DOĞALGAZ PİYASASI KANUNU
All Energy Turkey 2014
24.09.2014 – İstanbul
Erdoğan Arkış
Board Member
Doğal Gaz Pazarından Bazı
Kesitler
• 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu 2001 yılında yasalaştı
ve 2002 yılının Ekim ayında uygulanmaya başlandı.
• Günümüzde BOTAŞ’ın ana iletim yüksek basınç hatları
11.000 km’yi aşmış durumda.
• 69 ilde 10 milyondan fazla konut eşdeğeri abone doğal gaz
kullanıyor. Bunun için 10 bin km’si çelik 82 bin km’si PE
olmak üzere toplam 92 bin km’den fazla şebeke döşendi.
• Bu yatırımlar için (işletme giderleri ve KDV hariç) yaklaşık 11
milyar TL harcandı.
• Toplam 45.8 milyar m3 yıllık dışalım ve yerli üretimin ancak
11.2 milyar m3 kadarı kontrat devri ve miktar devri yapılarak
toptan satış sektörünün alanını oluşturmakta. Bu yıllık
toplam miktarın tüketiminde 38.2 milyar m3’ü taşıma ve satış
olarak dağıtım bölgelerinde gerçekleşmekte.
Faaliyet Alanları
•
•
•
•
•
•
•
İthalat
İletim
Depolama
Toptan satış
İhracat
Dağıtım
CNG Dağıtımı ve İletimi
• Üretim
doğal gaz piyasa faaliyetlerinden kabul
edilmemekte ve sıkıştırılmış doğal gaz (CNG) ve
sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) kanunda ayrı ayrı ifade
edilmiştir.
Sıvılaştırılmış doğal gaz faaliyetleri
“depolama” başlığı altında 1 no’lu maddede “yer altı
veya yer üstü depolama” faaliyetinde bulunmak için
öngörülmektedir.
Doğal Gaz Piyasası Bugün
• Doğal Gaz dağıtım lisansı sahipleri gaz ticareti yapma
yetkisine sahip olmamakla birlikte abonelere veya
serbest tüketicilere sattıkları gazın her türlü ticari
riskini üstlenmiş bulunmaktadır.
• Doğal gaz perakende satış faaliyeti
hala
dağıtımcılığın
bünyesinde
yürütülmektedir.
Günümüzde bu faaliyetin ayrıştırılmamış olması
nedeniyle değişik sektörler arasında zaman zaman
gazın gazla rekabetini engelleyen bir süreç algısına
yol açmaktadır.
Doğal Gaz Piyasası Bugün
• Piyasada 44 toptan satış lisansı sahibi bulunmakta
olup, ithalatçıların da toptan satış yapabildiklerini de
göz önünde bulundurursak 100’den fazla piyasa
oyuncusu
günümüzde
Ana
İthalatçıdan
gaz
alamamaktadırlar.
• Bu konuda hiçbir mevzuat engeli olmamakla birlikte
gazın gazla rekabetinin gerektiği şekilde mevcut
olduğunu söyleyemeyiz.
• Toptan satıcılar ancak özel ithalatçıların gazını yani
piyasanın yaklaşık %25’ini değerlendirebilmektedirler.
BOTAŞ’ın Ayrıştırılması ve Gaz
Devirleri Süreci
• 4646 Sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanununun Geçici 2.
Maddesi’nde;
•
“…BOTAŞ’ın piyasa payı 2009 yılına kadar yıllık
ulusal tüketimin %20’sine düşünceye kadar kontrat
devri yapar…”
• “ …ve miktar devrine imkan tanıyan ayrı ihale yapılır
...”
• “… Bu kanun hükümlerine göre, dağıtım faaliyeti
hariç, BOTAŞ’ın dikey bütünleşmiş tüzel kişiliği 2009
yılına kadar devam eder. Bu tarihten sonra BOTAŞ
yatay bütünleşmiş kişiliğe uygun olarak yeniden
yapılandırılır….”
şeklinde ifadeler yer almaktadır.
BOTAŞ SCADA
• BOTAŞ’ın yeni EBT
yatırımı ve EBT içerisine
Dengesizlik Modülünün ilavesi söz konusudur.
• Bu konuda taslakta BOTAŞ’a yüklenen ”iletişim ve
bilgi sistemleri altyapısını kurar ve işletir” yetkisi
potansiyel diğer iletimciler ve borsa altyapısı
anlamında şeffaf bilgi alışverişi açılarından büyük
öneme haiz olup, altyapının bugünden itibaren çok
yönlü ve sektör oyuncularının taleplerini de dikkate
alarak yeniden işlevlendirilmesi gerekmektedir.
Düzenlenmiş Piyasa
İşletmeciliği
• Sadece elektrik piyasasında PMUM/DUY uygulaması
mevcut. Dengeleme ve Uzlaştırma işlemleri TEİAŞ
bünyesinde yürütülmektedir.
