JEOLOJİ VE JEOFİZİK MÜHENDİSLERİ DERNEĞİ
MK-14
KAMUOYU MADEN RAPORU
HAZIRLAMA KILAVUZU
(Uluslararası Standartlara Uygun Maden Arama Sonuçlarını,
Maden Kaynak ve Rezervlerini Raporlama Kılavuzu)
Adil ÖZDEMİR
Jeoloji Yüksek Mühendisi
Ekim 2014
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
2
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
İÇİNDEKİLER
Önsöz............................................................................................................................................................. 3
Giriş ............................................................................................................................................................. 5
Ana İlkeler...................................................................................................................................................... 6
Kapsam.......................................................................................................................................................... 7
Yeterlilik, Sorumluluk ve Hesap Verebilirlik................................................................................................. 8
Maden Kaynak ve Rezerv Sınıfları.............................................................................................................. 11
Jeolojik Güvenilirlik..................................................................................................................................... 11
Ekonomiklik................................................................................................................................................. 12
Rapor Hazırlamada Genel İlkeler................................................................................................................ 13
Maden Arama Raporu Hazırlanması........................................................................................................... 14
Maden Kaynak Tahmini ve Raporlanması................................................................................................... 16
Maden Rezerv Tahmini ve Raporlanması.................................................................................................... 21
Kapsamlı Çalışma........................................................................................................................................ 25
Polimetalik Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve Rezervlerinin Raporlanması............................. 27
Kömür Kaynak ve Rezervlerinin Raporlanması.......................................................................................... 27
Endüstriyel Hammadde Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve Rezervlerinin Raporlanması..................... 28
Kıymetli Taş Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve Rezervlerinin Raporlanması........................................ 29
Cevherli Ayak Dolguları ve Topuklar, Düşük Tenörlü Cevherleşmeler, Stoklar,
Pasa ve Atıkların Raporlanması....................................................................................................... 29
Maden Sahasında Yapılan Değer Biçmenin (Kıymetlendirmenin) Raporlanması...................................... 30
Çizelge 1. Değerlendirme ve Rapor Hazırlama Kriterleri........................................................................... 31
Yararlanılan Kaynaklar................................................................................................................................ 39
EK-1 Genel ve Eşanlamlı Terimler.............................................................................................................. 41
EK-2 Uzman Kişi (UK) Onay Formu............................................................................................................. 42
EK-3 Şirket Uyumluluk Bildirimi................................................................................................................. 45
EK-4 JK-14 Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve Rezerv Raporları Hazırlanırken
Yapılması Muhtemel Hatalar............................................................................................................ 46
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
1
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
2
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
ÖNSÖZ
Doğal kaynaklar, ülkelerin ana zenginlik unsurlarından olup, maden kaynakları da doğal kaynakların
önemli bölümleridir. Ülkeler bu kaynakları esas alan projeksiyonlarını ve kalkınma planlarını, girişimciler ise yatırım risklerini kaynak güvenilirliğini esas alan sınıflandırmalar doğrultusunda yapmak ve
belirlemek durumundadırlar. Bu açıdan, yerkabuğunda doğal halde bulunan madenlerin tanımlanması
ve sınıflandırılması önemlidir.
Dünyada son yıllarda, madencilik faaliyetlerinin planlanmasının ve takvime bağlanmasının önemi
anlaşıldıkça, çıkarılacak madenin tenör ve tonajını tahmin etmek için örnekleme verilerinin kullanımında
bir artış olmuştur. Buna paralel olarak güvenilir kaynak ve rezerv tahmininin önemi de artmıştır. JORC
Standardı (Avustralya Rapor Etme Standardı) ile başlayan modern madencilik döneminde, Maden Kaynak ve Rezervlerinin tahmini ve kamuoyuna rapor edilmesi yönünde artan bir eğilim görülmektedir. Bu
standartlar, Maden Kaynak/Rezervleri tahmin veya sınıflama yöntemlerini düzenlemeden daha ziyade,
jeolojik güvenilirlik ve göz önüne alınması gereken teknik/ekonomik faktörlere göre tenör ve tonaj tahminlerinin yapılabilmesi ve sınıflaması için bir sistem sağlar. Rapor etme standartları; borsa ve mali
kuruluşlar tarafından, Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve Rezervlerinin kamuoyuna rapor
edilebilmesi için gerekli asgari standartlar olarak kabul edilir ve bu konuda en iyi uygulamaları tanımladıkları düşünülür. Bir süredir, ulusal rapor etme yönetmeliklerindeki tanım ve standartların karşılıkları
için uluslararası anlaşmalar yapılmaktadır ve bu durum yaygınlaşarak devam etmektedir. Bu arada borsa
kabul koşulları, söz konusu yönetmeliğe uymayan üyesine yaptırım uygulamayı kabul eden yabancı ülke
meslek örgütlerinin üyelerini de “tanınan” (veya muteber) meslek adamı (uzman kişi eşdeğeri) olarak
tanımlamaktadır. Bu tanınma veya kabul görme zincirinin dışında kalan meslek adamlarının bu konuda
iş yapmaları gittikçe zorlaşmakta ve imkânsız hale gelmektedir.
Ülkemizde Maden Arama Sonuçlarının, Maden Kaynak ve Rezervlerinin raporlanmasında uluslararası standartların kullanılması amacıyla MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu hazırlanmıştır. MK-14
Maden Raporu Hazırlama Kılavuzuna uygun olarak hazırlanan bir rapor, kamu kurumları (MİGEM, MTA
vb.) tarafından istenilen bir rapor değildir.
Kılavuzun hedef kitlesi, hem madencilik sektöründe yatırım yapan(cak) kişi/kuruluşlar hem de madencilik projelerinde görev alacak olan jeoloji, jeofizik ve maden mühendisleridir. Kılavuz, bu bakış açısına uygun olarak hazırlanmaya çalışılmıştır.
Bu kılavuz, kapsamlı ve oldukça uzun süreli bir çalışmanın ürünüdür. Güncel olması amaçlanmış ve
ülkemizde ilk kez yayımlanmıştır. Bu kılavuzun geliştirilme ve güncellenme sürecinin, kılavuzun uygulama aşamasında oluşacak deneyimlerle tamamlanacağı düşünülmektedir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
3
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
4
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
GİRİŞ
Bu kılavuzun amacı, Türkiye’de Maden Arama Raporlarının uluslararası standartlara uygun olarak
hazırlanması, hazırlanan bu raporların şeffaf, tutarlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirilmesini sağlamaktır. Ayrıca, Maden Kaynak ve Rezervlerinin uluslararası sınıflandırma sistemlerine göre sınıflandırılmasıdır.
Bu kılavuzun sağladığı avantajlar şu şekildedir;
1. Sektörel yatırımcılara, madencilik şirket ortaklarına, bankalara, finans kuruluşlarına, İstanbul
Menkul Kıymetler Borsası (Metal ve/veya Maden Borsası) vb. gibi sermaye piyasalarına, saha ve işletme
alım ve satım işlemlerinde değer belirleme (değerleme) sürecinde petrol yatakları ve jeotermal kaynaklar için hazırlanan raporlar ve kamuoyu duyuruları gibi tatmin edici bir temel sağlayacaktır.
2. Bu kılavuzun hazırlanması sürecinde, ülkemizde arama aşamasında olan ve üretim yapılan maden
sahalarının jeolojik yapısı ve projelendirme özellikleri dikkate alındığı için bu kılavuza göre hazırlanan
Maden Arama Raporları, Maden Kaynak ve Rezerv tanımlamaları ülkemiz koşullarına uygun olacaktır.
Aynı zamanda, ülkemizde madencilik sektöründe yatırım ve arama yapan yabancı şirketlerin giderek aktif olmalarından dolayı, hazırlanan raporlar ve raporlarda kullanılan terimler ve tanımlar uluslararası
standartlara uygun olacaktır.
3. Bu kılavuz, bir üretim geçmişi olan projelerin yanı sıra daha önce arama yapılmamış alanlarda
yapılacak çalışmalar içinde kullanılabilecektir.
MK-14 Kamuoyu Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu’nun referansı, sektörel yatırımcıları/potansiyel
yatırımcıları ve danışmanlarını bilgilendirmek amacıyla hazırlanmış olan Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve/veya Rezerv Raporlarıdır.
Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve Rezerv raporları, maden mülkleri (saha ve işletmeleri)
işleten şirketler tarafından hazırlanması uygundur. Raporlar, madencilik alanında uzmanlaşmış şirketler
ve kamu kurumları tarafından da hazırlanabilir ve yayımlanabilir.
Bu kılavuz; Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve Rezervlerinin Raporlanması için hazırlanmış
bir standarttır. Bu kılavuz; Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve Rezervlerinin raporlanması için gerekli
olan bir dizi zorunluluğu kapsar. Maden Kaynak ve Rezervlerinin raporlanmasının nasıl yapılacağına rehberlik eder. Kılavuzda tanımlanan yöntemler, MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu’nun zorunlu bir
parçası değildir. Ancak, bu kılavuza göre hazırlanan bir raporda, bu kılavuzda tanımlanan yöntemlerin
dışına çıkılması durumunda, kullanılan bu yöntemler hakkında açıklayıcı bilgiler bulunmalıdır.
Bu kılavuzdaki önemli terimler ve tanımlamalar, koyu harflerle gösterilmiştir. Bunlar, okuyucuya
yardım ve rehberlik etmek amacıyla hazırlanmıştır.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
5
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Ana İlkeler
4. MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu’nun uygulamasında esas alınan ana ilkeler;
şeffaflık, kapsamlılık ve yeterliliktir.
Şeffaflık : Rapor, okuyucunun anlayabilmesi için yeterli özenle hazırlanmalıdır. Yanlış anlaşılmalara yol açmayacak şekilde açık olmalı ve kafa karıştırıcı bilgiler içermemelidir. Raporu
hazırlayan Uzman Kişinin (UK) bu hususlara dikkat etmesi gereklidir.
Kapsamlılık : Yatırımcıların ve danışmanlarının ilgili rapora konu olan, Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve Rezervleri hakkında makul bir değerlendirme yapabilmeleri için
raporun gerekli tüm bilgileri içermesi gerektiğini belirtir. Gerekli bilgilerin sağlanamadığı durumlarda, kabul edilebilir bir açıklama yapılması gereklidir.
Yeterlilik : Raporun Mesleki Ahlak Kurallarına bağlı, uygun nitelikli, sorumlu ve tecrübeli
bir Uzman Kişi (UK) tarafından hazırlanması gerekir.
Şeffaflık ve Kapsamlılık, kılavuzun yol gösterici temel ilkeleridir. Raporu hazırlayan Uzman
Kişi, Maden Kaynak ve Rezervlerinin Arama Sonuçlarında yeralan varsayımlara açıklayıcı yorumlar getirmelidir.
Uzman Kişi (UK), yatırımcı veya danışmanların Arama Sonuçları, Maden Kaynak veya Rezervleri ile ilgili bütün makul açıklamaları kendisinden özellikle isteyeceklerini göz önünde
bulundurmalıdır. Uzman Kişi (UK); kamuoyu algısını, Maden Kaynak veya Rezerv değerini ekonomik yönden etkileyebilecek herhangi bir yorumun varlığı veya yokluğu karşısında kayıtsız
kalamaz.
5. Çizelge 1’de, Rapor hazırlayan Uzman Kişinin dikkate alması gereken belgelerin kontrol
listesi ve kriterler verilmiştir.
Kılavuzun ilkelerine uyulması kapsamında, Çizelge 1’in ilgili bölümlerinde bulunan yorumlar, Uzman Kişinin belgelerinde “ …ise, neden … ? ” sorusu temel alınarak sunulmalıdır.
Ayrıca, Çizelge 1’in ilgili bölümlerine ait yorumların ilk defa yapılan Maden Kaynakları veya
Rezerv Raporları için “ …ise, neden … ? ” sorusu temel alınarak yapılması gerekmektedir
(Bakınız EK-1 Genel Şartlar). Çizelge 1’de belirtilen öğeler, kamuoyuna bildirildiği en son tarihten itibaren geçerlidir. “ …ise, neden … ? ” sorusu üzerine hazırlanmış bir rapor, yatırımcı
için çözülemeyen durumların veya en kötü sonuçların öngörülmesi açısından emin olacağı bir
yoldur. “ …ise, neden … ? ” terimi, Çizelge 1’in ilgili bölümlerinde listelenen her maddenin ele
alınması gerektiği anlamına gelir. Eğer, bu koşul ihmal edilmişse, Uzman Kişinin belgelerde
bu durumu açıklaması gerekir.
Kılavuzun 19, 27 ve 35. maddeleri ilk defa yapılan veya ekonomik olarak değiştirilmiş Maden Kaynakları veya Rezervleri Arama Sonuçlarının raporu, rapora ek olarak Çizelge 1’in ilgili
bölümlerinin teknik bir özet şeklinde sunulmasını gerektirir.
Bir materyalin değişimi tahmin edilen tonajı, Maden Kaynakları veya Rezervlerinin sınıflandırılmasında değişikliğe neden olabilir. Önemli bir değişiklik olmuş olsa da, mineralizasyon
şekli de dahil olmak üzere konuyla ilgili her türlü durum ele alınmalıdır. Bu değişikliğin, şirketin değeri üzerinde muhtemel bir etkisinin olup olmadığından da bahsedilmelidir.
6
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Kapsam
6. Kamuoyu Raporları; yatırımcıların/potansiyel yatırımcıların veya danışmanlarının
Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynak veya Rezervleri hakkında bilgilendirilmesi amacıyla hazırlanan raporlardır. Raporlar; yıllık ve üç aylık şirket raporlarını, basın bültenlerini,
bilgi notu, teknik belge ve makaleleri, web site ilanlarını ve kamuoyu sunumlarını vb. içermektedir.
Kamuoyu Raporları, Menkul Kıymetler Borsası veya da diğer düzenleyici otoriteler veya
kanuni gereksinimlere göre hazırlanırlar.
MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu; Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve
Rezervlerinin Raporlanması için gerekli minimum standartları içeren bir kılavuzdur. Kılavuz
kapsamında rapor hazırlayan Şirketler, Maden Raporunda mümkün olduğunca kapsamlı bilgi
vermeye teşvik edilmektedir. Rapor, Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve Rezerv hakkında bilgiler içermelidir. Bu bilgilerden bazıları şunlardır ;
- Şirket faaliyet raporları, üçer aylık raporlar ve Menkul Kıymetler Borsası ve/veya yasaların gerektirdiği diğer kuruluşlara verilen raporlar,
- Şirketin web sitesinde bulunan ilanlardaki şirket bilgileri,
- Hisse sahipleri, borsacılar ve yatırım analistleri için brifingler ve sunumlar,
- Çevresel bildirimler, bilgi prospektüsü, bilirkişi raporları ve yatırımcıları bilgilendirmek
amacıyla hazırlanan raporlar,
- Bir önceki Maden Raporundan çıkarılan Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve Rezervlerini
içeren herhangi bir belge (web sayfası da dahil)
Ayrıca, Maden Raporu Uzman Kişi (UK) tarafından onaylı bir açıklama içermelidir.
Kısa yıllık raporlar veya diğer raporları düzenleyen şirketlere, Maden Arama Sonuçları,
Maden Kaynak ve/veya Rezervleri ile ilgili bütün bilgileri rapora dahil etmeleri önerilir. Özet
bilgi sunulması durumunda, bunun bir özet olduğu açıkça belirtilmelidir.
Şirketlerin, MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu’ndan farklı rapor formatlarında raporlarını yayınlamalarının gerekli olabileceği kabul edilmektedir. Bu tür raporların, okuyucuyu
duruma karşı uyaran bir açıklama içermesi tavsiye edilir. Bu kılavuza uyumlu olarak hazırlanan bir raporun kapağında, MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzuna uygun olarak hazırlandığı ifade edilmelidir. Örnek olarak;
Önühan Maden Sahasının Rezerv Tahmini, Ankara
MK-14 Teknik Raporu
Hazırlayan : ÇIKAN MADENCİLİK A.Ş. gibi.
“Düzenleyici şartlar” teriminin amacı, kamuoyuna bilgi sağlamak amacında olmayan ve
yasal gereksinimler için sunulan raporların kapsamasına yönelik değildir. Bu tür raporlar, kamuoyuna açık hale gelse de, MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu kapsamındaki bir rapor
olarak kabul görmezler.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
7
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu’nda tanımlanan “belgeler”, Kamuoyu Maden
Raporu için özel olarak düzenlenen veya hazırlanan raporu desteklemek için daha önceden
hazırlanmış olan bu rapor kapsamında önemli sayılabilecek bir belgedir. Bu konuya dikkat
edilmesi, raporların hazırlanması sırasında gereksiz belgelerin raporlarda daha az yer almasını sağlayacaktır.
Kamuoyu Maden Raporu hazırlanması sırasında, karşılaşılması muhtemel durumları içeren ve MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu çerçevesinde gerçekleştirilen herhangi bir
faaliyetin zamanında açıklanmasında gecikilmesi veya şüphe duyulması durumu sorunlara
sebep olabilir.
Bu kılavuzda, Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve Rezervlerinin kamuoyuna rapor edilmesi rastlanabilecek en muhtemel durumu kapsaması için her tür çaba gösterilmiş
ise de, uygun raporlama yöntemi konusunda şüpheye düşülebilecek durumlar olacaktır. Bu
durumlarda, kılavuz kapsamındaki raporları hazırlayanlar kılavuz amacını göz önüne almalıdırlar. Bu çerçevede kılavuzun amacı, kamuoyu raporları için asgari bir standart sağlamak ve
yatırımcıların veya profesyonel danışmanlarının raporlanan cevherleşmeye ilişkin makul ve
tarafsız bir değerlendirme yapabilmeleri için raporun gerekli tüm bilgileri içermesini temin
etmektir.
Bu kılavuz, bir Kamuoyu Maden Raporu Hazırlama Kılavuzudur. Uzman Kişi, tarafından
Maden Kaynakları veya Rezervlerini tahmin etmek için düzenlenen bir kılavuz değildir. MK-14
uyumlu terimi, tahminlere göre değil raporlamaya göre ifade edilir. Kaynakları ve tahminleri tanımlamak için kullanılan ‘MK-14 uyumlu’ kelimesi potansiyel olarak yanıltıcıdır. ‘MK-14
uyumlu’ kelimesi bu kılavuz kapsamında tanımlanmış olan Uzman Kişi (UK) tarafından MK-14
standardına göre bildirilen veya tahmin edilen (ya da hazırlanan belgelere dayalı) anlamında
yorumlanmalıdır.
7. Bu kılavuz, metalik madenler, kömür, endüstriyel hammaddeler, kıymetli taşlar, doğaltaş ve agregalar vb. gibi tüm katı madenler için kamuoyunun istediği Maden Arama Sonuçlarının, Maden Kaynaklarının ve Rezervlerinin raporlanmasında geçerlidir.
8. Bu kılavuzun uygulamaları arttıkça, kapsamının zaman içerisinde gözden geçirilmesi
gerektiği açıktır.
Yeterlilik, Sorumluluk ve Hesap Verebilirlik
9. Bir şirketin Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve Rezervleri ile ilgili kamuoyu
raporu, Şirket sorumluluğundadır. Bu tür bir raporun, Uzman Kişi (UK) veya kişiler tarafından
hazırlanan belgeleri ve bilgileri yansıtması gereklidir. Kamuoyu Raporu düzenleyen bir şirket,
Uzman Kişi (UK) veya Kişilerin isimlerini, şirketin tam zamanlı çalışanı olup olmadığını, eğer
değilse çalıştığı şirketin ismini yayınlamalıdır. Rapor, Uzman Kişi veya kişilerin yazılı onayıyla
sunulur.
Uzman kişi ile ilgili bilgilerin yeniden düzenlenmesi durumunda şirketin orijinal rapor adını, orijinal rapordan sorumlu olan Uzman Kişi veya kişilerin isimlerini, rapor tarihini ve erişim
için raporun bulunduğu konumu bildirmesi gerekir. Şu durumda, Şirketin Uzman Kişinin önceden yazılı iznini almasına gerek yoktur.
8
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Şirket, yapılacak piyasa duyurusunu etkileyecek bir belge veya verinin farkında değilse
daha sonraki sunum veya duyurusunda bu durumu açıklamalıdır. Şirket, bu durumun Maden
Kaynakları veya Rezervlerinin tahmini ile ilgili piyasa duyurusunda önemli bir değişiklik olmayacağını belge ve teknik parametrelerle destekleyerek teyit etmelidir.
Şirket, Uzman Kişinin bulgularının şekil ve içerik olarak güncellenmediğini doğrulamalıdır. Kamuoyuna sunulduktan sonra, raporun şekil ve içeriğinin değiştirilmemesinin Şirket sorumluluğunda olduğu unutulmamalıdır. Uzman Kişinin, önceden yazılı iznini almak için gerekli
olan bu kolaylık Madde 15’de Maden Kaynakları ve Rezervleri yıllık raporlamaları için gerekli
değildir.
