KayseriMelikgaziEğitimAraştırmaSağlıkGrupBaşkanlığıBölgesindeGebeKadınlarınGebelikteBeslenmeKonusundakiBilgiDüzeyleriveBeslenmeDurumu
SAĞLIKBİLİMLERİDERGİSİ
JOURNALOFHEALTHSCIENCES
ErciyesÜniversitesiSağlıkBilimleriEnstitüsüYayınOrganıdır
AraştırmaYazısı2014;23:10-20
KAYSERİMELİKGAZİEĞİTİMARAŞTIRMASAĞLIKGRUPBAŞKANLIĞIBÖLGESİNDEGEBEKADINLARIN
GEBELİKTEBESLENMEKONUSUNDAKİBİLGİDÜZEYLERİVEBESLENMEDURUMU
THENUTRITIONALKNOWLEDGELEVELANDNUTRITIONSTATUSOFPREGNANTWOMENONPREGNANCYIN
KAYSERİMELİKGAZİEDUCATIONRESEARCHHEALTHGROUPCENTERAREA
SerapYAVUZ1MuallaAYKUT2
1KayseriAskerHastanesi,Kayseri
2ErciyesÜniversitesiTıpFakültesiHalkSağlığıAnabilimDalı,Kayseri
ÖZET: Kayseri Melikgazi Eğ itim ve Araştırma Sağ lık Grup
Başkanlığ ı Bö lgesi’nde gebe kadınların gebelikte beslenme
konusundakibilgidü zeylerivebeslenmedurumunusaptamak
amacıylatanımlayıcıolarakyapılanbuaraştırmaya,gebeliklerinII.trimesterinde(4.5.6.aylarında)olan375gebealınmıştır.
Veriler gebe kadınların gebelikte beslenme konusundaki bilgi
dü zeyleri ve beslenme durumunu saptamaya yö nelik olarak
hazırlanan,54soruiçerenanketformuiletoplanmıştır.Gebelerinyaşortalaması27.16±5.4yıl,%85.3’ü evkadını,%71.2’si
çekirdek aileye sahiptir. Kendi değ erlendirmelerine gö re, %
56.3’ü nü n ekonomik durumu orta, %58.7’si SSK’lı, %96.8’i
gebe izlemi almıştır, %99.2’si doktor kontrolü nden geçmiştir.
Gebelerin%13.1’igebeliktenö ncefolikasitkullanmış,%95.5’i
gebelikte vitamin-mineral desteğ i almıştır. Gebelerin besin
gruplarından gebelikö ncesine gö reet,yumurta, kurubaklagil,
sü t ve sü t ü rü nleri, sebze-meyve gruplarının daha fazla miktardatü ketilmesigerektiğ inibilmeoranlarısırasıyla,%85.1,%
92.5,%93.6olarakyü ksek,ancaktahıllarveyağ -şekergruplarının aynı miktarda tü ketilmesi gerektiğ ini bilenlerin oranı
sırasıyla %18.7 ve %5.9 olarak dü şü k bulunmuştur. Besin
gruplarıtü ketimdurumlarıincelendiğ indeyetersiztü ketim,et,
yumurta, kurubaklagiller grubunda en yü ksektir (%86.7),
bunu sü t ve sü t ü rü nleri izlemektedir (%48.8), fazla tü ketim
isesebzevemeyvegrubundaenyü ksek(%50.4)bulunmuştur,
tahıllar (%43.7) bunu izlemektedir. Gebelerin yarısından
fazlasında (%55.4) ağ ırlık kazanımının normal ve ü zerinde
olduğ u saptanmıştır. Gebelik ö ncesi beden kü tle indeksine
fazlakiloluveobezolanlardanormalveü zerindeağ ırlıkkazananların oranı, zayıf ve normal ağ ırlıkta olan gebelere gö re
yü ksekbulunmuştur.
Tahıllarıfazlatü ketenlerin(%64)yarısındanfazlasınormalve
ü zerindeağ ırlıkkazanmışlardır.
Sonuçolarak;gebekadınlarıngebeliktebeslenmekonusundakibilgidü zeyleriveağ ırlıkkazanımlarındakiyetersizlikdikkatiçekmiştir.
Anahtarkelimeler:Beslenme,bilgi,gebelik,ağ ırlıkkazanımı
ABSTRACT:Thisstudywasconductedtodeterminethelevel
ofnutritionalknowledgelevelandnutritionalstatusofpregnant women in the second trimester (4-5-6th months)
(n=375)in Melikgazi Health Group Area. The datawas obtainedbyastructuredquestionnaireconsistingof54items.Mean
agewas27.16±5.4years,85.3%werehousewives,71.2%had
nuclear family. According to their self-reports; 56.3% represent moderate socio-economic level and 58.7% have health
insurance,96.8%werefollowedupbymidwives.99.2%were
followedupbyphysicians.13.1%usedfolicacidbeforepregnancy and 95.5% used vitamin-mineral supplements during
pregnancy. The true knowledge of pregnant women on food
groupstobeincreasedduringpregnancywashighas85.1%,
92.5%, and 93.6%, respectively for meat-egg-legumes, milk
and milk products, vegetable-fruit group; however the true
knowledgeon cerealsand fat-sugar groupswere low, 18.7%
and 5.9%, respectively. The highest inadequate consumption
was for meat-egg-legumes (86.7%), milk and milk products
(48.8%),thehighestadequateconsumptionwasforvegetablefruit(50.4%),cerealsgroup(43.7%).
Morethanhalfofthepregnantwomen(55.4%)gainednormal
and above weight. The weight gain status according to prepregnancybodymassindex(BMI)isasfollows;theproportion
of the women who were overweight and obese in prepregnancy gained normal and above weight compared to the
womenwhowereunderweightandnormal.
More than half of the women who consumed cereals in high
amounts(64%)gainednormalandaboveweight.
In conclusion, the knowledge status of pregnant women on
pronounced.
Keywords:Nutrition,knowledge,pregnancy,weightgain
Makale Geliş Tarihi : 25.05.2012
Makale Kabul Tarihi: 28.03.2014
CorrespondingAuthor:SerapYAVUZKayseriAskerHastanesiDiyetisyen.
