GÜNDEMKENT
[ Deniz Çaba ] • fotoğraf [ Mehmet Yasa ]
“İzmir Tarih”
projesi ile İzmirliler
120 yıl öncesine gidecek
ve o tarih yeniden yazılacak
Agora-Kadifekale-Kemeraltı aksındaki tarihi dokuyu bozmadan rehabilite edebilmek
için uzun süredir hummalı bir çalışma
yürütülüyor. Ancak şimdi hem ortak akılla
uygulamaları hızlandırmak hem de
İzmirlilerin tarihle ilişkisini güçlendirmek
için “İzmir Tarih” adlı yeni bir proje bulunuyor. Konak'tan Basmane'ye Basmane'den
Kadifekale'ye kadar uzanan 270 hektarlık
alanda tam 1480 tescilli bina, 8 bin 500
işyeri var. Yani belirlenmiş 19 tane alt bölgede uzun bir yapılacaklar listesi. Ancak
önemli olan tüm bu işlerin artık birlikten
doğan güçle yapılacak olması ve İzmirlilerin
de sürece dahil edilmesi. 2012 yılında
30
İZMİRLIFE ARALIK 2014
Kadifekale-Agora-Kemeraltı tarihi aksını ayağa kaldırabilmek için
uzun süredir yapılan çalışmalar, “İzmir Tarih” projesiyle yeni bir
boyut kazandı. Bölgeyi 120 yıl önceki haline getirmek isteyen
İzmir Büyükşehir Belediyesi, başta TARKEM olmak üzere İzmirli
tüm kurumlarla birlikte artık bu yolda daha hızla ilerleyecek.
Daha önemlisi bu projeyle, İzmirlilerin tarihle ilişkisi güçlenecek…
Kadifekale-Bamane-Konak üçgeni arasında
kalan bölgenin tarihi değerlerini canlandırmak için kurulan Tarihi Kemeraltı İnşaat
Yatırım Ticaret A.Ş’nin (TARKEM) de bu
projenin önemli aktörlerinden biri. İzmir’in
tanınmış isimlerinin bulunduğu bu çok
ortaklı gayrimenkul şirketi, Türkiye’de
örneği olmayan bir yapı ve İzmir Tarih
Projesi’nin de temel taşıyıcılarından biri
olacak. Peki, proje tam olarak neyi hedefliyor, nasıl bir yol haritası var? Ayrıntıları
İzmir Büyükşehir Belediyesi Tarihsel Çevre
ve Kültür Varlıkları Müdürü Dr. H. Gökhan
Kutlu ile konuştuk.
Antik tiyatro
İzmirlilierin Tarih ile İlişkisini
Güçlendirme Projesi
İzmir Tarih Projesi’nin ortaya çıkış amacını nasıl anlatırsınız?
İzmir-Tarih Projesi'nin öncelikli amacı,
İzmirlilerin kentsel belleklerini geliştirerek
tarih ile ilişkilerinin güçlendirilmesidir.
Proje ile kentin tarihi merkezi olarak bilinen Kemeraltı Bölgesi’nin tarihsel derinliğinin ve kültürel çeşitliliğinin korunarak
mimari niteliğinin yükseltilmesi, insan
odaklı müdahaleler yardımıyla bölgeye
canlı ve yaşayan bir kentsel karakter kazandırılması, terk edilme ve bakımsızlık nedeniyle oluşan tahribatın giderilmesi hedefleniyor.
Proje hangi bölgel ve alanları kapsıyor?
Proje alanı, kuzeyde Fevzipaşa Bulvarı ve
Gaziler Caddesi, güneyde Kadifekale kentsel dönüşüm alanı, Antik Stadyum, Cici
Park, doğuda Ballıkuyu kentsel dönüşüm
bölgesi ve batıda Konak Meydanı ile sınırlı
yaklaşık 248 hektar büyüklüğünde bir böl-
Kadifekale sarnıcı
geyi kapsıyor. Bölge, M.Ö. 4. yüzyıldan
itibaren günümüze kadar, kentin gelişim
sürecinde birçok farklı uygarlığa ev sahipliği yaptı. Helenistik, Roma ve Bizans dönemine ilişkin görsel referanslar bugün özellikle Kadifekale, Antik Symrna Agorası,
Antik Tiyatro, Cici Park, Altınyol gibi
arkeolojik sit alanlarında gözleniyor. Bunun
ötesinde alanın bütününün bir yeraltı arkeolojik potansiyeli de var. Osmanlı dönemine ilişkin referanslar ise alanın genelinde
doku ölçeğinde izleniyor. Kemeraltı Çarşısı,
Namazgah, Tilkilik, Damlacık ve
Değirmendağı konut bölgeleri buna örnek
verilebilir.
