MERKEZ BANKASI TARAFINDAN İHRAÇ EDİLEN
YASAL DİJİTAL PARAYA DOĞRU
Kavramın tanıtılması
Kaydileştirme yıllardan beri ödemelerde önemli bir yer tutmaktadır. Son on yılda 200’ü
aşkın mobil ödeme sistemi geliştirilmiştir. Çoğu durumda bu sistemler bir hesaptan
diğerine havalelerden oluştuğu için, aslında yazılı paranın bilgisayarlaştırılmış bir
türüdür. Açıkçası, ticari bankalar ve cep telefonu operatörleri tarafından kullanılan
«paranın» ya da banka kartları, dijital cüzdanlar ve dijital transferlerin gerçek parayla
hiç ilgisi yoktur. Gerçek paranın bir değeri olması için itfa edilmesi gerekmez: ihraççısı
tarafından itfa edilmesine gerek kalmadan değerini korur ve dolaşımda kalabilir.
Yakın geçmişteki gelişmeler bankacılık, kara para aklama, mali politika ve ticaret
alanlarındaki mevcut düzenlemelerin özel sektörce çeşitli biçimlerde ihraç edilen
dijital parayı her zaman denetleyemediğini göstermektedir.
İtibari para kaydileştirme bağlamında modernizasyondan pek etkilenmemiştir. Son
dönemlerde görülen Bitcoin benzeri girişimler yüksek volatiliteleri ve kullanıcıları
koruma açısından eksiklikleri nedeniyle ancak çok kısıtlı sayıda kullanıcıya çekici
görünmüştür. Bunların yanı sıra, yüksek bir dolandırıcılık riski de bulunmakta ve
düzenleyiciler böylesi gelişmelere ayak uydurup düzenlemede yetersiz kalmaktadır.
Uygulanabilir tek uzun vadeli çözüm, merkez bankasının yasal ödeme aracı olarak dijital
para ihraç etmesidir. Roberto Giori Company (RGC) tarafından önerilen Giori Digital
Money (GDM) ve Global Standard for Money Technology (GSMT) işte tam da budur.
GDM ve GSMT kavramları merkez bankalarının yasal ödeme aracı olarak dijital para
ihracını kolaylaştırmak ve evrensel ödeme sistemlerinin bir parçası olarak dijital parayı
maliyet etkin ve kapsamlı bir çözüm aracı kılmak için özel olarak geliştirilmiştir. Akıllı
telefonlar önümüzdeki birkaç yılda daha da akıllı, fiyatları daha da makul olacaktır. Bu
durum cep telefonlarının sadece para transferi için kullanılmasına olanak sağlamakla
kalmayacak, yasal ödeme aracı olan parayla yapılan ödemelerin ve dolaşımdaki para
miktarının azalmasına neden olarak, GDM ve GSMT’nin nihai hedefine ulaşmasını
mümkün kılacaktır. Ödeme yapmak için giderek daha çok kullanılmakta olan cep
telefonları, banknot ve madeni para gibi herkesin erişimine açık olmaları sebebiyle
bankayla ilişkisi olmayan kitleye bankacılık hizmeti sağlamakta önemli bir araç olacaktır.
Kaydileştirilmiş itibari para
Başlıca iki para şekli vardır: madeni para ile banknotlardan oluşan itibari para ve banka
hesaplarındaki kayıtların temsil ettiği basılmış para. İtibari para gerçek bir değere
sahip değildir ve değeri kullanıcıların ihraççıya (merkez bankası aracılığıyla yetkililer)
duydukları güvene dayanır.
Amacımız itibari paranın kaydileştirilmesi, ihracı ve transferi için bilgisayara dayalı
bir çözüm sağlamaktır. Hiçbir hesaba kaydedilmeyip bir mobil cihazda saklanır ve
bankacılık sisteminden geçmeye gerek kalmadan bir kullanıcıdan diğerine telefonla
aktarılır. İtibari para olduğu için banka hesaplarının değil, para birimlerinin
oluşturulması ya da aktarılmasından söz edilir.
Fiziki para karşısında geçerli bir seçenek olması için, dijital paranın da itibari paranın
belirleyici özelliği olan kullanıcı güvenini kazanması ve aynı niteliklere sahip olması
gerekir. Kısacası, yeteri derecede güvenli olmalıdır.