KayseriAskerHastanesiDiyetisyeni,Kayseri,
Tel:+90(352)2250432/2413
E-posta:[email protected]
10
Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences) 2014 ; 23 (1)
K YE
Yavuz S, Aykut M
GİRİŞ
Gebelik beslenmenin çok ö nemli olduğ u
dö nemlerden biridir. Gebelikte fetü s, annenin
aldığ ı besin ö ğ elerinin plasenta yoluyla fetü se
taşınması ile bü yü r. Gebelikte yetersiz ve dengesizbeslenme,hembebekhemdeannesağ lığ ıaçısındanö nem taşır.Gebekadınınyetersizvedengesiz beslenmesi bebekte; ö lü , prematü re doğ ugelişimde geriliklere yol açmaktadır. Gebe kadı-
lama veya aşırı kilo alma, diş çü rü kleri, anemi,
osteomalasi gibi beslenme yetersizliğ i hastalıklarınayolaçmaktadır.
Gebekadınınbeslenmesinin,doğ ançocuğ unsağ lığ ıü zerindeetkisiniinceleyenbiraraştırmayeterlivedengelibeslenenkadınlardandoğ an
çocukların, % 94’ü nü n sağ lık durumunun iyi, %
3’ü nü n orta ve % 3’ü nü n de kö tü olduğ u gö rü lmü ştü r.Bununyanındayetersizvedengesizbeslenenkadıngrubundandoğ ançocukların%67’sininkö tü ,%25’ininortave%8’ininiyisağ lıkkoşullarında olduğ u saptanmıştır. Beslenme durumuiyiileortaarasındaolankadınlarınçocukları
arasında, iyi olanların oranı % 50, orta olanların
%44,kö tü olanlarınoranıise%5olarak bulunmuştur(1).
Gebekadınlarınbeslenme bilgidü zeyleri
ve beslenme durumları, gebelerin yeterli ve dengelibeslenmesi,annesağ lığ ıvebebeksağ lığ ıaçısından ö nem taşımaktadır. Bu çalışmada Kayseri
MelikgaziEğ itimAraştırmaSağ lıkGrupBaşkanlığ ı Bö lgesi’nde gebe kadınların, gebelikte beslenme konusundaki bilgi dü zeyleri ve beslenme durumlarınınsaptanmasıamaçlanmıştır.
GEREÇVEYÖNTEM
Kurulu’nunonayıalınmıştır.(KararNo:09/258).
Birçalışmadagebekadınlarıngü nlü kbesintü ketimmiktarlarıö nerilenmiktarlarlakarşılaştırıldığ ında;sü tvesü tü rü nlerini%60.6,etveetü rü nlerini%84.5,kurubaklagilleri%76.8,tazesebzeleri%79.9,tazemeyveleri%56.4oranındaeksik
aldıklarıbelirlenmiştir(2).Buoranlaresasalınıp
% 95 gü ven dü zeyinde ö rneklem sayıları hesaplandıktan sonra; en yü ksek ö rneklem sayısını
verenendü şü kyü zdekullanılarakenazalınması
gereken gebe sayısı 347 olarak hesaplanmış ve
375gebearaştırmakapsamınaalınmıştır.
Buçalışma,428.214nü fusukapsayanKayseri Melikgazi Eğ itim Araştırma Sağ lık Grup Başkanlığ ı Bö lgesi’nde yü rü tü lmü ştü r. Bö lgede 18
sağ lıkocağ ıhizmetvermektedir.Busağ lıkocaklarından ü ç sağ lık ocağ ı rastgele seçilerek, araştırmaBü nyaminSomyü rek,LatifBaşkalveYıldırım
BeyazıtSağ lıkOcağ ıbö lgelerindeyapılmıştır.
Melikgazi Eğ itim ve Araştırma Sağ lık Grup
Başkanlığ ıOcak2007verilerinegö regebesayısı;
araştırmanın yü rü tü ldü ğ ü Bü nyamin Somyü rek
Sağ lıkOcağ ıBö lgesi’nde2518,LatifBaşkalSağ lık
Ocağ ı Bö lgesi’nde 2647, Yıldırım Beyazıt Sağ lık
Ocağ ıBö lgesi’nde3311olmakü zeretoplamgebe
sayısı 8476’dır. Araştırma kapsamına alınması
planlanan375gebeninkü meö rneklemeyoluile;
herkü meden25gebeolmakü zeretoplam15kü meden alınması kararlaştırıldı. Araştırma bö lgesi
olarak seçilen sağ lık ocağ ı bö lgelerindeki gebe
sayılarıdikkatealınarak,orantıyoluylahersağ lık
ocağ ıbö lgesindekikü mesayıları;Bü nyaminSomyü rek Sağ lık Ocağ ı için 4.45, Latif Başkal Sağ lık
Ocağ ıiçin4.6veYıldırımBeyazıtSağ lıkOcağ ıiçin
5.8 olarak hesaplandı. Bunlar virgü lden sonra 5
veü zeriolanlarbirü strakamatamamlanarakher
sağ lık ocağ ı için sırası ile 4, 5 ve 6 kü me olarak
belirlendi.Sağ lıkocaklarındakiherebebö lgesibir
kü me olarak kabul edilip, ebelerin gebe listelerinden faydalanılarak gebeliğ inin II. trimesterinde olan ilk 25 kadın ve adresleri belirlendi. Bu
gebeler evlerinde ziyaret edilerek araştırmanın
amacına uygun olarak hazırlanmış, gebeye ait
tanımlayıcı bilgileri, gebenin beslenme konusundaki bilgi dü zeyleri ve besin tü ketim sıklığ ı ile
besin grupları tü ketimine ait bilgilerini sorgulayan54sorudanoluşananketformuyü zyü zegö rü şmeyoluylaaraştırmacıtarafındandolduruldu.
Evdebulunamayanlaratelefonlaulaşılıp,randevu
kadınların tamamı araştırmaya katılmayı kabul
etmiştir.
Gebelere, “Gebelik ö ncesiyle karşılaştırıldığ ında,besingruplarındantü ketimdurumunasıl
olmalı?” sorusu sorulmuştur. Et, yumurta, kurubaklagil, sü t ve sü t ü rü nlerini ve sebze-meyveyi
“dahaçok”,tahıllarileyağ veşekergruplarıiçinde
“aynı” şeklinde ifade edenler “biliyor” bunun dışındakiifadelerde“bilmiyor”olarakdeğ erlendirilmiştir(1,3).
