HALK SAĞLIĞI VE
HEMŞİRELİĞİ
Sağlık insan yaşamındaki en değerli kavramdır İnsanın
sosyal bir varlık olarak kendinden beklenen işlevleri yerine
getirmesi, üretken olabilmesi, kendisinin, ailesinin ve
ülkesinin gönenci ve mutluluğu için bir şeyler yapabilmesi
sağlıklı
olmasıyla
gerçekleşebilir.
Dünya Sağlık Örgütüne göre “Sağlık yalnızca
hastalık ve sakatlık halinin bulunmayışı değil,
insanın kendini bedensel, ruhsal ve sosyal bakımdan
tam
bir
iyilik
halinde
hissetmesidir”.
Sağlık durağan bir nitelik olmayıp, dışsal ya da içsel
etmenlerle kolayca değişikliğe uğrayabilen, kırılgan
bir özelliktir.
Aile üyelerinden birinin hasta olması, aile
içinde diğer bireylerin rollerini, yaşam düzeyini
ruhsal durumlarını değiştiren etkileşimler doğurur.
Özellikle aile reisinin ya da annenin uzun süreli
hastalanması aile ekonomisinin küçülmesi, küçük
çocukların bakımsız kalması, diğer bireylerin
okuldaki ya da iş yerindeki başarılarının düşmesi gibi
sonuçlarla aile içi dengelerin bozulması kadar, diğer
sosyal kurumları da etkiler.
Düşük gelir düzeyli ve eğitimsiz ailelerde
ölümlerin, bebek ölümlerinin, sakat bırakan
hastalıkların
daha sık görüldüğünü
ortaya
koymuştur. Göçler, savaşlar gibi toplumsal
dengesizlik durumlarında hastalık ve ölümlerin
arttığı bilinen bir gerçektir.
HALK SAĞLIĞI VE HİZMET
ALANI
Sağlık Düzeyleri
. *Optimal sağlık durumu: Bireyin bedensel, ruhsal ve sosyal
bakımdan tam bir iyilik halinde bulunmasıdır.
*Sup-optimal sağlık durumu: Herhangi bir hastalığın
kuluçka (inkübasyon) döneminde olması, hafif belirtilerin üstü örtülü
olarak yer almasıdır.
*Klinik hastalık durumu: Herhangi bir hastalığın bütün klinik
belirtileri ile ortaya çıkması, kronikleşmesi ya da sekel bırakması olup,
üçüncü sağlık düzeyidir.
*Ağır hastalık durumu: Hastalığın bireyi ölüme yaklaştırdığı
dördüncü ve son düzeydir. Bu dönüş sağlanamazsa ölümle sonlanır.
Sağlık Hizmetlerinin Amacı
*Konservasyon:*İçinde bulunulan sağlık durumunun korunması,
kötüleşmeyi önleme
*Prevasyon: Gelebilecek başka zararların önlenmesi
*Restorasyon: Birey veya grupların sağlık durumunun düzeltilmesi
*Progresyondur Mevcut sağlık düzeyinden daha iyi bir düzeye
ilerletmek
Halk Sağlığı Çalışma Alanı
Düzeyleri
Birincil (pirimer) koruma
-hijyen kurallarına uyma,
-sağlıklı yaşam biçimleri benimseme,
-dengeli beslenme,
-temiz bir çevre yaratma,
-aile planlanması
-biyolojik profilaksi,
-besin desteği,
-kent sanitasyonu,
-vektör kontrolü;
-genetik denetleme
-sosyal destek verme
hatta spor yaparak
*
Koruma
İkincil (sekonder) koruma
Hastalıkların gelişmesini sınırlamak (erken tanı) ve erken
sağaltımını sağlamak amacını taşır.
Erken Tanı: Gebeler, bebekler, okul çocukları, işçiler, yaşlılar gibi
risk gruplarının periyodik sağlık muayeneleri, kitle sağlık taramaları
ile hastalıklar klinik öncesi dönemde saptanır;
Erken sağaltım: Hastalığın klinik belirti vermeden ya da
komplikasyon yapmadan iyileşmesi sağlanır.
Üçüncül koruma:
Tıbbi rehabilitasyon ve readaptasyon ‘ içerir.
Önlenememiş hastalık ve travmalar sonucu oluşan engellilik ve
sakatlık durumları bulunan bireylerin, bu engellerini yenerek
kendilerini yeterli ve üretken duruma getirmeleri, ayrıca psikososyal
engelleri olanlara toplumsal uyumlarını gerçekleştirmeleri için
yapılan ve kötü duruma düşmelerini engelleyen korumadır.
Bir organını kaybetmiş bireye, protez yardımı ya da doğrudan
vücudunu kullanmasını öğretmek, tıbbi rehabilitasyon
çalışmasıdır. Alkol tedavisinden ya da ruhsal bir bozukluktan sonra
sağlanan sosyal uyum desteği ise readaptasyon çalışmasıdır
Halk Sağlığı Hemşireliği Tanımı ve
İşlevleri
Halk Sağlığı hemşireliği, bakım konusu bireyler, aileler
ve toplum olan bir hemşirelik alanıdır. Sağlığın tüm düzeyleri
ile ilgili olmakla beraber, birincil odağı hastalıkların
önlenmesi,
en
yüksek
düzeyde
iyiliğin
sağlanıp
sürdürülmesidir.
Teknik hemşirelik bakımı ile birlikte, insanlar arası ilişki
kurma, analiz yapma ve örgütleme yeteneklerini toplum
sağlığı alanında çalışan diğer meslek gruplarının becerileri ile
birleştirip, toplumun sağlığını etkileyen sorunları çözmekte
kullanan
özel
bir
hemşirelik
alanıdır.
Bireylerin, Ailelerin ve Grupların
Bakımı İle İlgili İşlevleri:










