Temel İlkeler:
Genel Organizasyon
İlke 1: Kanuni Temel
Finansal Piyasa Altyapıları (FPA) tarafından gerçekleştirilen tüm faaliyetlerin iyi
tesis edilmiş, açık, şeffaf ve zorlayıcı bir kanuni temele sahip olması gerekmektedir.
İlke 2: Yönetim
FPA’ların yönetim standartları açık, şeffaf, güvenlik ve etkinlik düzeyini
yükselten, finansal sistemin istikrarına, kamu çıkarlarına ve diğer ilgili tarafların
amaçlarına destek sağlayacak nitelikte olmalıdır.
İlke 3: Kapsamlı Risk Yönetimi için Altyapı
FPA’ların risk yönetim çerçevelerinin hukuki risk, kredi riski, operasyonel risk,
likidite riski ve diğer tüm riskleri yönetebilmek amacıyla sağlam ve kapsamlı olması
gerekmektedir.
Kredi ve Likidite Riski Yönetimi
İlke 4: Kredi Riski
FPA’ların katılımcılardan ve kendi yürüttüğü ödeme, takas ve mutabakat
süreçlerinden kaynaklanan kredi riskini etkin bir şekilde ölçmesi, izlemesi ve
yönetmesi gerekmektedir.
FPA’ların her bir katılımcı nedeniyle karşı karşıya kalınan riskleri kapsamak için
yeterli mali kaynaklara sahip olması, CCP’lerin de buna ilaveten katılımcıların
yükümlülüklerini yerine getirememeleri durumunda işlemlerin gerçekleşmesini
sağlayacak ilave kaynaklar bulundurması gerekmektedir.
Bu kapsamda, daha karmaşık risk profili olan veya sistemik olarak önemli olan
CCP’lerin; sorun yaşaması durumunda CCP için yaratacağı kredi riski en yüksek olan
en az 2, diğer tüm CCP’lerin de aynı özellikler gösteren en az 1 katılımcılarının sorun
yaşaması durumunda oluşabilecek sorunları çözebilecek kadar ilave mali kaynak
bulundurmaları gerekmektedir.
İlke 5: Teminat
FPA’ların kendilerinden veya katılımcılardan kaynaklanan kredi riskini yönetmek
amacıyla teminat yapıları bulundurmaları durumunda, teminat olarak kabul edilecek
varlıkların kredi, likidite ve piyasa risklerinin düşük seviyelerde olması gerekmektedir.
İlke 6: Marjin
FPA’lar kendi katılımcılarından kaynaklanabilecek kredi riskini karşılayabileceği
risk tabanlı ve sürekli gözden geçirdiği bir marjin sistemi uygulamalıdır.
İlke 7: Likidite Riski
FPA’lar kendi likidite risklerini etkin bir şekilde ölçmeli, izlemeli ve yönetmelidir.
FPA’lar olağanüstü piyasa koşullarının değerlendirildiği stress testlerinde ortaya
konulduğu gibi kendilerine en yüksek likidite yükümlülüğünü getirecek en az bir
piyasa katılımcısının iflas ettiği durumlarda ortaya çıkabilecek yüksek likidite ihtiyacını
temin edebilecek ve mutabakatın sağlanmasını sağlayabilecek kadar likit kaynak
bulundurmalıdırlar.
Mutabakat
İlke 8: Mutabakatın Kesinliği
FPA’lar en kötü ihtimalle valör sonu itibarıyla açık ve kesin olarak işlemlerin
nihai mutabakatını sağlamalıdır. Gerekli veya tercih edilebilir olduğu durumlarda,
FPA’lar mutabakatın kesinliğini gün içinde veya eş zamanlı sağlamalıdır.
İlke 9: Para Mutabakatı
Uygulanabilir ve mümkün olan durumlarda FPA’ların para mutabakatı
işlemlerinin merkez bankası parası ile sağlanması gerekmektedir. Mutabakat
işlemlerinde merkez bankası parasının kullanılmaması durumunda ise, FPA’ların
mutabakat işlemlerinde ticari banka parası kullanılması nedeniyle oluşan kredi ve
likidite risklerini asgari düzeye indirecek önlemleri alması gerekmektedir.