Gebe kadınların beslenme durumu değ erlendirilirken, Tablo 1’de gö sterilen gebe kadınlar
için gü nlü k alınması gereken porsiyonlar esas
alınarak,ö nerilenmiktardagü nlü kalınmasıgerekenporsiyonualanlaryeterli,eksikalanlaryetersiz, ö nerilen porsiyondan fazla tü ketenlerin ise
besingruplarıtü ketimmiktarlarıfazlaolarakdeğ erlendirilmiştir(1).
Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences) 2014 ; 23 (1)
11
KayseriMelikgaziEğitimAraştırmaSağlıkGrupBaşkanlığıBölgesindeGebeKadınlarınGebelikteBeslenmeKonusundakiBilgiDüzeyleriveBeslenmeDurumu
Tablo1.NormalAğ ırlıktaNormalFaaliyetteGebeleriçinGerekliGü nlü kBesinTü rveMiktarları
Besingrupları
Normal
Gebelikiçinek
1 yumurta veya onun
1. Et, kuru baklagil, yumurta
(Her çeşit et, tavuk, balık, fa- veyakurubaklagilyemeğ iveya2etlisebze kadar et veya 1 porsiyondiğ erleri
sü lye,nohut,mercimek,bö rü l- yemeğ i1porsiyondur)
ce,vb)
5-6 porsiyon mü mkü nse bir porsiyonu 1-2porsiyon
yeşilyapraklısebzelerden,1’iturunçgillerdenveyadomatesten
2.Tazesebzevemeyveler
3.Sü t ve tü revleri (Sü t, yoğ urt, 1-2porsiyon(1subardağ ısü tveyayoğ urt 1porsiyon
1 porsiyondur. 2 kibrit kutusu kadar peypeynir)
nirveyaçö kelek1porsiyondur)
4.Tahıllar
Ekmek, pirinç, bulgur, makarna,bö rek,tatlı
3–6dilim
Hiçveya1dilim
Hiçveya1porsiyon
Gebelerin ağ ırlık ö lçü mleri 100 gr hassaslıkta
ö lçebilen dijital baskü l ile yapılmıştır. Kadının
gebelik sü resinde uygun ağ ırlık kazanımının belirlenmesinde, gebe kalmadan ö nceki ağ ırlık durumu(bedenkü tleindeksi)temelalınmıştır.
Gebelerin ifade ettikleri gebelikten ö ncekiağ ırlıklarıveö lçü lenboydeğ erlerikullanılarak
(m2)formü lü ndenyararlanılarakhesaplanmıştır.
Hiç
-24.9 olanlar normal,
25.0-29.9 olanlar fazla kilolu, 30 ve ü zeri olanlar
obezolarakdeğ erlendirildi(4).
Gebelerin ağ ırlık kazanımları, gebe kalmadan ö nceki ağ ırlık ve şu andaki ağ ırlık farkındanyaralanılarakhesaplanmıştır.Tablo2’degebe
ö nerilenağ ırlıkkazanımlarıgö rü lmektedir(4).
Tablo2.
BKi’yegöreağırlık
Toplamağırlık
kategorileri
kazanımı(kg)
<20.0)
Normal
-24.9)
1.trimesterdeartış
(kg)
2.ve3.trimesterde
haftalıkartış(kg)
12.5–18.0
2.3
0.49
11.5–16.0
1.6
0.44
0.9
0.30
Fazla
kilolu
7.0–11.5
(BKI25.0–29.9)
Obez
12
Enaz7.0
Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences) 2014 ; 23 (1)
Yavuz S, Aykut M
ayına gö re ö nerilen ağ ırlık kazanımları Tablo 2
esasalınarakhesaplandı.Ayrıcagebelerin
BULGULAR
araştırma sırasında saptanan ağ ırlık değ eri ile
kadınınifadeettiğ igebelikö ncesiağ ırlıkdeğ eri
arasındaki fark hesaplanarak gebelikteki ağ ırlık
kazanımlarıbulundu.
Araştırmayaalınangebelerinbazıö zelliklerinegö redağ ılımıTablo3’tesunulmuştur.
Tablo3.
Özellikler
Sayı
%
29
7.7
Yaşgrupları
19yaşvealtı
20–34yaş
300
80.0
Memur
31
8.3
35yaşveü zeri
46
Meslek
Sigortalıişçi
19
Serbestmesleksahibi
5
12.3
5.1
1.3
Evkadını
320
85.3
Gelenekselaile
108
28.8
Ailetipi
Çekirdekaile
Kendideğerlendirmelerinegöreekonomikdurum
267
158
Orta
211
Kö tü
6
Sosyalgüvence
71.2
42.1
56.3
1.6
SSK
220
58.7
YeşilKart
17
4.5
EmekliSandığ ı
61
Bağ -Kur
48
Yok
29
Ebeizlemi
16.3
12.8
7.7
Yapılan
363
96.8
Evet
372
99.2
Hayır
326
86.9
Hayır
17
Yapılmayan
Doktorkontrolündengeçmen=375
Folikasitkullanmadurumu
Evet
Vitamin-mineraldesteğialmadurumu
Evet
TOPLAM
12
49
358
375
Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences) 2014 ; 23 (1)
3.2
13.1
95.5
4.5
100.0
13
KayseriMelikgaziEğitimAraştırmaSağlıkGrupBaşkanlığıBölgesindeGebeKadınlarınGebelikteBeslenmeKonusundakiBilgiDüzeyleriveBeslenmeDurumu
Araştırma kapsamına alınan gebelerin
besin gruplarından gebelik ö ncesine gö re tü ketimeilişkinbilgidü zeyleriTablo4’teverilmiştir.
Tablo 5’te gebelerin besin gruplarını
tü ketim durumlarını ö nerilen miktarlara gö re
değ erlendirmesonuçlarıgö rü lmektedir.
Tablo4.