Tüketiciler tarafından yaygın olarak kullanılması için esnek olması ve - içerdiği teknik
kısıtlamalarla birlikte - herkes tarafından kabul edilmesi, kullanılması kolay, etkin ve
güvenilir olması lazımdır. Bankalar esnekliğini ve tüm ödeme sistemleri tarafından
kabul edilirliğini ölçebilmelidir.
Roberto Giori Company tarafından sunulan dijital çözümler
Roberto Giori Company özellikle dijital çağda paranın önündeki zorlukları incelemek
ve mobil teknolojiye dayalı güvenli çözümler sağlamak için kurulmuştur.
Sistem iki farklı yapı taşı olan GDM ve GSMT üzerine kuruludur.
Giori Digital Money (GDM) tıpkı basılı banknotlar gibi dijital orijinali (Giori Nota)
«yaratan» merkez bankasında yerleşik platformdur. Dolaşımdaki her banknot (e-not)
için özgün ve güvenli bir algoritmadan oluşur. Bu, dijital para yaratma sistemi içindeki
ilk yapı taşıdır. GDM, dijital banknotların tüketici bankalarına ve diğer mali platformlara
güvenli dağıtımına imkan veren sistemin özüdür.
GDM her dijital banknota belirli bir numara atayarak ihraç edilen her dijital
banknotun (e-not) gerçekliğini garanti eder. GDM ihraç edilen her e-notun kaynağını
ve gerçekliğini de kontrol edebilir.
GDM, diğer tüm dijital paraların aksine yasal ödeme aracı olan (sabit nominal değere
sahip) bir para birimi oluşturan ve merkez bankası tarafından kaydileştirilmiş bir para
olarak ihraç edilmiş dijital paradır.
Global Standard for Money Technology (GSMT) dijital banknotların diğer platformlara
dağıtımı için gerekli diğer tüm işlevleri yöneten platformdur. Herhangi bir ülkede geçerli
düzenleme ve denetim çerçevesine uyum için gerekli işlem izlenebilirliği ve çevrimiçi
denetimlerde oynayacak önemli bir role de sahiptir. GSMT ile dijital parayı özel sektör
değil, merkez bankası ihraç eder. Bu bakımdan GDM sanal değil, merkez bankası
tarafından dijital olarak ihraç edilmiş gerçek bir para birimidir.
GDM ile merkez bankası tıpkı madeni para ve banknotlarda olduğu gibi son kredi
veren olarak kalır. GDM yasal ödeme aracı olduğu için, her transferden sonra merkez
bankasına geri getirmeye gerek kalmadan, serbestçe değiş tokuş edilebilir. GSMT
sistemi tedavüldeki dijital paranın geçerliliğini denetleyecek kontrollere imkan verir.
Bir başka avantaj da, ulusal desteğe sahip bu para biriminin cep telefonu teknolojisi
kullanımına dayanmasıdır. Banka hesabı gerektirmez ve bugün herkes cüzdanlarında
farklı kupürlerde basılı banknot taşıdığı gibi telefonlarında da bu para biriminden
farklı değerde e-notlar bulundurabilir.
Düzenleme ve denetleme çerçevesi gereği
Fiziki parada olduğu gibi, dijital para ihracı da çok önemli bir projedir. Kabul
edilmesini, istikrarını ve güvenilirliğini sağlamak için yeni bir düzenleme ve denetim
mekanizmasının kurulmasını gerektirir.
Mevcut Avrupa düzenlemeleri elektronik paraya özel operatörlerce yönetilen bir
ödeme aracı olarak yaklaşmaktadır.
Elektronik para yasal bir ödeme aracı olacaksa, para birimleri ve merkez bankaları
için yeni bir çerçevenin benimsenmesi gerekecektir. Uygulamada, Avrupa Birliğinin
İşleyişi hakkında Antlaşmanın «Avrupa Merkez Bankası ve ulusal merkez bankaları
tarafından ihraç edilen banknotlar Birlik içinde yasal ödeme aracı statüsüne sahip
tek notlar olacaktır» hükmünü içeren 128. maddesinin değiştirilmesi gerekecektir.
