CÜMLE ÇEŞİTLERİ
1. ANLAMINA GÖRE CÜMLELER
Anlamlarına göre dört çeşit cümle vardır:
A) Olumlu cümle
B) Olumsuz cümle
C) Soru cümlesi
D) Ünlem cümlesi
A. OLUMLU CÜMLE:
Yüklemde bildirilen iş ya da hareketin yapıldığı,
oluşun gerçekleştiği anlamını taşıyan cümlelerdir:
Kar bütün yolları kapatmıştı.
Tabiatın sessizliğini dinlemek için kırlara çıktı.
Sonunda okula gitmeye karar verdi.
Günlerdir beklediği haberi nihayet almıştı.
Annesi eve gelecek ve bütün yemekleri
yapacaktı.
OLUMLU CÜMLE İLE İLGİLİ ÖZELLİKLER
a) Anlamca olumsuz bir cümle, “değil” edatıyla
birleşirse, anlamına göre olumlu olur. Bunu
matematikteki “Eksi ile eksinin çarpımı artı olur.”
yargısına da benzetebiliriz:
Yalan söylediğini bilmiyor değilim. (biliyorum)
Bu kitapları biz de okumadık değiliz.(okuduk)
b) “yok” adının “değil” edatıyla birleştiği
cümleler de anlamca olumludur:
Müzik hakkında bilgisi de yok değildir.(var)
Tatile ayıracak parası da yok değil. (var)
c) “değil” edatının “-den başka” kalıbıyla
birleştiği cümleler olumludur:
İstediği çalışmaktan başka bir şey değildi.
Yaptığı iş, televizyon seyretmekten başka bir
şey değil.
d) Yüklemi olumsuz anlam taşıyan soru cümleleri de
anlamca olumludur. Ancak, bu tarzdaki cümlelerde
soruya cevap istenmemelidir:
Vatan, bayrağın dalgalandığı yer değil midir?
Kuşlar beni görünce ürküp kaçışmıyorlar mıydı?
e) İçinde, “-den başka” sözünün bulunduğu soru
cümleleri de anlamca olumludur:
Çalışmak, başarıya ulaşmak isteğinden başka nedir?
Yaptığı iş, gevezelikten başka nedir?
B. OLUMSUZ CÜMLE
Yüklemde bildirilen iş ya da hareketin
yapılmadığı, oluşun bulunmadığı anlamını
taşıyan cümlelerdir.
OLUMSUZ CÜMLE İLE İLGİLİ ÖZELLİKLER
a) Yüklemi çekimli fiil olan cümlelerde olumsuzluk,
“-ma-, -me-“ fiilden fiil yapım ekiyle yapılır:
Arkadaşlarını bir türlü bulamadı.
Dersin bitmesini bekleyemedi.
Sözünü tutacağına inanmıyorum.
İnsanları dinlemeden onlar hakkında karar vermeyin.
b) Geniş zamanın olumsuzu olan “-maz,-mez” ekleri
de cümleyi olumsuz yapar:
Aradıklarınızı burada bulamazsınız.
Balık tutmaktan hiç hoşlanmaz.
c) Yüklemi isim ve isim soylu cümlelerde
olumsuzluk; “değil”, “yok” sözcükleriyle yapılır:
Her insan aynı değildir.
İnsanları düşüncelerinize inandırmak kolay değildir.
Bütün işleri bir günde bitirmek yok.
Bu günden itibaren dinlenmek yok.
d) ne ... ne” bağlaçları da cümlenin anlamını
olumsuz yapar:
Ne giyeceği bir elbisesi, ne de parası vardı.
Ne mezarlıkta uyu, ne korkulu rüya gör.
Ne yanar kimse bana ateş-i dilden özge
Ne açar kimse kapım bad-ı sabadan gayrı
Fuzuli
e) Soru edatı da eklendiği bir cümleye
olumsuzluk anlamı katabilir:
Size ayıracak boş vaktim mi var?
(yok)
Seninki de çekilecek dert mi?
(değil)
Herkes başarılı olacak, diye bir kural mı var?
(yok)
C. SORU CÜMLESİ
Yüklemde bildirilen iş, oluş ya da hareketin
yapılıp yapılmadığını soru yoluyla belirten
cümlelerdir.
Soru cümleleri, olumlu ya da olumsuz
olabilir.
Doğruyu söylediğine neden inanmıyorsun?
Derdini bundan sonra kime anlatabilir?
Geldiğinizi Burak’a haber vereyim mi?
Toplantıya kaç kişi katıldı?
D. ÜNLEM CÜMLESİ
Bir duyguyu, heyecanı, sevinci şiddetli ifade
eden cümlelerdir.
Ünlem cümlelerinin sonuna ünlem işareti (!)
konur:
Nerede o eski arkadaşlıklar!
Ne zaman kıymetimiz bilindi, sanki!
Bunu senden hiç beklemezdim!
Ne çabuk okudun bu kitabı!
ÖRNEK SORU
Aşağıdakilerden hangisi bir ünlem
cümlesidir?
A. Ne kadar da yaramaz bir çocuk
B. Havalar yavaş yavaş ısınıyor
C. Bu kitabı yeni aldım
D. Yemeğimi henüz yemedim
E. Yarın geziye çıkabiliriz
1993 ÖSS
ÇÖZÜM:
Ünlem cümlelerinde, özellikle bir duygu
vurgulanır. Seçeneklerdeki cümlelere bu açıdan
baktığımızda, A seçeneğinde, çocuğun
yaramazlığı “hayret, şaşırma” duygusuyla
vurgulanmıştır. Cevap; A
2. ÖĞE DİZİLİŞİNE GÖRE CÜMLELER
Cümleler, öğe dizilişine göre, ikiye ayrılır:
A) Kurallı (düz) Cümle
B) Kuralsız (devrik) Cümle
A) KURALLI (DÜZ) CÜMLE:
Yüklemi sonda bulunan cümledir:
Ahmet, başarılı bir öğrencidir.
Yüklem
Bu kitabı siz de okumalısınız.
Yüklem
Yukarıdaki örnek cümleler, yüklemleri sonda
bulunduğu için “kurallı”dır.
ÖRNEK SORU
Aşağıdaki dizelerden hangisi, öğelerinin
dizilişi yönünden kurallı bir cümledir?
A.
B.
C.
D.
E.
Bahar erdi, güller açtı burada.
Bahar çiçek çiçek gelince güzel.
Gözlerim yollarda geçti kaç bahar.