Sağlık
Doğum öncesinden başlayarak bütün bakılanlara yaş gruplarının risk
faktörlerini dikkate alarak koruyucu sağlık bakımı vermek.
Hastalık oluşursa, akut bakım gereksinimi olanların hemşerilik bakımını evde yapmak, yapılmasını ayarlamak, öğretmek ve gözetmek,
Gerektiğinde tıbbi bakıma destek vermek, tedavileri yürütmek,
Rehabilitasyonla ilgili hemşirelik görevlerini yapmak, öğretmek,
göstermek;
Bakımı altındaki aileler ve bireyler için sağlık bakım hizmetlerini koordine etmek;
Bakılanların (birey, aile, gruplar) çevresinde var olan ya da ileride
olabilecek sağlık zararlarını ortaya koymak, önlem alınması için girişimde bulunmak;
Bakılanlara manevi desteklemeyi de içerir biçimde sağlık danışmanlığı
sağlamak;
Bakılanların gereksindiği konularda planlanmış sağlık eğitimi sağlamak;
Gerektiğinde bakım verdiği birey ve ailelerin sözcülüğünü ve savunuculuğunu yapmak;
*Sağlık merkezinde, okulda, toplum hizmetlerinde uygun kişilerle
Kurumsal Amaçlarla İlgili İşlevleri:







Sağlık merkezi (ocağı), okul ya da işyeri sağlık ekibi ile işbirliği
kurarak, hemşirelik hizmetini planlamak, değerlendirmek;
Aşı kampanyası gibi halka yönelik eylemlerine katılmak;
Sağlık yasa ve yönetmeliklerin işleyişi ile ilgili gözlemlerini
yetkililere iletmek;
Eğitim programlarının planlanıp yürütülmesinde görev almak,
Yalnız çalışıyorsa merkezi çalıştırmak.
Erken tanı taramalarında görev almak;
Kurumca planlanan toplum araştırmalarına katılmak;
Türkiye'de Temel Sağlık
Hizmetleri
1984 yılından bu yana kırsal ve kentsel örgütlenmeyi paralel
yürüten hizmetin ilke, kuruluş ve işletme özellikleri şunlardır:

Eşitlik: Sağlık hizmetinden herkes eşit şekilde yararlanacaktır.

