GÖZALTI, ARAMA, EL KOYMA İŞLEMLERİNİN USUL VE ESASLARI
Anayasamızın 2. maddesinde öngörüldüğü gibi Türkiye Cumhuriyeti bir
hukuk devleti olup, Anayasamız ve tarafı olduğumuz Avrupa İnsan
Hakları Sözleşmesi’nde düzenlenen temel hak ve özgürlükler içinde yer
alan “suçsuzluk karinesi, kişi hürriyeti ve güvenliği, konut
dokunulmazlığı” hakları bir kişinin üzerinin, ev, işyeri ya da arabasının
aranmasını, buralardaki eşyalarına el konulmasını ve de kişinin
gözaltına alınmasını belirli usul ve kıstaslara bağlamıştır.
Girişte özet olarak, bu usul ve kıstasları kısaca şöyle özetleyebiliriz:

Herkes konut dokunulmazlığı hakkına sahiptir,

Konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama, ancak hakim kararı veya
gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri ile yapılabilir,

Bir eşyaya el koyma, Hakim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde
Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hallerde ise kolluk amirinin yazılı emri
ile, kolluk görevlileri, el koyma işlemini gerçekleştirebilir.

Gözaltına alma, bu tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olmasına ve kişinin bir suçu işlediği
şüphesini gösteren somut delillerin varlığına bağlı olarak Cumhuriyet Savcısı emri ile yapılabilir.

Gözaltı süresi kural olarak 24 saattir ancak toplu olarak işlenen suç soruşturmalarında azami 96
saate kadar uzatılabilir.
1. GÖZALTINA ALMA İŞLEMİ
Gözaltına alma Ceza Muhakemesi Kanunu’nda düzenlenmiş tedbirlerdendir. Bu tedbir kişi hürriyeti
hakkına getirilmiş yasal istisnalardandır.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 91. maddesinde düzenlenen Gözaltına Alma işleminin usul ve şartları
şöyledir:

Gözaltına alma, bu tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olmasına ve kişinin bir suçu
işlediği şüphesini gösteren somut delillerin varlığına bağlıdır,


Gözaltına alma kararı Cumhuriyet Savcısı tarafından verilir
Gözaltı süresi kural olarak 24 saattir,
1

Toplu olarak işlenen suçlarda, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının
çokluğu nedeniyle; Cumhuriyet savcısı gözaltı süresinin, her defasında bir günü geçmemek
üzere, üç gün süreyle uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir. Böylelikle süre azami 96
saate (4gün) kadar uzatılabilir,


Gözaltı süresinin uzatılırsa bu karar gözaltına alınana derhal tebliğ edilir,
Yakalama işlemine, gözaltına alma ve gözaltı süresinin
uzatılmasına ilişkin Cumhuriyet savcısının yazılı emrine
karşı, yakalanan kişi, müdafi veya kanuni temsilcisi, eşi ya
da birinci veya ikinci derecede kan hısımı, hemen serbest
bırakılmayı sağlamak için sulh ceza hakimine itiraz
edebilir,

Kişi gözaltına alındığı veya gözaltı süresinin uzatıldığı hususunu gecikmeksizin bir yakınına
veya belirlediği bir kişiye haber vermek hakkına sahiptir,

Gözaltına alınan kişiye yasal haklarını bildiren bir form verilip imzalatılmak zorundadır,

Kişi, gözaltı süresi içerisinde ya serbest bırakılmak ya da sorgu için mahkemeye sevk edilmek
zorundadır.
GÖZALTINA
ALINMANIZ
DURUMUNDA
BU
DURUMU
YAKINLARINIZA BİLDİRMEK HAKKINIZI KULLANIN
2. ARAMA ve EL KOYMA İŞLEMİ
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Anayasamıza göre herkes konut dokunulmazlığı hakkına
sahiptir. Buna göre kimsenin evi, işyeri, aracına izinsiz girilemez ve buralarda arama yapılamaz.
Anayasamızın
21.
maddesine
göre
“Kimsenin
konutuna
dokunulamaz. ... usulüne göre verilmiş hakim kararı yahut
gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili
kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; kimsenin konutuna
girilemez, arama yapılamaz ve buradaki eşyaya el konulamaz.”
Arama tedbiri Ceza Muhakemesi Kanunu’nda daha ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir. Buna göre:
2

Yakalanabileceği veya suç delillerinin elde edilebileceği hususunda somut delillere dayalı
kuvvetli şüphe varsa; şüphelinin veya sanığın üstü, eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer
yerler aranabilir.

Konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama, Hakim kararı veya
gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri ile yapılabilir.
BUNA
GÖRE
EV
GÖREVLİLERİNİN
YA
DA
ARAMA İÇİN
İŞYERLERİNE
KOLLUK
GELMESİ DURUMUNDA
ÖNCELİKLE GÖREVLİLERİN KİMLİKLERİNİ SORMAK VE
ARAMA KARARINI GÖRMEK HAKKINA SAHİPSİNİZ.

Arama karar veya emrinde;
a) Aramanın nedenini oluşturan fiil,
b) Aranılacak kişi, aramanın yapılacağı konut veya diğer yerin adresi ya da eşya,
c) Karar veya emrin geçerli olacağı zaman süresi ,
d) Aranılacak eşyanın elde edilmesi halinde el konulup konulmayacağı hususları açıkça
gösterilir.
BUNA GÖRE KARARDA BELİRTİLEN KİŞİNİN SİZ OLUP
OLMADIĞINI, KİMLİK BİLGİLERİNİ, KARARDA BELİRTİLEN
ADRESİN DOĞRU OLUP OLMADIĞINI, KARARIN TARİH VE
SAATİNİ
UYGUN
OLUP
OLMADIĞINI,
ARANILACAK
EŞYALARIN NELER OLDUĞUNU DİKKATLİCE KONTROL
EDİNİZ.