Ömrümüzün son demi, sonbaharıdır artık.
Bir ilkbahar sabahı güneşle uyandın mı hiç?
1991 ÖYS
ÇÖZÜM:
Kurallı cümlelerde, yüklem sonda bulunur.
Seçeneklerdeki “açtı, geçti, sonbaharıdır,
uyandın mı” yüklemleri ait oldukları cümlelerin
sonunda bulunmadıkları için, kurallı değildir.
“Bahar çiçek çiçek gelince güzel (-dir)”
cümlesinde yüklem; “güzel (-dir) sözcüğüdür ve
sonda bulunmaktadır. Cevap; B
ÖRNEK SORU
Sabah olunca, güneşin ilk ışıkları dağların
doruklarını aydınlattı.
Aşağıdakilerden hangisi, öğeleri ve öğelerinin
sıralanışı bakımından bu cümleye benzemektedir?
A. Zaman, onun için çok önemlidir.
B. Kardeşinin yerinde şimdi o çalışıyor.
C. Evde yalnız kalınca müzik dinler.
D. Babasının arkasından o da işe gitti.
E. İki saat sonra su, depoyu doldurur.
1998 ÖSS
ÇÖZÜM:
Örnek cümle, yüklemi sonda bulunduğu için
kurallı bir cümledir. Öğelerinin sıralanışı ise;
“Sabah olunca güneşin ilk ışıkları
Zarf tümleci
Özne
dağların doruklarını aydınlattı.” şeklindedir.
Nesne
Yüklem
Seçenekleri teker teker incelediğimizde;
Zaman / onun için çok önemlidir.
Özne
Yüklem
Kendisinin yerinde / şimdi / o / çalışıyor.
Dolaylı tümleç
Z. tüml. Özne Yüklem
Evde / yalnız kalınca / müzik dinler.
Dol. Tüm. Zarf tüml.
Yüklem
Babasının arkasından / o / da / işe / gitti.
Zarf tümleci
Özne C.d.u. D.t. Yüklem
İki saat sonra / su / depoyu / doldurur.
Zarf tümleci
Özne
Nesne
Yüklem
İki saat sonra / su / depoyu /
Zarf tümleci
Özne
Nesne
doldurur.
Yüklem
E seçeneğindeki cümle, örnek cümleyle
aynı öğeleri almıştır ve öğelerinin sıralanışı
yönünden de ortaktır. Cevap; E
Uyarı:
Türkçemizin cümle yapısının temel özelliği,
yüklemin sonda bulunmasıdır.
Devrik cümleleri şiirde ve söyleyişimize
anlam ayrılığı katmak için konuşma ve
düzyazıda kullanırız.
B) KURALSIZ (DEVRİK) CÜMLE
Yüklemi sonda olmayan cümledir.
Yüklemin başta ya da ortada bulunması gibi bir
şart yoktur.
İndiler gökten melekler saf saf
Yüklem
Süleyman Çelebi
Ellerinizi yıkamalısınız yemekten önce.
Yüklem
Tarık Buğra, Akşehir’i anlatır, (Küçük Ağa’dan)
Yüklem
Geç fark ettim taşın sert olduğunu.
Yüklem
Cahit Sıtkı
Devrik cümleye genellikle şiirde rastlanır.
Ancak, atasözlerinde ve anlam ayrıntıları
vermek için günlük konuşmalarda da devrik
cümle kullanılır:
Gel, bir öpeyim seni
Yüklem
Görmeliydin beni, anne!
Yüklem
Arayacak mısın beni bu akşam?
Yüklem
ÖRNEK SORU
(I)Telefonda sesini işitmiştik; ama yüzünü
görmemiştik. (II) İşte karşımızdaydı. (III) Sarıldık,
kucaklaştık kırk yıllık dostlar gibi. (IV)
Karac’oğlan’ın hemşehrisidir o. (V) İyilik ve esenlik
dağıtır Toros insanlarına, bu gül ile nar ülkesinde,
Gülnar’da.
Bu parçada numaralanmış cümlelerle ilgili olarak
aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
A. I. devrik cümledir.
B. II. ad cümlesidir.
C. III. nün yüklemleri türemiş fiildir.
D. IV. yüklem ve özneden oluşmuştur.
E. V.nin üç dolaylı tümleci vardır.
2002 ÖSS
ÇÖZÜM:
I. cümledeki “işitmiştik” ve “görmemiştik”
yüklemleri bağlı oldukları cümlelerin sonundadır,
dolayısıyla cümleler devrik değildir. Diğer
seçenekleri incelersek; B seçeneğindeki
“karşımızdaydı”, ad; C seçeneğindeki “sar-ı-l-“ ve
“kucak-la-ş-“ fiilleri ayrı gösterilen eklerden dolayı
türemiş; D seçeneğindeki cümle, aşağıda
görüldüğü gibi,
“ O,
Karac’oğlan’ın hemşehrisidir.”
Özne
Yüklem
iki öğeden oluşmuştur. E seçeneğindeki cümlede,
“Toros insanlarına”, “bu gül ile nar ülkesinde”,
“Gülnar’da” olmak üzere üç dolaylı tümleç vardır.
Cevap; A
ÖRNEK SORU
A.
B.
C.
D.
E.
Aşağıdaki cümlelerin hangisi, yapısına göre basit,
söz dizimine göre devrik bir fiil cümlesidir?
Bu opera, eski bir müzik öğretmeninin hayat
hikayesine ilişkinmiş.
Aynı romanın birçok çevirilerinin yapıldığını
biliyoruz.
Bütün bu iddialar, bir tek şeyi ortaya koyuyor bence.
Son okuduğum romanda olay örgüsü karmaşık.
O anda vereceği yanıtı düşünüyordu galiba.
1990 ÖYS
ÇÖZÜM:
Basit cümle, içinde tek bir yargı bulunduran;
devrik cümle, yüklemi sonda olmayan; fiil
cümlesi, yüklemi çekimli bir fiil olan cümledir.
Seçeneklerde bu özellikleri taşıyan cümle; “Bütün
bu iddialar, bir tek şeyi ortaya koyuyor bence.”
cümlesidir. Cevap; C
YÜKLEMİN TÜRÜNE GÖRE CÜMLELER
Cümleler, yüklemlerinin türüne göre ikiye
ayrılır:
İsim (Ad) Cümlesi
Fiil (Eylem) Cümlesi
A) İSİM CÜMLESİ:
Yüklemi isim ya da isim soylu sözcüklerden
oluşan cümlelere “isim cümlesi” denir.