Uzman Kişinin bulgularının şekil ve içerik olarak değiştirilmediği, kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla özellikle gözden geçirilmeli ve daha önce yayınlanmış Maden Kaynakları ve
Rezervleri Arama Sonuçlarının daha yakın zamanda elde edilen veriler ışığında yorumlanması
sağlanmalıdır.
Uyumluluk bildirim form örneği EK-3’de verilmiştir.
Uzman Kişilere ve şirketlere yardımcı olması amacıyla Uzman Kişinin Onay Formu oluşturulmuştur. Uzman Kişinin Onay Formu EK-2’de verilmiştir.
Bir onay formunun tamamlanması, sunulan formatta veya benzer bir biçimde, iyi bir uygulamaya ve gerekli ön iznin alınmış olduğuna dayanak oluşturur.
Uzman Kişinin Onay Formu veya Uzman Kişinin yazılı iznine ilişkin diğer belgeler, gerektiğinde kullanılmak amacıyla Uzman Kişi ve şirket tarafından saklanmalıdır.
10. Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve Rezervlerinin kamuoyu raporlamasına
temel olan bilgi ve belgeler, Uzman Kişi veya kişiler tarafından veya onun gözetimi altında hazırlanmalı ve imzalanmalıdır. Bu bilgi ve belgeler, raporu hazırlanan Maden Arama Sonuçları,
Maden Kaynakları ve Rezervleri hakkında temel bir bilgi sağlamalıdır.
11. ‘Uzman Kişi (UK)’, Kabul edilmiş ulusal ve uluslararası Mesleki Kuruluşlara üye
(Odalar, Dernekler, Birlikler, Vakıflar vb.), bir madencilik sektörü uzmanı olmalıdır. Çünkü,
bu kuruluşların bir üyeyi disiplin etme ve ceza verme süreçleri bulunmaktadır.
“Uzman Kişi (UK)”, söz konusu cevherleşme tarzı, yatak tipi ve raporun sorumluluğunu
üstlendiği kısmı ile ilgili asgari 5 yıl tecrübeye sahip olmalıdır ve MK-14 Maden Raporu Hazırlama Eğitim Belgesine sahip olmalıdır.
Eğer Uzman Kişi, Maden Arama Sonuçları üzerine bir rapor hazırlıyorsa, ilgili tecrübesinin ve aramacılık konusunda olması gerekir. Eğer Uzman Kişi, Maden Kaynak tahmini yapıyorsa veya bu tahminin yapılmasında danışman konumundaysa, ilgili tecrübe Maden
Kaynaklarının tahmini ve değerlendirilmesi konusunda olmalıdır. Eğer Uzman Kişi, Maden
Rezervi tahmini yapıyorsa veya bu tahminin yapılmasında danışman konumundaysa, ilgili
tecrübe Maden Rezervlerinin tahmini, değerlendirilmesi ve ekonomik olarak madenin çıkarılabilirliğinin belirlenmesi konularında olmalıdır.
Uzman Kişi (UK) tanımında anahtar nitelik “ilgili” kelimesidir. İlgili tecrübeyi neyin oluşturduğunun belirlenmesi zor olabilir ve böyle durumlarda ortak mesleki mantığa başvurulmalıdır. Örneğin, bir damar tipi altın cevherleşmesinin tahmininde, kalay, uranyum gibi bol iri
taneli - damar tipi cevherleşmelerde tecrübe sahibi olmak, “ilgili tecrübe” sayılabilirken, masif
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
9
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
baz metal yataklarında tecrübe sahibi olmak “ilgili tecrübe” olarak geçerli olmayabilir. Diğer
bir örnek ise, plaser altın yataklarındaki Maden Rezervinin tahmininde “Uzman Kişi” olarak
yeterli sayılabilmek için, bu tip bir cevherleşmenin değerlendirilmesi ve ekonomik olarak çıkarılabilirliğinin tahmini konularında yeterli (en az 5 yıl) tecrübe sahibi olunması istenebilir. Bu,
plaser sistemlerdeki altının özellikleri, kaynak sedimanın tane boylanması ve düşük tenörlü
olması ile ilgilidir. Altın harici başka mineraller içeren plaser yataklarda tecrübe sahibi olunması, belki de yeterli “ilgili tecrübe” sahibi olma koşulunu karşılamayabilir.
Eğer bir kişi diğer yatak tiplerinde ilgili tecrübeye sahipse, bir Uzman Kişi olarak çalışabilmesi için yatak tiplerinin her birinde ayrı ayrı 5 yıl tecrübeye sahip olması daima zorunlu değildir. Örneğin, çeşitli tipte metalik maden yataklarında Maden Kaynak tahmini konusunda 20
yıl tecrübeye sahip bir Uzman Kişinin, porfiri bakır yataklarında Uzman Kişi olarak görev alabilmesi için, ayrıca bu tip bakır yataklarında en az 5 yıl özel tecrübeye sahip olması gerekmez.
Cevherleşme tipiyle ilgili tecrübeye ek olarak, Maden Kaynaklarını rapor eden bir Uzman
Kişi, verilerin güvenilirliklerini etkileyebilecek problemleri takdir etmek bakımından söz konusu yatak tipiyle ilgili numune alma ve analiz yöntemleri hakkında da yeterli bilgiye sahip
olmalıdır. Söz konusu yatak tipine uygulanabilir cevher çıkarma ve işleme tekniklerini takdir
edebilme de önemli olabilir.
“Uzman Kişi” olarak rapor imzalayacak kişiler, meslektaşlarıyla yüzleşebileceklerinden
ve önemli ticari kayıplara neden olabilecekleri için maden cinsi, yatak tipi vb. konularındaki
bilgi birikimlerinden emin olmalıdırlar. İmza atmayı düşündükleri rapor konusunda, tecrübe
sayılabilecek örnek bir raporu veya çalışmayı gösterebilmeye hazır olmaları tavsiye edilir. Eğer
şüpheleri varsa, ya bu konuda tecrübe kazanmış meslektaşlarının tavsiyesini almalı veya Uzman Kişi olarak görev almayı veya imza atmayı sadece ekonomik gelir etmek için kabul etmemelidirler.
Maden Kaynak Tahmini, bir ekip çalışması olabilir (örneğin bir kişi veya ekip veri toplayabilir, diğer kişi veya ekip maden kaynak tahmini yapabilir). Maden Rezervi Tahmini, doğal olarak
birkaç meslek disiplini tarafından yapılan bir ekip çalışmasıdır. Bununla birlikte, bir ekip içinde
sorumluluklar açıkça paylaşılmış ise, her Uzman Kişinin hangi bölümde katkısının olduğu belirtilmeli ve her Uzman Kişi raporda katkısının olduğu bölüm için sorumluluk kabul etmelidir.
Eğer, sadece tek bir Uzman Kişi Jeotermal Arama Sonuçları, Jeotermal Kaynak veya Rezerv
Raporunu imzalıyorsa, raporu imzalayan Uzman Kişi bu kılavuza göre hazırlanan raporun tamamından sorumludur. Örneğin, bir kişi kaynak verilerini derleme için bir başkası veya bir
ekip kaynak tahmini kısmı için sorumluluk kabul edebilir. Tümüyle veya kısmen başka kişiler
tarafından hazırlanmış olan Jeotermal Kaynak veya Rezerv Raporu için genel sorumluluğu kabul eden Uzman Kişinin, raporu hazırlayan Uzman Kişilerin çalışmalarının kabul edilebilirliği
konusunda tatmin olması önemlidir.
Uzman Kişinin, yaptığı bir çalışma veya hazırladığı bir rapor hakkında olabilecek şikayetler,
Uzman Kişinin bağlı olduğu mesleki kuruluşun disiplin kurallarına uygun olarak değerlendirilecektir.
Uzman Kişi veya kişiler, tahmin ve borsa kabul kurallarına uygun belge ve rapor hazırlama
ile ilgili bütün sorumlulukları yüklenmelidirler.
10
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Maden Kaynak ve Rezerv Sınıfları
Maden Kaynak ve Rezerv Sınıfları, kaynağın büyüklüğünü tanımlamak için kullanılan bilgilerin kesinliğinin (kalite ve güvenilirlik) anlaşılmasını sağlamak açısından önemlidir. MK-14
Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu kapsamında kullanılan sınıflandırma Şekil 1’de verilmiştir.
Sınıflandırmaların açıklama ve tanımları, Çizelge 1’de özetlenmiştir.
MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu, gerçekleşme olasılığını etkileyen jeolojik bilginin ve güvenilirliğinin artışına dayanarak Maden Kaynağını Mümkün, Muhtemel ve Görünür
olarak 3 sınıfa ayırmaktadır.
Maden Rezervi, ticari olasılığı doğrudan etkileyen ‘Etkileyici Faktörlerin’ (üretim, finansman, pazarlama, yasal, çevresel, sosyal ve siyasi faktörler) dikkate alınmasıyla Maden Kaynağından tahmin edilmektedir. Maden Rezervinin iki alt sınıfı (Muhtemel ve Görünür Rezerv), Maden Kaynak Tahmini ve Etkileyici Faktörlerin güvenilirliğine dayalı olarak tahmin edilmektedir.
Şekil 1’de görüldüğü gibi, Maden Kaynak ve Rezerv sınıfları arasında genel ilişkiler ve çeşitli
dönüşümler bulunmaktadır.
Kaynak ve rezervlerin sınıflandırılmasında iki ana parametre rol oynamaktadır. Bunlar,
jeolojik güvenilirlik ve ekonomikliktir. Başka bir deyişle, sınıflandırma jeolojik güvenilirliğin ve
ekonomikliğin fonksiyonudur.
Jeolojik Güvenilirlik
Güvenilirliği belirleyen unsurlar maden yatağı hakkındaki jeolojik bilgiler, ölçmeler ve tanımlamalardır. Bu bilgiler, maden yatağına uygulanan sistematik maden arama çalışmalarından elde edilirler. Bu çalışmaların aşamaları, elde edilecek jeolojik bilgilerin yeterliliğini de
belirlemektedir. Yani güvenilirlik, arama çalışmalarının sonucunda elde edilen jeolojik bilgilerin yeterliliği ölçüsünde tanımlanmaktadır. Bilinen kaynak için söz konusudur. Henüz hipotez
aşamasında olan bilinmeyen bir kaynak için doğal olarak söz konusu değildir.
Sınıflandırmalarda kaynak/rezerv güvenilirliği, jeolojik bilgilerin yeterliliği ve duyarlılığı ölçüsünde ve son aşamada Görünür, Muhtemel, Mümkün olmak üzere üç sınıfta ele alınır. Buradaki yeterlilik ve duyarlılık; numune alma yöntemi (sondaj, kuyu yarma, yüzey numunesi alımı
vb.), sayısı, aralarındaki uzaklık ve aralarında kabul edilebilir bir jeolojik ilişkilendirmenin yapılabilirliğinin bir sonucudur. Bu sınıflar, jeolojik belirlilik açısından giderek artan güvenilirliği
gösterir (Şekil 1).
Burada esas olan, mevcut verilerle maden yatağını doğruya en yakın güvenilirlikte sınıflandırmaktır. Şekil 1’de görüldüğü gibi, maden yatağı hakkındaki jeolojik bilgiler arttıkça kaynak/rezervin güvenilirliği artmaktadır. Uygulamada; Mümkün Kaynaklar yaklaşık % 50 güvenilirlikte, Muhtemel Kaynaklar % 70 güvenilirlikte, Görünür Kaynaklar ise % 90 güvenilirliktedir.
Son yıllarda, bu oranların daha da yukarıya çekildiği bilinmektedir.
Güvenilirlik esas olarak, olası yatırımın riskini doğrudan etkileyen en önemli faktördür.
Çünkü, yatırım kararı bu kaynak/rezerv için alınacaktır. Güvenilirliği, yatırım kararı için yeterli
olmayan bir kaynak/rezerv yatırım riskini arttıracak, güvenilirliği yeterli olan bir kaynak/rezerv
ise yatırım riskini kabul edilebilir ölçülere çekebilecektir. Yani, talebi karşılayacak kaynağa ait
arama sonuçları yatırım kararı için son derece önemlidir. Bu açıdan, sınıflandırmaya esas olan
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
11
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
arama çalışmaları sonuçları ve jeolojik veri tabanı, güvenilirliğe esas bilgiler olduğundan bunların da yeterli olmaları gereklidir.
Ekonomiklik
Yapılan değerlendirme çalışmaları ile belirlenen bir kavramdır. Değerlendirme, güvenilirliği Görünür ve/veya Muhtemel olan kaynaklar için yapılabilir. Değerlendirme çalışmaları üç
aşamadır. Bunlar; jeolojik değerlendirme (ön değerlendirme), ön fizibilite (ara değerlendirme)
ve fizibilite (son değerlendirme) çalışmalarıdır. Bu çalışmalar sırasıyla duyarlılıkları artan çalışmalar olup, günün koşullarında madencilik, metalurji, pazarlama, ekonomik durum, yasal,
çevresel ve sosyal etkenler hakkındaki verilere ve gerçekçi kabullere dayanarak yapılan teknik,
mali ve ekonomik değerlendirmeleri kapsar. Ön değerlendirme çalışması, jeolojik bilgilerin az
olduğu ilk arama döneminde numune alımı şeklinde yapıldığından ve daha çok jeolojik varsayımlara dayandığından yeterli duyarlılıkta değildir. Bu açıdan, doğrudan ekonomikliğe esas
olmayıp bu çalışmalarla rezervin belirlenmesi söz konusu olmayabilir.
Sonuç olarak; bir maden sahasında yapılan arama çalışmaları ve buna bağlı yapılan değerlendirme çalışmaları sonucunda yatağın yalnız hacmi ve tonajı değil fiziksel, kimyasal, jeolojik,
mineralojik, teknik, teknolojik ve ekonomik, yasal, çevresel ve sosyal tüm karakteristiklerinin
ortaya çıkarılması için yapılan tüm çalışmaların kompozisyonu o yatağın kaynak/rezervinin belirlenmesine esastır.
Bu değerlendirmeler sonucunda, belirlenen ekonomik kaynak rezerv olarak sınıflandırılır.
Sonuç olarak rezerv, belirlenen kaynağın ekonomik olan kısmıdır. Bu durum formüle edilirse;
Belirlenen kaynaklar = rezerv + kalan kaynaktır.
Yukarıda açıklanan güvenilirlik ve ekonomiklik esaslarına göre yatay eksen güvenilirlik
yani jeolojik belirlilik ve düşey eksen ekonomiklik eksenidir.
Şekil 1. Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve Rezervleri arasındaki genel ilişki
12
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Rapor Hazırlamada Genel İlkeler
12. Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve/veya Rezervlerine ilişkin kamuoyu raporlarında, sadece Şekil 1’de açıklanan terimler kullanılmalıdır.
Şekil 1’de, değişik seviyelerdeki jeolojik güvenirlilik ve çeşitli derecelerdeki teknik ve ekonomik değerlendirmelere dayanan tonaj ve tenör tahminlerini sınıflara ayırmak için kullanılacak bir çerçeve ortaya konmuştur. Maden Kaynağı, ağırlıklı olarak jeolojik bilgilere dayanılarak
tahmin edilmektedir. Maden Kaynağı tahmininde, diğer disiplinlere ait az sayıda veri kullanılır. Maden Rezervleri, Muhtemel ve Görünür Maden Kaynaklarının değişikliğe uğratılmasıyla
elde edilir. Maden Kaynaklarının Maden Rezervlerine dönüştürülmesi, madencilik, metalurji,
ekonomi, pazarlama, yasal, çevresel, toplumsal ve siyasal etkiler dahil maden çıkarmaya etki
eden faktörlerin gözönüne alınmasını gerektirir ve birçok durumda birkaç meslek disiplininin
girdileri ile tahmin edilmektedir.
‘Etkileyici Faktörler’ Maden Kaynaklarını Maden Rezervlerine dönüştürmek amacıyla
kullanılan faktörlerdir. Bu faktörler; madencilik, işleme, metalurji, altyapı, ekonomi, pazarlama, yasal, çevresel, sosyal ve siyasal vb. gibi faktörlerdir.
Görünür Maden Kaynakları, Muhtemel veya Görünür Maden rezervlerine dönüştürülebilir.
Uzman Kişi, Maden Kaynaklarını Maden Rezervlerine dönüştürürken hesaba katılan bazı veya
tüm Etkileyici Faktörlerin belirsiz olması nedeniyle, Görünür Maden Kaynaklarını Muhtemel
Maden Rezervlerine dönüştürebilir. Bu ilişki, Şekil 1’de kesikli ok ile gösterilmiştir. Kesikli
okun gidişi bir düşey bileşen de içermesine rağmen, jeolojik bilgi veya güvenilirlikte bir azalmayı belirtmez. Böyle bir durumda Etkileyici Faktörler tümüyle açıklanmalıdır.
Ne Maden Kaynakları ne de Maden Rezervleri kesin hesaplamalarla elde edilemez. Maden
Kaynak ve Rezerv tahminlerinin bu doğasını vurgulamak için, nihai sonuçlar her zaman ‘kesin
hesap’ olarak değil ‘tahmin’ olarak ifade edilmelidir.
13. Bir şirketin, kamuoyuna Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları veya Rezervlerine
ilişkin bilgiler açıkladığı Raporlar, cevherleşme tipinin ve doğasının tanımlanmasını kapsamalıdır.
14. Bir şirket, maden yatağının ekonomik değerini somut olarak etkileyebilecek herhangi
bir bilgiyi açıklamalıdır. Ayrıca, sahip olduğu Maden Kaynakları veya Rezervlerini ekonomik
olarak etkileyebilecek tüm değişiklikleri derhal raporlamak zorundadır.
15. Şirketler, sahip olduğu Maden Kaynakları ve Rezervlerini en azından yılda bir kez yeniden değerlendirmeli ve bunlara ilişkin bir kamuoyu raporu yayınlamalıdır. Yıllık değerlendirme
tarihi, şirket tarafından Maden Kaynakları ve Rezervleri Kamuoyu Raporlarında gösterilmelidir. Şirketin, Maden Kaynakları ve Rezervleri ile ilgili herhangi bir değişikliği en son güncellemeden önce tartışması gerekir.
16. Kılavuz genelinde, eğer uygun karşılık olacaksa, “ tenör ” terimi yerine “kalite”, “tonaj”
yerine ise “hacim” terimi kullanılabilir (EK-1. Genel ve Eşanlamlı Terimler Çizelgesi’ne bakınız).
17. Bir şirketin hedef boyutu ve türü bakımından arama programını tartışması ve bu konu
üzerinde yorumda bulunması yaygın bir uygulama olarak kabul edilir ve arama hedeflerine ait
herhangi bir programın ortaya konması gerekmektedir. Ancak, Kamuoyu Raporunda yeralan
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
13
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
bu tür bir açıklamanın bazı şartlara uyması gereklidir.
Arama Hedefi; Maden Kaynağının tahmini için henüz yetersiz olan, cevherleşme ile ilgili
tonaj ve tenör değerlerinin kısmi olarak açıklandığı ve potansiyel bir maden yatağının jeolojik modelinin tahmini ve bildirimidir.
Arama Hedefine ilişkin herhangi bir bilgi, raporda kesinliği ifade eder şekilde açıklanmamalıdır. Bu şekilde bir açıklama, Maden Kaynağı ve Rezervinin tahmininde yanlış yorumlara
sebep olabilir. Kaynak ve Rezerv terimleri, bu aşamada kullanılmamalıdır.
Hedefin potansiyel miktarına ve cinsine ait herhangi bir açıklamada ağırlıklı olarak şu iki
duruma değinilmelidir:
- Tamamlanmış olan arama faaliyetlerini de içeren ayrıntılı bir açıklama,
- Kamuoyu Raporunda Arama Hedefinin tonaj ve tenör değerlerinin potansiyeli ile ilgili
herhangi bir durum ifade edilmeli ve detaylı bir açıklama ve bu potansiyelin doğada varlığının
kavramsal olduğunu belirten veya buna benzer bir açıklama yer almalıdır. Bir Maden Kaynağını tahmin etmek için yetersiz arama yapılmışsa ve ilave aramalarla bir Maden Kaynağının
tespit edilebileceği durumlarda, bir Arama Hedefinin tonajı veya tenörü, Kamuoyu Raporunda
kesinlikle ana başlık olarak gösterilmemelidir.
Eğer bir Kamuoyu Raporu, bir Arama Hedefi içeriyor ise, aranan hedefin yeterliliğini ve
uygulamasını takip edebilmek amacıyla programlanan arama faaliyetleri ayrıntılı olarak açıklanmalı ve bu faaliyetlerin bitmesi beklenen zaman belirtilmelidir.