İlke 10: Fiziki Teslimat
FPA’lar fiziki enstrümanlar veya malların teslimi ile ilgili yükümlülüklerini açık
bir şekilde belirtmeli ve bu çeşit fiziksel teslimatlardan kaynaklanan riskleri
tanımlamalı, izlemeli ve yönetmelidir.
Merkezi Saklama Kuruluşu ve Ödeme Sistemleri Değer Değişimi
İlke 11: Merkezi Saklama Kuruluşu
Merkezi saklama kuruluşu menkul kıymetlerin ihracında bütünlüğün
sağlanması ve menkul kıymetlerin korunması ve transferinin gerçekleştirilmesi ile ilgili
risklerin azaltılması ve yönetilmesini temin edecek uygun kurallar ve prosedürlere
sahip olmalıdır.
İlke 12: Ödeme Sistemleri Değer Değişimi
Eğer FPA birbiriyle bağlantılı iki yükümlülüğün mutabakatını gerçekleştiren bir
işlem yapıyor ise, bir yükümlülüğün kesinliğinin sağlanması diğer yükümlülüğün de
kesinliğinin sağlanması şartına bağlanarak yükümlülüğünü yerine getiren tarafın
maruz kalacağı karşı tarafın yükümlülüğünü yerine getirmemesi riskini (principal risk)
ortadan kaldırılmalıdır. (DvP veya PvP tipi işlemler yoluyla)
Temerrüt Yönetimi
İlke 13: Katılımcı Temerrüt Kuralları ve Prosedürleri
FPA’ların bir katılımcının temerrüde düşmesi ile oluşacak kayıpları ve likidite
kısıntılarını karşılayabilmelerini ve bu durumda dahi yükümlülüklerini yerine
getirebilmelerini sağlayacak etkili ve açık şekilde tanımlanmış kural ve prosedürleri
olmalıdır.
İlke 14: Ayırma ve Taşınırlık
Merkezi karşı taraflar, bir katılımcının müşterilerine ait posizyonların ve bu
pozisyonlarla ilgili olarak merkezi karşı tarafa verilen teminatların ayrılmasını ve
taşınmasını sağlayacak kural ve prosedürlere sahip olmalıdır.
İş Riski ve Operasyonel Risk Yönetimi
İlke 15: Genel İş Riski
FPA’lar genel iş riskini tanımlamalı, izlemeli ve yönetmelidir. Bu kapsamda,
FPA’ların sürekli hizmet verebilmesini ve operasyonlarını sürdürebilmesini
sağlamayabilmek için potansiyel genel iş kayıplarını karşılayacak yeterli net likit
varlıklara sahip olmaları gerekmektedir.
İlke 16: Saklama ve Yatırım Riski
FPA’lar kendilerinin ve katılımcılarının varlıklarını güvenli bir şekilde muhafaza
etmeli ve bu varlıklara erişilmesinde meydana gelecek kayıp ve gecikme riskini
azaltmalıdır. FPA’ların yatırım yaptıkları araçların kredi, piyasa ve likidite riskinin
asgari düzeyde olması sağlanmalıdır.
İlke 17: Operasyonel Risk
FPA’lar içsel ve dışsal mümkün olan bütün operasyonel risk kaynaklarını
tanımlamalı, uygun sistem, politika, prosedür ve kontrol mekanizmaları vasıtasıyla söz
konusu risklerin olası etkilerini en aza indirmelidir.
Sistem yüksek seviyede güvenlik ve operasyonel güvenilirlik sağlamalı, yeterli
kapasiteye sahip olmalıdır. İş sürekliliği planları işlemlerin zamanında kurtarılmasını ve
sistemlerde meydana gelebilecek geniş çaplı ve önemli kesinti ve sorunlar durumunda
dahi FPA’nın yükümlülüğünü yerine getirebilmesini sağlamayı amaçlamalıdır.
Erişilebilirlik
İlke 18: Erişim ve Katılım Gereklilikleri
FPA’ların katılım kriterleri sisteme katılımın herkese açık ve adil olmasını
sağlayacak şekilde objektif, risk odaklı ve kamuya açık olmalıdır.