İsim ve isim soylu sözcükler “i-” ek-fiilini alarak
cümlede yüklem olur.
Toplantıdaki konuşmanız oldukça başarılıydı.
Yüklem
Yukarıdaki cümlede “başarılı” sıfatı, “i-“ ek-fiilini
alarak cümlenin yüklemi olmuştur (başarılı idi).
ÖRNEKLER:
İntibah romanının yazarı Namık Kemal’dir.
(Yüklem, isim)
Bu şehirde tanımadığım kimse yoktu.
(Yüklem, isim)
Küçük çocuk, bahçenin ortasındaydı.
(Yüklem, isim tamlaması)
Bu kasabadaki dükkanların çoğu küçüktür.
(Yüklem, isimleşmiş sıfat)
Aradığınız kitap bendeydi.
(Yüklem, zamir)
İyi insanların hakkı güzel yaşamaktır.
(Yüklem, sıfat tamlaması)
Bu düşünceler, hâlâ kitaplara konu olmaktadır.
(Yüklem, isim-fiil grubu)
Onun hayatı şiir gibiydi.
(Yüklem, edat grubu)
Burada ilk tanıştığım insan, Fatma Hanım’dı.
(Yüklem, unvan grubu)
Sınıftaki öğrenci sayısı otuz beştir.
(Yüklem, sayı grubu)
Bütün çocuklar çiçektir.
(Yüklem, isim)
ÖRNEK SORU
Aşağıdaki dizelerden hangisinin yüklemi ad
soylu bir sözcüktür?
A. Ben köy öğretmeniyim, bir bahçıvanım.
B. Bütün köy çocuklarını getirin buraya.
C. Yalnızlıktan açarlar kimse bilmez onları
D. Kaya diplerinde açmış çiğdemlere benzer
E. Toprağı nasıl örterseniz öylece örtün beni
1991 ÖSS
ÇÖZÜM:
A seçeneğindeki cümlede “köy öğretmeni” ve
“bir bahçıvan” sözcük grupları kişi ekleri alarak
yüklemleşmiştir. Diğer seçeneklerde, sırasıyla,
“getirin, açarlar, benzer, örtün” fiilleri yüklemdir.
Cevap; A
ÖRNEK SORU
Aşağıdaki dizelerin hangisinde yüklem, kelime
çeşidi bakımından ötekilerden farklıdır?
A.
B.
C.
D.
Sen de çiçek açtın erkenden / Küçük zerdali ağacım
Kar yine başladı yağmaya / Küçük zerdali ağacım
Daha maviydi damarların / Küçük zerdali ağacım
Bak kalın yapılı ağaçlara / Küçük zerdali ağacım
E.
Şimdi okşar hafif hafif rüzgar / Küçük zerdali ağacım
1987 ÖYS
ÇÖZÜM:
Seçeneklerdeki yüklemler ve çeşitleri,
sırasıyla, “açtın (fiil)”, “başladı (fiil)”,
“maviydi (isim)” , “bak (fiil)”, “okşar(fiil)”dır.
Cevap; C
İSİM CÜMLELERİ İLE İLGİLİ ÖZELLİKLER
a) İsim cümlelerinde olumsuzluk, “değil”
sözcüğüyle yapılır ve yüklemle birlikte
gösterilir:
Bu, çekilir bir dert değildi.
Kendinizi bu kadar yıpratmak doğru değildir.
Ölümden kaçmak kolay değildir.
b) İsim cümleleri nesne taşımaz. Yükleme
sorduğunuz “Ne?, Neler?” sorularına
aldığınız cevaplar, size “özne”yi bildirir:
Bu çocuğun kapkara gözleri var.
Yüklem
(Ne var?) “bu çocuğun kapkara gözleri” : Özne
Bu kitaplar, kütüphaneye aittir.
Yüklem
(Neler aittir?) “bu kitaplar”: Özne
c) İsim cümlelerinde ek-fiil söylenmeyebilir. Ek-fiilin
söylenmemiş olması, o sözcük ya da sözcük
grubunun yüklem olmasını değiştirmez:
Vefasız Aslı’ya yol gösteren bu (-dur),
Kerem’in sazına cevap veren bu (-dur),
Kuruyan gözlere yaş gönderen bu (-dur) ....
Sızmazdı bahçeye çoban çeşmesi
Faruk Nafiz
Bu bahçe bizim (-dir)
Hem suçlu (-dur), hem güçlü (-dür)
İşin kötü tarafı da şu (-dur)
Derslerden şikayet etmeye hakkın yok (-tur)
B) FİİL CÜMLESİ:
Yüklemi çekimli bir fiil ya da birleşik fiil olan
cümlelerdir.
Sınıfa girince kitaplarını çantasından çıkardı.
Kapı ansızın açılıverdi.
Evden artık çıkabilirsin.
Yolculuğunuz nasıl geçti?
Aptalın korkağı taşın büyüğüne sarılır.
ÖRNEK SORU
Aşağıdaki atasözlerinden hangisi yüklemine
göre ötekilerden farklıdır?
A.
B.
C.
D.
E.
Gönül kimi severse güzel odur.
Göz görür, gönül ister.
Her damardan kan alınmaz.
Azı bilmeyen çoğu hiç bilmez.
İşten artmaz, dişten artar.
1995 ÖSS
ÇÖZÜM:
Cümlelerdeki yüklemlere sırasıyla baktığımızda;
“odur” yüklemi zamir; “görür”, “ister” yüklemleri
fiil; “alınmaz” yüklemi fiil; “bilmez” yüklemi fiil,
“arar” yüklemi fiildir. Cevap;A
4. YAPISINA GÖRE CÜMLELER
Cümleler, yapı bakımından dörde
ayrılır:
A) Basit Cümle
B) Sıralı Cümle
C) Bağlı Cümle
D) Bileşik Cümle
A) BASİT CÜMLELER:
İçinde tek yargı bulunduran cümlelerdir.
Yola gece çıktık.
Dünya hızla değişiyor.
Bütün odayı gül kokuları sarmıştı.
Yazar, toplumsal sorunlara bu kitabında da
değinmiştir.
ÖRNEK SORU
Aşağıdakilerden hangisi yapı yönünden
basit cümledir?
A. Sonunda her şeylerini satıp kente taşındılar.
B. Bin bir güçlükle tepeyi aşıp ormana ulaştılar.
C. Bu toprakları babalarından kaldığı için elden
çıkarmak istemiyorlardı.