Eğer bir Arama Hedefi, resimsel (örneğin kesitler veya haritalar) veya grafiksel olarak gösteriliyorsa, yukarıda gereksinimlerini karşılayan bir metin eklenmelidir.
Arama Hedefi içeren bir Kamuoyu Raporu, Uzman Kişinin sorumluluk aldığını gösteren bir
içerikle birlikte verilmelidir.
Bir Arama Hedefine ilişkin bütün açıklamaların arama sonuçlarına veya önerilen arama
programlarına dayalı olup olmadığının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Arama Hedefinin tonajına ve tenörüne ait bilgilerin yaklaşık olarak temsil edilmesi gerekir. Açıklama metni,
Arama Hedefini tanımlamak için kullanılan tenör ve tonaj aralıklarını belirlemek için kullanılan sürecin bir açıklamasını içermelidir.
Arama sonuçlarına dayalı bir Arama Hedefi için, mevcut sondaj kuyularına ait açıklama
veya numune alma aralığı veya ilgili plan ve bölümleri içeren, arama verileri ve sonuçlarının
niteliğini belirten bir özet bulunmalıdır. Arama Hedefi ile ilgili herhangi bir çizelgede değişiklik
olduğunda, Uzman Kişinin potansiyel ölçeği veya arama faaliyetlerinden kaynaklanan kaliteyi
değiştirecek herhangi bir maddeyi tartışmaya açması gerekir.
Maden Arama Raporu Hazırlanması
18. Maden Arama Sonuçları, bir arama programı sonucunda elde edilen ve yatırımcılar için yararlı olabilecek veri ve bilgileri içerir. Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları
veya Rezervlerinin kamuoyuna açıklanmasında kullanılabilir veya kullanılmayabilir.
14
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Elde edilen verilerin makul tonaj ve tenör tahminlerinin yapılabilmesine yeterli olmadığı
aramanın başlangıç aşamasında, bu tür bilgilerin raporlanması genel olarak rastlanılan bir
durumdur.
Eğer bir şirket, Maden ve/veya Cevher Rezervi olarak sınıflandırılamayan bir cevherleşmeyi rapor ediyorsa, tonaj ve ortalama tenör hesabı, eğer Madde 17’de anlatılan durumla örtüşmüyorsa ve o maddedeki zorunlulukları tam olarak karşılamıyorsa cevherleşme rezerv ile
ilişkilendirilmemelidir.
Maden Arama Sonuçları; mostralardan alınan kaya numunelerin analiz sonuçlarını, sondaj karotlarından belirli aralıklarda alınan numunelerin analiz sonuçlarını, jeokimyasal sonuç
ve değerlendirmeleri ve jeofizik ölçüm sonuçlarını içerir.
19. Maden Arama Sonuçları, bilimsel bir dayanağı olmaksızın potansiyel ekonomik cevherleşmenin keşfedilmiş olduğunu ima edecek şekilde sunulmamalıdır. Eğer cevherleşmenin
gerçek yayılımı raporlanamıyorsa, ona uygun bir sınıflama kamuoyu raporundan belirlenmelidir.
Analiz sonuçları ve analitik sonuçlar raporlanırken, Uzman Kişi tarafından aşağıda belirtilen yöntemlerden en uygunu seçilerek kullanılmalıdır;
- Numune alma aralıklarına göre, bütün sonuçların listelenmesi (kütle numune alınan durumlarda, numunenin boyutu) veya cevherli zonlara ait ortalama tenörün belirtilmesi (tenörün
nasıl tahmin edildiği açıkça belirtilmelidir), veya
- Şemalar ve jeolojik yapıyı açıklamak amacıyla hazırlanan haritalar rapora dahil edilmelidir. Bunlar, raporda bulunmalıdır. Rapor, sadece sondaj kuyusunun vaziyet planı veya kesitlerle
sınırlı olmamalıdır.
Seçilmiş analiz sonuçları, seçilmiş sondaj kuyuları, tavalama (tavada yıkama) yöntemiyle
elde edilmiş konsantre veya süperjen olarak zenginleşmiş toprak veya yüzey numunelerinin
analiz sonuçlarını bir bütünün parçası olarak değerlendirmeden raporlamak kabul edilemeyecek bir durumdur.
Bu çalışmalardan, Maden Kaynak veya Rezerv sınıfını veya tahminini etkilemesi öngörülmeyenlere kamuoyu raporunda yer verilmemelidir. Eğer, hangi konunun hangi ölçekte raporlanması gerektiği ile ilgili bir şüphe varsa, çok az bilgi vermektense çok bilgi verip hata yapmak
daha iyidir. Maden Kaynak veya Rezerv tahminlerinin gerçek değerin üzerinde veya altında belirtilmesine yol açabilecek düzeydeki herhangi bir belirsizliğin Şeffaflık, Kapsamlılık ve Yeterlilik ilkelerine (Madde 4 ve 5) uygun olarak açıklanması gerekmektedir.
Bir Kamuoyu Raporu hazırlanırken, bu kılavuzun ilgili bölümlerinde ve ekinde belirtilen
her madde üzerine yorum yapılması gerekli değildir. Ancak, okuyucunun anlamasını veya rapor edilen sonuçların veya tahminlerin yorumlanmasını etkileyebilecek maddelerin tartışılması gerekmektedir. Arama Sonuçlarının sunumu, Maden Kaynak veya Rezerv tahmininin güvenilirliği yetersiz veya belirsiz verilerle yapılıp yapılmadığının yorumlanması açısından önemlidir.
Mümkünse hazırlanan rapor ayrıntılı olmalıdır. Arama Sonuçlarının ayrıntılı bir raporunun
hazırlanmasının o an için mümkün olmadığı durumlarda hazırlanan rapor, yanıltıcı ifadeler
içermemelidir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
15
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Maden Kaynak Tahmini ve Raporlanması
20. Maden Kaynağı, yerkabuğu içerisinde veya üzerinde (yeryüzeyinde) ekonomik açıdan
ilgi duyulan bir malzemenin, son değerlendirmede ekonomik üretim için uygun görülen nitelik ve nicelikteki zenginleşmesi veya zuhurudur. Bir Maden Kaynağının konumu, niceliği,
tenörü, devamlılığı ve diğer jeolojik özellikleri, kanıtlarla ortaya konulmuş, tahmin edilmiş
veya yorumlanmıştır. Maden Kaynakları, artan jeolojik güvenilirlilik sırasına göre, “Mümkün”, “Muhtemel” ve “Görünür” olarak 3 alt sınıfa ayrılır.
Maden Kaynakları ile ilgili olarak hazırlanan tüm raporlar, kaynak sınıflandırılmasına bakılmaksızın makul üretim beklentilerinden (beklentileri birebir karşılaması şart değildir) bahsetmek durumundadır.
Nihai değerlendirme sonucunda, bir maden yatağının makul üretim için uygun bulunan
kısımları, Maden Kaynaklarına dahil edilmemelidir. Makul beklentilerin temelinde ekonomik
konular bulunmaktadır ve bu konular Uzman Kişi tarafından Çizelge 1’de listelenen kriterler
kullanılarak Kamuoyu Raporunda ele alınmalıdır. Makul beklentilerin açıklanması, teknik ve
ekonomik destek için uygulanan varsayımları da içermelidir.
Maden Kaynaklarının ekonomik potansiyelinin belirlenmesi ve doğruluğu onaylanmamış
inceleme ve varsayımlara dayanıyorsa, bu durumun Uzman Kişi tarafından Kamuoyu Raporunda açıklanması son derece önemlidir.
Maden Kaynaklarının tahmini için gerekli olan jeolojik kanıtlar ve bilgiler; Mümkün, Muhtemel ve Görünür Maden Kaynaklarını sınıflandırmak için jeolojik, kimyasal, fiziksel ve maden
oluşumundaki mineralojik karmaşıklığı örnekleyecek veriler ve aralıkları içermelidir. Bir Maden Kaynağı, numune bilgileri olmadan tahmin edilemez.
“Maden Kaynağı’’ terimi, arama ve numune alımı sonucunda tanımlanmış ve tahmin edilmiş olan, Etkileyici Faktörlerin uygulanmasıyla Maden Rezervlerine dönüştürülebilen cevherleşmiş malzemeyi (atıklar ve pasalar dahil) kapsar.
“Nihai incelemede ekonomik üretim için makul ümit verme” terimi, Uzman Kişi tarafından
ekonomik üretimi olası etkileyecek teknik ve ekonomik faktörler bakımından bir ön değerlendirmenin (madencilik parametreleri dahil) yapılmış olmasını ifade eder. Başka bir ifade ile;
Maden Kaynağı, sınır tenörlere, muhtemel madencilik boyutlarına, lokasyona veya devamlılığa
bakılmaksızın sondajla aranmış veya örneklenmiş tüm cevherleşmenin bir envanteri değildir.
Kabul edilebilir ve uygun teknik ve ekonomik koşullar altında, ekonomik olarak tümü veya bir
kısmı üretilebilecek gerçekçi bir cevherleşme envanteridir.
Maden Kaynaklarının yeterli boyutta cevher kütlelerini kapsaması ve en uygun madencilik
yaklaşımına elverişli devamlılığı sağlayabilmesi için, seçilmiş sınır tenörün altındaki malzeme de Maden Kaynağı tahminlerine Uzman Kişi tarafından uygun görülmesi durumunda dahil
edilebilir. Bu şekilde düşük tenörlü kısımların da dahil edildiği, Maden Kaynakları tahmin raporlarında açıkça belirtilmelidir. Dahil edilen malzemenin yaratacağı herhangi bir sorun varsa,
Kamuoyu Raporunda bu durum hakkında yorumlara yer verilmelidir.
“Nihai incelemede” kelimesinin yorumu, söz konusu maden veya cevherin bolluğuna bağlı
olarak değişebilir. Örneğin birçok kömür, demir cevheri, boksit veya diğer kütle mineraller
veya madenler için “Nihai incelemede ekonomik üretim “ kavramını 50 yıldan fazla bir dönemi
16
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
kapsayan zaman olarak ifade etmek uygun olabilir. Bununla birlikte altın yataklarının çoğu
için aynı kavramın kullanılması, olağan olarak 10-15 yıl ve sık olarak çok daha kısa bir zaman
dönemi ile sınırlıdır.
Tahmin yapmak amacıyla, verilere yapılan herhangi bir müdahale (bazı değerleri hesaba
katmama, katsayı uygulama vb.) Kamuoyu Raporunda açıkça ifade edilmeli ve açıklanmalıdır.
Bazı raporlarda (kömür raporları, devlete sunulan Maden Arama Raporları ve diğer yatırım
amaçlarına dönük bilgiler içermeyen raporlar vb.), nihai incelemede ekonomik üretim için yeterli ümit vermeyen bazı malzemeler de dahil bütün cevherleşmenin bildirilmesi istenebilir. Bu
tür cevherleşme tahminleri, MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzuna göre Maden Kaynağı
veya Rezervi olarak nitelendirilmez (Madde 6 ve 42’ye bakınız) ve bu durumun ilgili raporlarda
açıkça belirtilmesi gereklidir.
21. “Mümkün Maden Kaynağı”; jeolojik kanıtlar ve numuneler baz alınarak, miktarı ve
tenörü (veya kalitesi) tahmin edilen bir Maden Kaynağının parçasıdır. Jeolojik kanıtlar, bir
madenin varlığına işaret etmesi açısından yeterlidir. Fakat, jeolojik yapı ve tenörün (veya
kalitenin) sürekliliğini doğrulamaz. Bu kanıtlar; mostralar, yarmalar, araştırma çukurları
ve sondaj kuyularında vb. yapılan gözlemlere ve uygun yöntemlerle alınan numunelere ve
alınan numuneler üzerinde yaptırılan analiz sonuçlarına dayanmaktadır.
Mümkün Maden Kaynağı, Muhtemel Maden Kaynağına uygulanandan daha düşük güvenirlilik seviyesine sahiptir ve bir Maden Rezervi ile karıştırılmamalıdır. Mümkün Maden
Kaynaklarının büyük bölümünün, sürekli arama sonucunda Muhtemel Maden Kaynağına dönüştürülebileceği ümit edilebilir.
Rapor okuyucusunun aramadaki riskleri değerlendirmesi açısından, Mümkün Maden Kaynağında aramanın ağırlıklı olarak hangi kısımlarda yapılacağı yeterli ve destekleyici bilgiler ile
birlikte sunulmalıdır.
Mümkün Maden Kaynağının nerede olduğu, tanımlanmış numune aralığı ve cevherleşme
şekli dikkate alınarak sunulmalıdır. Rapor, okuyucuyu bilgilendirmek için yeterli bilgi içermelidir. Bunlardan bazıları:
- Numune noktaları ile tahmin edilen kaynak noktaları arasındaki maksimum mesafe,
- Elde edilen verilere dayalı kaynağın oranı,
- Belirli limitlere kadar hesaplanan kaynağın temeli,
- Mümkün Maden Kaynağının tahmin edilen kısmının şematik bir gösterimi.
Bu kaynak sınıfı, sınırlı ölçümlere ve numune alma işlemine dayanılarak varlığı kanıtlanmış, fakat jeolojik yapı ve/veya tenör devamlılığını güvenilir şekilde yorumlayabilmek için verilerin yetersiz olduğu bir mineral zenginleşmesine veya zuhuruna ilişkin durumları kapsar.
Genellikle, Mümkün Maden Kaynaklarının büyük bölümünün sürekli arama sonucunda Muhtemel Maden Kaynağına dönüşeceği ümit edilebilir. Ancak, Mümkün Maden Kaynaklarının belirsiz olması nedeniyle böyle bir dönüşümün her zaman ortaya çıkacağını düşünmek yanlış olur.
Mümkün Maden Kaynaklarının tahminindeki güvenilirlik oranı, Önfizibilite (Madde 39) ve
Fizibilite (Madde 40) çalışmalarının sonuçları, detaylı planlama için kullanılacak teknik ve ekonomik parametrelerin uygulanmasına izin vermemektedir. Bu nedenle, Mümkün Kaynak ile
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
17
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
herhangi bir Maden Rezervi sınıfı arasında doğrudan bir bağlantı yoktur (Şekil 1’e bakınız).
Bu sınıf, Kapsamlı teknik ve ekonomik çalışmalara konu edildiğinde dikkatli olunmalıdır.
22. “Muhtemel Maden Kaynağı”; bir Maden Kaynağının miktarı, tenörü (veya kalitesi) yoğunluğu, şekli ve fiziksel özellikleri detaylı maden planlama aşamasında yapılan ekonomik
olarak işletilebilirlik değerlendirmesi için makul bir güvenirlilik seviyesinde tahmin edilmiş
Maden Kaynağının bir kısmıdır.
Mostralar, yarmalar, araştırma çukurları ve sondaj kuyularında vb. yapılan gözlemlere
ve uygun yöntemlerle alınan numunelere ve alınan numuneler üzerinde yaptırılan analiz
sonuçlarına dayanır. Güvenilir ve ayrıntılı jeolojik bulgular ve toplanan numune noktaları
arasındaki mesafe, jeolojik yapı ve tenör (veya kalite) sürekliliğini kanıtlamaya yeterli olarak kabul edilebilir.
Muhtemel Maden Kaynağı, Görünür Maden Kaynağına uygulanandan daha düşük güvenirlilik düzeyine sahiptir ve sadece Muhtemel Maden Rezervine dönüştürülebilir.
Cevherleşmenin Görünür Maden Kaynağı olarak kabul edilmesi için verilerin kalitesi, miktar ve dağılımının, jeolojik oluşumun Uzman Kişi (UK) tarafından güvenli olarak yorumlanabilmesine ve cevherleşmenin jeolojik devamlılığı olduğunun kabul edilmesine izin verecek şekilde olmasını gerektirir.
Muhtemel Maden Kaynaklarının tahminindeki güvenilirlik oranı, Madde 37 ve 40’da tanımlanan teknik ve ekonomik çalışmalar kapsamında Etkileyici Faktörlerin uygulanmasına izin ve
ekonomik işletilebilirliğin Uzman Kişi tarafından değerlendirilebilmesine imkan vermektedir.
23. “Görünür Maden Kaynağı”; bir Maden Kaynağının miktarı, tenörü (veya kalitesi), yoğunluğu, şekli ve fiziksel özellikleri detaylı maden planlama aşamasında yapılan ekonomik
olarak işletilebilirlik değerlendirmesi için makul bir güvenirlilik seviyesinde tahmin edilmiş
Maden Kaynağının bir kısmıdır.
Mostralar, yarmalar, araştırma çukurları ve sondaj kuyularında vb. yapılan gözlemlere
ve uygun yöntemlerle alınan numunelere ve alınan numuneler üzerinde yaptırılan analiz
sonuçlarına dayanır. Güvenilir ve ayrıntılı jeolojik bulgular ve toplanan numune noktaları
arasındaki mesafe, jeolojik yapı ve tenör (veya kalite) devamlılığını kanıtlamaya yeterli olarak kabul edilebilir.
Görünür Maden Kaynağı, Muhtemel ve Mümkün Maden Kaynaklarına oranla daha yüksek bir güven seviyesine sahiptir. Bu Kaynak, Muhtemel Maden Rezervine veya belli şartlar
altında Görünür Maden Rezervine dönüştürülebilir.
Bir Görünür Maden Kaynağı; veri kalitesi, miktarı ve dağılımı Uzman Kişinin cevherleşmenin tonaj ve tenörünü şüphe bırakmayacak şekilde, gerçeğe yakın oranda belirleyebilmesine
yeterli olmasını gerektirir. Tahmindeki herhangi bir değişiklik, ekonomik işletilebilirliği önemli
ölçüde etkilemeyecektir. Bu sınıf, maden yatağının jeolojisi açık olarak anlaşıldığı için Muhtemel Maden Kaynağından daha yüksek güvenirliliğe sahiptir.
Görünür Maden Kaynaklarının tahminindeki yüksek güvenilirlilik, Madde 37 ve 40’da tanımlanan teknik ve ekonomik çalışmaların sonuçları, Etkileyici Faktörlerin uygulanmasına
izin ve ekonomik işletilebilirliğin Uzman Kişi (UK) tarafından değerlendirilebilmesine imkan
vermektedir. Görünür Maden Kaynağı, Etkileyici Faktörlerdeki güven düzeyine (Etkileyici Fak-
18
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
törlerin yüksek güvenilirliği şarttır) bağlı olarak Görünür Maden Rezervine dönüştürülebilir.
Etkileyici Faktörlerin düşük güvenilirlikli olması durumunda (maden planlamasının olmaması
durumunda, bir yeraltı madenindeki topuklar veya yüksek işletme maliyetleri vb.) dönüştürülemez.
24. Maden Kaynağının uygun sınıf seçimi, eldeki mevcut verilerin niceliğine, dağılımına,
kalitesine ve verilere ilişkin güvenilirlik seviyesine bağlıdır. Uygun Maden Kaynağı sınıfı, sadece Uzman Kişi veya kişiler tarafından tayin edilmelidir.
Maden Kaynağı sınıflandırması mevcut veri sayısı, dağılımı, kalitesi ve güvenilirliğine bağlıdır. Maden Kaynak sınıfı, sadece Uzman Kişi veya kişiler tarafından tespit edilmesi gereken
zor bir konudur. Uzman Kişi (UK), Maden Kaynağı tahmininin güvenilirliği ile sınıflandırması
için Çizelge-1’deki bilgileri rehber edinmelidir.
Uzman Kişi, Görünür Maden Kaynakları ile Muhtemel Maden Kaynakları arasında karar
verirken Madde 22 ve 23’de verilen jeolojik yapı ve tenör devamlılığına ilişkin iki tanımdaki
cümlelere ek olarak, Görünür Maden Kaynağı tanımında kullanılan “... tahminde herhangi bir
değişim olması, potansiyel ekonomik işletilebilirliği önemli ölçüde etkilemeyecektir” cümlesini göz önünde bulundurmalıdır.
Muhtemel Maden Kaynakları ile Mümkün Maden Kaynakları arasında karar verirken, Uzman Kişinin, Madde 20 ve 21’de verilen jeolojik yapı ve tenör devamlılığına ilişkin iki tanımdaki
cümlelere ek olarak, Muhtemel Maden Kaynağı tanımında kullanılan “…Tahminindeki güvenilirlik oranı, Etkileyici Faktörlerin uygulanması için yeterli güvenilirliğe sahiptir ve yatağın
maden planlama ve ekonomik işletilebilirliğinin değerlendirilmesini olanaklı kılmaktadır.”
cümlesini dikkate alması gerekir. Bu durum, Kılavuzdaki Mümkün Maden Kaynakları tanımı ile
çelişkilidir. Mümkün Maden Kaynaklarının tahminindeki güvenilirlik oranı Önfizibilite (Madde
39) ve Fizibilite (Madde 40) çalışmalarının sonuçları, detaylı planlama için kullanılacak teknik
ve ekonomik parametrelerin uygulanmasına izin vermemektedir. Bu durumun, kapsamlı teknik ve ekonomik çalışmalara konu edilmesinde dikkatli davranılmalıdır.