Yeni düzenleme mekanizması bu tekeli yeni dijital para ihracını kapsayacak şekilde
genişletmelidir. Avrupa Merkez Bankasının yasal ödeme aracı olan bu yeni dijital
paraya yeni kurallar uygulaması gerekecektir.
Dijital para transferinin veri güvenliği ve veri koruma, iş sürekliliği bağlamında da
yeni standartlar oluşturulmalı, böylelikle ticari banka ve finansal hizmet sağlayıcıların
bu kurallara uymaları sağlanmalıdır.
Mali sistemin kara para aklama ve terör finansmanı için kullanılmasını önleyen yönerge
ve düzenlemeler de üçüncü şahıslar adına yapılan dijital para transferleriyle ilgili
düzenlemeleri kapsayacak şekilde değiştirilmelidir. Bu yeni düzenlemeler özellikle
ödeme hizmetleri sunan şirketlere uygulanacaktır.
Merkez bankaları ve düzenleyici kurullar için avantajları
Banknot ihracından kaynaklanan ve bir bölümü işletme giderleri adı altında merkez
bankasına ayrıldıktan sonra genellikle Devlete ödenen gelire senyöraj ya da darp ücreti
adı verilir.
Tıpkı herhangi bir itibari para gibi, merkez bankasının dijital para ihraç etmesi bu geliri
kesinlikle etkilemez; tek fark, dijital paranın kaydileştirilmiş olmasıdır. İhraç edilen
e-notlar merkez bankası hesaplarında borç olarak gösterilir ve senyörajdan gelir yaratan
üretken varlıklarla dengelenir.
Bir başka önemli avantaj da kara para aklamayla, terör finansmanı ve diğer mali ve
toplumsal sahtekarlıklarla (KDV sahtekarlığı, yasa dışı istihdam, vb.) etkin mücadeleye
imkan veren izlenebilirlik özelliğidir.
Tüketici için avantajları
Alıcı tarafından kullanılmadan önce kredi kartları, PayPal veya mobil havaleler gibi
elektronik ödeme sistemlerinin bir hesaptan diğerine aktarılması gerekir. Böylesi
yöntemlerde ödemeyi alan kişinin hem ihraç edene, hem de ödemeyi gönderene
güvenmesi lazımdır. GDM gibi gerçek dijital bir para birimiyle, para bir kişi tarafından
doğruca bir başkasına gönderilir, değerinin itfa edilmesi gerekmez. Yasal ödeme aracı
olan dijital paranın son tahlilde merkez bankasınca desteklenmesi, dijital paranın
küresel ve standart bir bağlamda güvenilirliğini, güvenliğini, konvertibilitesini,
kabulünü ve yaygın kullanımını pekiştirir.
Dünya Bankasının yeni bir raporuna (Küresel Finansal Gelişim Raporu 2014: Finansal
Kapsam) göre teknolojik yeniliklerden, örneğin mobil telefon veya mobil banka
hizmetlerinden ilk yararlananlar, düşük gelirli kişilerdir. Bu yenilikler bankacılık
hizmetlerinin daha ucuz ve yoksullar, kadınlar ve başta geleneksel banka şubelerinin
bulunmadığı uzak ve seyrek nüfuslu olmak üzere, kırsal alanlarda oturan insanlar için
daha erişilebilir olmasını sağlamaktadır. Bu nedenle GDM – GSMT sistemi bankayla
ilişkisi olmayan kitlesinin kalabalık ya da bankacılık hizmetlerinin gelişmemiş veya
güvenilmez olduğu ülkelerde tüketiciler için özel bir avantaj sağlar. GDM, bir cep
telefonunun SİM kartında saklanan, parasal değere sahip, kaydileştirilmiş dijital paradır.
Bu durum, GDM – GSMT sisteminin işlem giderleri bağlamında çok daha maliyet
etkin ve çevre dostu olmasını sağlar.
Devlet için avantajları
Avro ve Dolar bölgelerinde itibari para üretim gideri yılda 100 milyar avro/dolar
olarak tahmin edilmektedir. Baskı gideri olmayacağı ve ihraç giderleri de büyük
oranda azalacağı için, kaydileştirilmiş itibari paranın sabit giderleri senyöraj gelirleri
üzerinde kağıt banknot ihracına kıyasla çok daha az etki yapacaktır. Bu durum, Devlet
için önemli bir kar potansiyeli anlamına gelmektedir.