Çok katmanlı kültürel niteliği nedeniyle
proje alanı özel koruma statülerine sahip.
Yaklaşık 1500 adet tescilli anıtsal, dini ve
sivil mimari eserin bulunduğu alanın bütünü 3. derece arkeolojik sit ve kentsel sit
olarak belirlenmiş. Bunun yanı sıra alanda
1. ve 2. derece arkeolojik sit ve doğal sit
alanları da bulunuyor.
İzmir Büyükşehir Belediyesi ve Konak
Belediyesi’nin ortaklaşa girişimi neticesinde, söz konusu alan 2007 yılında Bakanlar
Kurulu kararı ile 5366 sayılı yasa kapsamında “Yenileme Alanı” ilan edildi.
İzmir’in tarihi aksını yeniden ayağa kaldırabilmek için başlatılan bir proje bu.
Yaklaşık 16 bin yapının bulunduğu alanda restorasyon yapılacak. Yani oldukça
büyük bir uygulama alanı var. Peki, nasıl
bir yol haritası belirlendi?
Öncelikle ülkemizde alışılagelmiş kentsel
iyileştirme, canlandırma, sağlıklaştırma ve
dönüşüm pratiklerinden farklı olarak,
İzmir-Tarih Projesi’nde, karar alma, projelendirme ve uygulama süreçlerinin geniş
katılımcı bir çerçeve içerisinde yürütülmesi
temel bir ilke olarak benimsendi.
Alan içerisinde gerçekleştirilecek tüm
müdahalelerin ortak akıl ile belirlenmesi,
emrivakilerden uzak uzlaşmacı bir temel
üzerinde yükselmesi ve insan odaklı bir
çerçeveye sahip olması kararlaştırıldı.
Projenin devreye sokulduğu 2013 yılının
ortasından günümüze; yerel yönetimler,
ilgili diğer kamu kurumları, üniversiteler,
meslek odaları, sivil toplum kuruluşları,
kentin kanaat önderleri ve en önemlisi projenin temel faydalanıcıları olan alan kullanıcıları katılımında birçok toplantı ve çalıştay gerçekleştirildi. Bu katılımcı süreç
sonunda; alanın problemleri ve bunlara
dönük çözüm sürecinde izlenecek temel
stratejilerin neler olacağını, yararlanılacak
mevzuatı, finansman modellerini ve projenin örgütlenme biçimini tarifleyen “tasarım
stratejisi raporu” oluştu.
Rapor kapsamında üzerinde uzlaşı sağlanan stratejik yönelimlerin başında, bu alanı
terk eden nitelikli faaliyetlerin yerini, alanda yaşama ve ziyaret talebi doğurabilecek
başka nitelikli faaliyetlerin alması gelmekte.
Müzakere sürecinde böylesi bir faaliyetin
turizm olabileceği ve turizmin bu alanda
sadece tarihi değerlerin gözlenmesinden
hareketle değil, tarihin buradaki yaşam
deneyiminin parçası haline getirilmesi
suretiyle geliştirilmesi gerekliliği konusu
vurgulandı. Bu nedenle proje alanı içerisinde, yaşam alanı olmanın ötesinde “deneyim” gerçekleştiren bir alan niteliğine sahip
yerlerin bu niteliğinin dikkatle korunması
İZMİRLIFE ARALIK 2014
31
GÜNDEMKENT
İzmir Tarih Proje
Merkezi (sağda)
İzmir Tarih Tasarım
Atölyesi (altta)
ve bu niteliğe sahip alanların sayısının artırılması kararlaştırıldı. Arkeolojik kültür
katmanlarını, han ve havra gibi büyük
ölçekli yapıları kentlinin deneyim alanına
katacak doğrultuda yenilikçi yaklaşımların
hayata geçirilmesi önerildi.
Proje alanı büyük oranda konut bölgeleri de içeriyor…
Buradaki konut işlevlerinin sağlıklaştırılması, canlandırılması ve konut sayısının
artırılması bir diğer stratejik yönelim olarak
belirlendi. Bunu gerçekleştirirken dengeli
bir toplumsal yapı elde edilmesine dikkat
edilmesine, toplumun tüm katmanlarından
gelenlerin bu alanda yaşar hale gelmesinin
önemine vurgu yapıldı.