D. Sokağın başındaki iki katlı, büyük evi onlar aldı.
E. Gece geç saatlere kadar çalıştığı zamanlar
uyumakta zorluk çekiyordu.
1998 ÖYS
ÇÖZÜM:
İçinde tek yargı bulunduran cümlelere “basit
cümle” denir. A seçeneğinde iki yargı, “satıp” ve
“taşıdılar”; B seçeneğinde “aşıp” ve “ulaştılar”
yargıları; C seçeneğinde “kaldığı”, “çıkarmak” ve
“istemiyorlardı” yargıları; E seçeneğinde
“çalıştığı”, “uyumakta” ve “zorluk çekiyorlardı”
yargıları, ait cümleleri bileşik yapmıştır. İçinde
“aldı” yargısı bulunduran D seçeneği basit
cümledir. Cevap; D
ÖRNEK SORU
I. Masallardan çekerdik dizeleri, bir tülbent gibi.
II. Biz kaldık, koyup gitti bahar.
III. Yıldızlarda çobandık, değirmenlerde su
IV. Akıyor zaman, ağır, kendi gönlünce
Yukarıdaki dizelerin hangilerinde birden çok
yargı vardır?
A) I. ve II.
B) I. ve III.
C) II. ve III.
D) II. ve IV.
E) III.ve IV.
1994 ÖSS
ÇÖZÜM:
Dizelerdeki yargıları incelersek, birinci dizede tek
yargı, “çekerdik”; ikinci dizede iki yargı “kaldık”
ve “gitti”; üçüncü dizede iki yargı, “çobandık” ve
“su(-yduk)”; dördüncü dizede tek yargı “akıyor”
vardır. Buna göre; Cevap; C
ÖRNEK SORU
Aşağıdaki cümlelerin hangisi, yapısına göre
basit, söz dizimine göre devrik bir fiil
cümlesidir?
A. Bu opera eski bir müzik öğretmeninin hayat
hikayesine ilişkinmiş.
B. Aynı romanın birçok çevirilerinin yapıldığını
biliyoruz.
C. Bütün bu iddialar, bir tek şeyi ortaya koyuyor
bence.
D. Son okuduğum romanda olay örgüsü karmaşık.
E. O anda vereceği yanıtı düşünüyordu.
1990 ÖYS
ÇÖZÜM:
Bu soru “Devrik Cümle” konusunda da incelenmişti.
Ancak, yapı açısından cümlenin çözümünü
yinelemekte fayda vardır: Basit cümlenin, tek yargı
bildiren cümle olduğunu; devrik cümlenin de yüklemi
sonda bulunmayan cümle olduğunu biliyoruz. A, B ve
D seçeneklerindeki cümleler, yüklemleri sonda
bulunduğu için kurallı (düz) cümlelerdir. E
seçeneğindeki cümle; yüklemi fiil (düşünüyordu),
ancak yapısına göre “vereceği” sıfat-fiilini aldığı için
bileşik cümledir. C seçeneğindeki cümle, tek yargı
bulundurduğu için basit, yüklemi (ortaya koyuyor)
sonda olduğu için devrik bir fiil cümlesidir.
Cevap; C
B) SIRALI CÜMLE:
Basit cümlelerin bir anlam bütünlüğü içinde,
noktalama işaretleriyle sıralanmasından
oluşan cümlelerdir.
Kapıyı açtı, ayakkabılarını giydi.
I. cümle
II. cümle
Mehmet hiç cevap vermiyor, önüne bakıyordu.
I. cümle
II. cümle
Sıralı cümleler, ikiye ayrılır:
Bağımsız Sıralı Cümleler
Bağımlı Sıralı Cümleler
1. Bağımsız Sıralı Cümleler:
Hiçbir öğesi ortak olmayan, sadece noktalama
işaretleriyle tek cümleden oluşan söz
dizileridir.
Kağıdı kalemi getirdim,
yazmaya başladı.
I. cümle
II. cümle
Yukarıdaki cümlelerin arasında ortak kullanılan bir
öğe yoktur ve iki farklı yargı bildirilmiştir.
2. Bağımlı Sıralı Cümle:
En az bir öğesi ortak olan cümledir.
Ahmet sabaha kadar çalıştı,
hiç uyumadı.
I. cümle
II. cümle
Yukarıdaki cümlede “Ahmet”, “çalıştı” ve
“uyumadı” yüklemlerinin ortak öznesidir. Bu
nedenle iki farklı yargı ortak bir özne ile bir araya
getirilmiştir.
ÖRNEK SORU
Aşağıdakilerden hangisi, öznesi ortak sıralı
bir cümledir?
A. Radyo çalıyor; oturanlar onu ilgiyle dinliyordu.
B. Evden sessizce çıktık; sokakta lambalar
yanmıyordu.
C. Konuşa konuşa geldiler,evin önünde
durdular.
D. Kentin güneyine bakıyorum; evler sisten
gözükmüyor.
E. Gürültüler artıyor; kimse kimseyi duymuyordu.
ÖYS
ÇÖZÜM:
Bütün seçeneklerdeki cümleler, noktalı virgülle
ayrılmış sıralı cümlelerdir. A seçeneğinde “radyo”
ve “oturanlar”; B seçeneğinde “biz” ve
“lambalar”; D seçeneğinde “ben “ve “evler”; E
seçeneğinde “gürültüler” ve “kimse” farklı
öznelerdir. C seçeneğinde ise her iki cümle de
“onlar” ortak gizli öznesine bağlanmıştır. Cevap;C
ÖRNEK SORU
Bağımlı sıralı cümlelerde özneler, tümleçler ya da
her ikisi de ortak olabilir.
Aşağıdaki cümlelerden hangisi bu açıklamaya
uygun bir örnektir?
A. Adam adamdan korkmaz, utanır.
B. Gel demesi kolay, git demesi güçtür.
C. El el üstünde olur, ev ev üstünde olmaz.
D. Ak gün ağartır, kara gün karartır.
E. İnsanın alacası içinde, hayvanın alacası
dışındadır.
ÖSS
ÇÖZÜM:
Açıklama cümlesine göre bizden istenen; hem
öznesi hem de tümleci ortak olan bağımlı sıralı
cümledir. A seçeneğindeki “adam” öznesi ile
“adamdan” dolaylı tümleci, “korkmaz” yüklemi ile
“utanır” yüklemlerinin ortak öğeleridir:
Adam adamdan korkmaz, adam adamdan utanır.
Cevap; A
ÖRNEK SORU
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne
ortaklığı söz konusudur?