Biliyor
BesinGrupları
Bilmiyor
Toplam
Sayı
%
Sayı
%
Sayı
%
Et,yumurta,kurubaklagiller
319
85.1
56
14.9
375
100.0
Sebzevemeyve
351
93.6
24
6.4
375
100.0
Sü tvesü tü rü nleri
347
Tahıllar
92.5
70
Yağ veşeker
28
18.7
22
305
5.9
Gebelerden, et, yumurta, kurubaklagiller,
sü tvesü tü rü nlerivesebze-meyveningebelikö ncesine gö re daha fazla tü ketilmesi gerektiğ ini bilenlerin oranı sırasıyla %85.1, %92.5 ve %93.6
olarakyü ksekoranlardabulunmuştur,ancaktahıllarveyağ -şekergruplarınınaynımiktardatü ketilmesi gerektiğ ini bilenlerin oranı sırasıyla % 18.7
ve%5.9olarakdü şü kbulunmuştur.
7.5
353
375
81.3
100.0
375
94.1
100.0
375
100.0
Yetersiztü ketim;et,yumurta,kurubaklagiller grubunda en yü ksektir (%86.7). Bunu
sü t ve sü t ü rü nleri izlemektedir (%48.8). Fazla
tü ketim ise, sebze ve meyve grubunda en yü ksek(%50.4)bulunmuştur,tahıllar(%43.7)bunuizlemektedir.
Tablo5.AraştırmaKapsamınaAlınanGebelerinBesinGruplarınıTü ketimDurumları
Yetersiz
BesinGrupları
14
%
Sayı
%
30
8.0
375
100.0
130
34.7
375
100.0
12.8
189
50.4
375
100.0
8.3
164
43.7
375
100.0
%
Sayı
%
Et,yumurta,kurubaklagiller
325
86.7
20
5.3
Sü tvesü tü rü nleri
183
48.8
62
16.5
Tahıllar
180
48.0
31
138
36.8
48
Toplam
Sayı
Sayı
Sebzevemeyve
Fazla
Yeterli
Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences) 2014 ; 23 (1)
Yavuz S, Aykut M
Tablo6.AraştırmaKapsamınaAlınanGebelerinGebelikAyınaGö reAğ ırlıklarındakiDeğ işiminDeğ erlendirilmesi
AğırlıkDeğişimi
Ağ ırlıkkaybı
Sayı
%
13
3.5
Yetersizağ ırlıkkazanımı
154
41.1
Toplam
375
100.0
Normalveü zerindeağ ırlıkkazanımı
208
Tablo6’dagö rü ldü ğ ü gibi,gebelerin%55.4’ü nü n
ağ ırlık kazanımlarının normal ve ü zerinde, %
41.1’inin yetersiz olduğ u, % 3.5’inin de ağ ırlık
kaybettiğ isaptanmıştır.
55.4
nanlarınoranızayıfvenormalağ ırlıktaolangebeleregö reanlamlıolarakyü ksekbulunmuştur.
Tablo7.
AğırlıkKazanımDurumu
Özellikler
n
Yetersizağırlıkkazanımı
Ağırlıkkaybı
Normalveüzerindeağırlık
kazanımı
Sayı
%
Sayı
%
Sayı
%
1
3.4
8
27.6
20
69.0
2
4.3
16
34.8
28
60.9
X2
p
3.660
>0.05
5.251
>0.05
Yaşgrupları
19yaşvealtı
20–34yaş
29
300
10
168
4
Meslek
78
1
Çalışan
55
35yaşveü zeri
Eğitimdüzeyi
ilkokul
Ortaokulvelise
Evkadını
46
129
320
3.3
130
2.4
43.3
160
73
43.4
91
33
42.3
8
6.2
48
1
1.8
25
12
1.3
3.8
Tablo 7’de gebelerin çeşitli ö zelliklerine
gö re ağ ırlık kazanım durumları gö rü lmektedir.
kazanımdurumlarıincelendiğ inde,fazlakiloluve
obezolanlardannormalveü zerindeağ ırlıkkaza-
129
37.2
73
45.5
29
40.3
44
179
53.4
54.2
56.6
56.4
52.7
55.9
0.895
>0.05
Yaş, eğ itim, meslek ve aylık gelirlerine
gö reağ ırlıkkazanımdurumlarıarasındaistatistikselolarakanlamlıbirfarkbulunamamıştır.
Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences) 2014 ; 23 (1)
15
KayseriMelikgaziEğitimAraştırmaSağlıkGrupBaşkanlığıBölgesindeGebeKadınlarınGebelikteBeslenmeKonusundakiBilgiDüzeyleriveBeslenmeDurumu
Tablo7’nindevamı
AğırlıkKazanımDurumu
Özellikler
Normalveüzerindeağırlık
kazanımı
Ağırlıkkaybı
Yetersizağırlıkkazanımı
Sayı
%
Sayı
%
Sayı
%
85
3
3.5
33
38.9
49
57.6
103
5
4.9
42
40.8
56
54.4
n
X2
p
1.658
P>0.05
33.896
P<0.05
Aylıkgelir(TL)
Asgariü cretinaltında
585–1000
120
2001veü stü
67
1001-2000
GebeliköncesiBKİ
-24.9(normal)
-29.9 (fazla
58
196
98
23
4
1
0
3.3
1.5
28
0
32
4.1
25
5
2.6
4
17.4
4
51
51
5
42.5
41.8
65
38
54.2
56.7
55.2
26
44.8
25.5
69
70.4
42.5
21.7
65
14
54.2
60.9
Tablo8.AraştırmaKapsamınaAlınanGebelerinAğ ırlıkKazanımlarınaGö reBesinGruplarıTü ketimDurumlarınaGö reDağ ılımı
BesinGrupları
n
Sütvesütürünleri
Yetersiz
183
Yeterli
62
Fazla
130
Et,yumurta,kurubaklagil
Yetersiz
325
Yeterli
20
Fazla
30
Sebzevemeyve
Yetersiz
138
Yeterli
48
Fazla
189
Tahıllar
Yetersiz
180
Yeterli
31
Fazla
164
16
AğırlıkKazanımDurumu
Normalve
Yetersiz
üzerinde
Ağırlıkkaybı ağırlıkkazaağırlıkkazanımı
nımı
Sayı
%
Sayı
%
Sayı
%
8
4
1
4.4
6.4
0.8
6
2
5
4.3
4.2
2.7
12
0
1
10
0
3
84
22
48
45.9
35.5
36.9
61
25
68
44.2
52.0
36.0
3.7
0.0
3.3
137
9
8
5.5
0.0
1.8
86
12
56
91
36
81
49.7
58.1
62.3
71
21
116
51.5
43.8
61.3
42.1
45.0
26.7
176
11
21
47.8
38.7
34.2
84
19
105
54.2
55.0
70.0
46.7
61.3
64.0
Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences) 2014 ; 23 (1)
X2
p
9.069
P>0.05
3.670
P>0.05
6.464
P>0.05
13.405
P<0.05
Yavuz S, Aykut M
Tablo 8‘de gö rü ldü ğ ü gibi gebelerin sü t
vesü tü rü nleri,et-yumurta-kurubaklagilvesebze
-meyve grubundan yetersiz, yeterli ya da fazla
tü ketim durumlarına gö re, ağ ırlık kazanımları
arasındaanlamlıbirfarkbulunmamıştır.Tahılları
yetersiztü ketenlerin%46.7’sinormalveü zerinde ağ ırlık kazanırken, fazla tü ketenlerin % 64’ü normal ve ü zerinde ağ ırlık kazanmışlardır. Tahıl
tü ketimiarttıkçanormalveü zerindeağ ırlıkkazanımı da artmaktadır. Gruplar arasındaki fark anlamlıbulunmuştur.