Alanda canlı yaşam saatlerinin uzaması,
bölgenin gece saatlerinde de kullanım
yoğunluğunun artması için özellikle gençliğin bu alana çekilmesi diğer bir stratejik
yönelim. Bu maksatla; İzmir’de bulunan
üniversite ve yüksekokulların proje ile ilgili
görülebilecek birimlerinin proje alanında
açılması, proje alanında yer alan konutların
ya da uygun diğer yapı türlerinin stüdyo
tipi öğrenci konutu olabilecek biçimde sağlıklaştırılması, gençliğin boş zamanlarını
değerlendirmek için yararlanabilecekleri
faaliyetlerin çeşitliliğinin artırılması, proje
alanında bulunan ve eğitim sistemi dışında
kalmış işsiz ya da çalışan gençlerin becerilerini ve potansiyelini artırmaya dönük
projeler geliştirilmesi şeklinde öneriler
geliştirildi.
32
İZMİRLIFE ARALIK 2014
İzmir Büyükşehir Belediyesi bu alanda
12 yıldır zaten çalışıyor. Yani süregelen
bir proje bu. İzmir Tarih Projesi olarak
adlandırılmasındaki amaç nedir?
Evet. İzmir Büyükşehir Belediyesi,
Kemeraltı Yenileme Alanı içerisinde uzun
süredir yoğun ve iddialı bir koruma programı uyguluyor. Özellikle arkeolojik sit
alanlarında gerçekleştirilen kamulaştırma
çalışmalarının Türkiye Belediyecilik tarihinde emsali yok. Tamamen İzmir
Büyükşehir Belediyesi’nin öz kaynakları ile
yürütülen kamulaştırma programı neticesinde Antik Smyrna Agorası İkiçeşmelik
Caddesi ile bütünleşti. Eskiden sadece
Agora yapısı ile sınırlı olan bilimsel kazı
çalışmalarında, artık Antik Smyrna kentinin idari, kamusal yapıları ortaya çıkarılıyor. Gecekondular altında sıkışmış olan
Antik Roma Tiyatrosu gün yüzüne çıkarıldı. Jeolojik sakıncalı alanın tamamen boşaltılmasının ardından kentin akropolü
Kadifekale kent silüetinde algılanır hale
geldi. Tabii, bu çaba beraberinde, bölgenin
kültürel niteliği özelinde kent genelinde bir
farkındalık yaratılmasını da sağladı.
Bölge içerisinde yok olmaya yüz tutmuş
birçok anıtsal ve sivil mimarı yapı restore
edilerek sosyal ve kültürel işlevler aracılığıyla kamuya kazandırıldı. Kemeraltı
Çarşısı’nın kentsel ve mimari niteliğini
yükseltmek, yaşam saatlerini uzatmak ve
ticari potansiyelini artırmaya dönük sağlıklaştırma çalışmaları yürütüldü. Bu çalışmalar önümüzdeki günlerde de devam edecek.
Arkeolojik sit alanlarında yürütülen
çalışmalar sadece kamulaştırma ile de
sınırlı değil…
Evet… Bu alanlar içerisinde konumlanan
koruma altındaki yapılar restorasyon programına alındı. Ayrıca arkeolojik sit alanlarının kent ile ilişkisini kurmak ve güçlendirmek amacıyla da çevre düzenleme çalışmaları yürütülüyor.
İzmir-Tarih Projesi, özet olarak aktardığım
bu çalışma deneyimi neticesinde, İzmir
Büyükşehir Belediyesi, Konak Belediyesi ve
ilgili diğer kurumlar tarafından yürütülen
çalışmaların, alanın fiziksel ve sosyal niteliklerine uygun bir canlandırma senaryosu
çerçevesinde ele alınmasını sağlamak için
devreye sokuldu. Proje, farklı aktörler tarafından yürütülen çalışmaların, ortak akıl ile
Atl Bölge Çalıştayı
belirlenmiş amaçlar doğrultusunda daha
bütüncül bir bakış açısıyla gerçekleştirilmesine hizmet etmeyi amaçlıyor.
248 hektarlık alanda 19 tane alt bölge
var. Öncelikler saptandı mı?
Proje kapsamında gerçekleştirilecek müdahalelerin çerçevesini belirlerken, parsel
ölçeğinde, belli bir yapı tipolojisi üzerinde
değil, farklı nitelik ve kullanım biçimlerine
sahip yapıların bir arada oluşturduğu kentsel alan ölçeğinde hareket etmeyi amaçlıyoruz. Havralar Bölgesi üzerinden örnekleyecek olursam, bölgede 12 havranın yanı sıra,
farklı ölçekte birçok ticari yapı yer alıyor.