A. İşi çok çabuk kavramış, zamanı iyi
kullanmasını öğrenmişti.
B. Erkenden uyandı, yıkandı, giyindi, dışarı çıktı.
C. Annem sabahleyin erkenden kalkar,
kahvaltıyı hazırlardı.
D. Gömleğini yıkadı, kuruttu, ütüledi, yerine astı.
E. Okuldan gelince ödevlerini yapar, akşam da
erkenden yatardı.
ÖSS
ÇÖZÜM:
Cümlelerde nesneyi bulmak için yükleme “Ne?,
Neyi?, Kimi?” sorularından uygun olanı sorulur.
A seçeneğinde, “işi” ve “zamanı iyi
kullanmasını” nesneleri farklı yüklemlere
bağlanmış; B seçeneğinde yüklemler nesne
almamış (geçişsiz); C seçeneğinde “kalkar”
yüklemi nesnesiz (geçişsiz), “hazırlardı” yüklemi
ise “kahvaltıyı” nesnesini almıştır. E seçeneğinde
“yapar” yüklemi, “ödevlerini” nesnesini almış,
ancak cümlenin ikinci yüklemi “yatardı”, nesnesiz
(geçişsiz) dir. D seçeneğinde ise, “gömleğini”
nesnesi, “yıkadı”, “kuruttu”, “ütüledi”, “astı”
yüklemlerinin ortak nesnesidir. Cevap; D
ÖRNEK SORU
Aşağıdaki sıralı cümlelerin hangisinde özne
ortaktır?
A. Hava soğumuştu, kar yağmaya başlamıştı.
B. Yol çok uzundu, yürümekle bitecek gibi
değildi.
C. Aradan üç yıl geçmişti, kimse arayıp
sormamıştı.
D. Soluk benizliydi, başında eski bir kasket
vardı.
E. Yaşlı biriydi, mahallede herkes onu seviyordu.
ÖYS
ÇÖZÜM:
A seçeneğindeki cümlede “hava” ve “kar”; C
seçeneğinde “üç yıl” ile “kimse”; D seçeneğinde
“o” gizli özne ile “herkes” cümlelerin özneleridir.
“uzundu” ile “bitecek gibi değildi” yüklemlerinin
ortak öznesi “yol” sözcüğüdür. Cevap; B
C) BAĞLI CÜMLE
Aralarında bağlaç bulunan birden çok
cümlenin bir özneye bağlanmış şeklidir:
Okula gidiyorsunuz, fakat derslere katılmıyorsunuz.
Yüklem
Bağlaç
Yüklem
Yukarıdaki cümlede “siz” gizli öznesi,
“gidiyorsunuz” ve katılmıyorsunuz”
yüklemlerinin ortak öznesidir ve iki cümle birbirine
“fakat” bağlacıyla bağlanmıştır.
Aşağıdaki cümleler, yapısına göre bağlı
cümlelerdir:
Buraya geldi, ama geldiğine sevinmedi.
Horoz ölür, fakat gözü çöplükte kalır.
Ne anlatılanları dinliyor, ne de konuşuyor.
Kapıyı bu gün temizledim ve boyadım.
Annesini özlemişti ve onu görmek istiyordu.
Arkadaşını aradı ama bulamadı.
Gözleri kapanacak ve nefesi duracak.
D) BİLEŞİK CÜMLE
Bileşik cümleler, dört grupta toplanır:
1.
2.
3.
4.
Fiilimsilerle Kurulan bileşik cümle
Şartlı Bileşik Cümle
Ki’li Bileşik cümle
İç İçe Bileşik Cümle
1. FİİLİMSİLERLE KURULAN BİLEŞİK CÜMLE:
İçinde birden çok yargı bulunduran
cümlelerdir.
Bu cümlelerde “temel cümle” ve ona bağlı
“yardımcı” cümle ya da cümleler bulunur.
ÖRNEK:
Çocuklar gülerek geliyorlardı.
Yukarıdaki cümlede iki farklı şey anlatılmaktadır:
a) Çocuklar gülüyorlardı.
b) Çocuklar geliyorlardı.
Bu iki cümleden birincisinin yüklemi “gülerek”
fiilimsisi olunca, iki cümle birbirini tamamlayan,
bütünleyen tek bir cümle olmuştur. Bunlardan
“geliyorlardı” fiiliyle kurulan cümle “temel
cümle”, “gülerek” fiilimsisiyle kurulan cümle de
“yan cümle” dir.
TEMEL CÜMLE VE YERİ
Her bileşik cümlede bir tek temel cümle bulunur.
Bileşik cümlelerde; çekimli fiillerle ya da ek-fiil
alarak yüklemleşmiş isim ve isim soylu
sözcüklerle kurulan cümleye “temel cümle” denir.
Kurallı cümlelerde temel cümle, sonda bulunur.
YAN CÜMLECİK (YARDIMCI CÜMLE)
Başlı başına bir cümle olmayıp başka bir
cümleyle tamamlanarak bileşik cümle kurmaya
yarayan söz dizisidir.
Fiilimsilerle ve şartlı fiillerle kurulabilen yan
cümlecik, temel cümlenin öznesi, nesnesi, dolaylı
tümleci ya da zarf tümleci görevini üstlenebilir.
ÖRNEK SORU
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yan
cümlecik, temel cümleciğin belirtili
nesnesidir?
A. Havaların düzelmesini dört gözle
bekliyorlarmış.
B. Sonunda, istedikleri gibi güzel ve ucuz bir
eve taşınmışlar.
C. Toplantı salonunda bir köşeye çekilip uzun
uzun konuşmuşlardı.
D. Okullar açılınca yine Ankara’ya
geleceklermiş.
E. Tatillerinin bir bölümünü yaylada geçirmeye
karar vermişler.
2002 ÖSS
ÇÖZÜM: Nesneyi bulmak için sorduğumuz “Ne?,
Neyi?, Kimi?” sorularına B, D ve E
seçeneklerindeki yüklemler, cevap vermediği
için geçişsiz fiillerdir, dolayısıyla nesne aranmaz.
C seçeneğindeki “konuşmuşlardı” yüklemi,
sorulara cevap verebilmektedir (konuyu, kitabı,
tatili...), ancak cümlede nesne bildirilmemiştir.