Ekip anlayışı: İyileştirici ve koruyucu hizmet aynı ekibin
birbirini tamamlayan unsurladır.

Multisektörel işbirliği: Hizmetin yürütülmesinde toplum,
kamu ve sağlık kurumları arasında işbirliği sağlanır.

Hizmet Birimi: Hizmette temel ünite Sağlık Ocakları'dır
*Hizmette temel ünite Sağlık Ocakları'dır.
"köy tipi Ocak " bölgesinin nüfusu 7.000-10.000 kişi
olacaktır. Bazı sağlık ocaklarında diş hekimi, eczacı, laborant,
sağlık savaş memuru (eski sıtma ve trahom savaş görevlileri) de
bulunabilir.
"D-1 tipi ilçe ocakları " : 10-39 bin nüfusa hizmet verir.
"A-1 tipi kentsel sağlık ocakları “: 30-50 bin nüfusa hizmet
veren hizmet görmektedir.
“ Sağlık Evi”Sağlık ocağı bölgelerinde her 2500 nüfus için bir
Sağlık Evi açılır ve buralarda 1 ebe görev alır. Sağlık evleri kırsal
uç kesimde hizmeti yürüten birimlerdir. Kentlerde sağlık evi
açılmaz.
•
Temel Sağlık Hizmetlerinin
İçeriği
Toplumdaki birey ve ailelerin geneli tarafından kabul edilebilecek yollardan,
onların katılımları ile toplumun karşılayabileceği bir maliyetle ve ulaşabileceği
yerde;
* Halkın sağlık eğitimi
*Beslenme durumunun geliştirilmesi
*Temiz su sağlanması ve sanitasyon *Ana-çocuk sağlığı ve aile planlaması
*Başlıca bulaşıcı hastalıklara karşı bağışıklama
*Endemik hastalıkların kontrolü
*Sık görülen hastalık ve yaralanmaların uygun tedavisi
*Temel ilaçların sağlanması gibi hizmetleri sunmak üzere örgütlenmiş sağlık
sistemidir.
Temel Sağlık Hizmetleri İşgücü
TSH ekip üyelerinin görev, yetki ve sorumlulukları
ve halk sağlığı hemşiresinin TSH içindeki görevleri hizmet
yönergesinde ayrı ayrı açıklanmıştır.
Bunlar:
- Ocak Hekimi
-Halk Sağlığı Hemşiresi
-Sağlık Memuru
- Tıbbi Sekreter
-Ebeler/Köy Ebeleri
TOPLUM SAĞLIĞINI KORUMA VE
GELİŞTİRMEDE HALK SAĞLIĞI
HEMŞİRESİNİN TEMEL İŞLEVLERİ
SAĞLIK EĞİTİMİ
Sağlık Eğitiminde Amaçlar
* Sağlığın değerini halka anlatmak, inandırmak
* Halkı sağlık gereksinimlerini kendi kendine karşılamaya ve
çözmeye alıştırmak
* Sağlık hizmetlerinden yararlanmaları konusunda eğitmek
* Halkı hastalıklardan kazalardan ve sağlığa zarar veren etkenlerden
korunmaya alıştırmak
* Halkı sağlıklı yaşamaya alıştırmak.
Sağlık eğitiminde aşamalar şunlardır:
*İyi anlamak ve öğrenmek
*ikna etmek, inandırmak
*Yapmak, yaptırmak
*Tekrar ettirmek, alıştırmak
Sağlık Eğitiminde Hemşireler Sağlık
Problemlerinin Belirlenmesinde
