2014
47
medikent
Op.Dr.
Filiz AKYOL
Kent Hastanesi &
Alsancak Tıp Merkezi
Göz Hastalıkları Uzmanı
Teknolojinin yan etkisi:
“Bilgisayar Görsel
Sendromu”
“Görme rahatsızlığı hissi, astenopik yakınmalar ve göz yorgunluğu, günde 6-9 saat bilgisayarla
çalışanlarda %75, diğer çalışanlarda ise %50 oranında görülüyor. Bilgisayar kullanıcılarının yaklaşık
%90’ında görülen bu göz rahatsızlığına “Bilgisayar Görsel Sendromu (Computer Vision Syndrome)”
diyoruz. Bilgisayar, tablet ve akıllı telefon kullanıyorsanız, 20-20-20 kuralını uygulayın; 20 dakikada
bir, 20 adım ötedeki bir objeye 20 saniye bakın.”
Bilgisayar, masa üstü, laptop, tablet hatta akıllı
telefonların kullanımı, çalışma ortamımızı ve
alışkanlıklarımızı değiştiriyor. Günümüzde hem
bilgisayarla geçirilen süre arttı, hem de çocuk, genç,
yetişkin her yaş aralığında bilgisayar kullanımı
yaygınlaştı. Bunun için de özel bir duruş pozisyonu ve
görme eylemine ihtiyacımız var.
Başlangıçta araştırmacılar, bilgisayar kullanımının
radyasyon yayımı üzerinde durmuştur. X-radyasyon, optik
radyasyon, radyofrekans radyasyon, çok düşük frekanslı
radyasyon ve ileri derecedek düşük frekans radyasyonlar
incelenmiştir. 1980 sonları ve 1990 başlarına doğru
hamilelerin bilgisayar kullanımı üzerinde yapılan
çalışmalarda gebelik ve çocuklar üzerinde sorun
oluşmadığı görülmüştür. Wang, 1998 yılında somatik
hastalıklar, depresyon ve obsesyonun 1 haftada 30
saatten fazla bilgisayarla çalışanlarda ve 10 yıldan uzun
çalışanlarda sık rastlandığını bildirmiştir. 1998 yılına
gelindiğinde ise, Thomson; göz yorgunluğu, yanma,
kızarıklık, bulanık görme, çift görme gibi göz bulguların en
sık rastlanan bulgular olduğunu yayınlamış ve bu
rahatsızlıkları “Computer Vision Sendrom (CVS) (Bilgisayar Görsel Sendromu)” olarak adlandırmıştır.
2014
48
Sendrom, iş
verimliliğini
düşürüyor.
Uzun süreli bilgisayar kullanımına bağlı olarak
gelişen CVS belirtileri; bulanık görme hissi,
gözlerde ağrı, yorgunluk, kızarıklık ve yanma
hissi, göz kuruluğu, ışığa duyarlılık, gözlerin
kısılarak bakması, ışıkta saçılmalar şeklinde
görmedir. Bununla birlikte baş ve boyun ağrıları
da görülen diğer belirtilerdir. Özellikle beyaz
yakalı ofis çalışanlarının göz sağlığı için risk
oluşturan bu sendrom, iş verimliliğini de
düşürmektedir.
Astenopik yakınmalar, göz yorgunluğu ve görme
rahatsızlığı hissi, 6-9 saat bilgisayarla
çalışanlarda %75, diğer çalışanlarda ise %50
görülmektedir. Akomodasyon (uyum) gücünde
zayıflama, konverjansın (yakına bakarken gözün
içe hareketi) yakın noktasında kayıp ve yakına
bakışta forya (geçici kayma) oluşması gibi
değişiklikler, bir süre bilgisayar kullanıldığında
ortaya çıkabilmektedir. Akomodasyon
yetmezliği, düşük füzyonel konverjans ve
ekzoforya 4 gün yakın odaklı çalışanlar ile
bilgisayar karşısında çalışanlar
karşılaştırıldığında; bilgisayar kullananlarda
bozulmanın daha belirgin olduğu bulunmuştur.