Uzman Kişi, jeolojik yapı ve tenör devamlılığını değerlendirirken, cevherleşme tipi ve alt
sınır tenör değerini de göz önünde bulundurmalıdır. Tahminde kullanılan alt sınır tenör değeri,
cevherleşme tipi ile ilişkili olarak gerçekçi bir biçimde seçilmelidir.
25. Maden Kaynak tahminleri, kaynağın konumu, şekli ve devamlılığı hakkındaki sınırlı
bilgilerin yorumuna ve eldeki numune sonuçlarına bağlı ve kesin olmayan tahminlerdir. Mutlak bir hesaplama değildir. Tonaj ve tenör değerleri rapor edilirken, sayılar yuvarlatılarak ve
Mümkün Maden Kaynakları söz konusu olduğunda “ yaklaşık olarak” gibi nitelemelerle birlikte
ifade edilerek tahmin doğruluğunun seviyesi yansıtılmalıdır.
Bir Maden Kaynak tahmininin kesin olmayan doğasını vurgulamak için, nihai sonuçlardan
daima “tahmin” olarak söz edilmesi ve “hesaplama” denilmemesi tavsiye edilir.
Çoğu durumda, noktadan sonraki ikinci sayının yuvarlatılması yeterlidir. Örneğin “ % 8.23
tenörde 10.863.000 ton”, “% 8.2 tenörde 11 milyon ton” olarak ifade edilmelidir. Bununla birlikte, bazen tahmin belirsizliğini uygun olarak yansıtmak için noktadan sonraki ilk sayınında
yuvarlatılması gerekebilir. Bu durum, genellikle Mümkün Maden Kaynakları ile ilişkili bir durumdur.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
19
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Uzman Kişi tarafından uygun bulunursa, en azından numune alma, analitik ve tahmin hatalarını dikkate alarak Maden Kaynak tahminlerinin doğruluğu ve/veya güven derecesi tartışmaya açılmadır. Belgede, bu durumun genel veya kısmi tahminlerle ilişkili olup olmadığı, eğer
kısmi ise ilgili tonaj veya hacmin belirtilmesi gerekmektedir. Eğer, doğruluk ve/veya güven
derecesi belgelenemiyorsa, belirsizlikler hakkında nitel bir tartışma raporda belirtilmelidir
(Çizelge 1’e bakınız). Bu durumda, olasılıklı tahminlerin kullanılması tavsiye edilir.
26. Maden Kaynağı Kamuoyu Raporlarında, Maden Kaynağının sınıfı “Mümkün”, “Muhtemel” veya “Görünür” sınıflardan biri veya birkaçı ile belirtilmelidir. Raporlarda, her bir sınıfa
ait detaylar ayrı ayrı belirtilmedikçe, iki veya daha fazla sınıfı birleştirerek (bir arada) Maden
Kaynak tahminleri sunulamaz. Tonaj ve tenör değerleri de sunulmadıkça, bir Maden kaynağı
sadece mineral veya metal içeriği olarak rapor edilemez. Maden Kaynaklan, Maden Rezervleriyle birlikte aynı grupta toplanamaz.
Kılavuz kapsamı dışındaki tonaj ve tenörlerle ilgili raporlar, eğer Madde 18’de yer alan duruma uymuyorsa bu kılavuz kapsamında yayınlanamazlar. Bu tür raporlara, izin verilmesi için
söz konusu maddenin ortaya koyduğu bütün şartlara uyulması gerekir.
Kılavuz kapsamı dışındaki tonaj ve tenör tahminleri, şirketiçi kullanımlarda faydalı olabilir.
Ancak, Kamuoyu Raporlarına bunların dahil edilmesi karışıklık yaratır.
27. İlk defa hazırlanan veya son yayınlandığı tarihten itibaren içeriğinde değişiklik yapılan
bir Maden Kaynağı Kamuoyu Raporunda, Çizelge 1’de bulunan ilgili bölümler özet halinde sunulmalıdır. Raporda sunulan herhangi bir açıklama veya bildirim, bu çizelgedeki kriterlerden
herhangi birisini içermiyorsa neden içermediği konusunda özet bir açıklama bulunmalıdır.
İlk defa hazırlanan veya son yayınlandığı tarihten itibaren içeriğinde değişiklik yapılan (sınıflandırma değişiklikleri de dahil) bir Maden Kaynağı Kamuoyu Raporunda, yatırımcıların değişikliklerden haberdar olması için şeffaf bir tartışma ortamına ihtiyaç vardır. Madde 4 ve 5’te
belirtildiği gibi, yatırımcılar veya danışmanlarının Uzman Kişiden istedikleri yorumlar, “ …ise,
neden … ? ” sorusuna dayalı Çizelge 1’deki kriterlerle ilişkilidir.
Kılavuz, Çizelge 1’deki ilgili bölümlere karşılık gelen raporlamayı belirtir. Mevcut bir Kamuoyu Raporunun, Bölüm 1 ve 2 ile ilgili konuları içerdiği varsayımına dayanılarak Bölüm
3’teki raporlamaya karşılık geleceği düşünülebilir ve bu rapor referans olarak gösterilebilir.
Eğer, durum böyle değilse ilgili bölümler, Kamuoyu Raporuna dahil edilmelidir.
Çizelge 1’deki kriterlere karşılık gelen teknik özet, Kamuoyu Raporun ekinde sunulmalıdır.
Maden Kaynaklarının tahminini etkileyen çözülmemiş potansiyel sorunlar da raporda yer
almalıdır (yeterli sayıda ve kalitede olmayan numune, laboratuar sonuçlarının tekrarlanabilirlik sorunu, kütle yoğunluğu hakkında elde edilen sınırlı bilgi vb.). Kamuoyu Raporlarında,
Uzman Kişiler tarafından önemli görülen diğer konularla ilgili açıklamalarda bulunmalıdır.
Eğer, hangi konunun ne ölçekte raporlanması gerektiği ile ilgili bir şüphe varsa, çok az
bilgi vermektense çok bilgi verip hata yapmak daha iyidir. Maden Kaynak tahminlerinin gerçek
değerinin üzerinde veya altında belirtilmesine yol açabilecek düzeydeki (Çizelge 1’de verilen
başlıklarla ilgili) herhangi bir belirsizlik mutlaka açıklanmalıdır.
20
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Bazı durumlarda Maden Kaynak Tahminleri, üretim verilerinin düzeltilmesinden sonra
raporlanır. Maden Kaynağı Kamuoyu Raporlarında, bu tür düzeltmeler açıkça belirtilmeli ve
düzeltme veya değiştirme işleminin niteliği tanımlanmalıdır.
28. “Cevher” ve “ Rezerv” terimleri, teknik fizibilite ve ekonomik olarak çıkarılabilirliği
ifade ettiği için sadece ilgili Etkileyici Faktörlerin dikkate alındığı durumlarda kullanılmalıdır.
Maden Kaynakları tahminlerinde, bu terimler kullanılmamalıdır. Rapor ve ifadelerde, teknik
fizibilite ve ekonomik olarak çıkarılabilirlik tesis edilinceye kadar uygun Maden Kaynağı sınıfı
veya sınıflarına ait terimler kullanılmalıdır. Eğer yeniden bir değerlendirme sonucunda, Maden Rezervlerinin herhangi bir bölümünün artık ekonomik olmadığı ortaya çıkarsa, bu Maden
Rezervleri Maden Kaynakları olarak yeniden sınıflandırılmalı veya raporlarda Maden Kaynak/
Rezervi olarak belirtilmemelidir.
Maden Rezervlerinden Maden Kaynaklarına veya tersi yönde yeniden bir sınıflama, yeniden sınıflama ihtiyacını doğuran değişimlerin kısa vadeli veya geçici olmasının beklendiği veya
şirket yönetiminin ekonomik olmasa bile geçici olarak faaliyet göstermeye karar verdiği durumlarda uygulanmaz. Böyle durumlara; olası kısa süreli fiyat düşüşleri, maden işletmesindeki geçici krizler, nakliyenin durması vb. durumlar gösterilebilir.
Maden Rezervi Tahmini ve Raporlanması
29. Maden Rezervi, Görünür veya Muhtemel Maden Kaynaklarının ekonomik olarak
işletilebilir kısmıdır. Maden Kaynaklarına Etkileyici Faktörler uygulanmıştır. Cevher çıkarılması, önfizibilite veya fizibilite çalışmaları sırasında oluşabilecek kayıpları kapsar. Bu
değerlendirmeler sonucu, raporlama tarihinde maden üretiminin ekonomik olduğu kanıtlanmıştır.
Üretim noktaları, genellikle cevher işleme tesisine yakın olan alanlarda seçilmelidir.
Üretim noktalarının uzak olduğu durumlarda, okuyucunun bilgilendirilmesi amacıyla bu konuya açıklık getirici bir metine raporda yer verilmesi önemlidir.
Varsayımların yapılma gerekçeler, ön-fizibilite ve fizibilite çalışmalarının sonuçları ve Maden Rezervini değişikliğe uğratabilecek etkenlerin raporda açıklanması gerekir. Ön-fizibilite ve
Fizibilite çalışmaları, Madde 39 ve 40’a tanımlanmıştır.
Maden Rezervleri, güvenilirlik artışına göre Muhtemel Rezerv ve Görünür Rezerv olarak
ikiye ayrılır. Maden Rezervlerinin raporlanmasında, tahmin edilen maden işleme faktörleri oldukça önemlidir. Bu faktörler, Kamuoyu Raporlarında açıklanmalıdır.
Maden Rezervleri, Uzman Kişi (UK) tarafından tahmin edilen tonaj ve tenöre bütün madencilik faktörleri uygulandıktan ve ilgili bütün Etkileyici Faktörler göz önüne alındıktan sonra, gerçekleştirilebilecek bir proje temelinde ekonomik olarak işletilebilirlik kanaatine varılan
Maden Kaynaklarının bir kısmıdır. Maden Kaynağı, bir maden planlaması veya tasarımı yapılmadan sadece ekonomik hususlara dayanılarak bir Maden Rezervine dönüştürülemez.
Çok düşük tenörlü cevher ve işlenmeye sevk edilen veya işlem görmeden madenden atılan
pasa da Maden Rezervi olarak rapor edilir.
“Ekonomik olarak çıkarılabilir” terimi, belirli finansal kabuller altında Maden Rezervinden
cevher üretiminin ekonomik olduğunu ifade eder. “Ekonomik olarak çıkarılabilir” terimi; yatak
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
21
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
tipine, gerçekleştirilen çalışma seviyesine, söz konusu şirketin finansal kriterlerine göre değişir. Bu nedenle “ekonomik olarak çıkarılabilir” terimi için sabit ve herkes için geçerli bir tanım
yapılamaz.
Etkileyici Faktörlerin güvenilirlik seviyesinin göz önünde bulundurulması, Maden Kaynaklarının Maden Rezervlerine dönüşmesinde oldukça önemlidir.
Etkileyici Faktörlerde gerekli güvenilirlik seviyesine ulaşmak amacıyla, Maden Rezervlerinin tahminine esas olan çalışmaların yapılmış olması gereklidir. Yapılacak çalışmalar, Maden
Rezervlerinin türetilebildiği, teknik ve ekonomik bir işletme planının yapılmasını mümkün kılacaktır. Bu çalışmaların nihai fizibilite çalışması seviyesinde olması gerekmeyebilir.
Maden Rezervi terimi; maden işleme tesislerinin çalışır duruma hazır veya zorunlu izinlerin alındığı ve satış sözleşmelerinin yapıldığı anlamını içermez. Bu terim, bu tür onayların
alınması veya sözleşmelerin yapılması için umut verici şartların oluştuğunu ifade eder. Uzman
Kişi; üçüncü şahıslara bağlı olan henüz çözülmemiş konuları ve maden çıkarma işini olumsuz
etkileyebilecek herhangi bir konuyu göz önünde bulundurmalıdır.
Rapor edilmesi gereken konu hakkında herhangi bir şüphe varsa, çok az bilgilendirme
yerine yanılmak pahasına da olsa çok bilgi vermek daha iyidir.
Maden Rezerv tahmini için verilerde yapılan herhangi bir düzeltme (sınır tenör veya tenöre
katsayı uygulanması gibi) Kamuoyu Raporunda açıkça belirtilmelidir.
Şirketlerin, Endüstriyel Hammadde Kamuoyu Raporlarında “Mineral Rezervleri” terimini
tercih ettikleri yerlerde, bu terimin kılavuzda tanımlanan şekliyle “Maden Rezervleri” terimi
ile aynı anlamda kullanıldığı açıkça belirtilmelidir. Şirketler isterlerse, Kömür Kamuoyu Raporlarında “Maden Rezervi” ve “Maden Kaynağı” tahmini terimleri yerine “Kömür Rezervi” ve
“Kömür Kaynağı” tahmini terimlerini kullanabilirler. Bu kılavuz kapsamında, “Maden Rezervi”
terimini tercih etmektedir. Çünkü, bu terimde “Maden Kaynağı” ile “Maden Rezervi” arasında
belirgin bir ayrım yapılması mümkündür
30. “Muhtemel Maden Rezervi”, Muhtemel ve bazen de Görünür Maden Kaynağının
ekonomik olarak işletilebilir kısmıdır. Muhtemel Maden Rezervi, Görünür Maden Rezervine
uygulanandan daha düşük güvenilirlik seviyesine sahiptir. Fakat, maden yatağının işletilmesi
kararının verilebilmesine yetecek güvenilirliğe sahiptir. Bu sınıfta, Maden Rezerv tahmininin
doğruluğu % 50’den fazladır.
31. “Görünür Maden Rezervi”, Görünür Maden Kaynağının ekonomik olarak işletilebilir
kısmıdır. Görünür Maden Rezervinin tahmini için kullanılan Etkileyici Faktörlerinin güvenilirlik seviyesi en yüksek seviyededir.
Görünür Maden Rezervi, hem teknik hem de ekonomik olarak en yüksek güvenilirliği temsil eden Maden Rezerv tahminidir. Cevherleşme tipi ve diğer faktörler nedeniyle bazı yataklar,
Görünür Maden Rezervlerine dönüştürülemeyebilir.
32. Uygun Maden Rezerv sınıfının seçilmesi; öncelikli olarak Maden Kaynağı tahminindeki
güvenilirlik derecesi, sonra da Etkileyici Faktörlerdeki belirsizlikler göz önüne alınarak belirlenmelidir. Bu seçim, Uzman Kişi (UK) tarafından yapılmalıdır.
Bu kılavuz, Muhtemel Maden Kaynakları ile Muhtemel Maden Rezervleri arasında ve Görünür Maden Kaynakları ile Görünür Maden Rezervleri arasında iki yönlü bir ilişki sağlar. Bir
22
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
başka deyişle, Muhtemel Maden Rezervlerinin jeolojik güvenirlilik seviyesi, Muhtemel Maden
Kaynakları ile aynıdır. Görünür Maden Rezervlerinin jeolojik güvenirlilik seviyesi de, Görünür
Maden Kaynaklarınınki ile aynıdır.
Bu Kılavuz aynı zamanda, Görünür Maden Kaynakları ile Muhtemel Maden Rezervleri arasında iki yönlü bir ilişki sağlar. Bu ilişki, Maden Kaynaklarını Maden Rezervlerine dönüştürürken göz önüne alınan Etkileyici Faktörlerdeki belirsizliklerin, Maden Rezervlerine karşılık gelen Maden Kaynaklarından daha düşük güvenirlilik seviyesi verilmesi ile ilgili durumları
kapsamak için ortaya konulmuştur. Bu şekilde bir dönüştürme, jeolojik güvenirlilik seviyesinde
bir azalmayı ifade etmez.
Görünür Maden Kaynağından türetilmiş Muhtemel Maden Rezervi, Etkileyici Faktörlerdeki
belirsizlikler giderilebilirse Görünür Maden Rezervine dönüştürebilir. Etkileyici Faktörler için
güvenirlilik seviyesi ne olursa olsun bir Maden Rezervine, Maden Rezervine dönüştürülen Maden Kaynağının güvenirlilik derecesinden daha yüksek bir güvenirlilik derecesi verilemez. Hiçbir durumda, Muhtemel Maden Kaynağı doğrudan Görünür Maden Rezervine dönüştürülemez
(Şekil 1’e bakınız).
Görünür Maden Rezervleri sınıfı, rapor okuyucusunun kafasında sonuca yönelik beklentilerle birlikte en yüksek tahmin güvenirliliğini ifade eder. Maden Kaynağını, Görünür Maden
Rezervi olarak sınıflarken bu tür beklentilerin göz önüne alınmış olması gereklidir. Maden
Kaynakları sınıflamalarıyla ilgili olarak Madde 24’de bakınız.
33. Maden Rezerv tahminleri, hassas hesaplamalar değildir. Maden Kaynağının ekonomik
olarak üretilebilir kısmının raporlanması, tahminlerin doğruluk derecesindeki oransal belirsizliği yansıtacak biçimde sayıların yuvarlatılması ile ifade edilmelidir (Madde 25’e de bakınız).
Maden Rezerv tahmininin hassas olmayan doğasını vurgulamak amacıyla, nihai sonuçlardan ‘‘hesaplama” olarak değil “tahmin” olarak söz edilmelidir.
Uzman Kişi gerek duyarsa, Maden Rezerv tahminlerinin oransal doğruluğu ve/veya güven
derecesini tartışmaya açmalıdır. Eğer oransal doğruluk ve/veya güven derecesi belgelenemiyorsa, belirsizlikler hakkında nitel bir tartışma raporda belirtilmelidir (Çizelge 1’e bakınız).
34. Maden Rezervleri, kamuoyuna “Görünür” ve “Muhtemel” sınıflarından biri ile nitelenerek rapor edilmelidir. Raporlarda, her bir sınıf için ilgili değerler ayrı olarak belirtilmedikçe
“görünür + muhtemel rezerv” şeklinde birleşik bir değer verilemez. Benzer şekilde, karşılık
gelen tonaj ve tenör değerleri de belirtilmedikçe, metal veya mineral içeriği değerleri raporlarda verilemez.
Maden Kaynaklarının ekonomik olarak üretilebilir kısmı ile ilgili kamuoyu raporları, Kılavuzun 8. maddesinde yer alan duruma uymuyor ise bu kılavuz kapsamında değerlendirilemez
ve yayınlanamaz. Bu tür raporların, bu kılavuz kapsamında yayınlanabilmesi için söz konusu
maddenin şartlarına tamamen uyulması gerekir.
Maden Kaynaklarının ekonomik olarak üretilebilir kısmı (tonaj ve tenör değerleri) ile ilgili
bu kılavuz ilkelerine uygun olarak yapılmayan tahminler ve sınıflamalar, şirketiçi kullanımlarda faydalı olabilir. Fakat, bu tahminler Kamuoyu Raporunda yayınlanmamalıdır.
Maden Rezervi tahmininde esas alınan Maden Kaynağının bir bölümü olmayan malzeme
(pasa) de Maden Rezervine dahil edilebilir. Maden Kaynakları ve Maden Rezervleri arasındaki
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
23
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
bu temel farkın, göz önünde tutularak ikisinin karşılaştırılması yapılırken dikkatli olunması
gerekir.
Revize edilmiş Maden Rezerv ve Maden Kaynaklarına ait yazılı ifadeler, kamuoyuna raporlanırken daha önce yapılmış olan açıklamalarla uyumlu olmalıdır. Açıklamalar arasındaki
farkları, detaylı olarak ifade etmek çok önemli değildir. Fakat, okuyucunun önemli değişiklikleri algılamasını sağlayabilecek ölçekte yorum raporda yer almalıdır. Değerler arasındaki farklara dikkat edilmeli ve okuyucunun önemli değişimleri anlamasını sağlayacak yeterli açıklama
yapılmalıdır.
35. İlk defa hazırlanan veya son yayınlandığı tarihten itibaren içeriğinde değişiklik yapılan
Maden Rezervi Kamuoyu Raporunda, Çizelge 1’de bulunan ilgili bölümler özet halinde sunulmalıdır. Raporda bulunan herhangi bir açıklama veya bildirim, bu çizelgedeki kriterlerden herhangi birisini içermiyorsa neden içermediği konusunda özet bir açıklama sunulmalıdır.