İşlemlerin kesinlikle yasal bir çerçeve dahilinde izlenebiliyor olması sadece devlet
bütçelerini değil, suç faaliyetlerini de etkileyen kara para aklama, terör finansmanı ve
diğer mali ve toplumsal sahtekarlıklarla etkin mücadeleye imkan verir.
Bankacılık sistemi üzerinde etkileri
Dijital ödeme sistemlerinin yönetiminde ve fiziki para işlemlerinde neden olacağı
giderler dışında, kaydileştirilmiş dijital para ihracının bankacılık sisteminin ekonomi
içindeki rolünde temel değişiklikler gerektirmez. Kaydileştirilmiş itibari para
kullanımındaki artışla birlikte, itibari paranın yönetiminden ve çok sayıda ATM
bulundurmaktan kaynaklanan faaliyetler azalacaktır.
Bankacılık sistemleri çok gelişmiş ülkelerde itibari para miktarı, basılı para miktarından
düşüktür. İtibari paranın kaydileştirilmesi bu ilişkide önemli oranda bir değişikliğe yol
açmayacaktır. Böylelikle bankalar mevduat toplama ve bunları ekonominin hizmetine
sunma işlerine odaklanabileceklerdir.
Finansal katılım bağlamında, GMT ticari bankaların şube bulundurmadıkları
bölgelerde oturan ve banka hesabı bulunmayan insanlara erişim için değerli bir
ekonomi aracı olacaktır.
Ticari bankaların mobil banka hizmetleri sağlamak yolundaki çabaları övgüye değer
olup, ATM sayısı kısıtlı ülkelerde etki yarattığı kesindir. Ne var ki bu durum dünya
üzerinde banka hesabı bulunmayan veya banka hesapları bulunmasına rağmen,
mevcut sistemler birbiriyle uyuşmadığı ve sadece belirli banka gruplarıyla sınırlı
olduğu için başka bankalarda hesabı olanlara ödeme yapamayan büyük çoğunluğun
sorununu çözememektedir. Ticari bankalarca sağlanan banka hizmetleri bugün toplu
taşımada kullanılan ve nakit olarak ödenenler gibi çok düşük tutarlar için asla çözüm
olamayacaktır.
GSMT ticari bankalarla rekabet amacını taşımamakla birlikte, banka hesabı
bulunmayanlara bankacılık hizmeti sağlama açısından ticari bankalar için değerli bir
araç olabilir.
Herhangi bir ilave altyapı gerektirmeyen, bütünüyle entegre bir dijital sistem olan
Giori Digital Money, etkin para transferi için gerekli bilgi akışını kolaylaştıracak, cep
telefonunun çok yönlülüğü sayesinde her an, her yere para havale etmek gibi eşsiz bir
avantaja sahip olacaktır.
Son on yılda yaklaşık 200 mobil ödeme sistemi geliştirilmiştir. Bunlardan hiçbiri bir
merkez bankası tarafından yasal ödeme aracı olarak ihraç edilmiş dijital para değildir.
Bu sistemlerden hiçbiri basılı banknotları dijital paraya, ya da dijital parayı basılı
banknota dönüştüremez. GSMT®, bir düzenleme ve izleme çerçevesi ve tek bir sistem
içinde güvenilir ve güvenli işlemler için küresel bir uluslararası standart sağlamak üzere
geliştirilmiştir. Özellikle banka hesabı olmayan kalabalık kitlelere sahip ülkelerin ilgi
alanına girer ve gerekli basılı banknot sayısını önemli ölçüde azaltır.
GSMT standardı dünyanın dört köşesine çok hesaplı bir havale ücreti karşılığında
dijital finansal işlem akımını daha etkin yönetmek için hem cep telefonu operatörleri
hem de finansal kurumlar tarafından kullanılabilir.
Amacım nakitsiz bir toplum değil, daha az nakit kullanan bir toplum
yaratmaktır.
Roberto Giori
Başkan
The Roberto Giori Company Ltd (İsviçre)
[email protected]
The Roberto Giori Company Ltd
46, av Général Guisan • CH-1009 PULLY • [email protected] • www.robertogioricompany.com
Download

merkez bankası tarafından ihraç edilen yasal dijital paraya doğru