Renkli zeminde renkli harflerle çalışanlarda ise,
-0.75 diyoptriye kadar daha fazla akomodasyon
(uyum) yapıldığı görülmüştür.
Bilgisayar kullanıcılarında -0.12 diyoptrilik
geçici miyopi saptanmış ama kalıcı miyopi ve
miyopik progresyon konusunda kesin kanıt
yoktur.
Kuru göz bulguları
Kapak kenarına yerleşik meibomius bezleri, gözyaşı
tabakasının üstünü örten ve buharlaşmayı engelleyen
yağ tabakasını salgılamaktadır.
Bilgisayar kullanımında göz kırpma, %60’a kadar
azalmaktadır. Kırpma olmayınca bezlerden yağ
salgılanması ile bu yağın ve gözyaşının yüzeye yayılımı
engellenmektedir. Bunun sonucunda ise yanma, batma,
“kum varmış” hissi, aniden sulanarak normale dönme
çabası gibi kuru göz bulguları oluşmaktadır. Ayrıca bu
rahatsızlığı gidermek için daha fazla göz kırpma isteği,
kararma boşlukları yaratarak çalışmayı zorlaştırmaktadır.
Yüzey düzgünlüğü bozulduğu için kırıcılık da değişmekte
ve bulanıklık oluşmaktadır.
medikent
2014
49
medikent
Ekran ve görüntü
özelliklerinin görme
üzerine etkisi
Kontrast ve parlaklığın fazla olması yazının
bulanıklaşmasında en önemli faktördür. Etraftaki parlak
ışık kaynakları ekranda yansıma yaparak görüntüyü
bozar, ama bu kronik göz bulguları yaratmaz.
Ekran özellikleri ve görüntü kalitesi görme yakınmalarını
doğrudan etkilemektedir. Harflerin boyut, yapı, stil ve
imaj kontrast ve stabilitesi gibi birçok faktör, görüntü
kalitesi üzerinde etkilidir.
Ekranda noktalar veya yatay çizgilerden oluşan ve
bütünleşen bir görüntü vardır. Burada ufak değişiklikler
görüntüyü bozduğunda daha keskin görüş için silier cisim
uyarılır. Uzun süreçte bu aşırı göz yorgunluğuna neden
olur. Çalışmalar, “dots per inch” değerleri yüksek
ekranlarda yorgunluğun azaldığını göstermiştir.
Büyük harfle yazılandansa, büyük-küçük harf kuralı
kullanılarak yazım görme açısından daha iyidir.
Kelimeler arasında yarım harf, satırlar arasında 1 harf
aralığı olmalıdır. Işıklı zeminde koyu renk, koyu zeminde
açık harfe göre daha az yorucudur.
Bilgisayarda okumak,
kitap okumak
gibi değildir.
Bilgisayar, tablet ve akıllı telefonda
okumak, kitap okumak gibi değildir.
Bu cihazlarda harflerin kontrastlığı
ve keskinlikleri azalmıştır.
Son çalışmalar, katod ray tüplü veya likid kristal ekranlar
arasında CVS açısından fark olmadığını, ancak çevre
aydınlatmasının astenopik yakınmaları azalttığını
göstermiştir.
Etraftan yansıyan ışıklardan kurtulmak için ekran
filtreleri kullanılabilir. Ekran filtreleri, görüşü düzelterek
yakınmaları azaltmaktadır.
Ekrandaki bir noktanın yeniden renklenmesi, yenilenme
hızıdır. Yenilenme hızı, ne kadar yüksek ise yakınmalar o
kadar az olur.
Ekranda elektrik, manyetik ve iyonize radyasyon
oluşmamaktadır. Çok az X-ray oluşur, o da ekran camında
kalır. Elektromanyetik radyasyon üzerinde ise daha fazla
çalışma yapılması gereklidir, şüpheli veriler olsa da
doğrulanamamıştır.
