OTEKON’14
7. Otomotiv Teknolojileri Kongresi
26 – 27 Mayıs 2014, BURSA
DÖRT TEKER KONTROLLÜ DİREKSİYON SİSTEMİNDE BULUNAN
LİNEER AKTÜATÖRÜN SES KALİTE İYİLEŞTİRME ÇALIŞMASI
Emin Erensoy*, Caner Sevginer*, Deniz Yazgaç*
*
Hexagon Studio, KOCAELİ
ÖZET
Bu çalışmada ses kalitesinden, metriklerinden ve ses basıç seviyesine göre farklılıklarından bahsedilmiştir. Dört
teker kontrollü direksiyon sisteminde bulunan lineer aktüatörün neden olduğu gürültü hem jüri değerlendirilmesi hem
de ses kalite metriklerine göre incelenip iyileştirmesi yapılmıştır. Buna ek olarak, yapılan bu çalışmalar sırasında sesin
keskinliği (sharpness) lineer aktüatör için jüri değerlendirmesine göre en ideal ses kalite metriği olarak diğer metrikler
arasından seçilmiştir.
Anahtar kelimeler: Ses kalitesi, dört teker kontrollu direksiyon sistemi, lineer aktüatör
SOUND QUALITY IMPROVEMENT STUDY OF A LINEAR ACTUATOR IN A FOUR-WHEEL STEERING
SYSTEM
ABSTRACT
In this study, sound quality, its metrics and differences with sound pressure level are stated. The noise of linear
actuator in a four-wheel steering system is examined and improved according to both sound quality metrics and jury
evalution. Additionally the most ideal sound quality metric, i.e. sharpness for linear actuator, is also chosen.
Keywords: Sound quality, four-wheel steering system, linear actuator
Ses kalitesi metriklerinin yanı sıra jüri testi de ses
kalite değerlendirmeleri için önemli bir öğedir. Tek
başına ses kalite metrikleri jüri testi olmadan yetersiz
kalabilir. Jüri değerlendirmeleri paralelinde öne çıkan ses
kalite metrikleri testlerde değerlendirilir [1].
1. SES KALİTESİ
Ses kalitesi, bir ürün sesinin (gürültüsünün) müşteri
tarafından algısal olarak ne kadar kabul edilebilir
olduğunu gösteren bir metriktir. Başka bir deyişle daha
çok kabul edilebilir ses, daha iyi ses kalitesi anlamına
gelir. Ses kalitesi terimi, bir ürünün ses açısından
yeterliliğini de ifade eder. Bu da yine müşterinin algısı
referans alınarak değerlendirilir. Bundan dolayı daha
düşük gürültü (ses) seviyesi, her zaman daha iyi ses
kalitesi anlamına gelmez [1].
1.1 Sesin Keskinliği (Sharpness)
Sesin keskinliği, gürültünün yüksek frekanslı içeriğini
tanımlayan metriktir. Gürültünün yüksek frekanslı
katkısının fazla olması “sesin keskinliği”nin fazla
olmasına neden olmaktadır. Bu nedenle gürültünün
yüksek frekanslı katkısının fazla olduğu ürünlerde sesin
keskinliği, önemli bir ses kalitesi metriğidir. Sesin
keskinliğini “acum” olarak tanımlanan metrik ile
değerlendirilmektedir [1,2].
Birçok ses kalite metriğinin arasından otomotiv
sektöründe en etkin olarak sesin keskinliği (sharpness),
sesin dalgalanma kuvveti (fluctuation strength), sesin
pürüzlülüğü (roughness), sesin uğultusu (booming) ve
sesin gürlüğü (loudness) kullanılmaktadır [1].
1
Sesin keskinliği hissedilen hoşnutsuzluğun ve
rahatsızlığın
hesaplama
metriği
olarak
da
kullanılmaktadır. Otomotiv sanayisinde de içten yanmalı
motor gibi gürültü kaynaklarını değerlendirmek amacıyla
kullanılan bir ses kalite metriğidir [1,2].
2. METOT
Şekil 1’de görülen dört teker kontrollü direksiyon
sistemine sahip Concept V1 aracında bulunan lineer
aktüatörün özellikle ilk çalışması sırasında ortaya çıkan
gürültü nedeniyle şikayetler ortaya çıkmaktadır. Bu
yüzden araç üstünde test yapmak yerine parça bazlı
olarak hem seviye hem de ses kalitesinin iyileştirme
çalışması yapılmıştır.
1.2 Sesin Uğultusu (Booming)
Sesin uğultusu, hesap metodu bakımından sesin
keskinliğine benzemektedir. Ancak gürültünün düşük
frekanslı içeriğini tanımlayan bir metriktir. Kısaca
gürültünün düşük frekanslı katkısının fazla olması “sesin
uğultusu” nun fazla olmasına neden olmaktadır. Bundan
dolayı sesin keskinliğinin zıttı olarak düşünülebilir [1].
Sesin otomotiv sanayisinde içten yanmalı motor vb.
gürültü kaynaklarını değerlendirmek amacıyla kullanılan
yararlı bir ses kalite metriğidir [1,2].
1.3 Sesin Gürlüğü (Loudness)
Sesin gürlüğü, sesin enerji içeriğinin dinleyicide
bıraktığı algısal bir metriktir. Desibel (dB) metriğine
benzer olmakla beraber desibel (dB) metriğinin
logaritmik yapısı nedeniyle ses gücü seviyesi iki katına
çıktığında sadece 3 dB artış gösterir ve frekanstan
bağımsızdır. Ancak sesin gürlüğü metriği frekansa bağlı
olarak da değerlendirilir. Örneğin insan, kulağı yapısı
nedeniyle 20 Hz’deki 40 dB saf tonu 1 kHz’deki 40 dB
saf tona göre daha düşük algılar [1]. Sesin gürlüğünün
seviyesi, 1 kHz’deki saf tonun ses basınç seviyesi esas
alınarak tanımlanmış olup birimi “phon”dur [1,2]. Sesin
gürlüğü birimi olan “phon” dışında literatürde “sone”
birimi de kullanılmaktadır.