A seçeneğindeki cümlede “bekliyorlarmış”
yüklemine belirtili nesneyi bulmak için
sorduğumuz “Neyi?” sorusuna alınan “havaların
düzelmesini” sözcük grubundaki “düzel-me-sini”
sözcüğü bir isim-fiil olduğu için, temel cümlenin
yan cümleciğidir. Cevap; A
ÖRNEK SORU
Yurdumuzun bozkırlaşan ovalarını yeniden
ormanlaştırmak, bu toprakları güzelleştirip
zenginleştirmek, hepimiz için ulusal bir
görevdir.
Bu cümlede kaç yan cümlecik vardır?
A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 E) 6
1996 ÖYS
ÇÖZÜM:
Cümledeki yan cümlecikleri belirlemek için
fiilimsileri görmek gerekir: “bozkırlaşan” sıfat-fiil,
“ormanlaştırmak” isim-fiil, “güzelleştirip” bağ-fiil,
“zenginleştirmek” isim-fiil. Cevap; C
ÖRNEK SORU
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yan
cümlecik belirtili nesne görevindedir?
A. Bulduğunuz kalem benimkine benziyor.
B. Bu yaptıklarınızı hiç beğenmiyorum.
C. Söylediklerinizin hiçbirine katılmıyorum.
D. Tartıştığınız konu beni ilgilendirmiyor.
E. Bugünlerde eğlendirici bir kitap okumak
istiyorum.
1988 ÖSS
ÇÖZÜM:
Seçenekleri sırasıyla incelersek, A seçeneğindeki
yan cümlecik olan “bulduğunuz kalem” özne; C
seçeneğindeki “söylediklerinizin hiçbirine” yan
cümleciği dolaylı tümleç; D seçeneğindeki
“tartıştığınız konu” yan cümleciği belirtisiz
nesne; E seçeneğindeki “bugünlerde eğlendirici
bir kitap okumak” yan cümleciği belirtisiz nesne
görevindedir. B seçeneğindeki “bu yaptıklarınızı”
yan cümleciği ise belirtili nesnedir. Cevap; B
ÖRNEK SORU
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim fiille
kurulmuş bir yan cümlecik, temel cümleciğin
nesnesi görevindedir?
A. Öğretmenimizin şiir okuyuşunu çok
beğeniyorum.
B. Onun şiir okuyuşundan sen de hoşlanırsın.
C. Güzel şiir okumak bir yetenek işidir.
D. Şiir okumaktan hoşlanmayanlar da olabilir.
E. Şiir okumanın da bazı kuralları vardır.
1991 ÖYS
ÇÖZÜM:
İsim cümleleri ve geçişsiz fiillerin yüklem olduğu
cümleler nesne almaz. Buna göre, B ve D
seçeneklerindeki “hoşlanırsın”, “olabilir” fiilleri
geçişsiz oldukları için nesne almaz. C ve E
seçeneklerindeki cümlelerin yüklemleri ise isimdir.
“Öğretmenimizin şiir okuyuşunu
beğeniyorum.” Cümlesinde “-iş” ekiyle türetilen
“okuyuş” isim-fiilinin kurduğu “öğretmenimizin
şiir okuyuşunu” yan cümleciği, “çok
beğeniyorum” temel cümlesinin nesnesidir.
Cevap; A
ÖRNEK SORU
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yan
cümlecik, temel cümleciğin öznesi
durumundadır?
A. Öğretmen sınava girecekleri bahçede topladı.
B. Sabahları bir süre yürümek sağlığa yararlıdır.
C. Müşteri gelince elindeki işi bırakır.
D. Her ay bir kitap okumayı alışkanlık edinmişti.
E. Okulunu bitirince iyi bir işe girmek istiyormuş.
1996 ÖYS
ÇÖZÜM:
Yükleme sorulan “Kim?” ve “Ne?” soruları
cümlenin öznesini bildirir. Buna göre A
seçeneğinin öznesi “öğretmen”; C, D ve E
seçeneklerinin özneleri “o” gizli öznedir. B
seçeneğinin öznesi ise “yürümek” isim-fiiliyle
oluşturulmuş “sabahları bir süre yürümek” yan
cümleciğidir. Cevap; B
ÖRNEK SORU
Dağ, sonsuz yaratma gücünün simgesidir
Anadolu’da. Anadolu insanının erdemi de, dağ
gibi, yaklaştıkça görkemini, sonsuzluğunu kavratır
bize. Üzerinde bunca insan barındırmış Anadolu,
bir erdemler uygarlığıdır. Kıvrım kıvrım yolları
tırmanıp o güzel insanlara kavuşunca erdemin,
beğeninin ne olduğunu anlıyoruz.
Bu parçada aşağıdakilerden hangisine örnek
yoktur?
A) Sıralı cümle
B) Bileşik cümle
C) Fiil cümlesi
D) İsim cümlesi
E) Devrik cümle
1996 ÖYS
ÇÖZÜM:
Parçanın ilk cümlesi, yüklemin yerine göre devrik,
yüklemin cinsine göre de ( ... simgesidir) isim
cümlesidir. Son cümledeki “tırmanıp (bağ-fiil)”,
“kavuşunca (bağ-fiil)” ve “olduğu (bağ-fiil)”
fiilimsileri cümleyi bileşik cümle yapmıştır. Yine
son cümlenin yüklemi de (anlıyoruz) fiildir.
Parçada sıralı cümle yoktur. Cevap; A
2. ŞARTLI BİLEŞİK CÜMLE
İçinde şart kipi (-sa, -se) barındıran yardımcı
cümleyle oluşmuş bileşik cümledir.
Şart kipinin bulunduğu cümlecik önce, asıl cümle
ise sonra gelir.
Otobüs gelirse, önce biz binelim.
Yan cümlecik
Temel cümle
Bu cümlede, yan cümlecik, temel cümlenin “zarf
tümleci”dir:
Otobüs gelirse önce biz
binelim.
Zarf tümleci
Zarf t. Özne Yüklem
ÖRNEKLER:
İşini zamanında yaparsan iyi olur.
Bahçeye giderseniz kardeşinizi de götürün.
İşten erken çıkarsan iyi olur.
Çok çalışmışsa sınavı kazanır.
(Şartlı cümleye aşağıdaki dizeler son derece güzel
örneklerdir)
Eğer şairsem, beni tanırsan
Yağmurdan korktuğumu bilirsen
Gözlerim aklına gelirse
Elimden tut düşeceğim
Atilla İLHAN
3. Kİ’Lİ BİLEŞİK CÜMLE
“ki” bağlacıyla birbirine bağlanmış cümlelerdir.
Bu cümlelerde temel cümle başta, yardımcı cümlecik
ise sonda bulunur:
ÖRNEK:
O kadar koştu ki nefes nefese kaldı.