• EPİAŞ‘ın Esas Sözleşmesi
ve Teşkilat Çalışma
Yönetmeliği EPDK tarafından onaylanmış bulunmakta
ve Temmuz 2014 itibarıyla “C GRUBU PAY
SAHİPLİĞİNE ÇAĞRI” yapılmış durumdadır. Bu çağrı
neticesinde toplam 114 başvuru toplanmış ve
değerlendirmeleri sürmektedir.
Maliyet Bazlı Fiyatlandırma
• Maliyet Bazlı Fiyatlandırma Tebliğ, Yüksek Planlama
Kurulu tarafından 14/02/2008 tarihinde 2008/T-5
numara ile kararlaştırılarak yayımlanmıştır.
• Ancak, ömrü uzun olmadı ve BOTAŞ hemen sonraki
bir kararla bundan muaf tutulmuştur.
• Henüz durumda bir değişiklik olmamıştır.
Doğalgaz Piyasası Kanunu
Değişikliği
• 4646 Sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu Değişiklik
Tasarısı
Taslak
Metni
Eylül
2014
tarihinde
Parlamento’ya gönderilmiştir.
• Sözleşme yapma zorunluluğu:
• Doğal gaz işlemlerini sözleşme kapsamına sokmak
tarafların ticari risklerinin en aza indirgenmesi için çok
önemlidir. Piyasa oyuncuları enerjideki önemli bir ticari
hacmi kayıtlı ekonomiye kazandırmış ve devletimizin
vergi geliri artarak önemli bir katkı sağlanmaktadır.
• Ancak; ”sözleşme yapmadan faaliyete başlanamaz” ve “
Sözleşmelerin…Kuruma bildirilmesi” hususlarının kural
haline gelmesi, yapılan ticaretin her daim değişiklik
geçirmesi nedeni ile
özgürlüğü kısıtlayıcı bir etki
yaratacaktır. Bu durum özellikle organize toptan piyasa
işleticisi ve ulusal sistem operatörü ile olan ilişkilerde
de büyük bir hareket kaybına yol açacağı endişesine
yol açmaktadır.
Doğalgaz Piyasası Kanunu
Değişikliği
• Lisanslamada Bakanlık Görüşü Alınması;
• Taslakta
“ithalat,
iletim,
depolama,
ihracat”
faaliyetlerinin lisanslama süreçleri T.C. Enerji Tabii
Kaynaklar Bakanlığı’nın görüşüne bağlanmaktadır.
• Bu yenilik piyasanın liberalleşmesi önünde engel
teşkil edebilmesi yönünde endişe yaratmaktadır. Bu
aşama ile aranacak ölçütler her ne ise net olarak
açıklanmalı, mevzuatta yerini almalı ve EPDK
tarafından takip edilmesi temin edilmelidir.
Doğalgaz Piyasası Kanunu
Değişikliği
• Her işlemde lisans alınması:
• Taslakta yer alan Madde 2 ve Madde 4 ile ithalatçının
“her ithalat için ayrı ayrı lisans alması”
getirilmektedir.
• Bu uygulamanın çok fazla bürokratik işleme yol
açması söz konusu olmakta ve maliyet emek israfına
yol açmaktadır. İşlemlerin takibi ve yönetimi
açısından sektör olarak “tek lisans çatısı altında takip
edilmesi” gibi
kolaylaştırıcı yaklaşımlara ihtiyaç
duyulmaktadır.
Doğalgaz Piyasası Kanunu
Değişikliği
• Faaliyetlerin bütünlüğü ilkesi korunmalıdır:
• Taslak madde 2,(ı),2 No’lu alt madde ile: ”…CNG/LNG
satış faaliyeti yapan tüzel kişiler dağıtım bölgesi
içinde,… tüketicilere satış yapabilirler…” hükmü yer
almaktadır.
• Bu ekleme mevcut değerler zincirinin temelini
oluşturan “faaliyetlerin bütünlüğü” ilkesini dikkate
almadığı için yasanın yapısında çelişkiye yol açacağı
görülmektedir. Çözümü “bölgedeki dağıtım lisansı
sahibinin onayına başvurulması” ile çok kolay bir
şekilde mümkün olan bir husus olduğunu
düşünmekteyiz.
Doğalgaz Piyasası Kanunu
Değişikliği
• Faaliyetlerin bütünlüğü:
• Üretim taslak metinde de piyasa faaliyetlerinden
sayılmamakla
birlikte,
taslakta
“…üretim
kapasitesinin bir milyon m3’ten az olması halinde
dağıtım faaliyeti yapmaksızın diğer tüketicilere
satabilir…” şeklinde ibare bulunmaktadır.
• Halbuki böyle bu miktar için münferit bir uygulamaya
gitmek yerine aynı metinde belirtilen toptan satıcı,
ithalatçı ve dağıtımcı vasıtası ile piyasaya sunulabilir.
Doğalgaz Piyasası Kanunu
Değişikliği
• BORSA;
• BOTAŞ’ın EPİAŞ bünyesine girebilmesi için engel
olan
bürokratik
mevzuatın
düzenlenmesi
gerekmektedir.