Şu Yollarla Etkili Olurlar
*Bilgi verme
*Önerilerde bulunma
*Beceriler geliştirme
*inanç, duygu ve değerlere açıklık getirmeye yardım etme
*Yeni yaşam alışkanlıkları kazanmalarını sağlama
*Sağlıkla ilgili değer ve davranışlarda rol modeli olma
Toplumda Yetişkinlere Sağlık Eğitimi Yaparken Göz
Önüne Alınacak İlkeler
*İlgilendirme
*Uygulanabilme
*Toplumda herkesi kapsama gereği
*Eğitimi hizmetle birlikte sunma ilkesi
*Eğitimin sonucunu kovalama
*Eğiticinin niteliği
*Eğitim ve cezalandırma
*Yöneticilerin desteğinin sağlanması
Etkili Konuşma Becerileri
*Kibirli olmayın, sizi dinleyenlere tavır almayın
*İlgili olun.
*Dinleyenlerle ortak özellikleriniz varsa, vurgulayın.
*Açık kalpli olun
*Gerektiğinde gülmece türlerinden yararlanın.
*Toplum için önemli, saygı duyulan kişilerden örnek verin
*Söylediklerinizle el, kol hareketleriniz uyumlu olsun
Etkili Dinleme Kuralları
*Dikkatinizi konu üzerinde yoğunlaştırın
*Dinlemeye hazırlıklı olun
*Konuşanı anlamak için çaba gösterin
*Ana fikirleri kavramaya çalışın
*Not alın
İletişimde Engeller
*Karşınızdaki sizi dinlemez.
*Karşınızdaki sizi dinler, anlamaz, çekindiği için de soru soramaz.
*Karşınızdaki sizi dinler, mesajı anlar, ancak inanmaz.
*Karşınızdaki sizi dinler, mesajı anlar, ancak yanlış uygular.
*Karşınızdaki sizi dinler, anlar, doğru uygular, ancak umduğunu bulamayınca vazgeçer.
Danışmanlık
Danışmanlık bir dizi etkinlikleri içeren bir süreç
olup birinin bir diğer kişiye çevresinde oluşan olayları
kavraması, anlaması ve davranış geliştirmesi için yardım
etmesidir.
Danışmanlığın Amacı
Bireylerin, daha fazla sorumluluk almaları, kendilerini daha
güvenli hissetmeleri duyguları ile ya da başkaları ile ilişkilerde daha
yapıcı olmaları, becerilerini yaratıcılığa dönüştürmeleri açısından
uyarılmasıdır. Danışmanlık yolu ile kişi kendi problemlerini
düşünmek, nedenlerini bulmak, problemlerin çözüm yollarına
yönelik kararlar almak üzere cesaretlendirilir.
Aktif Olarak Nasıl Dinleyebilirsiniz?
- Kişiyi özel, rahat bir yerde karşılayın.
- Onu olduğu gibi kabul edin.
- Onun söylediklerini, nasıl söylediğini dinleyin.
- O, konuşurken kendinizi onun yerine koyun.
- Zaman zaman sessiz kalın.
- Ne söyleyeceğini düşünmek yerine, onu dikkatle dinleyin.
- Onun sizi, sizin onu anlayıp anlamadığını bilin.
- Rahat oturun
HALK
SAĞLIĞI
HEMŞİRESİ
DEĞİŞEN
ROLLERİ
HEDEFİMİZ;