TARTIŞMA
Araştırma kapsamına alınan gebelerin
yaş ortalaması 27.16±5.47 yıldır. Gebelerin %
80’inin 20-34 yaş grubunda olduğ u belirlenmiştir.Tü rkiyeNü fusSağ lıkAraştırması(TNSA)2003
sonuçlarında,Tü rkiye’dekadınlarilkdoğ urganlık
deneyimini 20’li yaşlarda yaşamakta, bir kadının
25 yaşında ortalama bir çocuğ a, 30 yaşında iki
çocuğ a sahip olduğ u saptanmıştır (5). Yine gebe
beslenmesineilişkinbirçalışmada,24-29yaşgrubu doğ urganlığ ın en yü ksek olduğ u yaş grubu
olarak vurgulanmıştır (6). Araştırmamızda gebelerin%85.3’ü evkadınıiken,%8.3’ü nü nmemur,
% 5.1’inin sigortalı işçi, %1.3’ü nü n ise serbest
mesleksahibiolduğ u belirlenmiştir.Çalışangebe
oranı % 14.7 ‘dir. Arslan ve arkadaşlarının (2),
Ankara’da yaptıkları çalışmada ev hanımı gebe
oranı%85.5iken,çalışangebeoranı%14.5 bulunmuştur. Bu çalışmadaki bulgular, araştırmamızdaki bulgulara oldukça benzerdir. 2003
TNSA’da kadınların %42’sinin araştırmadan ö nceki 12 aylık sü re içerisinde çalışmış, % 27’sinin
araştırmaesnasındaçalışıyorolduğ ubelirlenmiştir(5).Çalışmamızdagebelerin%13.1’iningebelikten ö nce folik asit, % 95.5’inin multivitamin-
veark.(7),Malatya’dayaptıklarıçalışmadakadınların % 46.5’inin gebeliklerinde vitamin-mineral
desteğ i aldığ ını, % 20.3’ü nü n demir ve vitamin
preparatını birlikte kullandığ ını saptamışlardır.
Kılıç ve ark. (8), gebelerin % 67’sinin vitamin ve
mineral aldığ ını bulmuştur. Gebelikte artan vitamin ve mineral ihtiyacını diyetle karşılamak
mü mkü nolmadığ ından,gebekadınlaramultivitamin ve demir desteğ i verilmesi ö nerilmektedir
ö nerdiğ i beslenme tarzı demir-folik asit destekli
beslenmedir (10). Toksö z ve ark. (11) adö lesan
gebelerleyaptıklarıçalışmada;%28.8’inindemir,
%25.6’sınınvitaminpreparatıkullandıklarıbelirlenmiştir. Sö zeri ve ark. (12) yaptığ ı çalışmada,
olguların % 61’inin gebelik sü resince demir, %
71.6’sının vitamin preparatı kullandığ ı belirtilmiştir. Amerika Birleşik Devletleri’nde gebelerde
demirveçinkokullanımoranı%56.5olarakbu-
lunmuşturBirinciveyaikincitrimesterdebaşlanılan vitamin–mineral desteğ inin preterm doğ um
riskini ve dü şü k doğ um tartılı bebek olasılığ ını 2
kat azalttığ ı bazı gö zlemsel çalışmalarda ortaya
konmuştur(13).Vitaminvemineraldesteklerinin
alınması besin ö ğ esi alımına ö nemli katkılarda
bulunmaktadır(14).Londra’nındoğ usundayaşayan 402 gebe kadın ü zerinde yapılan çalışmada,
gebelerin % 12’sinin gebelik ö ncesi dö nemde folikasitkullandıklarıbulunmuştur(15).
Tü rkiye’deyapılanbiraraştırmada,gebelerin % 8’inin gebelik ö ncesi dö nemde folik asit
almaya başladığ ı bulunmuştur (16). Yine Tü rkiye’de yapılan başka bir araştırmada, hamileliklerin yarıdan fazlası planlanmış olmasına rağ men,
gebelerinsadece%10’ugebekalmadanfolikasit
almaya başlamışlardır (16). Araştırmamızda da
bu oran dü şü k (% 13.1) bulunmuştur. Folik asit
gibivitaminlerinalımınıngebelikiçinistenendü zeyde olmayışı, çoğ u kadının vitamin alımının
ö neminibilmemesiyadabilmelerinerağ menyeterlimotivasyonasahip olmamalarındankaynaklanabilir.