• Borsada
yapılacak
işlemlerin
D.V.
kaldırılmalı ve KDV yükü azaltılmalıdır.
maliyeti
• EPİAŞ’ın bağımsız yönetime kavuşması gecikmeden
sağlanmalıdır.
Doğalgaz Piyasası Kanunu
Değişikliği
• Toptan Satış;
• Şimdiye dek daima ihmal edilmiş ve üvey evlat olarak
görülmüştür.
• Oysa tüm engellere karşın yaklaşık olarak toplam 3,7
milyar ABD $ düzeyinde bir ticaret hacmini ifade
etmektedir. Yaratılan katma değer ve ayrıca vergi
katkısı eklenmemiştir. Miktar devri gibi uygulamaların
devreye girmesi ile bu ticaretin katlanarak artacağı
açıktır.
• “Fiyatın serbest olmaması” ve “kur” gibi kontrol dışı
engellenemeyen etkiler nedeniyle toptan satış
sektörü önemli zararlar ile karşı karşıya kaldığı bu
dönem sürdürülmemelidir.
Doğalgaz Piyasası Kanunu
Değişikliği
• Doğal gaz faaliyetleri yapısı:
• Dağıtımcılık ile perakende satış faaliyeti dağıtım
firmalarının bünyesinde ayrıştırılmalıdır.
• Yeni perakendecilik faaliyeti tüm ülke sathında
faaliyet göstereceği öngörülerek gaz satışı için
yetkilendirilmeli, dışalım yapabilmeli ve tarifesi
serbest bırakılmalıdır.
Doğalgaz Piyasası Kanunu
Değişikliği
• İthalat;
• Doğal gazın dışalımı ön koşulsuz olarak serbest
bırakılmalıdır.
Doğalgaz Piyasası Kanunu
Değişikliği
• BOTAŞ;
• Doğal gaz fiyatını serbestçe belirleyebilmelidir.
• Siyasi iradenin etki alanının dışına çıkarılmalıdır.
• Etkinliğinin artırılması için ayrıştırılmalıdır.
• Doğal gaz ticaretindeki payı gerçekçi bir program
uygulanarak makul bir düzeye çekilmelidir.
• Doğal gaz kontrat
sürdürmelidir.
ve
miktar
devri
ihalelerini
• Çalışanlarının
gelişmeleri ihmal edilmemeli,
yöneticilerinin yetkilerinin ve yatırımların önündeki
(KİK) gibi mevzuat engelleri kaldırılmalıdır.
Doğalgaz Piyasası Kanunu
Değişikliği
• Serbest Fiyatlandırma Sistemi;
•
Derhal uygulamaya geçilmelidir.
• Fiyatlar maliyet bazlı olmalıdır.
• Piyasa subvansiyona açık olmamalıdır.
• Piyasa, oyuncularının görüşü alınarak kurulmalı ve
işletilmelidir.
Doğalgaz Piyasası Kanunu
Değişikliği
• Son Kaynak Tedarikçisi;
• Hangi oyuncuların son kaynak tedarikçisi olacağı
gecikmeksizin belirlenmeli, bunlara ilişkin tarife
uygulamasının ve iletim sistemi tahsisatları ile
depolama … gibi konular açısından tarafların durumu
açıklığa kavuşturulmalıdır.
Doğalgaz Piyasası Kanunu
Değişikliği
• Depolama ve LNG Terminalleri
• Yatırımlar gecikmeksizin tamamlanmalıdır.
• Bu tür tesisler için yatırım iklimi alınacak tedbirlerle
cazip hale getirilmelidir.
• Yatırımcıların tesislerini ekonomik ve ticari anlamda
hedeflerini gözeterek kullanabilecekleri bir inisiyatif
öngörülmelidir.
• Mevcut piyasalardaki depolama yükümlülükleri
mevcut durum esas alınarak yeniden ve herhangi bir
külfet
getirmeyecek
şekilde
ele
alınarak
düzenlenmelidir.
Doğalgaz Piyasası Kanunu
Değişikliği
• Yaptırımlar
• İhmal veya elde olmayan nedenlerden ortaya çıkan
rutin bildirimler ve belgelerdeki aykırılıklar “herhangi
bir haksız menfaate, vergi kaybına yol açmadıkça”
yüksek bedel ödeme, ihtar veya yetki iptali gibi
cezalara muhatap edilmemelidir.
• Yaptırımlar gelir kapısı olarak görülmemelidir.
Doğalgaz Piyasası Kanunu
Değişikliği
• Diğer Mevzuatlar;
• Doğal Gaz Piyasası Kanunun sektör faaliyetleri
esnasında kaçınılmaz olarak muhatap olunan
“B.Belediye , 2.B. , Vergilendirme , İmar , T.Petrol , T.
Ticaret Kanunu...v.b” mevzuata karşı önceliğini ve
ayrıcalığını tesis edecek hususların tespit edilmesi
önemli bir ihtiyacı giderecektir.
• Aynı şekilde uluslararası hukuk mevzuatı açısından
da durum detaylı bir çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır.
TEŞEKKÜRLER
Download

Energy Turkey 2014