Temel cümle
Yan cümlecik
ÖRNEKLER:
Duydum ki unutmuşsun gözlerimin rengini
İşittim ki yeni bir iş bulmuşsun.
Anladım ki bu kitabı okumak zaman alacak.
Gördüm ki benden başkası bu filmi izlememiş.
Sormadın ki söyleyeyim.
4. İÇ İÇE BİLEŞİK CÜMLE
Bir düşünce, bir duygu ya da bir haberi
başkasına aktarma biçimi taşır.
Bu çeşit bileşik cümlelerde iki cümlecik birbirinin
içine girmiştir:
ÖRNEK:
Şoför, “Bu durakta inecek var mı?” diye sordu.
Yan cümlecik
|______________________________________|
Temel cümle
İç içe bileşik cümlelerde yan cümlecik, yüklem
dışında, temel cümlenin herhangi bir öğesi
görevindedir:
Zamanla unutursun, dedi. (Ne dedi?)
Yan cümlecik
Temel cümle
(Yan cümlecik, temel cümlenin nesnesi
görevindedir.)
Buna, görünmez kaza, derler. (Ne derler?)
Yan cümlecik
(Yan cümlecik, temel cümlenin nesnesi
görevindedir.)
DENEME SINAVI
(CÜMLE)
1. Aşağıdaki cümlelerden hangilerinin
yüklemi diğerlerinden farklıdır?
A. Sahnedeki oyun seyirciler tarafından
beğenildi.
B. Biraz gezip dolaşsanız iyi olacak.
C. Bu kitap, halkın konuşma dilini inceliyor.
D. Geleneklere bağlı bir yönü var.
E. Yorgunluktan ayakta duracak halim kalmadı.
2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi
diğerlerinden farklıdır?
A.
B.
C.
D.
E.
Burada çok iyi vakit geçirirsiniz.
Bahçe bugün çok tenhaydı.
Kardeşinin neye güldüğünü anlayamadı.
Toplantıya yemekten sonra devam edilecek.
Neden karanlıkta yalnız oturuyorsun?
3. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yapıca
diğerlerinden farklıdır?
A. Çayı demlediğinde bizi de çağır.
B. Sınav sonuçlarının birkaç gün sonra
açıklanacağını söyledi.
C. İşine kimseyi karıştırmak istemez.
D. Bu cesaretinle her şeyin üstesinden
gelebilirsin.
E. Böyle beklemekle bir şey kazanılmaz.
4. Aşağıdaki cümlelerden hangisi yükleminin
yerine göre diğerlerinden farklıdır?
A. Alıştığımız bir şeydi yaşamak.
B. Bir süre ortadan kaybolsan iyi olur.
C. Bu alaylı gülüşünle neyi anlatmaya
çalışıyorsun?
D. Bu sınavdan iyi not alabileceğimi
sanmıyorum.
E. Sportif çalışmalar, yalnızca gençlere
yönelik olmamalıdır.
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisi “Yaşlı adam
köşedeki sandalyeye oturdu.” cümlesinin
öğeleriyle özdeştir?
A. Otobüsten inenler, taksi durağına yöneldi.
B. Çocuklar piknik sepetlerine yiyeceklerinin
doldurdu.
C. Akşamki kaza herkesi yasa boğdu.
D. Daha çok, çalışan kadınlar çocuklarını kreş
ve anaokullarına gönderiyor.
E. Düşüncelerindeki dağınıklığı çalışma
masasına da yansıtıyor.
6. Aşağıdaki cümlelerin hangisi anlamca
olumsuzdur?
A. Yemeği dışarıda yiyeceğimizi sanıyorsan
aldanıyorsun.
B. Böyle konularda daha dikkatli olmalısın.
C. Çevrendeki insanların önerilerini dikkate
almalısın.
D. Son kararı verecek kişinin kendisi olduğunu
biliyor.
E. Bir sorunu çözebilmenin öncelikli yolu,
sorunun kendisini tanımaktır.
7. Aşağıdaki cümlelerin hangisi anlamca
olumludur?
A. Onun böyle bir görevi kabul edebileceğini
sanmıyorum.
B. Bahçedeki çiçekleri koparmayınız.
C. Bugüne kadar tutmadığı söz olmamıştır.
D. Ne yüzü gülüyor, ne de bizimle görüşmek
istiyor.
E. Yeni bir çevreye kolayca uyum
sağlayamaz.
8. Aşağıdaki cümlelerden hangisi yapıca
basittir?
A. Çocuğu yarınlara hangi güvenilir köprülerden
geçirterek yolluyoruz?
B. Çocuklara yönelik ticari yayınların
eğiticiliğinden söz edemeyiz.
C. Böyle yayınlar, çocukları eğitmek yerine,
oyalamayı seçiyor.
D. Aslında televizyon tembeli haline gelen bu
genç beyinlerin ciddi yayınlara ihtiyacı var.
E. Çocukları hedef alan her kitabın önce
eğitimciler tarafından incelenmesi şarttır.
9. Aşağıdaki cümlelerden hangisi yüklemine
göre ötekilerden faklıdır?
A. Tanıştığın insanlar hakkında hemen karar
verme.
B. Arkadaşlarının hepsine telefon etti.
C. Yeni aldıkları evden bize de söz etmişti.
D. Bu kadar yükseğe tırmanabileceğini mi
sanıyorsun?
E. Hayatından pek memnun değildi.
10. Aşağıdaki cümlelerden hangisi,
öğelerinin dizilişi yönünden diğerlerinden
farklıdır?
A. Uçağa ilk defa bineceği için çok heyecanlıydı.
B. Koca sandığı çatıya taşıdılar.
C. Burası geçen yıl gördüğümüz yere
benzemiyor.
D. Bari, bunu çok görmeyin bana.
E. Bakıcısı her sabah erkenden gelir.
11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne
yoktur?
A. Otobüste boş yer bulamadı.
B. Sokağın köşesine yeni bir market açtılar.
C. Dört duvar arasında süren renksiz bir hayatı
vardı.
D. Öğle yemeğinde eve gideceğini söyledi.
E. Çocukluğunda dilinden düşürmediği şarkıyı
hatırladı birden.
12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem,
ötekilerden farklıdır?
A.
B.
C.
D.
E.
Ağlamaktan gözleri kanlanmıştı.
Senden bunları mı duyacaktım?
Söylediklerine kimseyi inandıramadı.
İstediği yemeğin geç gelmesi sabrını taşırdı.