Annenin diyeti gebelik gidişatını belirleyen ö nemli faktö rlerdendir. Gebelikteki malnü trisyon uzun vadede toplum sağ lığ ını da olumsuz
etkiler(6).Gebelerinet-yumurta-kurubaklagiller,
sü t ve sü t ü rü nleri ve sebze meyveyi gebelik ö ncesine gö re daha fazla tü ketilmesi gerektiğ ini bilenlerin oranı sırasıyla % 85.1, % 92.5, % 93.6
olarakyü ksekbulunmuştur.Ancaktahıllarveyağ
-şeker gruplarının aynı miktarda tü ketilmesi gerektiğ ini bilenlerin oranı sırasıyla % 18.7 ve %
5.9 olarak dü şü k bulunmuştur (Tablo 4) . Baysal
ve ark. (17) tarafından yapılan çalışmada, gebe
kadınların; % 38.1’i sü t ve sü t ü rü nlerinin, %
31.1’i et-yumurta-kurubaklagillerin, % 10.2’si
sebzelerin, % 10.4’ü meyvelerin, % 4.9’u tahılların tü ketilmesi gerektiğ ini ifade etmişlerdir. Tü rkiye’deki kadınların genel olarak beslenme ve
ö zellikledegebeliksü resindebeslenmekonusundayeterlibilgiyesahip olmadığ ınailişkinbilgiler
mevcuttur (16). Bu sonuçlardan gebelerin besin
gruplarını gebelik ö ncesine gö re tü ketimi konusunda yeterli bilgiye sahip olmadıkları anlaşılmaktadır. Bu bilgi yetersizliğ ine etki eden birçok
faktö r olabilir. Bunların başında, besinlerle ilgili
kü ltü rel inançlar, ebe tarafından yapılan izlem
sayısı, izlemde beslenme eğ itimi ve ayrıca ebe
tarafından yapılan izlemde verilen beslenme eğ itimininniteliğ ideö nemtaşımaktadır.
Gebelikte beslenme, gebelik sü recini ve
sonuçlarınıetkileyenö nemlibirsağ lıkbelirleyici-
Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences) 2014 ; 23 (1)
17
KayseriMelikgaziEğitimAraştırmaSağlıkGrupBaşkanlığıBölgesindeGebeKadınlarınGebelikteBeslenmeKonusundakiBilgiDüzeyleriveBeslenmeDurumu
sidir. Arslan ve ark. (2) çalışmasında, gebelerin
sü tvesü tü rü nlerini%64,et,yumurta,kurubaklagilleri%72,tahılları%58,tazesebzeyi%79.9,
tazemeyveyi%56.4oranındayetersiztü kettikleri saptanmıştır. Aykut ve ark. (6), gebelerdeki
beslenme eğ itiminin doğ um ağ ırlığ ına etkisini
belirlemek amacıyla Kayseri’de yaptıkları çalışmada, gebe kadınların % 16.4’ü nü n sü t ve sü t
ü rü nlerini,%62.7’sininet,yumurta,kurubaklagilleri,%32.8’ininsebzevemeyveyiyetersiztü kettikleri, tahıllar ve yağ -şeker grubunu da yetersiz
tü keten gebe olmadığ ını saptamışlardır. Garipayan bir grup gebe kadının beslenme durumunun
değ erlendirilmesi amacıyla yaptıkları çalışmada,
gebelerin beslenme ile aldıkları ortalama gü nlü k
enerji ve besin ö ğ elerinin yetersiz olduğ u tespit
edilmiştir.Toksö zveark.(11),Diyarbakır’dayaptıklarıbirçalışmada,gebelerin%13.6’sınınsü tve
sü tü rü nlerini,%56’sınınet,yumurta,kurubaklagilleri,%22.4’ü nü nsebzeyi,%40’ınındameyveyiyeterlitü kettiklerisaptanmıştır.
Araştırmamızdagebelerinbesingruplarını tü ketim dü zeyleri ö nerilen miktarlar ile karşılaştırıldığ ında%5.3’ü et,yumurta,kurubaklagilleri,%16.5’isü tvesü tü rü nlerini,%12.8’isebze
vemeyveyi,%8.3’ü tahıllarıyeterliancakbubesingruplarınısırasıyla%86.7,%48.8,%36.8ve
% 48.0 oranında yetersiz tü kettikleri saptanmıştır(Tablo5).Buoranlarıngebekadınlarıngereksinmeleri için yeterli olmadığ ı gö rü lmektedir.
Kadanalı ve ark. (19), doğ um kilosunu etkileyen
faktö rleri inceleyen çalışmasında, gebelikte ek
olarakbesinalanlarınalmayanlarlakıyaslandığ ındadahaağ ır(+148g)bebekdoğ urduklarıvekadınlarıngebelikteensıksü ttü ketiminiartırdıkları saptanmıştır. Fowles ve ark. (20), tarafından
yapılan çalışmada bü tü n gebeler, et, yumurta,
kurubaklagilleri,tahıllarıyeterlialırken;meyveyi,
sü tvesü tü rü nleriniyetersizaldıklarısaptanmıştır. Baysal ve ark. (17), yaptıkları çalışmada da,
gebelerin enerjilerini genellikle ekmek, bulgur,
un,şekergibibolkarbonhidratlıbesinlerdensağ ladığ ıveet,yumurtasü tvesü tü rü nlerinintü ketimininbizimçalışmamızladauyumluolarak,ö nerileninçokaltındaolduğ utespitedilmiştir.Bunun
yanında tahılları, taze sebze-meyveyi ise yeterli
dü zeyde tü kettikleri belirlenmiştir. Garipağ aoğ lu
belerin yeterli ve dengeli beslenmedikleri belirlenmiştir. Bizim araştırmamız da bu sonuçlarla
benzerlikgö stermektedir.