Kitap okurken gözlerin açısı kitabın konumuna göre aşağı
yönlüyken; ekrana çoğunlukla göz seviyesiyle paralel ve
tam karşıdan bakılmaktadır. Dolayısıyla kitap okunurken
gözler kısılıp, göz kapakları ile göz koruma altına alınırken;
bilgisayar ekranına bakış açısı nedeniyle gözler doğrudan
bakmakta, göz kapakları da daha açık tutulmaktadır. Bu
durum, gözlerin daha az kırpılmasına ve daha fazla göz
kuruluğuna yol açmaktadır. Bilgisayarda okumanın, kitap
okumaya göre göz açısından daha yorucu olduğu ve
bilgisayar, tablet, akıllı telefon kullanımında sık sık ara
verilip, gözlerin dinlendirilmesi gerektiği unutulmamalıdır.
Göz sağlığı için
“20-20-20 Kuralı”
Bilgisayar yoğun kullanımı ile oluşan göz
rahatsızlıklarının tedavisi aslında oluşmadan
önlenmesi için çalışmalar yapılmasıdır;
• İyi bir göz muayenesi ile meibomius bezi iltihabı ve
kuru göz ile savaşılmalıdır.
• Ekran 16-30 inch uzakta olmalıdır. Uzak mesafede
yakınmaların azaldığı bilinmektedir.
• Ekran göz hizasından 10-20 derece aşağıda veya
merkezi 5-6 cm gözden aşağıda olmalıdır.
Baş-boyun yakınmaları böyle daha da azalacaktır.
Ayrıca göz açıklığı azalarak, kuruluk azalıp görme
rahatlayacaktır.
• Amerika’da ulusal iş güvenliği sabah ve öğleden
sonra 15 dakika ara verilmesini öneriyor. Ancak her
saat en az 2 kez uzaklara bakmak gibi molalar
verilmelidir. Ara verildiğinde yerinden kalkmak, hızlı
adımlarla yürümak, omuz-boyun esnetmeleri
yapmak doğru olur.
• Bilgisayar, tablet ve akıllı telefon kullanılıyorsa,
20-20-20 kuralını uygulayabilirsiniz; 20 dakikada
bir, 20 adım ötedeki bir objeye 20 saniye
bakılmalıdır. Belirli aralıklarla da bilgisayardan
uzaklaşılıp, hareket edilmelidir.
• Çocuklarda gün içerisinde bilgisayar ve tablet
kullanım süresi ve televizyon izleme süresi kontrol
altında tutulmalı, 1 saatlik bilgisayar kullanımı için
20 dakikada bir 5-10 dakika ara vermeleri ve bu
sürede de uzaklara bakmaları , hareket etmeleri
sağlanmalıdır.
• Ofiste ya da evde homojen aydınlatma yapılmış
olmasına dikkat edilmeli, bulunulan ortamın eşit
seviyede aydınlatılmış olmasının, göz için daha az
yorucu olacağı unutulmamalıdır. Ortam ne çok
aydınlık, ne de fazla karanlık olmalıdır. Yansıma
yapıyorsa, perdeler kapatılmalı ya da parlama
önleyici ekran filtresi kullanılmalıdır.
• Ekran ayarlarının uygun olmasına özen
gösterilmeli, yüksek çözünürlüklü ve yüksek tarama
hızlı monitörler kullanılmalıdır.
• İri puntolu ve gözü yormayan karakterler, koyu
renk zeminler üzerinde açık renk karakterler göz
için daha az yorucudur.
• Ekranla çalışırken sık sık göz kırpmak yararlı
olacaktır. Ayrıca doktor önerisine bağlı olarak, göz
kuruluğuna karşı suni gözyaşı damlaları
kullanılabilir.
• Özellikle çocuklarda gözlerin yılda en az bir kez
uzman hekimce kontrol edilmesi yararlıdır. Gözlerde
rahatsızlık hissedilmesi halinde en kısa sürede
uzman hekime başvurulması gerekir.
• Ekranla çalışırken ufak numaralı da olsa gözlük
kullanımı gerekliyse, gözlük takılmalıdır.
• Ofiste ya da evde klima kullanılıyorsa, ortamın sık
sık havalandırılması, nem miktarının optimum
seviyede olması göz sağlığı için de yararlıdır.
Download

Bilgisayar Görsel Sendromu