Öğrencilerin mesleğe özgü görev ve rolleri ile
ilgili bilgi kazanması.

Meslekte sorumluluk ve türleri ile ilgili bilgi
kazanmasını sağlamak.

Sosyolojik tanımı olarak rol:
Toplumda belirli özelliklere sahip bir grubun
bireylerini etkileme/etkilendirme
yollarından biridir.

Özel ve genel, rol ve işlevler,o mesleğe
profesyonel nitelik kazandırır.Bu durumda

Hemşirelikte rol: Meslek üyesinden,
pozisyonuna uygun beklenen davranışların
tümüdür.

Mesleğimizin hedefi BİREYE YARDIM
ETMEKTİR.

Meslek üyeleri bu amaca üstlendikleri
rollerle ulaşabilir.

Sağlık hizmetlerinin sunumunda halk
sağlığı hemşiresi anahtar kişidir.
HALK SAĞLIĞI HEMŞİRELİĞİ;
Sağlık gereksinimlerini değerlendiren, hemşirelik bakım planlarını
yapan, uygulamaya koyan ve sağlığın devamı amacıyla bireylerin
ve ailelerin gereksinimlerinin karşılanmasında yardımcı olan,
hizmetlerinin sonuçlarını değerlendiren, hastalıklardan koruyan,
hemşirelik bakımı sağlayan, kişilerin sağlık sorunlarını kendi
olanakları ölçüsünde başarmalarında yardımcı olan hemşirelik
alanıdır.
Halk sağlığı hemşireliği, ailelerin ve
toplumun ihtiyaçları etrafında
yoğunlaşmıştır ve bu ihtiyaçların
karşılanmasına yönelik bir
uygulamadır.Tarihsel süreçte halk sağlığı
hemşiresinin rolleri toplumun yaygın sağlık
sorunlarına etkili bir şekilde yanıt
verebilmek için değişim göstermiştir.
Bu değişim günümüzde de, özellikle gelişmiş
ülkelerde halk sağlığı hemşirelerinin
dinamik, çok yönlü ve bütüncül sağlık
bakımı sunma çabalarıyla devam
etmektedir.
Ülkemizde halk sağlığı hemşireliği ile ilgili ilk
çalışmalar 1934 yılında başlamıştır. Dr.
Refik Saydam, sosyal hekimlik konusunda
girişimlerde bulunarak, çeşitli konularda
ihtisas yapmak üzere bir grup hekim ve iki
hemşireyi Amerikan Rockfeller Vakfı
tarafından sağlanan bursla Amerika'ya
göndermiştir.
İlk halk sağlığı hemşiresi Fatma
Acar'dır.
Türkiye'de ziyaretçi hemşire kavramı ilk kez
1943 yılında yayınlanmış olan Trahom Savaş
Talimatnamesi'nde geniş şekilde yer almıştır.

1943 yılında Verem Savaş Dispanserine bağlı
olarak açılmış olan Erenköy Sosyal Hemşire
Okulu da, halk sağlığı alanında çalışacak
hemşireler yetiştirmeyi amaçlayan bir okuldur.
Nitekim buradan mezun olanlar "sosyal
hemşire" diploması alarak, Verem Savaş
Dispanserleri, Ruh ve Akıl Sağlığı
DispanserleAri, Ana Çocuk Sağlığı (AÇS)
Merkezleri ve diğer sosyal hemşirelik alanlarında
görevlendirilmişlerdir.
"Halk Sağlığı Hemşiresi" görev ünvanı, ilk
defa 1963 yılında yürürlüğe giren 224 sayılı
yasaya dayalı "Sağlık Hizmetlerinin
Sosyalleştirildiği Bölgelerde Hizmetin
Yürütülmesi Hakkında Yönerge" de yer
almıştır. Bu yönergede halk sağlığı
hemşiresinin görev yetki ve sorumlulukları
şu şekilde açıklanmıştır;
• Halk sağlığı hemşiresi köy ebelerinin yardımı
ile ana çocuk sağlığı ve aile planlaması
hizmetlerini yürütür. Halk sağlığı hemşiresi
köy ebelerini denetler ve onları hizmette
eğitir,
• Halk sağlığı hemşiresi köy ebelerinin
yaptıramadığı doğumlara gerekli müdahaleyi
yapar,
• Topluma ve bireylere halk sağlığı ve toplum
kalkınması konularında eğitim yapar,
• Halk sağlığı hemşiresi gezi programları içinde
gittiği köylerde evde hasta izleme ve
bakımında köy ebelerinin yapamadığı
hizmetleri sağlar.
• Halk sağlığı hemşiresi özel programlar
gereği yapılan gıda yardımlarının dağıtımını
hekimin direktifine göre düzenler, ebenin
yardımı ile dağıtır.
• Kronik ve bulaşıcı hastalıkların bakımını
sağlar.Gereken durumlarda ilk ve acil yardım
yapar
DEĞİŞEN
HEMŞİRELİK
YÖNETMELİĞİ
1) Evde Bakım Hemşiresi:

Yatağa bağımlı veya kendi ihtiyaçlarını bir başkasının
desteği olmaksızın karşılayamayacak durumda evde
bakım gereksinimi olan bireylere hemşirelik
hizmetlerinin sunumundan sorumludur.
Görev, yetki ve sorumlulukları
 Hemşirelerin genel görev, yetki ve
sorumluluklarının yanı sıra;
a) Ev ortamını hastanın gereksinimlerine
uygunluk yönünden değerlendirir (ısı, ışık,
havalandırma, hijyen, tekstil, zemin,
duvarlar vb.). Gürültü, ışık, ısınma,
havalandırma gibi çevresel uyaranları
kontrol altına alarak hastanın uyku ve
dinlenmesini sağlar.
b) Bireyin günlük yaşam aktivitelerinin
karşılanması, çevre düzenlemesi ve sosyal
gereksinimlerin karşılanmasına yönelik görev
alan bakım destek elemanlarının denetimini
yapar, gerektiğinde ilgililere bildirimde
bulunur.
c) Birey ve ailenin eğitim ve danışmanlık
ihtiyacının belirlenmesini ve yerine
getirilmesini sağlar. Bireyin öneri, istek ve
şikâyetlerini dinler ve değerlendirir ve ilgili
birimlere yönlendirir.
Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması
Merkezi Hemşiresi

Görev yetki ve sorumlulukları
Hemşirelerin genel görev, yetki ve
sorumluluklarının yanı sıra;
1. Hemşirelik Bakımı:
a) Sorumlu olduğu bölgedeki toplumun
sağlık düzeyi ölçütleri, ana-çocuk sağlığı
durumu, sosyal, kültürel, ekonomik
durumu, ulaşım durumu gibi özelliklerine
ilişkin veri toplar ve değerlendirir.
b) Sorumlu olduğu ailelere ev ziyaretleri
yaparak kapsamlı değerlendirme yapar.