İlk defa hazırlanan veya son yayınlandığı tarihten itibaren içeriğinde değişiklik yapılan (sınıflandırma değişiklikleri de dahil) Maden Rezervi Kamuoyu Raporunda, yatırımcıların değişikliklerden haberdar olması için şeffaf bir tartışma ortamına ihtiyaç vardır. Madde 4 ve 5’te
belirtildiği gibi, yatırımcılar veya danışmanlarının Uzman Kişiden istedikleri yorumlar, “ …ise,
neden … ? ” sorusuna dayalı Çizelge 1’deki kriterlerle ilişkilidir.
Bu bölümde kılavuz, Çizelge 1’deki ilgili bölümlere karşılık gelen raporlamayı belirtir. Mevcut bir Kamuoyu Raporunun, Bölüm 1 ve 2 ile ilgili konuları içerdiği varsayımına göre Bölüm
3’teki raporlamaya karşılık geleceği düşünülebilir ve bu rapor referans olarak gösterilebilir.
Durum böyle değilse, ilgili bölümler Kamuoyu Raporuna dahil edilmelidir.
Çizelge 1’deki kriterlere karşılık gelen teknik özet, Kamuoyu Raporun ekinde sunulmalıdır.
Maden Rezervlerinin durumunu etkileyen çözülmemiş potansiyel sorunlar da raporda yer
almalıdır (işletme izni belirsizliği, sınırlı jeoteknik bilgi, karmaşık cevher metalurjisi vb.). Kamuoyu Raporlarında, Uzman Kişiler tarafından önemli görülen diğer konularla ilgili açıklamalarda bulunmalıdır.
Hangi konunun ne ölçekte raporlanması gerektiği ile ilgili bir şüphe varsa, çok az bilgi
vermektense çok bilgi verip hata yapmak daha iyidir. Maden Rezerv tahminlerinin, gerçek değerinin üzerinde veya altında belirtilmesine yol açabilecek düzeydeki (Çizelge 1’de verilen başlıklarla ilgili) herhangi bir belirsizlik mutlaka açıklanmalıdır.
Bazı durumlarda Maden Rezerv Tahminleri, üretim verilerinin düzeltilmesinden sonra raporlanır. Maden Rezervi Kamuoyu Raporlarında, bu tür düzeltmeler açıkça belirtilmeli ve düzeltme veya değiştirme işleminin niteliği tanımlanmalıdır.
36. Maden Kaynak ve Rezervlerine ait açıklamaların birlikte rapor edildiği durumlarda,
Maden Rezervlerinin Maden Kaynaklarını içine alıp almadığı veya Maden Rezervlerine ek olarak verilip verilmediği açıkça ifade edilmelidir.
Bazı durumlarda Maden Rezervlerini, Maden Kaynaklarını kapsayacak şekilde, bazı durumlarda da Maden Kaynaklarını Maden Rezervlerine ek olarak rapor etmek gerekir. Hangi şekilde raporlama yapıldığı uygun bir ifadeyle açıkça belirtilmelidir. Örneğin şöyle ifadeler
kullanılabilir; “Görünür ve Muhtemel Maden Kaynakları, Maden Rezervlerini tahmin etmek
24
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
için esas alınan (değişikliğe uğratılan) Maden Kaynaklarına dahildir” veya “Verilen Görünür ve
Muhtemel Maden Kaynakları, Maden Rezervlerine ektir ”.
İlk belirtilen durumda, herhangi bir Görünür ve Muhtemel Maden Kaynağı ekonomik veya
diğer parametrelerle Maden Rezervi türetmek için değişikliğe uğratılmamış ise, bu değişikliğe
uğratılmamış Maden Kaynağı ile ilgili ayrıntılar rapora dahil edilmelidir. Bu durum, değişikliğe
uğratılmamış Görünür ve Muhtemel Maden Kaynağının Maden Rezervine dönüştürülebilme
olasılığını değerlendirmede rapor okuyucusuna yardımcı olacaktır.
Mümkün Maden Kaynakları, tanım olarak daima Maden Rezervlerine ektir.
Madde 34’de açıklanan nedenlerden dolayı, Maden Rezerv tahminleri ile Maden Kaynak
tahminleri bir arada yer almalıdır (çizelgelerde, grafiklerde ve şekillerde). Aksi durumda, sonuçlar yanıltıcı olabilir ve şirketin geleceği açısından yanlış bir izlenim oluşmasına sebep olabilir.
Kapsamlı Çalışma
37. Kapsamlı Çalışma terimi, Uluslararası Kamuouyu Maden Raporlarında yaygın olarak
kullanıldığı ve raporlama yapılırken bu konuda gerekli netliği sağlamak için bu kılavuzda yer
almaktadır. Ancak, Madde 29’da bir Maden Rezervi Kamuoyu Raporu için Ön-fizibilite ve Fizibilite çalışmalarının gereksinimine dikkat çekilmektedir. Bir Maden Rezervi kapsamlı çalışmaya
dayanılarak rapor edilmemelidir.
38. Kapsamlı Çalışma, Maden Kaynaklarının potansiyel ömrünün ekonomik ve teknik
büyüklüğüdür. Rapor, Önfizibilite çalışmalarını doğrulayacak ilgili işletme faktörleriyle birlikte Etkileyici Faktörleri içermektedir. Bir Kapsamlı Çalışma, Maden Rezervinin tahmini
için temel olarak kullanılamaz.
Eğer Kapsamlı Çalışmanın sonucu Mümkün Maden Kaynağı ve/veya bir Arama Hedefi tarafından kısmi olarak destekleniyorsa, Kamuoyu Raporunda Arama Hedefi ve/veya Mümkün
Maden Kaynağının hem yayılım şekli hem de oranı Kapsamlı Çalışmada bu durum belirtilmelidir.
Tüm Kapsamlı Çalışmalarda, yapılan çalışmanın açıklandığı paragrafla aynı paragrafta
veya hemen açıklamadan sonra detaylı bir uyarıcı metin bulunmalıdır. Örnek bir uyarıcı metin
aşağıdaki gibidir;
“ Bu raporda belirtilen Kapsamlı Çalışma, düşük seviyedeki teknik ve ekonomik değerlendirmelere dayalıdır. Kısmi bir Maden Rezervi tahmini yapmak veya bu aşamada ekonomik bir
işletme güvencesi veya ileride gerçekleştirilecek Kapsamlı Çalışmanın sonuçlarında kesinlik
sağlamak için yapılmıştır.”
Madde 20’de nihai ekonomik çıkarım için uygun olanaklar açıklanırken, Uzman Kişi (UK)
tarafından hazırlanmış tahmini madencilik parametrelerini içeren ve ekonomik çıkarımı etkileyecek her türlü konuyla ilgili bir değerlendirme olması gerektiği belirtilmiştir. Kapsamlı
Çalışma, değerlendirmeler için bir temel sağlasa da, Kamuoyu Maden Raporu Kılavuzu bir
Maden Kaynağı Kamuoyu Raporunun tamamlanması için Kapsamlı Çalışma yapılmasını zorunlu kılmamaktadır.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
25
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Kapsamlı Çalışmalar, genellikle üstlenilen projenin ilk ekonomik çalışmalarıdır. Doğrudan
toplanan verilerle benzer çalışmalardan alınmış varsayımların kombinasyonuna dayalı olarak
hazırlanmış olabilir. Aynı zamanda, genel olarak şirketler tarafından karşılaştırma ve planlama amaçlı olarak kullanılırlar. Kapsamlı Çalışmanın genel sonuçlarının raporlanmasının,
Maden Rezervinin tahmini ve ekonomik yönden geliştirilmesi açısından hiçbir anlam ifade etmediğinden emin olunması için dikkatle yapılması gerekmektedir. Bu bakımdan, Maden Kaynağına uygulanan işlemleri ve kapsamlı çalışmaya dahil edilen bilgileri göstermesi açısından
uygun olabilir. Fakat, Maden Rezervine ait tonajı ve tenörü rapor etmek uygun değildir.
Başlangıçtaki madencilik ve işleme durumları, kapsamlı çalışma hazırlanırken geliştirilmiş olsa da bir Maden Rezervinin işletmesine izin vermek için kullanılmamalıdır.
39. Önfizibilite Çalışması, bir maden projesinin teknik ve ekonomik ömrü açısından, yeraltı veya açık ocak işletme yöntemlerine uygunluğunun ve maden işletme yöntemlerinin
belirlenmiş bir dizi seçenek kapsamında değerlendirilmesidir. Önfizibilite çalışmaları, Uzman Kişinin Maden Kaynağının tamamının veya bir kısmının Maden Rezervine dönüştürülebileceğini raporlaması için Etkileyici Faktörler ve ilgili herhangi bir faktörün değerlendirilmesi ve kabul edilebilir varsayımlara dayalı bir analizini içerir. Önfizibilite çalışması,
Fizibilite çalışmasına oranla daha düşük güvenilirlik seviyesine sahiptir.
Madde 29’da belirtildiği gibi, Görünür veya Muhtemel Maden Kaynaklarının ne kadarının
Maden Rezervine dönüştürülebileceğinin belirlenmesi için Etkileyici Faktörlerin uygulanması
gereklidir.
Ön-fizibilite çalışmasında, Maden Rezervi Kamuoyu Raporunu desteklemek ve ekonomik
ömrü göstermek için, Etkileyici Faktörlerin uygulanmasına ve açıklanmasına dikkat edilmelidir. Ön-fizibilite çalışmaları; tercih edilen madencilik, işleme ve altyapı gereksinimlerini ve
kapasitelerini belirleyecek, fakat bu konular henüz kesinleşmiş olarak ele alınmayacaktır. Çevresel ve sosyo-ekonomik etkilerin ve gereksinimlerin ayrıntılı olarak değerlendirilmesi de yapılmalıdır. Ön-fizibilite çalışması, son aşamada gerekli olan konulara vurgu yapmalıdır.
40. Fizibilite Çalışması, bir maden projesi geliştirilmesi için seçilen, raporlama anında
gösterilmesi gerekli olan ayrıntılı finansal analizler ve işletme faktörleri ile birlikte uygulanabilir Etkileyici Faktörlerin ayrıntılı olarak değerlendirilmesini içeren teknik ve ekonomik çalışmaların (ekonomik olarak üretilebilirliğin) kapsamlı bir sunumudur. Çalışmanın sonuçları;
saha sahibi, yatırımcı veya finans kuruluşunun çalışmaya konu projenin geliştirilmesi açısından vereceği nihai karar için dayanak oluşturabilir. Fizibilite çalışmasının güvenilirliği, Önfizibilite çalışmasına oranla daha yüksektir.
Kılavuz, Maden Kaynağının Maden Rezervine dönüştürülmesi için tam bir Fizibilite Çalışması gerektirmez. Ancak, en azından teknik ve ekonomik açıdan uygun olan bir maden planı
belirlemek için bir Önfizibilite çalışması yapılmasını gerekli görmektedir.
“Güvenilir Fizibilite Çalışması” ve “Kesin Fizibilite Çalışması” gibi terimler, bu maddede tanımlanan Fizibilite çalışmasına eşdeğerdir. Fizibilite çalışması, Önfizibilite çalışmasına
oranla daha güvenilirdir. Proje finansmanı veya yatırım kararının verilmesi için yeterli titizlikle
tamamlanmış olan madencilik, altyapı ve işleme konularını içerir. Sosyal, çevresel ve siyasal
onayların, izinlerin ve anlaşmaların beklenen süre içerisinde sonuçlandırılmasına yaklaşımlarda bulunur. Fizibilite çalışmaları (Çizelge 1, Bölüm 4’te belirtildiği gibi) Ön-fizibilite çalışma-
26
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
larından daha ayrıntılıdır. Detaylı madencilik programları, tesis inşaat süresi ve proje yürütme
planları gibi uygulama sorunlarını ele alır.
Polimetalik Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve
Rezervlerinin Raporlanması
41. Polimetalik Maden Yatakları (farklı metallerin farklı oranlarda bir arada bulunduğu
yataklar; örnek olarak bakır, kurşun, çinko’nun bir arada bulunduğu yataklar vb.) için Arama
Sonuçları, Maden Kaynak veya Rezervlerinin raporlanmasında, her metalin oranının ayrıntılı
olarak gösterilmesi gereklidir.
Madde 4’te belirtilen Şeffaflık, Kapsamlılık ve Yeterlilik ilkelerine uyulması açısından, Polimetalik Maden Yataklara ait herhangi bir Kamuoyu Raporunda şu asgari bilgilerin bulunması
gerekir.
- Metal oran ve değeri hesaplamalarına dahil edilen tüm metaller için ayrı ayrı tenör değerleri,
- Tüm metaller için tahmini fiyatlar (Bugünkü fiyatlar açıklamalıdır. Metal değerinin hesaplanmasında baz alınan fiyat açıklanmadan, tahmin edilen piyasa fiyatını açıklamak doğru
değildir. Ancak, hesaplamalarda esas alınan fiyatlar ticari olarak değişkendir. Uzman Kişinin
bu fiyatları belirlemek için kullandığı yöntemin anlaşılabilmesi için raporda yeterli bilgi verilmelidir),
- Tüm metaller için tahmini bir metalurjik işlem ve açıklamaları (metalurjik test çalışmaları, ayrıntılı mineraloji, benzer maden yataklarından örnekler vb.),
- Üretilebilme ve satılma potansiyeline sahip bütün metallerin, metal oranı ve değer hesaplamalarına ait açıklamalar,
- Kullanılan hesaplama formülü.
Birçok durumda, raporlama için seçilen metalin metal değeri hesaplamalarına en çok katkıda bulunan olması gereklidir. Böyle bir durum söz konusu değilse, başka bir metal seçiminin
mantıklı açıklaması rapora dahil edilmelidir. Her metal için gerekli metalurjik işlem tahminleri, metal değerini hesaplamak için kullanılmalıdır.
Kömür Kaynak ve Rezervlerinin Raporlanması
42. Kömür Kaynak ve Rezervlerinin Kamuoyu Raporlarının hazırlanmasında, bu kılavuzun
1-40. maddeleri (Şekil 1 dahil) ve 51. maddesindeki konularda dikkate alınır. Kömür Kaynakları
ve Rezervleri raporlanırken Çizelge 1 göz önüne alınacak ölçütler hakkında daha genel ve özel
tavsiyeler içerir.
43. Kömür Kaynak ve Rezervlerinin Kamuoyu Raporları, “maden” yerine “kömür” ve “tenör” yerine “kalite” gibi terimlerin kullanılması dışında, genel olarak diğer Maden Kaynak ve
Rezerv Raporları gibi hazırlanır.
Kısa-orta vadeli ekonomik değerlendirmelerle sınırlı olmayan Kömür üretim tahminlerinin yapıldığı raporlar, planlama ve arazi kullanımı üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
27
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
amacıyla kamu kurumları tarafından istenebilir. Bu kılavuz, bu tür tahminleri kapsamaz (Madde 6 ve 20’ye bakınız).
44. Madencilik yöntemi, kısmi üretim kayıpları ve işlemeye bağlı dönüştürmeler sonucunda iyileştirilmiş veya zenginleştirilmiş kömür ürünlerine dönüşmüş “Pazarlanabilir Kömür
Rezervleri” Maden (Kömür) Kaynakları ile beraber raporlanabilirler. Ancak, Maden (Kömür)
Kaynaklarının yerine raporlanamazlar. Pazarlanabilir Kömür Rezervi hedefine ulaşmak için
öngörülen tahmini kar seviyesi mutlaka belgelenmelidir.
Pazarlanabilir Kömür Rezerv raporlarında, yatırımcıların bilgilendirilmesi için satışı yapılacak ürünlerin satış planı (pazar, fiyat vb.) hakkında bilgi bulunmalıdır.
Raporlarda “Koklaşabilir Kömür” veya “Metalurjik Kömür” terimleri; çalışılan işletmeden
alınan kömür örneklerinin analiz sonuçlarına ve koklaşabilir kömürün özelliklerine yapılan
atıflara dayandırılmalıdır.
Endüstriyel Hammadde Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve
Rezervlerinin Raporlanması
45. Endüstriyel Hammaddeler, kılavuzun 6 ve 7. maddelerinde öngörülen kriterlere uyuyor
ise, bu kılavuzun kapsamına girer. Kılavuz kapsamında kaolin, fosfat, kireçtaşı, talk vb. gibi
ticari değeri olan madenler Endüstriyel Hammadde olarak kabul edilir.
Endüstriyel Hammadde Kaynak ve Rezervleri raporlanırken, bu kılavuzun temel ilkeleri ve
amacı göz önünde bulundurulmalıdır. Herhangi bir Endüstriyel Hammaddenin veya birden çok
hammaddenin Maden Kaynak ve Rezerv Raporu hazırlanıyorsa, rapor bu maden(lerin) özelliklerini ve tahminlerini içermelidir.
Numunelerden elde edilen analiz sonuçları, her zaman güvenilir olmayabilir. Diğer kalite
kriterleri daha kullanışlı olabilir. Bazı hammaddelerin fiziksel özellikleri vb. gibi kriterler, hammaddenin içinde bulunduğu kütle bileşiminden daha iyi ise, raporlar bu duruma uygun olarak
hazırlanmalıdır.
Endüstriyel Hammaddeler için Maden Kaynak ve Rezerv tahminlerine temel olan faktörler,
kılavuzun kapsadığı diğer yatak tipleri için geçerli olanlarla aynıdır. Maden Kaynak veya Rezerv
raporlaması için muhtemel ürün özellikleri, pazarlara yakınlık ve genel ürün pazarlanabilirliği
gibi belirgin anahtar değerlendirmelerin özellikle hesaba katılması gerekli olabilir.
Bazı Endüstriyel Hammaddelerin, işlenebilir ürün yerine genellikle Maden Rezervi olarak
değerlendirilen satılabilir ürün olarak raporlandığı sık görülen bir durumdur. Kılavuzun tercihi, eğer satılabilir bir ürün raporlanıyorsa, Maden Kaynağı raporlaması yerine değil onunla
birlikte raporlanmasıdır. Ancak, ticari kaygılar nedeniyle bu tür raporlamaların her zaman tercih edilmediği kabul edilen bir durumdur. Pazarlanabilir bir ürün raporlandığında, önemli olan
okuyucunun tamamen bilgilendirilmesine yönelik açık ve net bir belgeleme sisteminin raporda
yer almasıdır.
Bazı Endüstriyel Hammadde yatakları, birden fazla uygulama ve/veya özel kullanım alanına sahip olabilir. Bu tür durumlar üzerine raporlama yapıyorsa, bu tür çoklu ürünlerin ayrı ayrı
kalitesi belirtilmeli veya kütle yataktaki yüzdeleri verilmelidir.
28
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Kıymetli Taş Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve
Rezervlerinin Raporlanması
46. Kıymetli Taş (elmas ve süstaşları vb.) Kaynak ve Rezervlerinin Kamuoyu Raporlarının
hazırlanmasında, bu kılavuzun 1-40. maddeleri (Şekil 1 dahil) ve 51. maddesindeki konularda
dikkate alınır. Kıymetli Taş Kaynak ve Rezervleri rapor edilirken, Çizelge 1 göz önüne alınacak
ölçütler hakkında daha genel ve özel tavsiyeler içerir.
Kıymetli Taş Kamuoyu Raporları, “maden” yerine “kıymetli taş adı” ve “tenör” yerine “ortalama kıymetli taş oranı (karat/ton vb. gibi)” terimlerinin kullanılması dışında, genel olarak
diğer Maden Kaynak ve Rezerv Raporları gibi hazırlanır.
Kıymetli taş yataklarında, tenör ve kalite terimleri belirgin biçimde ayrı anlamlara sahip
olduklarından, “kalite” yerine “tenör” terimi kullanılmamalıdır. Kıymetli Taş Kaynak ve Rezerv
raporlarının hazırlanmasında diğer sektörel kılavuzlarda faydalı olabilir. Ancak bunlar, hiçbir
durumda bu kılavuzun kural ve amaçlarının önüne geçemez.
47. Kıymetli Taş yataklarının birçok özelliği, diğer birçok madenin (kömür, metalik maden
yatakları vb.) özelliklerinden farklıdır. Bundan dolayı, Kıymetli Taşların kıymetlendirilmesi için
özel gereklilikler vardır. Kıymetli Taş Kaynak ve Rezervlerinin tahmini bu belirsizlik ve zorlukları içerir.
48. Numune alma ve değerlendirme sonucunda elde edilen Kıymetli Taş Raporları, numune alınan taşların elde edilme yöntemleri ve taş verimi hakkında somut bilgiler içermelidir.
49. Kıymetli Taş Kamuoyu Raporlarında, herhangi bir Kıymetli Taş sahasına ait raporlanmış kıymetlendirmenin bağımsızlığını gösteren bir belge bulunması bir zorunluluktur. Kıymetlendirme, ehil ve güvenilir bir Uzman Kişinin raporuna dayanmalıdır.