Şekil 1. Concept V1
Değerlendirme Şekil 2’de de görülen test düzeneği
kullanılarak 6 farklı iterasyon yapılmıştır. Testler, en
yüksek ortam gürültüsü lineer aktüatörün gürültüsünden
en az 10 dB(A) düşük olan bir ortamda yapılmıştır.
Ayrıca yapılan iterasyonlarda elde edilen ses kayıtlarını
bir jüri ekibi tarafından da değerlendirilmiştir.
1.4 Sesin Pürüzlülüğü (Roughness)
Sesin pürüzlülüğü, sesin genliklerindeki 15 – 300 Hz
aralığındaki ani değişimlerinin modülasyonunu gösteren
bir ses kalite metriğidir. Birimi “asper” olarak
tanımlanmıştır. 60 dB’lik 1000 Hz’deki bir tonun 70
Hz’de ürettiği modülasyon bir asper olarak
tanımlanmaktadır.
Sesin
pürüzlülüğü,
otomotiv
sanayisinde
motor
vb.
gürültü
kaynaklarını
değerlendirmek amacıyla kullanılan bir ses kalite
metriğidir [1,2].
Şekil 2. Test Düzeneği
1.5 Sesin Dalgalanma Kuvveti (Fluctuation Strength)
Testler ve jüri değerlendirmesinin sonucunda elde
edilen korelasyonlar sesin keskinliği (sharpness), sesin
dalgalanma kuvveti (fluctuation strength) ve sesin
pürüzlülüğü (roughness) metriklerinde elde edilmiştir. Bu
yüzden bu çalışmada bu metriklere göre sonuçlar
paylaştırılmıştır. Elde edilen ses basınç seviyesi ve ses
kalitesi metrikleri jüri değerlendirmesi karşılaştırmalı
sonuçları Şekil 3, Şekil 4, Şekil 5 ve Şekil 6’da
paylaşılmıştır. Jüri değerlendirmesinde değerler 0 – 10
aralığında verilmiştir.
Sesin dalgalanma kuvveti, hesap metodu bakımından
sesin keskinliğine benzemektedir. Ancak genlikteki 20
Hz’e kadar olan değişimlerin modülasyonunu gösteren
bir ses kalite metriğidir. Sesin dalgalanma kuvvetiyle
pürüzlülüğü arasında net bir çizgi yoktur. Bazı şartlarda
birbirleriyle
karıştırılmaları
mümkündür.
Sesin
dalgalanma kuvvetinin birimi “vacil”dir. 60 dB’lik 1000
Hz’deki bir tonun 4 Hz’de ürettiği modülasyon bir vacil
olarak tanımlanmaktadır.
2
İterasyonlarda farklı akustik sönüm ve akustik yalıtım
özelliğindeki malzemelerle bu malzemelerinin farklı
kalınlıktaki uygulamalarının kombinasyonları göz önüne
alınarak denemeler yapılmıştır.
Elde edilen değerler yardımıyla yapılan jüri
değerlendirmesi sonucunda en ideal ses kalite metriğinin,
sesin kesinliği (sharpness) metriği olduğu (R2 = 0,9918)
görülmüştür. Tablo 1’de R2 özet tablosu da görülebilir.
Şekil 6. Sesin Keskinliği - Jüri Değerlendirmesi
Karşılaştırması
Tablo 1. R2 Özet Tablosu
Sesin Dalgalma Kuvveti
[Fluctuation Strength (vacil)]
Sesin Pürüzlülüğü
[Roughness (asper)]
Sesin Keskinliği
[Sharpness (acum)]
Şekil 3. Ses
Karşılaştırması
Basınç
Seviyesine
Şekil 4. Sesin Dalgalanma
Değerlendirmesi Karşılaştırması
Göre
Kuvveti
0,5694
0,9918
3. SONUÇ
İterasyon
-
0,3648
Ses basınç seviyesinin değerlendirmesi tek başına
ürünün ses kalitesinin ölçülmesi açısından yetersiz
kalmaktadır. Bundan dolayı bu çalışmaya konu olan
lineer aktüatör üzerinden yapılan uygulamalar için hem
doğru ses kalite metriğinin belirlenmesi hem de doğru
uygulamanın seçim çalışması yapılmıştır. Sonuç olarak 6
numaralı iterasyonda hem ses seviyesi hem de sesin
keskinliği (sharpness) ses kalite metriğine göre en iyi
uygulama olduğu tespit edilmiştir. Ancak araç
seviyesinde yapılan değerlendirmede paketleme, ağırlık
ve maliyet çalışması sonucuna göre ideal iterasyonun
uygulanmasına karar verilmiştir. Ek olarak lineer aktüatör
üzerinde yapılan denemelerde akustik sönüm yerine
akustik yalıtımın arttığı iterasyonların daha iyi sonuç
verdiği görülmüştür.
Jüri
KAYNAKLAR
1. http://www.acoustics.salford.ac.uk/res/cox/sound_q
uality/
2. Zwicker, E., Fastl, H., 2006, “Psychoacoustics:
Facts and Models”, 3rd Edition
3. Head Acoustics, 2013, “Head Analyzer Artemis –
Help Tools”
Şekil 5. Sesin Pürüzlülüğü - Jüri Değerlendirmesi
Karşılaştırması
3
4
Download

dört teker kontrollü direksiyon sisteminde bulunan