Beyin eski organizasyonunu hatırlayınca …
Nakledilen el dokunma duyusuna kavuşuyor
Bir insanın eli kopunca ya da kesilince, beyin çok kısa sürede kendisini hızla yeniden organize ediyor,
avuçtan ve parmaklardan gelen duyuları işleyen nöronlar (beyin hücreleri) kendilerine başka iş
bulup,örneğin yüzden gelen uyarılara tepki veriyorlar. Ancak yeni bir çalışma, kişinin kopan eli, ya da bir
kadavradan alınan el yerine dikildiğinde dokunma duygusunun neredeyse normale yakın bir düzeyde
geri gelebildiğini gösterdi.
Kopan, ya da kadavradan sağlanan eli 8-10 saat süren mikrocerrahi ile bileğe tutturmak için cerrahlar
kemikleri, kasları, damarları , sinirleri ve yumuşak dokuyu birleştiriyorlar ve periferal sinirlerin yeniden
gelişmeye başlamasıyla birlikte dokunma duyusu, günde 2 mm hızla önce avuca, oradan da parmak
uçlarına ilerliyor. Ancak elin yerine dikilmesi ve sinirlerin gelişmesi, dokunma duyusunun hemen
kazanılacağı anlamına gelmiyor ve orijinal eldeki duyuya yaklaşması zaman alıyor.
Missouri Üniversitesi’nden
(Columbia, ABD) bilişsel nörolog
Scott Frey, bunu beyin
kabuğunda bir dizi tepe ve
vadiden oluşan ve vücudun çeşitli
yerlerindeki uyarılara duyarlı
“duyu haritası”nın, elin
kopmasıyla duyu girdisi
kesildiğinde, buradan gelen
uyarılara tepki gösterme yetisini
kaybetmesine bağlıyor.
Dolayısıyla dikilen elde dokunma
duyusunun yeterince gelişmesi
için, beyindeki haritanın da eski
şeklini alması gerekiyor.
Frey, hipotezini sınamak için elleri bilekten kesilmiş sekiz kişiyle bir deneme gerçekleştirmiş.
Deneklerden dördüne, kazadan hemen sonra kopan elleri takılmış. Öreki dördüneyse kazadan 2 ile 14 yıl
arasında değişen sürelerden sonra kadavrlardan el nakli yapılmış. Deneklerden araştırmacıların ince bir
telle dokundukları noktaları, ellerindeki bir boyalı kalemle işaretlemeleri istenmiş. Sonuçta, deneklerin
dördünün doğru noktaları neredeyse sağlıklı insanlarınki kadar yakın işaretledikleri görülmüş.
İşaretlemedeki isabet, ameliyat sonrası geçen sürenin uzunluğuyla örtüşüyor. Yani, el yerine takıldıktan
sonra geçen süre ne kadar uzunsa, dokunma duyusunun geri kazanımı o kadar yüksek oluyor.
Gerikazanım için gereken uzun süre de, yalnızca kopmuş elin değil, beynin de dokunma duyusu için
kendini yeniden uyarlaması gerektiğini ortaya koyuyor.
Raşit Gürdilek
KAYNAKLAR:
“People with hand transplants can gain near-normal sense of touch”, Science Online, 19 Kasım 2014
ETİKETLER:
Dokunma, dokunma duyusu, el nakli
Download

Nakledilen el dokunma duyusuna kavuşuyor