Bu yapılar, kentsel niteliği ve kullanım
yoğunluğu farklılaşan sokaklar üzerinde
konumlanıyorlar. Bir dönem ayakkabıcılar
tarafından kullanılan ancak günümüzde
boş ve atıl yapılar var. Havra Sokağı bölge
içinde başlı başına değer yaratan bir deneyim alanı. Herhangi bir noktada gerçekleştirilecek bir uygulamanın, ancak sokak ve
bölge ölçeğinde etkisinin sorgulanması,
işlev önerilerinin bu şekilde geliştirilmesi
ve bölgenin canlandırma senaryosuna
uygunluğunun irdelenmesi ile başarılı olacağına inanıyoruz.
Kısa bir süre önce, Havralar Bölgesi,
Anafartalar Caddesi’nin İkiçeşmelik
Caddesi ve Basmane Meydanı arasında
kalan bölümü ve Oteller Bölgesi özelinde 1.
alt bölge çalıştayını gerçekleştirdik.
Çalıştay, katılımcıların üzerinde uzlaştığı
birçok somut proje önerisi ile sonuçlandı.
Tüm katılımcılar söz konusu önerileri tek
tek değerlendirerek öncelik sıralamalarını
oluşturdular. Yani, öncelikler belirlenirken
de, İzmir-Tarih Projesi’nin diğer aşamalarında olduğu gibi katılımcı bir süreç işletiliyor. Önümüzdeki günlerde, bu sonuçlardan hareketle operasyon planları hazırlanacak. Bölge senaryosu doğrultusunda, hangi
aktör tarafından, nerede, hangi projenin
hayata geçirileceğine karar verilecek.
Bölgenin yaklaşık 120 sene önceki haline dönme amacı var. Böyle bir resim için
ne kadarlık bir zamana ihtiyaç var?
Proje alanının tarihi niteliği, canlandırma
stratejilerinin koruma ekseninde yürütülmesini zorunlu hale getiriyor. Koruma
çalışmaları da uzun ve meşakkatli süreçleri
gerektiriyor. Hâlihazırda alanda çalışmalar
ağırlıklı olarak İzmir Büyükşehir Belediyesi
ve Konak Belediyesi eliyle yürütülmekte.
Ancak bölgenin sadece yerel yönetimler
eliyle canlanmasını beklemek yanlış olur.
Uygulamada etkili olunabilmesi için, sosyal
sorumluluk bilinci ile hareket edebilecek
yeni aktörlerin geliştirilmesi gerekli.
TARKEM bunlardan biridir.
En önemli hedeflerden biri de farkındalık yaratmak. İzmirlilerin bu alana, bölgeye, projeye ilgisi neden önemli?
İzmir-Tarih Projesi’nin tasarım stratejisi
raporunda, projenin faydalanıcıları tüm
İzmirliler olarak belirlendi. Projenin öncelikli amacı da söyleşimizin başında da
belirttiğim gibi, İzmirlilerin tarih ile ilişkisini güçlendirmek. Bu kentte yaşayan herkesin, proje alanı ile bir şekilde iletişime geçmesi beklentisi içerisindeyiz. Kemeraltı
Yenileme Alanı’nın toplumun tüm kesimlerine hitap eden bir şekilde gelişmesini
amaçlıyoruz.
Projenin koordinasyonunu yürütecek olan
İzmir-Tarih Proje Merkezi, Kemeraltı
Çarşısı içerisinde 2. Beyler sokağında, İzmir
Büyükşehir Belediyesi tarafından restore
edilen tarihi bir bina içerisinde hizmete
açıldı. Yer konusundaki seçim, proje özelinde temel faydalanıcılara yakın olmak,
onlarla iletişime geçebilmek doğrultusunda
yapıldı.
Aynı şekilde, geleneksel konut bölgesinde,
Pazaryeri Mahallesi’nde, yine İzmir
Büyükşehir Belediyesi tarafından restore
edilen bir diğer tarihi bina İzmir-Tarih
Tasarım Atölyesi olarak işlevlendirildi.
Tüm tasarım çalışmaları ve bu bölgeye özel
sosyal-kültürel programlar bu noktadan
yürütülecek.
İZMİRLIFE ARALIK 2014
33
Download

Devamı