fransızca dilinde tanzim edilmiĢ; Ġçtüzüğün 77. maddesinin 2 ve
3. fıkraları uyarınca 13 Mayıs 2014 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiĢtir.
Abel Campos
Yazı ĠĢleri Müdür Yardımcısı
Nebojša Vučinić
BaĢkan
Download

13 Mayıs 2014 tarihli Açan ve Diğerleri v. Türkiye