c) Aile planlaması hizmetlerini yürütür.
d) Doğum öncesi izlem, evde doğum ve
doğum sonrası anne ve bebeğin izlem
hizmetlerini yürütür.
e) Kadın sağlığına yönelik tarama (Pap
Smear, KKMM ve benzeri) programlarına
katılır.
f) Çocuk izlem hizmetlerini yürütür.
g) Bağışıklama hizmetlerini yürütür.
2. Tıbbi tanı ve tedaviye katılma:
a) Önemli çocukluk hastalıklarının (ishal, akut
solunum yolu enfeksiyonları, aşı ile
önlenebilir hastalıklar, beslenme
bozukluklarına bağlı hastalıklar, paraziter
hastalıklar ve çocukluk dönemi bulaşıcı
hastalıkları, vb) muayene ve takibini yapar,
hekim isteminde yer alan ilaç ve tedavileri
uygular.
b) Ana ve çocuk yaş gruplarını ilgilendiren
kronik hastalıkların tedavisinde hekim
tarafından reçete edilmiş ilaç ve tedavileri
uygular.
3. Eğitim ve danışmanlık:
a) Merkez sorumlu hemşiresinin gözetiminde
halka, sağlığın geliştirilmesi, hastalıkların
önlenmesi, hastalıkların bakım, tedavi ve
rehabilitasyonu amacıyla bireysel ve grup
sağlık eğitimini planlar, eğitim ortamını
hazırlar, uygular ve değerlendirir.
b) Cinsel yolla bulaşan hastalıkların
önlenmesinde ve AIDS ile mücadelede eğitim
ve danışmanlık yapar.
c) Sorumlu üreme ve cinsel danışmanlık ve
sorumlu ebeveynlik için eğitim ve
danışmanlık yapar.
3) Toplum Ruh Sağlığı Merkezi Hemşiresi:
Birey, aile ve toplumun ruh sağlığını koruma,
geliştirme ve sürdürmede görev yapan sağlık
ekibi üyesidir.
 Görev Yetki ve Sorumlulukları
a) Sosyo-ekonomik düzeyi düşük bölgede
yaşayan, göçle gelmiş, madde bağımlılığı
açısından riskli, çocuk, ergen, kadın, yaşlı,
işsiz ve engelli gibi ruh sağlığı bozulma riski
taşıyan tüm grupların, ruh sağlığının
korunmasında ve sürdürülmesinde görev alır
ve destekleyici programlar oluşturur.
b) Orta yaşlılık ve yaşlılık dönemindeki
bireylere bu dönem özellikleri hakkında bilgi
verir. Bu dönemde ortaya çıkabilecek
fiziksel, duygusal ve sosyal problemlerle
başetme yöntemleri hakkında destek olur ve
danışmanlık yapar.
c) Ruhsal bozuklukların, fiziksel hastalık
sürecinin erken belirtisi ya da hastalığın
etkeni olabileceğini bilir ve hastaların ve
sağlıklı bireylerin genel sağlık düzeyini
değerlendirir, risk faktörü analizi yapar.
d)Gelişimsel, durumsal ve sosyal krizler için
bireysel ya da grup danışmanlığı yapar,
destek grupları oluşturur, psikososyal
destek sunar.
e) Hastanın, tıbbi tedavisine uyumunu,
ilaçların etkilerini ve yan etkilerini takip
eder, yan etkilerle başa çıkmada yardımcı
olur.
f) Ruhsal sorun yaşandığında uygun destek
hizmetlerinin birey tarafından kullanımını
sağlar.
g) Uygun aile ortamı sağlamaya yönelik
programlarda görev alır.
h) Toplumun ruh sağlığı inançları, tutumları
ve damgalama ile mücadele programları
yürütür ve görev alır.
ı) Stres ile başa çıkma, öfke kontrolü, kriz
yönetimi, evlilik eğitimi gibi konularda
eğitim ve danışmanlık hizmetleri verir.
4) İş Sağlığı Hemşiresi
Görev yetki ve sorumlulukları
a) Çalışma ortamı ile ilgili sorunların
saptanmasında ve önceliklerin belirlenmesi
konusunda diğer iş sağlığı hizmet ekibi
üyeler ile birlikte çalışmalar yürütür.
b) Sağlıklı ve güvenli bir işyeri sağlamak için,
işverenin de katılımını sağlayarak gözlem
yapar ve çalışan sağlığını tehdit eden
riskleri saptar.

c) İşyeri sağlık birimine başvuranların sağlık
muayenelerinin yapılmasına yardım eder,
hekim tarafından reçete edilen ilaçları uygular.
d) İşe bağlı olan ya da olmayan kazaların
önlenmesi için diğer iş sağlığı hizmet ekibi
üyeleri ile birlikte koordineli çalışır.
e) Meslek hastalıklarının önlenmesi, tedavisi ve
izlemi ile ilgili hemşirelik girişimlerini planlar,
uygular ve değerlendirir.
f) Çalışanların ruh sağlığını koruma ve
geliştirmeye yönelik sağlık programları
düzenler.
5) Okul Sağlığı Hemşiresi:
Görev yetki ve sorumlulukları
a) Görev yaptığı okulda okul sağlığı
hizmetleri ile ilgili sorunları, gereksinimleri
saptar ve okul idaresine bildirir.
b) Sağlık risklerinin erken tanılanması ve
uygun girişimlerin planlanması, gereken
önlemlerin alınması konusunda okul
idaresiyle koordinasyonu sağlar.