Araştırmamızda, gebelerin yarısından
fazlasının (% 55.4) gebelikteki ağ ırlık kazanımı
fazla bulunmuştur (Tablo 6). Kadının gebelikteki
18
ağ rılıkartışıbebeğ indoğ umağ ırlığ ınıvesağ lığ ını
etkiler(18).Gebelikteyetersizağ ırlıkartışı,intrauterin gelişme geriliğ i ve dü şü k doğ um ağ ırlıklı
bebeklesonuçlanmakta,aşırıağ ırlıkartışıisezor
doğ um ve buna bağ lı komplikasyonları ortaya
çıkarmaktadır (2). ABD Tıp Enstitü sü 1990’da
gebelikteağ ırlıkkazanımıileilgilivarolanbilgilerielealıp“NutritionDuringPregnancy”adlıkapsamlı bir değ erlendirme yayınladı. Bu raporda
gebeliktekazanılanağ ırlıkmiktarınınanneadayılirtildi.Johnsonvearkadaşları(21),gebelikteka-
ö lçü mlerinin izlenmesinin, diyeti ile tü kettiklerininsaptanmasındandahaiyibirgö stergeolduğ unuilerisü rmekleberaber,kadınınbesintü ketiminin saptanarak aldığ ı enerji ve besin ö ğ elerinin
miktarlarının belirlenmesi risklerini daha iyi ortayakoymaktadır.Portekizliaraştırmacılar,gebeliklerinde, 16 kg’dan fazla ağ ırlık kazanan kadınların çocuklarının, gebeliklerinde 9 kg’dan daha
az ağ ırlık kazanan kadınların çocuklarına gö re
dahaobezolduklarınıgö stermişlerdir(21).Anneningebelikdö nemindeki,aşırıkiloalımınınengellenmesinin çocukluk çağ ı obezitesinin engellenmesinde ö nemli bir rol oynadığ ı ortaya koyulmuştur (21). Lir ve ark. (22), tarafından yapılan
birçalışmadagebelerin%31’iö nerilendendaha
az ve % 42.5’i daha fazla ağ ırlık kazanmıştır.
Amerikalı 45245 kadında yapılan kontrollü bir
çalışmadadagebelikteaşırıağ ırlıkkazanımdeneyimi yaşayan kadınlar arasında, bebek makrosomiasının riskinde ü ç kat artış bulunmuştur. Bunun yanı sıra, gebelikte aşırı ağ ırlık kazanımı ,
kadınlardaobeziteiçinbirriskfaktö rü olanpostpartum dö nemindeki ağ ırlık kaybedememe ile
bağ lantılıdır(22).Gebeliktedahafazlaağ ırlıkkazanankadınlar,dahauzunsü rekilolukalmayave
daha az ağ ırlık kazanan kadınlara gö re, hayatları
boyuncadahayü ksekbirağ ırlıkdü zeyindegitmeye yatkındırlar. Gebelikteki ağ ırlık kazanımının,
çocuğ ungelecektekiobeziteriskineetkileriolduğ ugö sterilmiştir(23).Araştırmamızda,gebelerin
yaşgrupları,eğ itimdü zeyi,meslek,gebelikö ncesi
ağ ırlık kazanımı arasında anlamlı bir ilişki saptanmıştır.Diğ erö zellikleriyleağ ırlıkkazanımdurumları arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır(Tablo7).Olsonveark.(10),yaptığ ıçalışmada
sında ö nemli bir etkileşim bulunmuştur. Araştırmasonuçlarımızbuçalışmaylauyumgö stermektedir
Araştırmamızda besin grupları alım durumuna gö re ağ ırlık kazanım durumları incelen-
Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences) 2014 ; 23 (1)
Yavuz S, Aykut M
miş ve sü t ve sü t ü rü nleri, et-yumurtakurubaklagil, sebze meyve tü ketimi ile ağ ırlık
kazanımı durumu arasında anlamlı bir fark bulunmazken, tahılları yetersiz tü ketenlerin %
46.7’si normal ve ü zerinde ağ ırlık kazanırken,
fazla tü ketenlerin % 64’ü normal ve ü zerinde
ağ ırlıkkazanmışlardır(Tablo8).Fazlaağ ırlıkkazanımı olanların, tahılları fazla tü kettiğ i gö rü lmektedir. Tahıl grubunu fazla tü ketenlerde fazla
ağ ırlık kazanımı olmasının nedeni, tahıl grubundaki besinlerin enerji değ erinin yü ksek olmasından kaynaklanabilir. Yapılan çeşitli araştırmalarda gebe kadınların enerjilerini genellikle ekmek,
bulgur, un gibi enerji değ eri yü ksek tahıllardan
sağ ladıklarıbelirlenmiştir(16,21).
SONUÇVEÖNERİLER
Gebe kadınların gebelikte beslenme konusundakibilgidü zeylerivebeslenmedurumunu
saptamakamacıylayapılanaraştırmasonuçlarına
gö re;
1.
2.
3.
4.
5.
Araştırmakapsamındakigebelerinyaş
ortalaması27.16±4.5yıldır.Gebelerin
çoğ unluğ uevkadınıdır(%85.3),%
71.2’sininaileyapısıçekirdekaileolup,
gebelerinyarısındanfazlası(%56.3)
ekonomikdurumlarınınortaolduğ unu
ifadeetmişlerdir.
Gebeliknedeniylevitamin-mineraldesteğ ialmaoranı(%95.5)yü ksekiken,gebelikö ncesifolikasitkullanımoranıise(%
13.1)dü şü ktü r.
Araştırmakapsamınaalınangebelerin,et
-yumurta-kurubaklagiller,sü tvesü t
ü rü nleri,meyvevesebzeyigebelikö ncesinegö redahafazlatü ketilmesigerektiğ inibilenlerinoranıyü ksektir(sırasıyla
%85.1,%92.5ve%93.6),ancaktahıllar
veyağ -şekergruplarınınaynımiktarda
tü ketilmesigerektiğ inibilenlerinoranı
(sırasıyla%18.7,%5.9)dü şü ktü r.
Besingruplarındantü ketimdurumları
incelendiğ indeyetersiztü ketim;etyumurta-kurubaklagillergrubunda(%
86.7),fazlatü ketimisesebzevemeyve
grubunda(%50.4)enyü ksektir.
Gebeliksü resindeağ ırlıkkazanımı,gebelerinyarısındanfazlasında(%55.4)nor-
malveü zerindedir.
6.
nımdurumları,gebelikö ncesifazlakilolu
veobezolanlarda,normalveü zerinde
ağ ırlıkkazananlarınoranı,zayıfvenormalağ ırlıktaolangebeleregö redaha
yü ksektir.
7.
Tahıllarıfazlatü ketenlerin(%64)yarısındanfazlasınormalveü zerindeağ ırlık
kazanmışlardır.
Araştırmadaneldeedilensonuçlaragö re;







Kadınlar,gebelikö ncesidö nemdefolik
asit kullanımı konusunda bilgilendirilmelidir.