İlke 19: Aşamalı Katılım Düzenlemeleri (Dolaylı katılımcılar gibi)
FPA’lar aşamalı katılım düzenlemelerinden kaynaklanan riskleri uygulanabildiği
kadarıyla tanımlamalı, izlemeli ve yönetmelidir.
İlke 20: FPA Bağlantıları
Bir veya birden fazla FPA ile bağlantısı olan FPA’lar bu bağlantıdan
kaynaklanan riskleri tanımlamalı, izlemeli ve yönetmelidir.
Etkinlik
İlke 21: Etkinlik ve Etkililik
FPA’lar katılımcılarının ve faaliyette bulunduğu piyasanın gerekliliklerini etkili ve
etkin bir şekilde karşılamalıdır.
İlke 22: İletişim Prosedürleri ve Standartları
Farklı sistemler üzerinde etkin kayıt, ödeme, takas ve mutabakatın sağlanması
için uluslararası kabul görmüş ilgili iletişim prosedürleri ve standartları kullanılmalı
veya en azından bu standartlar ile gerekli uyum sağlanmalıdır.
Şeffaflık
İlke 23: Kural ve Prosedürlerin Yayımlanması
FPA’lar açık ve geniş kapsamlı prosedürlere sahip olmalı, ilgili FPA’ya
katılımcıların dahil olması sonucu oluşacak risklerin, ücretlerin ve diğer maliyetlerin
katılımcılar tarafından doğru bir şekilde anlaşılmasını sağlayacak bilgiler katılımcılara
sağlanmalıdır. Bütün ilgili kural ve anahtar prosedürler kamuoyunun bilgisine
sunulmalıdır.
İlke 24: İşlem Kayıt Merkezleri Tarafından Piyasa Verilerinin
Yayımlanması
İşlem Kayıt Merkezi ilgili otoritelere ve kamuya ihtiyaçları doğrultusunda
zamanında ve kesin veriler sunmalıdır.
Merkez Bankaları, Piyasa Düzenleyicileri ve diğer İlgili Otoritelere
Finansal Piyasa Altyapı Kuruluşları için Getirilen Sorumluluklar
Sorumluluk A: Finansal Piyasa Altyapılarının Düzenlenmesi, Denetimi
ve Gözetimi
FPA’lar merkez bankaları, piyasa düzenleyicileri veya diğer ilgili otoritelerin
uygun ve etkin düzenleme, denetleme ve gözetim faaliyetlerine tabi olmalıdır.
Sorumluluk B: Düzenleme, Denetleme ve Gözetim Gücü ve Yetkisi
Merkez bankaları, piyasa düzenleyicileri ve diğer ilgili otoriteler FPA’ların
düzenlenmesi, denetlenmesi ve gözetiminin etkin bir şekilde yerine getirilmesi için
gerekli güç ve kaynağa sahip olmalıdır.
Sorumluluk C: Finansal Piyasa Altyapıları ile ilgili Politikaların ve
Amaçların Yayımlanması
Merkez bankaları, piyasa düzenleyicileri ve diğer ilgili otoriteler FPA’ların
düzenlenmesi, denetlenmesi ve gözetimiyle ilgili politikaları açık bir şekilde belirtmeli
ve yayımlamalıdır.
Sorumluluk D: Finansal Piyasa Altyapıları İlkelerinin Uygulanması
Merkez bankaları, piyasa düzenleyicileri ve diğer ilgili otoriteler uluslararası
kabul görmüş FPA ilkelerini benimsemeli ve sürekli bir şekilde uygulamalıdır.
Sorumluluk E: İlgili Otoriteler ile İşbirliği
Merkez bankaları, piyasa düzenleyicileri ve diğer ilgili otoriteler FPA’ların
güvenlik ve etkinliğini sağlarken yerel ve uluslararası düzlemde birbirleriyle işbirliği
içinde olmalıdır.
Download

Temel İlkeler: Genel Organizasyon İlke 1: Kanuni Temel