Cevherli Ayak Dolguları ve Topuklar, Düşük Tenörlü
Cevherleşmeler, Stoklar, Pasa ve Atıkların Raporlanması
50. Bu Kılavuz, potansiyel olarak ekonomik cevher içeren tüm malzemelerin rapor edilmesini kapsar. Bu kapsama, nihai değerlendirmede ekonomik olarak işletilebileceği yönünde
makul bir beklentinin olduğu Maden Kaynakları, ekonomik olarak işletilebileceği kanıtlanmış
cevherli ayak dolguları ve topuklar, düşük tenörlü cevherleşme, stoklar, pasalar ve atıkların
Maden Rezervleri dahildir. Cevherli Ayak Dolguları ve Topuklar, Düşük Tenörlü Cevherleşmeler, Stoklar, Pasa ve Atıkların Raporlanmasında bu kılavuzun bütün maddeleri uygulanır (Şekil
1 dahil).
Bu maddede tanımlanan herhangi bir cevherli malzeme, Maden Kaynağı ve Rezervi raporu
yerinde cevherleşmeye benzerdir. Bu tür cevherli malzemelerin çıkarılabilirlik değerlendirmeleri, alanında deneyimli Uzman Kişiler tarafından yapılmalıdır.
Bu maddede tanımlanan cevherli malzemelerin, tümüyle veya kısmen ekonomik olarak
işletilebileceği yönünde makul bir beklenti yoksa bu tür malzemeler Maden Kaynağı veya Rezervi olarak sınıflanamaz. Eğer, cevherli malzemenin bazı bölümlerinin yarı-ekonomik olup
gelecekte ekonomik olabileceği yönünde makul bir beklenti varsa, bu malzeme Maden Kaynağı olarak sınıflanabilir. Eğer, teknik ve ekonomik değerlendirmeler, bu cevherli malzemenin
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
29
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
ekonomik olarak işletilebileceğini gösterirse, cevherli malzeme bu durumda Maden Rezervi
olarak sınıflanabilir.
Çoğunlukla, maden işletme ömrünün sonuna doğru işlenmesi amacıyla stokta tutulan düşük tenörlü bazen “cevherli atık” veya “sınır değerdeki malzeme” olarak isimlendirilen yerinde
cevherleşmelere de kılavuz kriterleri uygulanır. Bu malzemelerin tonaj ve tenör tahminleri,
Maden Kaynak ve Maden Rezerv değerleriyle birleştirilebilirse de, açıkça anlaşılması için kamuoyu raporlarında ayrıca belirtilmelidir.
Stoklar; yüzey ve yeraltı stokları, ayaklarda/topuklarda kalmış cevher ve cevher stoklama
sistemindeki cevherleri kapsar. Zenginleştirme/ayrıştırma aşamasındaki cevherli malzeme
raporda ayrıca belirtilmelidir.
Maden Sahasında Yapılan Değer Biçmenin
(Kıymetlendirmenin) Raporlanması
51. Sahada yapılan finansal değer biçmenin (kıymetlendirmenin) yayınlanması, bu kılavuz
ilkelerine aykırıdır (Madde 4’te belirtildiği gibi). Ayrıca, Madde 28 ile çelişir. Şirketler tarafından
sahada yapılan finansal değer biçme (kıymetlendirme) işlemi; Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve maden yatağı büyüklüğü ile ilişkilendirilerek rapor edilemez.
Şirketlerin bir maden yatağının “yerindeki değeri” üzerine bir rapor hazırlaması ve yayınlaması; Arama Sonuçlarının veya sahada yapılan herhangi bir değerlendirmeyi, ekonomik bir
niceliğe dönüştürerek kamuoyuna aktarma girişimidir. Sahada yapılan ekonomik değer biçme
(kıymetlendirme) işleminin, ekonomik uygunluk ve yatırımın geri dönüş süresi ile hiçbir ilişkisi
yoktur. Bu nedenle, bu tip değerlendirmeler aldatıcı/yanlış yönlendirici olabilir.
Ekonomik değer biçme (kıymetlendirme); Etkileyici Faktörler (madencilik, işleme, metalurji, altyapı, ekonomi, pazarlama, yasal, çevresel, sosyal ve siyasal faktörler vb.) dikkate alınmadan yapılan ekonomik uygunluğu ifade edebilir (Madde 12 ve Madde 29-36). Projenin uygulanabilirliği belirlenirken ve mineralizasyondan elde edilebilecek ekonomik değeri belirlemek
için tüm Etkileyici Faktörlerin dikkate alınması gereklidir (Madde 29-36).
Büyük ölçekli birçok maden yatağı, Etkileyici Faktörlerin uygulanması sonucunda elde edilen Negatif Net Bugünkü Değer (NBD) nedeniyle işletilmemiştir.
Muhtemel Maden Kaynaklarının büyük bölümlerini içeren maden yatakları değerlendirilirken veya bir Arama Sonucunun finansal değeri raporlanırken, şirketlerin projenin ekonomik
getiri durumunu sunması ve cevherleşmenin net ekonomik değerini bildirilmesi zorunlu değildir.
30
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Çizelge 1. Değerlendirme ve Rapor Hazırlama Kriterleri
Bu çizelge; Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynak veya Rezerv raporu hazırlanmasında
referans olarak kullanılacak bir kontrol listesi ve kılavuzdur. Yalnızca bir rehberdir ve MK-14
Maden Raporu Hazırlama Kılavuzunun resmi bir parçası değildir.
Kılavuz ilkelerine uymak bağlamında, Uzman kişinin belgelerinde “…ise, neden…” sorusu
esas alınarak Çizelge 1’in ilgili bölümlerindeki konularla ilgili yorumlar (Madde 19, 27 ve 35
gereksinimlerine göre) Kamuoyu Raporunda bulunmalıdır.
Kontrol listesi kuralcı değildir. Maden arama ve işletmede kullanılan varsayımları ve değerlendirmeleri tespit etmek, Şeffaflık ve Kapsamlılık için gerekli olan açıklamaların her birine dikkat edilmesi için hazırlanmıştır. Yeterlilik ve Kapsamlılık, kamuoyuna rapor edilmesi
gereken bilgileri belirleme ilkelerini geçersiz kılmaktadır. Ancak, okuyucunun anlayışını veya
sonuçların yorumlanmasını veya rapor edilen tahminleri etkileyecek herhangi konularda açıklama yapmak önemlidir. Maden Arama Sonuçları; Maden Kaynak veya Rezerv tahminini etkileyen durumlarda güvenilirliği etkileyen yetersiz veya belirsiz verilerin olduğu durumlarda
özellikle önemlidir.
Listelenen kriterler ve belli bir proje veya çalışmaya uygulanacak ek kriterler, Uzman Kişinin sorumluluğundadır. Kriterlerin önemi, belirli bir projeye ve karar aşamasındaki yasal ve
ekonomik koşullara göre değişir.
Bazı durumlarda, Kamuoyu Raporuna bir takım hassas ticari bilgileri dahil etmemek uygun olacaktır. Ticari veya hassas olan bir bilgiyi dahil etmeme kararı, raporu düzenleyen şirketin vereceği bir karardır ve böyle bir karar ilgili şirketlerin mevzuatlarına uygun olarak verilmelidir.
Ticari yönden hassas olan bilgilerin Kamuoyu Raporuna dahil edilmediği durumlarda, raporda özet bir bilgi (ticari olarak hassas olan varsayımların sayısal değerlerinde ekonomik
varsayımları belirlemek için kullanılan yöntem) ve yatırımcıları/potansiyel yatırımcıları ve danışmanlarını bilgilendirmek amacıyla hazırlanmış bir içerik bulunmalıdır.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
31
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Çizelge 1. Değerlendirme ve Raporlama Kriterleri Listesi
Bölüm 1. Numune Alma Yöntemleri ve Verileri
(Bu bölümde yer alan parametreler, sonraki bölümler içinde gereklidir)
Parametre / Veri
Numune Alma Yöntemleri
Değerlendirmeler
- Numune alımının niteliği ve kalitesi (oluk, rastgele yongalama vb. veya Taşınabilir XRF
cihazları gibi aranan metale uygun özel ölçüm cihazları).
- Numunenin temsil edebilirliğini sağlamak için alınan önlemler ve kullanılan ölçüm
cihazlarının kalibrasyonunun uygunluğu
- Kamuoyu Raporunda belirlenen mineralizasyonun gösterimi
“Sektörel standartlarda” çalışma yapılması-kısmi olarak daha basittir (ters dolaşımlı
sondajdan her 1 metrede alınan 3 kg numunenin 30 gramının analizi, Altın yataklarından
numune alımında yaşanılan sorunlar vb. gibi konularda açıklamanın yapılması gerekli
olabilir)
- Numune alma şekline ait ve numune fotoğrafları
Sondaj Yöntemleri
- Sondaj tipi (karotlu, ters dolaşımlı, havalı çekiçli, havalı rotari, burgulu, sonik vb.) ve
ayrıntıları (karot çapı, standart veya üçlü tüp, matkap elmas tanelerinin özellikleri, karot
yönlendirilmiş mi ? yönlendirilmiş ise hangi yöntemle yönlendirildiği ? vb.).
Sondaj Numunesi Verimi
- Numune yüzdeleri uygun olarak kayıt edilip, sonuçların değerlendirilip değerlendirilmediği.
- Numune yüzdesini artırmak ve numunelerin temsil edicilik niteliğini sağlamak için yapılan
ölçümler
- Özellikle numune verimi ile tenör ve numune kalitesi (numunenin ince/kaba kısmının
kaybı) arasında ilişki
Sondaj Logu
Numune Hazırlama
- Karot ve/veya kırıntı numunelerin Maden Kaynağı tahmini yapılabilecek, madencilik
ve metalurjik işlemlerin tasarlanabileceği ayrıntıda jeolojik ve jeoteknik özelliklerinin
loglanmış olup olmadığı.
- Sondaj logunun nicel veya nitel özellikte olup olmadığı.
- Karot fotoğrafları
- Sondaj koordinatları, başlangıç ve bitiş tarihleri ve derinliği
- Karotun kesilmesi (çeyrek, yarım veya tüm karotun alınıp alınmadığı)
- Karot numune alınmamış/alınamamış ise, sondajdan alınan kırıntı numunenin kuru mu
? yaş mı ? olduğu.
- Bütün numune tipleri için, numune hazırlama yönetiminin niteliği, kalitesi ve uygunluğu.
- Mostradan alınan numunenin temsil ediciliğini sağlamak için yapılan ölçümler.
- Numunenin tane boyuna uygun numune boyutlarının seçilip seçilmediği
- Analiz ve laboratuar işlemlerinin niteliği, kalitesi ve uygunluğu, yöntemlerin kısmi veya
bütünsel düşünülüp düşünülmediği.
- Jeofizik cihazlar, spektrometreler, Taşınabilir XRF cihazları vb. Alet yapımı, model, okuma
Analiz Verilerinin ve Laboratuar zamanları, uygulanan kalibrasyon faktörleri ve türevleri vb. belirlenmesinde kullanılan
Deneylerinin Kalitesi
parametreler.
- Uygulanan kalite kontrol yönteminin niteliği (standartlar, başka laboratuarda kontroller) ve
doğruluk seviyelerinin kabul edilebilir olup olmadığı.
Analiz Sonuçlarının
Sorgulanması ve Doğrulanması
Verilerin Konumu
32
- Seçilmiş numunelerin, bağımsız veya başka kişiler tarafından doğrulanması.
- Birincil verilerin kaydı, veri giriş işlemleri, veri doğrulama, veri depolama (fiziksel ve
elektronik) kaydı
- Analiz verilerinin sorgulanması ve doğrulanması
- Maden Kaynak tahmininde kullanılmış olan sondaj kuyularının, yarmaların vb. yerlerini
belirlemede kullanılmış olan topoğrafik yöntemlerin doğruluğu ve kalitesi.
- Topoğrafik kontrolün kalitesi ve yeterliliği.
- Kullanılan grid sisteminin özellikleri
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Veri Yeterliliği ve Dağılımı
- Arama sonuçlarını raporlamak için veri yeterliliği.
- Veri yeterliliği ve dağılımının; Maden Kaynak ve Rezervini tahmin etmeye ve uygulanan
sınıflama ile bağdaşır bir jeolojik yapı ve tenör devamlılığı derecesi tesis etmeye yeterli olup
olmadığı.
- Numunelerin birbiri ile ilişkilendirmesinin yapılıp yapılmadığı
- Yatak türüne bağlı olarak numune alma yönünün doğru seçilip seçilmediği.
- Muhtemel jeolojik yapılardan ve bilinen uzanımlarından tarafsız bir şekilde numune alınıp
Jeolojik Yapı ile Veri Yöneliminin
alınmadığı
Uyumluluğu
- Sondaj eğimi ve önemli (anahtar) cevherli yapıların uzanımı arasındaki ilişki, numune
alımında bir taraflılık (yanlılık) durumu ortaya çıkarıyorsa bu durum mutlaka göz önünde
tutulmalı ve eğer bir sorun teşkil ediyorsa raporlanmalıdır.
Şahit Numune
İnceleme ve Değerlendirme
- Şahit numune almak ve korumak için alınan önlemler
- Numune alma yöntemlerinin ve verilerinin incelemesi ve değerlendirilmesi
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
33
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Bölüm 2. Maden Arama Sonuçlarının Raporlanması
(Bölüm 1’de listelenen parametreler, bu bölüm içinde geçerlidir)
Parametre / Veri
Maden Hakları
ve Saha Sahipliği
Değerlendirmeler
- Ruhsat türü, Erişim Numarası, ili/ilçesi, ortak girişim, rödövans sözleşmesi gibi üçüncü
taraflarla yapılmış anlaşmalar, sit alanları, yaban hayatı koruma veya milli park ve çevre
koruma alanları.
- Rapor tarihinde sahada faaliyet göstermek için izin alınmasına herhangi bir engel olup
olmadığı.
Başka Kurum/Kişiler Tarafından
Yapılmış Aramalar
- Başka kurum/kişilerce yapılmış aramaların anılması ve değerlendirilmesi.
Jeoloji
- Yatak tipi, jeolojik yapı ve cevherleşme tipi.
Sondaj Kuyusu Bilgileri
Veri Birleştirme Yöntemleri
Mineralizasyon Genişliği ile
Sondaj Kuyusunda(larında)
Kesilen Mineralizasyonun
Kalınlık İlişkisi
Diyagramlar
Tarafsız Raporlama
Diğer Önemli Arama Verileri
Gelecek Çalışmalar
34
- Sondaj kuyularının X ve Y koordinatları
- Sondaj kuyularının kotları (Z)
- Kuyuların eğimi ve dalımı
- Kuyuların derinliği (m)
- Eğer bu bilgiler raporun anlaşılmasını güçleştiriyorsa, Uzman Kişi bu duruma açıklık
getirmelidir.
- Arama Sonuçları raporlanırken, ağırlıklı ortalama yöntemleri, azami ve/veya asgari
tenörün dışarıda tutulması (örneğin yüksek tenörlü kırıntılar) ve sınır tenörler genellikle
önemlidir ve ifade edilmelidir.
- İnce katmanlı yüksek tenörlü numune sonuçları, daha kalın katmanlı fakat düşük tenörlü
numunelerin sonuçlarıyla birleştirildiğinde, birleştirme için kullanılan ve buna benzer daha
önce kullanılmış yöntemler örneklenerek ayrıntılı olarak belirtilmelidir.
- Polimetalik maden yataklarının raporlanmasında, kullanılmış kabuller açıkça ifade
edilmelidir.
- Bu ilişkiler, özellikle Arama Sonuçlarının raporlanmasında önemlidir.
- Eğer sondaj kuyusu eğimine kıyasla mineralizasyonun geometrisi biliniyor ise bunun
niteliği raporlanmalıdır.
- Eğer bilinmiyorsa ve kuyu derinliği raporlanmışsa, bu durum açıkça (örneğin “kuyu
derinliği, gerçek kalınlık bilinmiyor “ şeklinde) ifade edilmelidir.
- Mümkün olduğunda, haritalar, planlar ve kesitler (ölçekli) ve sondaj kuyusunda
mineralizasyon kesilen aralıkların çizelgesi. Eğer raporu önemli oranda açıklığa
kavuşturacaksa, raporlanan herhangi bir malzeme böyle çizelgelere dahil edilmelidir.
- Arama sonuçlarının ayrıntılı olarak raporlanmasının o an için mümkün olmadığı
durumlarda, arama sonuçlarının yanıltıcı raporlanmasından kaçınmak için, hem düşük hem
de yüksek temsilci tenörler ve/veya kalınlıklar raporlanmalıdır.
- Diğer arama verileri (jeolojik gözlemler, jeofizik etüt sonuçları, büyük numuneler-işlem
boyutu ve yöntemi-, metalurjik test sonuçları, genel yoğunluk, yeraltısuyu durumu, jeoteknik
ve kaya özellikleri, potansiyel bozucu veya kirletici maddeler vb.) eğer anlamlı ve önemli ise
raporlanmalıdır.
- Planlanan sonraki çalışmanın (ilave arama programı vb.) yapısı ve ölçeği
- Şemalar, jeolojik yorumlar ve gelecekteki sondaj alanları da dahil olmak üzere, olası
çalışma alanları açıkça belirtilmelidir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Bölüm 3. Maden Kaynağı Tahmini ve Raporlanması
(Bölüm 1’de ve ilgili olduğunda Bölüm 2’de listelenen parametreler bu bölüm içinde geçerlidir)
Parametre / Veri
Veri Bütünlüğü ve Doğruluğu
Saha Ziyaretleri
Jeolojik Yorum
Boyutlar
Tahmin ve Modelleme
Yöntemleri
Nem
Sınır Değer Parametreleri
Madencilik (Maden Çıkarma)
Faktörleri veya Kabulleri
Metalurjik Faktörler veya
Kabuller
Değerlendirmeler
- Verilerin toplanma zamanından Maden Kaynak tahminine kadar, verilerin bozulmaması
için alınmış olan tedbirler.
- Kullanılan veri doğrulama yöntemi
- Uzman Kişi tarafından yapılan saha ziyaretleri ve bu ziyaretlerin değerlendirilmesi
- Saha ziyareti yapılmamışsa nedeni
- Maden yatağının jeolojik yorumunun güven (veya tersine belirsizlik) derecesi
- Kullanılan verilerin ve yapılan kabullerin niteliği.
- Eğer varsa, maden kaynağı tahminindeki alternatif yorumların etkileri.
- Maden Kaynağı tahminin kontrolü ve yönlendirilmesinde jeolojinin kullanımı.
- Tenör ve jeolojik devamlılığı birlikte etkileyen faktörler.
- Maden Kaynağının uzanımı ve değişkenliği (uzunluk, genişlik, alt ve üst sınırlar
belirtilmelidir).
- Uygulanan tahmin yöntemi/yöntemleri ve aşırı yüksek tenör değerlerinin katkısı, veri tadilat
faktörleri, veri noktalarından uzaklığı dahil, anahtar öngörülerin özelliği ve uygunluğu.
- Kontrol tahminlerinin, önceki tahminlerin ve/veya maden üretim kayıtlarının sağlanabilirliği
ve Maden Kaynağı tahmininin bu verileri gerektiği oranda dikkate alıp almadığı.
- Yan ürün kazanımlarına ilişkin öngörülen tahminler.
- Kirletici elementler veya ekonomik değerde tenör-dışı değişkenlerin tahmini (Örneğin, asit
maden drenajı karakterizasyonu için S)
- Jeolojik katı modelleme yapılması durumunda, ortalama numune aralığı ve arama
programına uygun model boyutu.
- Seçilmiş madencilik/işletme birimlerinin modellenmesinin ardında yatan gerekçeler.
- Değişkenler arasındaki ilişkiler konusunda yorumlar.
- Tenör kestirimi veya ihmalinde esas alınan kriterlere ilişkin açıklamalar
- Doğrulama (onaylama süreci, uygulanan kontrol süreci, model verileri ile sondaj verilerinin
karşılaştırılması ve birbiri ile uyumlu verilerin kullanılması
- Tonaj tahmininin, kuru şartlara mı yoksa doğal nem içeriği göz önüne alınarak mı yapıldığı,
nem içeriği belirlenmesinde hangi yöntemin kullanıldığı.
- Esas alınan sınır tenörler veya kalite parametrelerinin gerekçeleri
- Asgari madencilik boyutları ve önerilen madencilik yönteminin mineralizasyon türüne
uygunluğu. Maden Kaynakları tahmin edilirken madencilik faktörleri bakımından her zaman
ayrıntılı kabuller yapılması mümkün olmayabilir. Eğer, herhangi bir kabul yapılmamış ise bu
durum raporda açıklanmalıdır.