Gebelikdö nemindebesingruplarından
tü ketimmiktarlarıkonusundabilgilendirilmelidir.
Yetersiz tü ketimin en fazla olduğ u et,
yumurta ve kurubaklagiller grubunun
gebelikte beslenme açısından ö nemi
vurgulanmalıdır.
Gebe kadınların, gebelik sü resince
ağ ırlık kazanımları ve beslenme durumları ile beslenme bilgi dü zeyleri
saptanarak, onların ekonomik, sosyal
ve kü ltü rel dü zeylerine gö re gerekli
ö neriler ve genel beslenme eğ itimi
verilmelidir.
Bir kadının sağ lıklı beslenme durumu,
hemkişisel,hemdeulusaldü zeydebir
iyilikvegelişmişlikgö stergesidir.Çü nkü kadının sağ lığ ı ve beslenmesi ile
ilgili sorunlar çocukları aracılığ ı ile
gelecek kuşakları etkilemektedir. Bu
nedenle beslenme sorunlarının çö zü mü nde sağ lık personelinin duyarlılığ ının artırılmasını sağ layacak hizmet içi
eğ itimlerin verilmesi, halk eğ itimleri
yolu ile toplumsal duyarlılığ ın artırılmasıgerekmektedir.
lendirilmesinin yapılması ve ağ ırlık
artışının bu doğ rultuda dü zenlenmesi
gereklidir.
Gebelerinyeterlivedengelibeslenmesinisağ lamakiçin,ebelerin niteliklive
yeterli sayıda gebe izlemi konusunda
motive edilip, beslenme konularında
Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences) 2014 ; 23 (1)
19
KayseriMelikgaziEğitimAraştırmaSağlıkGrupBaşkanlığıBölgesindeGebeKadınlarınGebelikteBeslenmeKonusundakiBilgiDüzeyleriveBeslenmeDurumu
bilgileriartırılarakgebeeğ itimineağ ırlıkverilmelidir.
KAYNAKLAR
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
Baysal A. Beslenme, 10. Baskı, Hatipoğ lu
Yayınevi,Ankara,2000,ss419-428.
Gebekadınlarayapılanbeslenmeeğ itiminin gebelerin beslenme ve genel sağ lık
durumları ü zerine etkisi. Beslenme ve
DiyetDergisi1992;21:9-24.
Kö ksalG,Gö kmenH.ÇocukHastalıklarındaBeslenmeTedavisi,Hatipoğ luYayınları,Ankara2000:ss67-82.
BerzyD,ErfftJ,JacobsenN,etal.LifeCycleNutritionPregnancy.ManualofClinical
Dietetics, Sixth Edition, Chicago, USA,
2000,pp109-128.
Sağ lıkBakanlığ ı,HacettepeNü fusEtü tleri
Enstitü sü ve Macro International Inc:
Tü rkiye Nü fus ve Sağ lık Araştırması
2003.
beslenme eğ itiminin doğ um ağ ırlığ ına
etkisi. Beslenme ve Diyet Dergisi 1990;
19:157-171.
beslenmenin değ erlendirilmesi. STED
2005;14:157–160.
zelbahçe Sağ lık Ocağ ı Bö lgesindeki gebe
kadınlarda anemi prevalansı. 1. Ulusal
Ana-ÇocukSağ lığ ıKongresi.Ankara2001,
ss286-287.
Yü zbir N, Şen C. Gebelikte ve sü t verme
dö nemindebeslenme.PerinatolojiDergisi
2001;9:1-9.
10. Olson C, Strawderman M, Dennison B.
Maternal weight gain during pregnancy
and child weight at age 3 years. Matern
ChildHealthJ2009;13:839-846.
11.
Gebelerin Gebelik, Doğ um, Beslenme Sorunları ve Bunların Yenidoğ ana Etkileri,
Tıp Fakü ltesi Halk Sağ lığ ı Anabilim Dalı,
Diyarbakır,2004.
12. Sö zerC,CevahirR,ŞahinS,veark.Gebelerin gebeliksü reciileilgili bilgivedavranışları. Fırat Sağ lık Hizmetleri Dergisi
2006;1:92-104.
20
13.
kiloalımıveegzersiz.PerinatolojiDergisi
2005;13:71–78.
14. Haugen M, Brantsaeter A, Alexander J, et
al.Dietarysupplementscontributesubstiantially to the total nutrient intake in
pregnant Norwegian women. Ann Nutr
Metab2008;52:272-280.
15. BroghL,ReesG,CrawfordM,etal.Social
and ethinc differences in folic acid use
during preconception and early pregnancyintheUK:Effectonmaternalfolate
status. J Human Nutr & Dietetics 2009;
22:100-107.
16.
antenatalhealthbehaviour:Findingsfrom
one maternity unit in Turkey. Midwifery
2008;11:17-30.
17. Baysal A, Karaağ aoğ lu N, Taşçı N, ve ark.
Gebeveemziklikadınlarınbeslenmealışkanlıklarıvebununannesağ lığ ıveçocuk
ö lü mü ileilişkisi.BeslenmeveDiyetDergisi1985;14:7-25.
18. Garipağ aoğ lu M, Budak N, Elmacıoğ lu F,
19.
kadının beslenme durumunun değ erlendirilmesi. Tü rk Aile Hekimliğ i Dergisi
2007;11:27–31.
kilosunu etkileyen faktö rler. Perinatoloji
Dergisi1994;2:89-93.
20. FowlesE,MurpheyC.Nutritionandmental health in early pregnancy: A pilot
study. J Midwifery Women’s Health
2009;54:73-77.
21. PositionoftheAmericanDieteticAssociation and American Society for Nutrition:
Obesity, Reproduction and Pregnancy
Outcomes. J Am Diet Assoc 2009; 109:
918-927.
22. LirJewelS.GrummerL.Maternalobesity
and breast-feeding practices. Am J Nutr
2003;77:931-935.
23. deVaderSR,NeeleyHL,MylesTD,etal.
Evaluationofgestationalweightgainguidelines for women with normal pregnancy body mass index. Obstet Gynecol
2007;110:745-751.
Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences) 2014 ; 23 (1)
Download

kayseri melikgazi eğitim araştırma sağlık grup başkanlığı bölgesinde