Arama işlemi bir tutanağa bağlanır. Tutanakta;
a) Arama kararının tarih ve sayısı, hakim kararı yoksa verilmiş olan yazılı emrin tarih ve
sayısı ile emri veren merci,
b) Aramanın yapıldığı yer, tarih ve saat, (İşleme başlama ve Bitiş Saati)
c) Aramanın konusu,
d) Araçta, konutta, işyeri ve eklentilerinde arama yapılmışsa, aracın plaka numarası, markası,
konutun, işyerinin ve eklentilerinin açık adresi,
e) Aramanın sonuçları, el konulan suç eşyasına ilişkin belirleyici bilgiler
f) Arama sonucunda yaralanma veya maddi bir zarar meydana gelip gelmediği,
g) Arama işlemini yapanların adı, soyadı, sicili ve unvanı, hususları yer almak zorundadır.
3

Tutanak arama işlemine katılmış olanlar ve hazır bulunanlarca imzalanır. Tutanağın bir sureti
ilgiliye verilir.
TUTANAKTA BU HUSUSLARIN OLUP OLMADIĞINI, İŞLEME
BAŞLAMA VE SON VERME SAATLERİNİN DOĞRU YAZILIP
YAZILMADIĞINI, EL KONULAN EŞYALAR VARSA DOĞRU
OLARAK
TUTANAĞA
GEÇİRİLİP
GEÇİRİLMEDİĞİ
HUSUSLARINI KONTROL EDİNİZ. GERÇEĞİ YANSITMAYAN
YADA ANLAŞILMAYAN HUSUSLAR VARSA İTİRAZİ KAYIT
KOYARAK İTİRAZLARINIZI TUTANAĞA YAZINIZ, KOLLUK
GÖREVLİSİ
BUNA
MÜSAADE
ETMİYORSA
TUTANAĞI
İMZALAMAYINIZ.

Cumhuriyet savcısı hazır olmaksızın konut, işyeri veya diğer kapalı yerlerde arama
yapabilmek için o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur.

Arama sonunda, el konulan eşyanın tam bir listesi yapılarak resmi mühürle mühürlenir. Bu
eşyanın resmi mühürle mühürlendiğine dair tutanak tanzim edilerek, bir sureti ilgilisine
verilir.
EL
KONULAN
EŞYA
LİSTENİN
GERÇEĞİ
YANSITIP
YANSITMADIĞI VE EL KONULAN EŞYALARIN MÜHÜRLEME
İŞLEMİNİN YAPILIP YAPILMADIĞI KONTROL EDİLMELİDİR.
ARAMA
YAPAN
YANLARINDAN
GÖREVLİLERE
AYRILMAYINIZ,
NEZARET
SİZE
AİT
EDİNİZ,
OLMAYAN
EŞYALARA KESİNLİKLE DOKUNMAYINIZ)

Aranacak yerde bulunan kişilerin özel hayatlarına ve mallarına gereken azami özen gösterilir.
(Yönetmelik Md 30)

Adli aramalar kural olarak gündüz yapılır. Konut, işyeri veya diğer kapalı yerlerde, kural
olarak gece arama yapılması yasaklanmıştır (CMK m. 118/1). Bunun nedeni, kişinin gece
vakti konut ve işyerinde veya diğer kapalı yerlerde rahatsız edilmek istenmemesi ve bu
bakımdan kişinin konutunda özgürce yasama hakkına saygıdır. Esasen bu Anayasa ile koruma
altına alınmış konut dokunulmazlığı hakkının bir yansımasıdır. Ancak, suçüstü veya
4
gecikmesinde sakınca bulunan haller ile yakalanmış veya gözaltına alınmış olup da firar eden
kişi veya tutuklu veya hükümlünün tekrar yakalanması amacıyla gece arama yapılmasına
olanak tanınmıştır (CMK m. 118/2)
Gece araması, suçüstü, firari eden kişiyi yakalamak gibi çok
sınırlı hallerde yapılabilir.

Aramada bilgisayarlara el konulması halinde içindekilerin bir kopyası ilgiliye verilmek
zorundadır.

Aranacak yerlerin sahibi aramada hazır bulunabilir; kendisi bulunmazsa temsilcisi
veya ayırt etme gücüne sahip hısımlarından biri veya kendisiyle birlikte oturmakta
olan bir kişi veya komşusu hazır bulundurulur.

Kişinin avukatı da aramada hazır bulunabilir.
3. EL KOYMA İŞLEMİ
El koyma, ceza muhakemesinde delil olabilecek ya da ileride müsadere edilebilecek eşya uzerinde
zilyedin tasarruf yetkisinin kaldırılması demektir.
CMK m. 123’e göre ispat aracı olarak yararlı görülen eşyaya el konulabilir.
Hâkim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının,
Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hallerde ise kolluk amirinin yazılı emri ile kolluk görevlileri, el
koyma işlemini gerçekleştirebilirler.
El koyma işlemi bir tutanaga baglanır. Bu tutanakta işlemi gerçekleştiren kolluk gorevlisinin açık
kimligi yazılır (CMK m. 12 /2). El konulan eşyanın tam bir defteri yapılır ve muhurlenir veya bir
işaret konulur (CMK m. 121/3).
5
Download

Yazının tamamını okumak için tıklayınız.