- Önerilen metalurjik süreç ve bu sürecin mineralleşme tipine uygunluğu. Maden kaynakları
raporlandığında, daima metalurjik süreçlere ilişkin ayrıntılı kabuller yapmak mümkün
olmayabilir. Eğer hiçbir kabullenme yapılmamış ise bu durumda raporlanmalıdır.
- Atık ve artıkların imha edilme seçenekleri ile ilgili varsayımlar. Nihai ekonomik çıkarım
için öngörülen beklentilerin belirlenme sürecinin bir parçası olarak, madencilik ve işleme
faaliyetlerinin çevresel etkilerini göz önünde bulundurmak gereklidir. Bu aşamada
Çevresel Faktörler veya Kabuller potansiyel çevresel etkilerin belirlenmesi, özellikle bakir sahalarda, her zaman iyi şekilde
gelişmeyebilir, potansiyel çevresel etkilerin erken değerlendirilmeleri rapor edilmelidir.
Bu konular dikkate alınmamışsa, çevresel varsayımların yapıldığı bir açıklama ile rapor
edilmelidir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
35
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Tonaj Faktörleri
(Yerinde Kütle Yoğunlukları)
Sınıflama
İnceleme ve Değerlendirme
Doğruluk/Güvenirliliğin
İrdelenmesi
36
- Kabuller ile mi yapıldığı veya ölçümlere dayanılarak tahmin edilip edilmediği. Eğer
kabullenme yapılmış ise, kabullenme için dayanakların ne olduğu. Eğer tahmin edilmiş ise;
kullanılan yöntem, ölçüm sıklığı, numunelerin niteliği, boyutu ve temsil edebilirliği.
- Tonaj yoğunlukları (boşluklu, gözenekli vb.), nemi ve kayaç ve alterasyon zonları arasındaki
farkları yeterli ölçüde hesaplayacak yöntemler tarafından ölçülebilir olmalıdır.
- Farklı malzemelerin değerlendirme sürecinde kullanılan tonaj yoğunluğu için yapılan
varsayımların değerlendirilmesi
- Maden Kaynaklarını değişik güvenilirlik sınıflarına ayırmak için esas alınan faktörler.
- Tonaj/tenör hesaplamalarının İlgili tüm faktörlerinin güvenilirliği, jeolojik yapı ve metal
değerlerinin devamlılığının güvenilirliği. Verilerin nitelik, nicelik ve dağılımının göz önüne
alınmış olup olmadığı.
- Sonucun, Uzman Kişinin yatak hakkındaki görüşünü uygun olarak yansıtıp yansıtmadığı.
- Maden Kaynak tahminlerinin incelenmesi ve değerlendirilmesi
- Uzman Kişi tarafından uygun görülen yaklaşım ve işlemler kullanılarak yapılan Maden
Kaynak tahmininin doğruluk/güven seviyesinin tarafsız olarak belirtilmesi. Örneğin,
kaynak miktarını doğru olarak tahmin etmek için kullanılan istatistiksel veya jeoistatistik
yöntemlerin belirli güven aralığında olması. Eğer, bu tür bir yaklaşım uygun görülmedi ise,
tahminin güven ve doğruluk seviyesine etki edebilecek etkenleri nitel olarak tartışmaya
açmak.
- Rapordaki varsayımlar ve kriterler. Yapılan tahminlerin yersel veya bölgesel tahmin ile
mi ilgili olduğu. Eğer yerel ise, teknik ve ekonomik değerlendirmeye konu olabilecek ilgili
tonajın belirtilmesi.
- Tahminin doğruluk/güven seviyesi eğer mümkünse üretim verileri ile karşılaştırılmalıdır.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Bölüm 4. Maden Rezervi Tahmini ve Raporlanması
(Bölüm 1’deki ve ilgili olduğunda önceki bölümlerde listelenen parametreler bu bölüm
içinde geçerlidir)
Parametre / Veri
Maden Rezervine
Dönüştürülecek Maden
Kaynağının Değerlendirilmesi
Saha Ziyaretleri
Çalışma Durumu
Sınır Değer Parametreleri
Madencilik Faktörleri veya
Kabulleri
Metalurjik Faktörler veya
Kabuller
Değerlendirmeler
- Maden Rezervine dönüştürmede temel alınan Maden Kaynak tahmininin açıklanması.
- Maden Kaynağının Maden Rezervine dahil veya ek olarak rapor edilip edilmediğinin
açıklanması
- Uzman Kişi tarafından yapılan saha ziyaretleri ve bu ziyaretlerin değerlendirilmesi
- Saha ziyareti yapılmamışsa nedeni
- Maden Kaynağını Maden Rezervine dönüştürebilmek için yürütülen çalışmanın şekli ve
seviyesi.
- Kılavuzda, Maden Kaynaklarının Maden Rezervlerine dönüştürebilmesi için nihai bir
fizibilite çalışmasının olmasını gerektiren bir madde yoktur. Ancak, teknik olarak başarılı
ve ekonomik olarak yaşayabilir olacak bir maden planının belirlenebilmesi için gerekli
çalışmaların yapılmış olması ve buna ilişkin Etkileyici Faktörlerin göz önünde tutulması
gereklidir.
- Esas alınmış sınır tenörler veya kalite parametrelerinin gerekçeleri
- Maden Kaynağını Maden Rezervine dönüştürmede kullanılan yöntem ve kabuller
(optimizasyon ile ön veya ayrıntılı tasarım suretiyle uygun faktörlerin uygulanması).
- Seçilen madencilik yöntemleri, ön-örtü kazısı, ulaşım vb. gibi tasarım konuları dahil diğer
madencilik parametrelerinin seçimi, doğası ve uygunluğu.
- Jeoteknik parametreler (açık ocak şevleri, ayak boyutları vb.), tenör kontrolü ve üretim
öncesi sondaj yapımı bakımından yapılmış kabuller.
- Uygun ise, açık ocak optimizasyonunda kullanılan Maden Kaynağı Modeli ve yapılmış ana
kabuller.
- Kabul edilen madencilik kayıp faktörleri.
- Kabul edilen madencilik verim faktörleri.
- Kabul edilen asgari madencilik genişlikleri.
- Madencilik çalışmalarının Muhtemel Maden Kaynaklarında hangi şekilde kullanıldıkları ve
sonuçların hassasiyeti.
- Seçilen madencilik yöntemlerinin altyapı gerekleri.
- Önerilen metalurjik süreç ve o sürecin mineralleşme tipine uygunluğu.
- Metalurjik işlemin denenmiş teknoloji veya yeni teknoloji olup olmadığı.
- Yapılmış metalurjik test çalışmalarının doğası, miktarı ve temsilciliği, kullanılan metalurjik
verim faktörleri.
- Zararlı elementler için yapılmış kabuller veya izin verilebilir miktar.
- Büyük numune veya pilot ölçekli test çalışmalarının varlığı, böyle numunelerin yatağı tam
olarak temsil etme derecesi.
- Özel olarak tanımlanan mineraller için cevher rezervi tahmini mineralin spesifik
özelliklerini belirlemek üzere uygun mineralojiye dayalı olarak mı yapılmıştır ?
- Madencilik çalışmaları ve işletme sürecinin çevreye olan potansiyel etkileri, atık kayaç
karakterizasyonları ve potansiyel sahaların ayrıntıları, kabul edilen yöntemlerin nerede
Çevresel Faktörler veya Kabuller uygulanabilir olduğu, kalıntı depolama ve atık döküm süreçleri için alınan onaylar rapor
edilmelidir.
Altyapı
- Tesis ve alan gelişimi, ulaşım, konaklama vb. için uygun altyapının varlığı veya altyapı
sağlanabilme olanakları.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
37
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
- Projede öngörülen sermaye maliyetine ilişkin varsayımların türetilmesi.
- İşletme maliyetlerini tahmin etmek için kullanılan yöntemler.
- Zararlı unsurlar yüzünden yapılan indirimler.
- Asıl mineraller için, metal veya hammadde fiyatı üzerine yapılan varsayımlar.
- Kullanılan kur oranlarının kaynağı.
- Nakliye giderlerinin elde edilmesi.
- Hem Devlet hakları hem de rödövans ödemeleri için yapılan kesintiler.
Gelirler
Maliyet Faktörleri
Pazar Değerlendirmesi
Ekonomi
- Özel bir ürün (maden) için talep, arz ve stok durumu, gelecekte arz ve talebi etkilemesi
muhtemel faktörler, tüketim giderleri.
- Ürünün muhtemel pazarlarını tanımlamaya yönelik müşteri ve rakip analizleri.
- Fiyat ve hacim analizleri ve bu analizlerin dayanakları.
- Özel müşterilere dönük endüstriyel ürünlerin satışına yönelik sözleşmelerin yapılması için
gerekli test ve kabul edilebilirlik gereklilikleri.
- Çalışmanın Bugünkü Net Değerini (NBD) anlamak için ekonomik analiz girdileri, enflasyon,
iskonto oranı da dahil olmak üzere ekonomik girdilerin kaynağı ve güvenilirliği.
- Bugünkü Net Değer (NBD) aralıkları ve girdilerdeki değişikliklere karşı duyarlılığı.
- Ortak bir payda da anlaşma ve işletme için önemli olan sosyal izinler.
Sosyal
- Eğer varsa, doğal risk, altyapı, çevresel, yasal, pazarlama veya toplumsal faktörlerin
projenin ve/veya Maden Rezervlerinin tahmini üzerindeki etkisi.
- Madencilik faaliyetleri için kiralama, deşarj izinleri, yasal izinler vb. projenin ömrü
açısından önemli hakların durumu ve izinler.
- Projenin ve/veya Maden Rezervlerinin tahmini ve sınıflandırılması üzerindeki etkiler
şunlardır:
- Herhangi bir malzemede doğal olarak oluşan riskler.
- Pazarlama düzenlemelerinin ve yasal anlaşmaların durumu.
- Projenin uygulanabilirliği için gerekli olan onayların durumu, madenin aranması sırasında
yapılan önfizibilite ve fizibilite çalışmalarında öngörülen süreçler içerisinde alınacak onaylar
için makul nedenlerin olması gereklidir. Üçüncü şahıslara bağlı olan, henüz çözülmemiş ve
maden çıkarma işini olumsuz etkileyecek herhangi bir konu göz önünde bulundurulmalı ve
tartışılmalıdır.
Diğer
Sınıflama
İnceleme ve Değerlendirme
Doğruluk/Güvenilirliğin
İrdelenmesi
38
- Ana tenör, metal veya maden fiyatı, kur oranları, nakliye ve işleme giderleri, cezalar vb.
dahil gelir faktörleri hakkında yapılan kabuller.
- Asıl metal veya hammadde fiyatları için yapılan kabuller.
- Maden Rezervlerini değişen güvenirlik derecelerine göre sınıflanmasında kullanılan
dayanaklar.
- Sonuçların Uzman Kişinin yatak hakkındaki görüşlerini uygun olanak yansıtıp yansıtmadığı.
- Varsa Görünür Maden Kaynaklarından türetilmiş Muhtemel Maden Rezervlerinin oranı.
- Maden Rezerv tahminlerinin incelenmesi ve değerlendirilmesi
- Uzman Kişi tarafından uygun görülen yaklaşım ve işlemler kullanılarak yapılan Maden
Rezerv tahmininin doğruluk/güven seviyesinin tarafsız olarak belirtilmesi. Örneğin,
rezerv miktarını doğru olarak tahmin etmek için kullanılan istatistiksel veya jeoistatistik
yöntemlerin belirli güven aralığında olması. Eğer, bu tür bir yaklaşım uygun görülmedi ise,
tahminin güven ve doğruluk seviyesine etki edebilecek etkenleri nitel olarak tartışmaya
açmak.
- Yazılı metnin yerel veya bölgesel tahmin ile mi ilgili olduğu. Eğer yerel ise, teknik ve
ekonomik değerlendirmeye konu olabilecek ilgili tonaj ve hacmin belirtilmesi.
- Uygulanan Etkileyici Faktörlerin Maden Rezervi ömrü üzerindeki etkilerinin doğruluğu ve
güvenilirliği detaylı olarak açıklanmalıdır.
- Tahminin doğruluk/güven seviyesi eğer mümkünse üretim verileri ile karşılaştırılmalıdır.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Yararlanılan Kaynaklar
3213 Sayılı Türkiye Maden Kanunu ve Uygulama Yönetmeliği
AusIMM, 2012. Australasian Code for Mineral Resources and Ore Reserves Reporting of Exploration Results. The Joint Ore Reserves Committee of Australasian Institute of Mining
and Metallurgy, Australian Institute of Geoscientists and Minerals Council of Australia
(JORC), 44 p.
Bumin, M. ve Kutluay, N., 2013. Maden Kaynak ve Rezerv Sınıflandırması. MTA Yayını, 6 s.
Bumin, M., Emre, E., Kutluay, N. ve Özkan, Y.Z., 2007. MTA Rezerv/Kaynak Sisteminin Birleşmiş
Milletler Sistemine Uyarlanması. MTA Yayını.12 s.
Coombes, J., 2008. The art and science of resource estimation : a practical guide for geologists
and engineers. Coombes Capability, 231 p.
CRIRSCO, 2006. International Reporting Template for the Public Reporting of Exploration Results, Mineral Resources and Mineral Reserves. Committee for Mineral Reserves International Reporting Standards. 33 p.
CSA, 2005. National Instrument 43-101 (NI 43-101) Standards of Disclosure for Mineral Projects. Canadian Securities Administrators. 19 p.
Dominy, S.C., Platten, I.M., and Raine, M.D., 2003b. Grade and geological continuity in high-nugget effect gold-quartz reefs: Implications for resource estimation and reporting. Transactions of the Institution of Mining and Metallurgy, 112, 239-259.
Dominy, S.C., Noppé, M A. and Annels, A.E., 2002. Errors and uncertainty in mineral resource
and ore reserve estimation-the importance of getting it right. Exploration and Mining
Geology 11 (1- 4), 77–98.
Emery, X. and Ortiz, J. M., 2005. Estimation of mineral resources using grade domains: critical
analysis and a suggested methodology: The Journal of The South African Institute of Mining and Metallurgy, 105, 247-256.
Emery, X., Ortiz, J.M. and Rodriguez, J.J., 2006. Quantifying uncertainty in mineral resources by
use of classification schemes and conditional simulations. Mathematical Geology, 38(4),
445-464.
IIMCh, 2004. Code for the Certification of Exploration Prospects, Mineral Resources and Ore
Reserves. Instituto de Ingenieros de Minas de Chile. 43 p.
Glacken, I. M. and Snowden, D. V., 2001. MineralResource Estimation, in Mineral Resource and
Ore Reserve Estimation: The AusIMM Guide to Good Practice (Ed: A C Edwards), 189-198
(The Australasian Institute of Mining and Metallurgy: Melbourne).
Guibal, D., 2001. Variography - A Tool for the Resource Geologist. In: Edwards, A.C. (Ed.) Mineral Resource and Ore Reserve Estimation – The AusIMM Guide to Good Practice. The
Australian Institute of Mining and Metallurgy: Melbourne.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
39
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
NAEN, 2011. The Russian Code for the Public Reporting of Exploration Results, Mineral Resources and Mineral Reserves. National Association for Subsoil Examination. 63 p.
Özkan, Y.Z. ve Akbaba, M.A., 2013. Örneklemeden Rapor Etmeye Adım Adım Maden Kaynak
Tahmini, Jeoloji Mühendisliği Dergisi, 37 (2), 141-158
Özkan, Y.Z., 2004. Maden Arama Projelerinin Tasarımı ve Değerlendirilmesi. Jeoloji Mühendisleri Odası Yayını. 230 s.
Özkan, Y.Z., ….. Maden Arama Sonuçları ile Maden Kaynak ve Rezervlerini Raporlamada Niçin
Uluslararası Standartlarla Uyumlu Düzenleme? (www.madenbir.org.tr) (30.03.2014)
PERC, 2013. Pan-European Standard for the Public Reporting of Exploration Results, Mineral
Resources and Mineral Reserves. The Pan-European Reserves and Resources Reporting
Committee (PERC asbl). Belgium. 59 p.
SAMVAL, 2008. The South African Code for the Reporting of Mineral Asset Valuation. Southern
African Institute of Mining and Metallurgy and the Geological Society of South Africa. 15
p.
Sinclair, A.J. and Vallée, M., 1994. Reviewing continuity: An essential element of quality control
for deposit and reserve estimation: Exploration and Mining Geology, 2, 95-108.
Sinclair, A. J. and Blackwell, G. H., 2002. Applied mineral inventory estimation. Cambridge:
Cambridge University Press, 381 p.
Snowden, D. V., 2000. Practical interpretation of mineral resource and ore reserve classification guidelines: mineral resource and ore reserve estimation-the AusIMM guide to good
practice (Monograph 23).
Shaw, B., 2010. Maden Kaynaklarını ve Rezervlerini Rapor Etme Standartları Konferansı, Konferansın Türkçe Tercümesi, 24 s. (http://www.madenbir.org.tr/images/haber/konferans_
metni.pdf)
SEM, 2007. Guide for Reporting Exploration Results, Mineral Resources and Mineral Reserves.
The Society for Mining, Metalurgy and Exploration of USA. 47 p.
Yıldırım, S., 2013. Maden Arama Sonuçlarını Rapor Etme Standartları: JORC ve NI 43-101 Yönetmelikleri. MTA Uluslararası Baz ve Değerli Metaller Çalıştayı, 20-27 Mayıs, Ankara
(Yayınlanmamış Sunum)
40
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
EK-1 Genel ve Eşanlamlı Terimler
Madencilik Sektöründe, genel anlamlı olarak kullanılan fakat özel anlamları ifade eden
bazı terimler bulunmaktadır. Kılavuzda gereksiz tekrarlardan kaçınmak amacıyla, bu kılavuzda kullanılan eşanlamlı veya benzer anlamlı terimler çizelgede verilmiştir.
Genel Anlamlı Terim
Eş Anlamlı veya Benzer Terimler
Verilmek İstenen Genel Anlam
Varsayım
Sezgi Gücü
- Uzman Kişi genelde, tam olarak kanıtlanmamış bilgilerle
ilgili varsayımlarda bulunurken sezgi gücüne başvurur.
Uzman Kişi (UK)
Deneyimli Kişi, Nitelikli Kişi
Sınır Tenör
Tenör
Ürün Tanımı
Kalite, Tahlil, Analiz (değer)
- Uzman Kişinin tanımı için 11. maddesine bakınız.
- Belli bir yatakta bulunan ve ekonomik olarak işletilebilir,
minerallize malzemenin en düşük tenörü veya kalitesi.
Ekonomik değerlendirme veya kabul edilebilir bir ürünü
belirten fiziksel veya kimyasal özellikler temelinde
tanımlanabilir.
- Bir numune veya üründe ilgi duyulan malzemenin
herhangi bir fiziksel veya kimyasal özelliğinin ölçüsü.
Değerler, raporlandığında ölçüm birimleri yazılı olarak
belirtilmelidir.
Metalurji
İşleme, Zenginleştirme, Hazırlama,
Konsantre Etme
- Daha büyük bir malzeme kütlesi içinde bulunan ilgi
duyulan bileşenlerin bu büyük kütleli malzemeden
fiziksel ve/veya kimyasal olarak ayrılması. İşlenen
malzemeden satılabilir bir nihai ürün elde etmek için
kullanılan yöntemler (eleme, yüzdürme, manyetik ayırma,
çözündürme, yıkama, kurutma vb.)
Mineralizasyon
Yataklanma Türü, Cevher Kütlesi,
Cevherleşme Türü
- Ekonomik açıdan ilgi duyulan tek bir mineral veya
mineral topluluğunun kütle veya yatak. Yatak türü, oluşum
şekli, köken veya bileşim bakımından ne olursa olsun, bu
terim tüm yatak biçimleri kastetmektedir.
Ocak İşletmeciliği
- Yüzeyden veya yer altından herhangi bir yöntemle
metal, kömür, endüstriyel hammadde ve kıymetli taş
çıkarılmasına ilişkin tüm faaliyetler (taş ocakları, açık
ocaklar, yeraltı ocakları, çözelti madenciliği vb.)
Maden Rezervi
Cevher Rezervi
- Bu kılavuzda “maden rezervi” tercih edilmektedir. Fakat
“cevher rezervi” terimi de diğer ülkelerde yaygın olarak
kullanılmaktadır ve bu terimde kabul edilebilir. Kömür
rezervi, Endüstriyel Hammadde rezervi gibi terimlerde
çalışmaya/rapora açıklık kazandırmak için kullanılabilir.
Verim
Randıman
- Başlangıçta ilgi duyulan malzemenin, yani madencilik
ve/veya işleme sırasında elde edilen malzemenin yüzdesi.