Arkadaşlarından sadece birinde konser bileti
vardı.
13. Aşağıdakilerden hangisi iki öğeli bir
cümledir?
A. Günümüz eğitim sisteminden beklenen, belirli
bilgi ve becerilerin öğrencilere aktarılması
değildir.
B. Öğrencilerin birbirlerinden farklı oldukları
unutulmamalıdır.
C. Öğretmenin bilgisiyle sınırlı bir öğrenmenin
yeterli olduğuna inanmamız beklenemez.
D. Öğrenciler de her yenilik ve değişikliği
tanıyabilecek yapıda olmalıdır.
E. Böylece eğitim sistemimizdeki birçok sorunu
çözebiliriz.
14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sözde
özne vardır?
A. Bu işte gayet ciddiler.
B. Yaptıkları araştırmanın güvenilir olduğuna
inanıyorlar.
C. Araştırmanın niteliğiyle ilgili soruları içtenlikle
cevaplıyorlar.
D. Birisi, özellikle teknik konulara değiniyor.
E. Dinleyiciler, bu konuşmalardan etkileniyor.
15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı
tümleç yoktur?
A. Gecenin karanlığında şehrin ışıkları yanmıştı.
B. Yorgun argın evlerine dönenler, televizyonun
başında dinleniyor.
C. Bu kapıyı tamir ettirmek bize kaça mal olur?
D. Doktora yarın da gidebilirsin.
E. Seni ancak evden arayabilirim.
16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf
tümleci yoktur?
A. Bu suyun tadını hiç beğenmedim.
B. Aradığınız öğrenciyi birazdan getirirler.
C. Bugünlerde elektrikler ikide bir kesiliyor.
D. Bu kağıtlar düzgün katlanmamış.
E. Tatil sevinci büyüklere de bulaştı.
17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yan
cümlecik temel cümlenin öznesi
durumundadır?
A. Bu kadar yolu yürümek kimsenin harcı
değildir.
B. İkide bir etrafındakilere bakıyor.
C. Terzi kendi söküğünü dikemez, demişler.
D. Böyle konuşmakla bir yere varamazsın.
E. Bu harcamaları şirket yetkilileri ödüyor.
18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne
yoktur?
A. Dergimizin adı hakkında zaman zaman farklı
yorumlar yapılıyordu.
B. Okuyucularımızın bu konudaki düşüncelerini
öğrenmek için bir anket hazırladık.
C. Anketimizi derginin Ocak sayısında
başlatmıştık.
D. Anketi yanıtlayanların çoğu, derginin isminin
değiştirilmemesini istedi.
E. Katılımcılara ankete gösterdikleri ilgi
nedeniyle teşekkür ediyoruz.
19. (I) Hiç sormadan yürüdü. (II) Henüz bir şey
bilmiyordu. (III) İçinde hafif bir sevinç... (IV) Daha
çok, az önce yağan yağmurun ıslattığı yollara
dikkat ediyordu. (V) Bir de arabanın
tekerleklerinin ıslak yolda dönerken çıkardığı
kaygan sese...
Yukarıdaki numaralandırılmış cümlelerden
hangileri eksiltili cümledir?
A) I. ve II.
B) II. ve V.
C) I. ve IV.
D) III. ve V.
E) I. ve III.
20. (I) Aradan bir yıl kadar geçti. (II) Bıraktığım işi
tekrar yapmak istemedim. (III) Haziran sıcakları
yeni yeni başlıyordu. (IV) Çarşıya çıkabilmek için
akşamı beklemelisin. (V) Bu güven verici tavrıyla
bizi de kendine bağladı.
Yukarıdaki numaralandırılmış cümlelerin
hangilerinde birden çok yargı vardır?
A) I. ve II.
B) II. ve IV.
C) I. ve IV.
D) III. ve V.
E) I. ve III.
21. “Sait Faik’le ilgili incelemem önceki yıl
basıldı.” cümlesinin öğeleri ile ortak cümle,
aşağıdakilerden hangisidir?
A. Bu çalışma öğrencilik yıllarımdayken
hazırlanmıştı.
B. İlk öyküm bir dergide yayınlanınca çok
sevindim.
C. Konuyu ele alış biçimi önceki sanatçılardan
farklı olduğunu gösteriyor.
D. Sanatçının kişiliğinden çok eserlerindeki
anlatıma bakıyor.
E. Öykülerindeki kahramanları, yaşadığı
çevrenin insanlarından seçmeye önem
veriyor.
22. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin
yüklemi ad soylu bir sözcüktür?
A.
B.
C.
D.
E.
Şimdi de kendini okumaya veriyor.
Geçen yıl diktiği fidanlar büyümüş.
Törene katılacağı için çok heyecanlıydı.
Zayıflama ilaçları bilinçsizce kullanılıyor.
Şehrin kalabalığına alışmak için çok zorlandı.
23. Aşağıdaki cümlelerin hangisi anlamca
olumludur?
A.
B.
C.
D.
E.
Bu duruma üzülmemek elde değil.
Ne halden anlayan var, ne de bir şey soran.
Onun bu kadar anlayışlı olacağını bekleme.
Kardeşinden başka kimseye güvenmez.
Düşündüğün kadar çalışkan biri değil.
24. Aşağıdaki cümlelerden hangisi söz
dizimine göre devrik bir fiil cümlesidir?
A.
B.
C.
D.
E.
Usulca sallandı ağaçlarda yapraklar.
Kimse yerinden bile kıpırdayamadı.
Martılar çığlık çığlığa uçuştular.
Bir yağmur vardı herkesi kuşatan.
Kuşlar tellere sıra sıra dizilmişti.
25. I. Ders çalışmayı o da istemiyor.
II. Anlattığı olay gerçek değildir.
III. Gençken birçok yarışmaya katılmış.
IV. Bu tür hastalıklar bulaşıcıdır.
Yukarıdaki numaralanmış cümlelerden
hangileri öğelerinin sıralanışı yönünden
benzerlik göstermektedir?
A) I. ve III.
B) II. ve III.
C) II. ve IV.
D) I. ve III.
E) III. ve IV.
CEVAP ANAHTARI
CÜMLE BİLGİSİ
1-D 2-B 3-D 4-A 5-A 6-A 7-C
8-B 9-D 10-D 11-C 12-E 13-A 4-E
15-A 16-E 17-A 18-E 19-D 20-B 21-A
22-C 23-A 24-A 25-D
Download

CÜMLE ÇEŞİTLERİ