HAŞHAŞ
•
•
•
•
•
Tak: Rhoeadelas
Fam: Papaveraceae
Cins: Papaver
Tür: Papaver somniferum L. n:11
İng: Poppy
• Tarihi çok eskidir. M.Ö. 5000
yıllarında Mezopotamya’da Sümer ve
Asurlular tarafından tarımı yapıldığı
bilinmektedir. M.Ö. 7yy’da afyon
sakızının izzu adında tıbbi ilaç olarak
kullanıldığı anlaşılmıştır.
• Ülkemizde haşhaş ekimi devlet iznine
bağlıdır.
KULLANIM ALANLARI
• Tohumundan katı ve sıvı yağ elde
edilir.
• Ekmek ve çöreklerde çeşni maddesi
olarak kullanılır.
• Tohum ezmesi şekerle karıştırılarak
helva ve tatlı yapımında kullanılır.
• 2. pres yağları boya ve sabun
yapımında kullanılır.
• Sap,
yaprak
ve
küspeleri
süt
hayvanları besiciliğinde kullanılır.
• Genç devrede sebze olarak tüketilir.
• Kapsüllerden elde edilen afyon sakızı
tıpta ilaç yapımında kullanılır.
• Keyif verici maddelerin yapımında
kullanılır.
BİTKİSEL ÖZELLİKLERİ
• Tek yıllık, yazlık ve kışlık olarak
ekilebilen bir yağ bitkisidir.
• Vejetasyon
süresi
120-150
gün
arasında değişir.
KÖK
• Kazık köklüdür.
• Toprağın yapısına göre 30-100cm
derine inebilir.
• Yan kökler zayıf gelişmiştir. Bu
yüzden
dış
etkenlerden
kolayca
etkilenir.
SAP
• Sapı dik, çıplak ve kuvvetli yapıdadır.
• Sapın üzeri mumsu bir tabakayla kaplıdır.
• Sap yuvarlak, rengi yeşil, gri veya yeşilimsi
mavidir.
• Kışlık ekilenler yazlıklara göre daha kalın
saplıdır.
• Bitki boyu 30-170 cm arasında değişir.
• Yaprakların
sapa
bağlandığı
yerlerde
boğumlar vardır.
• Boğum
aralarının
sayısı
8-10
arasındadır. Yan dallar ana saptan
daha uzundur.
YAPRAK
• Yaprak şekli alttürlere göre değiştiği
gibi bitki üzerinde bulundukları yere
göre de değişiklik gösterir.
• Yapraklar 4 gruptur:
• Dip Yapraklar: genişliği en az olan
yaprak olup, kısa bir sapçıkla ana sapa
bağlanır. Kenarları hafif dişlidir.
• Orta Yapraklar: esas asimilasyon
yüzeyini
oluşturan
yapraklardır.
Kuvvetli ve hafif dişlidir.
• Uç Yapraklar: Hafif dişli, parçalı veya
parçasız olup kalp şeklindedir.
• Muhafaza Yapraklar: Esas yaprakların
koltuklarında
oluşur.
Tomurcukları
sararak muhafaza eder. Karınlı veya
kayık şeklindedir.
• Yaprak rengi yeşil, gri veya mavimsi
yeşildir.
ÇİÇEK
• Ana sap ve her dalın ucunda bir çiçek
oluşur.
• Çiçeğin en dış kısmında 2 adet çanak
yaprağı vardır.
• Bunu içinde 4 adet katlanmış bir
durumda beyaz, viyole, pembe ve
kırmızı renkte taç yapraklar bulunur.
• Taç yapraklar tam kenarlı olduğu gibi
derin yırtmaçlı da olabilir.
• Taç yaprakların iç kısmında 80-150
adet erkek organ bulunur.
• En içte ise 4-22 tepecikli 1 adet dişi
organ bulunur.
• Taç yaprak rengi ile tohum rengi
arasında yakın bir ilişki vardır.
• Taç yaprağı bazı çeşitlerde beneklidir.
• 3 tip döllenme görülür.
• Kendine, Yabancı ve Cleostogami
MEYVE
• Meyvesine kapsül, koza, kapçık veya
kelle denilir.
• Bir bitkide 1-4 kapsül oluşur.
• Kapsülün tepesinde sayıları 4-22
arasında
değişen
yıldız
şeklinde
kanatları bulunan tepecik oluşmuştur.
• Tepecik sayısı kadar kapsül içerisinde
bölme vardır.
• Her bölme plasenta zarı ile bölünmüş
olup, tohumlar bu zar üzerinde oluşur.
• Olgunlaşma esnasında tohumlar kapsül
dibine düşerek toplanırlar.
• Bazı
formlarda
tepeciğin
hemen
altında iki bölme arasındaki kısımda
kapsül
kabuğunun
geriye
doğru
kıvrılmasıyla bölme sayısı kadar delik
oluşur. Bu tip haşhaşlara açık kapsüllü
haşhaş denir.
• Bu istenmeyen bir özelliktir.
• Kapsülün tepecik kısmı 3 ayrı grup
oluşturur:
• Çukur Çanak: Stigma parçaları yukarı doğru
uzayarak çukur bir yapı oluşturur.
• Kurs veya Disk: Stigma parçaları düz bir
şekilde uzamıştır.
• Şapka Şekli: Stigma parçaları aşağı doğru
uzayarak bu yapı oluşur.
• Kapsül şekilleri genel olarak uzun, oval,
konik, yuvarlak, fıçı veya basık fıçı şeklinde
olabilir.
• Kapsül rengi genç devrede mavi-yeşil veya
grimsi renkte olup, olgunlaşınca sarıkahverengidir.
TOHUM
• Haşhaş tohumları çok küçük olup
böbrek şeklindedir.
• Tohumların üzerinde küçük çukurlar
bulunur.
• Tohum
renkleri
beyaz,
sarı,
kahverengi, mavi, gri, pembe ve yeşil
dir.
• Bin tane ağırlığı 0.4-0.8g arasında
değişir.
• Tohumlarında hiçbir alkoloid bulunmaz.
• Tohumun bileşiminde %44-54 yağ,
%25 protein vardır. Beyaz ve sarı
renkli tohumlarda yağ oranı biraz
fazladır.
AFYON
• Afyon bileşiminde 27 tane alkoloid
bulunur.
• Bu alkoloidler 2 gruptur.
• 1. Morfin Grubu: Morfin, Kadein,
Tebain
• 2.
Papaverin
Grubu:
Papaverin,
Kodamin, Narsein.
Download

HAŞHAŞ