Madencilik veya işleme etkinliğinin bir ölçüsü.
Önemli Proje
Maddi Proje
- Piyasa değeri olan veya şirket faaliyetleri üzerinde
önemli bir etkiye sahip ve/veya Kamuoyu Raporu ve
duyurularında özel bir öneme sahip olan arama veya
maden geliştirme projesi
Tonaj
Miktar, Hacim
- Ölçü birimlerine bakılmaksızın (değerler rapor
edildiğinde açıklanmalıdır) ilgi duyulan malzeme
miktarının ifadesi.
Madencilik
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
41
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
EK-2 Uzman Kişi (UK) Onay Formu
Şirketler; Maden Arama Hedefleri, Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve Rezervleri ile ilgili raporlarını Madde 9’da belirtildiği gibi Uzman Kişi veya kişiler tarafından hazırlanan ayrıntılı bilgiler içeren raporlar şeklinde Yönetim Kurulu aracılığıyla sunmalıdır. Madde 9,
bu raporların Uzman Kişi veya kişilerin yazılı onayı ile verilmesi gerektiğini belirtir.
Uzman Kişilere ve Şirketlere yardımcı olmak ve yapılan değişikliklerde Uzman Kişinin yazılı onayının alınması amacıyla, bu kılavuzun aradığı şartları içeren Uzman Kişi Onay Formu hazırlamıştır. Onay formu, istenen formatta veya eşdeğer bir biçimde, raporun yayınlanabilmesi
amacıyla gerekli olan yazılı onayın alınması için önerilmektedir. Kamuoyunda Uzman Kişi Onay
Formunun raporda yeralması önemli bir uygulama olarak kabul edilir.
Uzman Kişinin Onay Formu(ları) veya Uzman Kişinin yazılı onayı olduğuna dair diğer belgeler, şirket ve Uzman Kişi tarafından daha sonra lazım olabileceği için saklanmalıdır.
Uzman Kişi (UK) Onay Formu
Bu kılavuzun 9. Maddesi gereksinimlerine uygun olarak (Yazılı Onay Bildirimi)
Rapor Adı
___________________________________________________________________________
(Kamuoyuna açıklanacak raporun başlığı veya adını yazınız)
___________________________________________________________________________
(Raporu yayımlayan şirketin ismini yazınız)
___________________________________________________________________________
(Rapora konu maden yatağının ismini yazınız)
Yeterli alan varsa, aşağıdaki sayfayı tamamlayınız ve orijinaliyle aynı şekilde imzalayınız.
________________
(Rapor Tarihi)
Bildirim
Ben
___________________________________________________________________________
(Tam isimi yazınız)
Uzman Kişi olduğumu teyit ederim ve:
Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve Rezervleri Raporlaması Standartlarının gereklerini okudum ve anladım.
42
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Kılavuzda tanımlandığı gibi, raporda yayınlanan maden yatağı ve mineralizasyon türleri ile ilgili
5 yıllık deneyime sahip bir Uzman Kişi olduğumu ve yapılan faaliyetler için sorumluluk kabul
ettiğimi bildiriyorum. Onaylı beyanımın yer aldığı bu raporu inceledim.
…………………………………………… (Meslek Kuruluşu ismi yazınız) üyesiyim.
_______________________________________________ tam zamanlı çalışanıyım.
(şirket ismini yazınız)
Veya
__________________________________________ için danışman olarak çalışıyorum.
(şirket ismini yazınız)
_______________________________________________ tarafından işe alınmıştır.
(şirket ismini yazınız)
___________________________________ ile ilgili belgeleri hazırlamak için
(maden yatağı ismini yazınız)
________________________________________________ tarihine kadar
(Kaynak/Rezerv bildirim tarihini yazınız)
Raporda, Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve/veya Rezervleri ile ilgili belgelerde bulunan
bilgilerin doğru olduğunu ve tarafsız bir şekilde yansıtıldığını bildiririm.
Onay
____________________________ tarafından hazırlanan bu Onay Formunun ve Raporun yayımlanmasını onaylıyorum.
_____________________________
Uzman Kişinin imzası:
________________________________
Tarih:
______________________________
Üyelik (Mesleki Kuruluş ismini yazınız)
________________________________
Üyelik Numarası:
Uzman Kişinin imzalayarak sorumluluk kabul ettiği başka raporlar
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
43
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Örnek bir Uzman Kişi (UK) Onay Formu
Mustafa KARA tarafından yapılan açıklama aşağıdaki gibidir;
1) Ankara (Türkiye)’da ikamet ediyorum. ÇIKAN MADENCİLİK A.Ş.’de Jeoloji Mühendisi
olarak çalışıyorum. İletişim Adresim : Gazi Mah. Anıl Sok. 22/3 Yenimahalle/ANKARA,
İletişim Tel : 0.312 393 12 22, e-mail : [email protected]
2) 2003 yılında Ankara Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümünden Mezun oldum. Bu
tarihten itibaren Türkiye’nin çeşitli illerinde maden etüt ve arama işlerinde mühendis olarak
çalıştım.
Çalıştığım projelerden bazıları şu şekildedir;
- Şarkikaraağaç (Isparta) Barit Yatakları Teknik Raporu, 2005
- Sındırgı (Balıkesir) Altın Cevherleşmesi Teknik Raporu, 2007
- Yeşilyurt (Malatya) Kurşun-Çinko Cevherleşmesi Teknik Raporu, 2011
3) Jeoloji Mühendisleri Odası (JMO) üyesiyim. Üye No: 19712
4) 13 bölümden oluşan bu Teknik Raporun hazırlanmasındaki tüm sorumluluk, MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzu ilkelerine göre birinci derecede tarafıma aittir.
ÖNÜHAN BAKIR SAHASI KAYNAK TAHMİNİ
ANKARA, TÜRKİYE
MK-14 TEKNİK RAPORU
Hazırlayan : ÇIKAN MADENCİLİK A.Ş.
20.02 2012
Yayınlanma Tarihi: 05.06.2012
5) Bu raporun tamamından sorumluyum.
6) Bu rapor, bir Uzman Kişi (UK) olarak, MK-14 Maden Raporu Hazırlama Kılavuzuna
uyumlu olarak hazırlanmış bir kamuoyu raporudur.
7) Hanönü Bakır Sahasını 20-25.07.2011, 19-24.09.2011, 04-06.10.2011, 11-14.11.2011 ve
16-19.12.2011 tarihlerinde 4 kez ziyaret ettim.
8) SM MADENCİLİK A.Ş. bünyesinde çalışmıyorum. Hissedarı değilim. Hazırlanan rapordan mühendislik hizmeti ücreti dışında başka bir finansal bağlantım bulunmamaktadır.
9) Teknik raporda, raporun yayınladığı tarihe kadar elde edilen bütün veri ve bilgiler en iyi
şekilde açıklanmıştır ve yanıltıcı ifadeler ve yaklaşımlar bulunmamaktadır.
20. 02.2012
“Mustafa KARA”
[orijinal imza ve kaşe]
_______________________________
Mustafa KARA, Jeo. Müh.
ÇIKAN MADENCİLİK A.Ş.
44
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
EK-3 Şirket Uyumluluk Bildirimi
Uyumluluk bildirimlerinin uygun formları aşağıdaki gibi olmalıdır (gerekli olmayan kısımları siliniz).
Arama Hedeflerinin Kamuoyu Raporlanması veya Arama Sonuçları, Maden Kaynakları
veya Rezervlerinin önemli ölçüde değişmiş raporları veya şirket faaliyet raporları için :
Eğer gerekli bilgiler raporda ise ; “ Meslek Kuruluşu üyesi olan bir Uzman Kişi (UK) tarafından verilen bilgiler doğrultusunda hazırlanan Arama Hedefi, Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve Rezervleri raporlarına dair bilgileri içerir “ (Uzman Kişinin hangi Mesleki Kuruluşa
üye olduğunu listeye dahil ediniz)
Eğer gerekli bilgiler raporda değil ise ; “Meslek Kuruluşu üyesi olan bir Uzman Kişi (UK)
tarafından verilen bilgiler doğrultusunda hazırlanan Arama Hedefi, Arama Sonuçları, Maden
Kaynakları ve Rezervleri raporlarına dair bilgileri içerir” (Uzman kişinin hangi Mesleki Kuruluşa üye olduğunu listeye dahil ediniz).
Eğer Uzman Kişi şirketin tam zamanlı çalışanı ise : “ (Uzman Kişinin ismini yazınız) tam
zamanlı çalışanımızdır. ”
Eğer Uzman Kişi şirketin tam zamanlı çalışanı değil ise : “(Uzman Kişinin ismini yazınız)
(Uzman Kişinin çalıştığı şirketin ismini yazınız) tarafından istihdam edilmektedir.”
Uzman Kişi ile raporu hazırlayan şirket arasındaki ilişkinin beyan edilmesi gerekmektedir.
Bu beyanın, kamuoyu tarafından yanlış anlaşılmalara yol açmayacak şekilde açıklaması gereklidir.
Tüm raporlarda ; ‘(Uzman Kişinin ismini yazınız) bu Kamuoyu Maden Raporu Hazırlama
Kılavuzunda tanımlandığı gibi Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve Rezervlerinin raporlaması için ilgili mineralizasyon ve maden türleri konusunda yeterli deneyime sahip olan
Uzman Kişidir.’
(Uzman Kişinin ismini yazınız) bilgilerinin raporda yer almasını onaylamıştır.
Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynakları ve/veya Rezervlerinin tahmini ile ilgili yayımlanacak bir Kamuoyu Raporunun, daha önce yayımlanmış bir Kamuoyu Raporuna dayalı olarak
oluşturulması tercih edilmiştir.
Uzman Kişinin daha önceden rapor halinde getirilmiş bulguların eklenmesi için yazılı onay
vermiş olması halinde, şirketin genel erişim için rapor adı, tarihi ve orijinal kaynağa nereden
ulaşılabileceğini, bir sunum veya duyuruyla kamuoyuna bildirmesi gereklidir. Bilgiler, (tarih)
tarihinde oluşturulmuş (rapor adı) raporundan alınmıştır ve (web sitesi adresi) sitesinde görüntülenebilmektedir. Şirket, Uzman Kişi tarafından sunulan bilgilerinin biçim ve içeriğinin değiştirilmeden yayımlandığını doğrulamaktadır.
Şirketler, bu bildirimin aynısının bir sonraki şirket faaliyet raporu için geçerli olmayacağının farkında olması önemlidir.
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
45
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
EK-4 Maden Arama Sonuçları, Maden Kaynak ve Rezerv
Raporları Hazırlanırken Yapılması Muhtemel Hatalar
1. Sahadaki maden yatağının ekonomik değer biçilerek raporlanması
Şirketler, bazen Mümkün Maden Kaynaklarına ilişkin olan arama sonuçlarını veya yatak
değerlendirmelerini rapora dökerken “sahadaki değeri” kavramını kullanabilirler.
Sahada yapılan finansal değer biçmenin (kıymetlendirmenin) yayınlanması, bu kılavuz ilkelerine aykırıdır (Madde 4’te belirtildiği gibi). Ayrıca, Madde 28 ile çelişir. Bunun sebebi, bu
terimin anlamının;
a. Açık ve şeffaf olmayışıdır. Bir diğer ifadeyle, kullanımının açık ve kabul edilebilirlikten
uzak olması nedeniyle, okuyucunun raporu anlaması ve yanılmaması için yeterli bilgi ile sunmamasıdır.
b. “ yerinde değerin ” açıklamasında, “ yatırımcıların/potansiyel yatırımcıların ve danışmanlarının akılcı, gerekçeli ve tarafsız bir karar verebilmek için gerek duydukları ve raporda
bulunmasını bekledikleri tüm ilgili bilgileri içermemesidir.”
Şirketler tarafından sahada yapılan finansal değer biçme (kıymetlendirme) işlemi; Arama
Sonuçları, Maden Kaynakları ve maden yatağı büyüklüğü ile ilişkilendirilerek rapor edilemez.
Şirketlerin bir maden yatağının “yerindeki değeri” üzerine bir rapor hazırlaması ve yayınlaması; Arama Sonuçlarının veya sahada yapılan herhangi bir değerlendirmeyi, ekonomik bir
niceliğe dönüştürerek kamuoyuna duyurma girişimidir. Sahada yapılan ekonomik değer biçme
(kıymetlendirme) işleminin, ekonomik uygunluk ve yatırımın geri dönüş süresi ile hiçbir ilişkisi
yoktur. Bu nedenle, bu tip değerlendirmeler aldatıcı/yanlış yönlendirici olabilir.
Sahada ekonomik değer biçme (kıymetlendirme); Etkileyici Faktörler (madencilik, işleme,
metalurji, altyapı, ekonomi, pazarlama, yasal, çevresel, sosyal ve siyasal faktörler vb.) dikkate
alınmadan yapılan ekonomik uygunluğu ifade edebilir (Madde 12 ve Madde 29-36). Projenin
uygulanabilirliği belirlenirken ve mineralizasyondan elde edilebilecek ekonomik değeri belirlemek için tüm Etkileyici Faktörlerin dikkate alınması gereklidir (Madde 29-36).
Büyük ölçekli birçok maden yatağı, Etkileyici Faktörlerin uygulanması sonucunda elde edilen Negatif Net Bugünkü Değer (NBD) nedeniyle işletilmemiştir.
Uygulamada, bir Maden Kaynağının ekonomik açıdan değerlendirilebilir bölümü, sadece
tüm Etkileyici Faktörler göz önünde tutularak Maden Rezervine dönüştürülebilir. “Ekonomik
üretilebilirliği ifade ettikleri ve sadece tüm Etkileyici Faktörler göz önüne alındığı durumlarda
kullanılmaları uygun olduğu için, ‘Cevher’ ve ‘Rezerv’ kelimeleri Maden Kaynak Tahminlerini
tanımlamada kullanılmamalıdır.” Mümkün Maden Kaynakları, Maden Rezervlerine dönüştürülemez. Muhtemel ve Görünür Maden Kaynaklarının bazı bölümlerinin de Maden Rezervlerine dönüştürülememesi veya değerlendirme sırasında belirli bir cevherleşme kütlesinin Net
Bugünkü Değerine (NBD) bir katkıda bulunmaması da olasıdır.
Muhtemel Maden Kaynaklarının büyük bölümlerini içeren maden yatakları değerlendirilirken veya bir Arama Sonucunun finansal değeri raporlanırken, şirketlerin projenin ekonomik
getiri durumunu sunması ve cevherleşmenin net ekonomik değerini bildirilmesi zorunlu değildir.
46
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
2. Eski tahminlerin veya bu kılavuza uygun olmayan güncel tahminlerin raporlanması
Bu kılavuzla uyumlu olmayan veya eski tahminlere dayanan bilgi duyurusu yapmak isteyen
şirketlerin bu tarz bir duyuru yapması durumunda, şirketlerin ilk duyurusundaki yorumlarını
geri çektiğini belirten ek bir duyuru yapmasını gereklidir.
3. Uzman Kişi (UK) onayının olmaması
Şirketler; Arama Sonuçları, Maden Kaynakları veya Rezervlerine ilişkin bilgiler içeren Kamuoyuna Açık raporları yayımlarken Bu kılavuz uyarınca aşağıdaki maddelere uymakla yükümlüdürler;
- Uzman Kişi veya kişilerin isimlerinin açıklanması (Uzman kişinin şirketin tam-zamanlı
personeli olup olmadığını, değilse Uzman Kişinin çalıştığı şirket isminin de yer aldığı bir açıklama)
- Uzman Kişinin söz konusu cevherleşme biçimi ve yatak tipi ve üstelendiği sorumlulukla
ilgili en az beş (5) yıllık deneyiminin olduğunun garanti edilmesi,
- Raporun (içeriği ve tarihi itibari ile) Uzman Kişinin veya kişilerin yazılı onayı ile yayınlandığının garanti edilmesi.
4. Arama Hedefinin raporlanması
Bu kılavuzun 17. Maddesi, kamuoyu (genel kullanıma açık) raporlarında Arama Hedeflerinin rapor edilmesine olanak sağlar ve bu işlemi kolaylaştırır. Ancak, Arama Hedefinin raporlanmadan önce yerine getirilmesi gereken bir dizi raporlama koşulu söz konusudur. Bu
raporlama koşulları şunlardır;
a. Arama hedeflerine ilişkin herhangi bir bilgi (Maden Kaynak veya Rezervleri olarak), yanlış beyan edilmeyecek veya yanlış yorumlanmayacak şekilde ifade edilmelidir.
b. Hedefin potansiyel niceliği ve tenörüne ilişkin bir beyanat aralıklar şeklide ifade edilmeli
ve şu konuları içermelidir;
- beyanın gerekçesine ilişkin ayrıntılı bir açıklama
- potansiyel nicelik (tonaj) ve tenörün gerçekte kavramsal olduğunu, bir Maden Kaynağı
tanımı için yeterli arama yapılmadığını ve daha ileri aramaların bir Maden Kaynağının belirlenmesi ile sonuçlanmasının belirsiz olduğunu vurgulayan bir açıklama.
Gerek duyulan bilgilerin tümü açıklanmadan bir Arama Hedefini duyurmak, raporlama
kuralları çerçevesinde yeterli değildir. Bir Arama Hedefi rapor edildiğinde, raporlama koşulunu karşılayacak olan Arama Hedefi ve yakın bir bölge için aynı önem düzeyinde açıklanacak
olan bilgiye de gerek duyar. Arama hedefi firmanın bir sunumunda rapor edildiğinde, raporlama koşulunu karşılayan bilginin sunumdaki slaytlarda bulunması bekler. Kamuoyuna (genele)
açık bir rapor, Madde 17 ile uyumlu değilse, şirketin duyurusunu geri çekmesini veya açıklığa
kavuşturması gereklidir.
5. Sondaj Bilgisi ve/veya Veri Eksikliği
Şirketler, sondaj veya analiz sonuçlarını belli bir perspektife oturtmaksızın ve birbirleri ile
ilişkisiz olarak bir rapor halinde sunabilirler. Şirketler, ilgili tüm analiz sonuçları veya bütün
sondajlara ait veriler olmadan tek bir sondajı veya analiz sonucunu raporlamamalıdır. Şirketin,
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
47
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
sonuçların (örneğin en düşük tenör gibi) neden birbiri ile ilgili olmadığını vurgulayan bir açıklama yapması durumunda, tüm analiz veya sondajları raporlaması zorunlu değildir. Firmaların,
Arama Sonuçlarını raporlarken Madde 19’da getirilen koşullara uymaları gereklidir.
6. Birleşik Kaynak ve Rezerv sınıflandırması
Kılavuzun 26, 34 ve 36. Maddeleri, kamuoyuna (genele) açık raporlarda Maden Kaynakları
veya Rezervleri için sadece toplam rakamları içeren açıklamalara izin vermez.
Maden Kaynağı tahminleri tanımlı olan Mümkün, Muhtemel ve Görünür kategorilerden
birisi ile, Maden Rezervi tahminleri da tanımlı Görünür ve Muhtemel kategorilerinden birisi
ile ifade edilmelidir. Raporda, Maden Kaynağı tahminleri (birleşik tek rakam verecek biçimde)
Maden Rezerv tahminleri ile birleştirilmemelidir.
Hem Maden Kaynağı hem de Rezerv tahminlerinin raporlandığı durumlarda, Maden Kaynaklarının Maden Rezervleri içinde mi, yoksa Maden Rezervine ek olarak mı verildiğini belirten
bir açıklama mutlaka bulunmalıdır.
7. Sonuçları yayınlarken Kaynak veya Rezerv terimlerinin yanlış kullanılması
Aramanın, toplanan veri niceliğinin makul bir Maden Kaynağı tahmini yapılmasına imkan
vermediği başlangıç aşamasında Arama Sonuçlarının raporlanması yaygındır. Kamuoyuna (genel kullanıma) açık Maden Arama Sonuçları raporları, potansiyel ekonomik cevherleşmenin
keşfedilmiş olduğunu ima edecek biçimde (sorumsuzca) hazırlanmamalı ve sunulmamalıdır.
Şirketler, Maden Arama Sonuçları konusunda rapor hazırlarken göz önünde tutmaları gereken kriterlerin listesi için bu kılavuzdaki Çizelge 1’i referans almaları gereklidir.
48
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
MK-14 KAMUOYU MADEN RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU
Jeoloji ve Jeofizik Mühendisleri Derneği • www.jeoder.org.tr
49
JEOLOJİ VE JEOFİZİK MÜHENDİSLERİ DERNEĞİ
Fevzi Çakmak 2 Sok. No: 40/17 Kızılay-Çankaya / ANKARA
Tel: (312) 417 49 23 • Fax: (312) 417 49 24
www.jeoder.org.tr
Download

mk-14 kamuoyu maden raporu hazırlama kılavuzu