c) Okul sağlık ekibiyle birlikte okulda düzenli
olarak gerçekleştirilen bağışıklama ve sağlık
taramalarında görev alır.
d) Okulda çevre sağlığını ilgilendiren durumları
(okul çevresi, oyun alanı, su sağlanması,
çöplerin yok edilmesi, tuvaletler, ısıtma ve
havalandırma, aydınlatma, kazalara neden
olabilecek durumlar, sınıfların büyüklüğü vb.)
kontrol eder, değerlendirir ve okul idaresini
bu konuda bilgilendirir.
6) Ceza ve Tutukevi Hemşiresi
Görev, yetki ve sorumlulukları
a) Çalışma ortamı ile ilgili sorunların
saptanmasında ve önceliklerin belirlenmesi
konusunda hekim ile birlikte çalışmalar
yürütür.
b) Sağlıklı ve güvenli bir çevre oluşturmak
için, gözlem ve risk değerlendirmesi yapar.
c)Tutuklu, hükümlü, çalışan ve ailelerin
sağlık sorunlarını çözmede,
gereksinimlerini karşılamada onlara
rehberlik eder.

d)Emosyonel problemi, alkol, sigara, ilaç,
uyuşturucu kullanma gibi kötü alışkanlığı,
kronik hastalığı, venerial hastalığı,
beslenme bozukluğu olan tutukluların
tespitini ve takibini yapar.
e) Çalışanların işe devamsızlık nedenlerini
araştırır.
f) İlk yardım ünitesi ve malzemeleri hazır
bulundurur.
g) Çalışanlardan ilk yardım grubu oluşturur
ve bu gruba ilk yardım anında yapılacaklar
konusunda eğitim verir.”
Hemşirenin Değişen Rolleri
Günümüzde sosyal ve ekonomik
koşullar ve sağlık bakımındaki
değişiklikler bilimsel ve teknolojik
gelişmelere bağlı olarak hemşirenin
fonksiyonları değişmiş ve değişmeye
devam edecektir.
Bugün hemşirelik mesleği, değişen ve artan rolleri,
sorumlulukları ile yalnızca hastane ortamında
uygulanan bir meslek değildir.
İnsanın var olduğu her ortamda, farklı rol ve
sorumluluklara sahip olan bir meslektir.
Hemşirenin Değişen Rollerinin
Çıkış Noktaları;
•Demografik değişiklikler (göç,
nüfus, işsizlik)
•Bilim ve teknolojide ilerleme
•Gittikçe bilinçlenen tüketici
•Toplumsal bilincin artması
•Sağlığı geliştirme bilincinin
artması
•Kadın ve insan hakları
hareketleri
•Hemşirelikte artan
profesyonellik
•Etik ilkelerin önemsenmesi
Hemşirenin Sağlık
Bakımındaki Temel
Rolleri





1-Uygulayıcı Rolü
2-Yönetici Rolü
3-Eğitici Rolü
4-Araştırıcı Rolü
5-Profesyonel Rolü

Uygulayıcı Rolünde Halk Sağlığı
Hemşiresi;
Yüksek sağlık seviyesine ulaşılması için
sistematik şekilde ihtiyaçları belirler,
planlamayı yapar, uygular ve sonuçları
değerlendirir.
1-Uygulayıcı Rolü








1-Değişim Ajanı Rolü
2-Rehberlik Ve Danışmanlık Rolü
3-Uzmanlık Rolü
4-Klinisyenlik Rolü
5-Uygulayıcı/Bakım Verici Rolü
6-Koordinatörlük Rolü
7-Hasta/bireyin Haklarını
Savunucu Rolü
8-Vaka yöneticisi
 1.1 Değişim Ajanı Rolü
Sağlıklı-hasta bireyi sağlığa ilişkin
davranışlarını gereksinimine uygun
değiştirir ve yeni sağlık davranışı
kazandırır.Bu süreçte en önemli etken
bireyin böyle bir değişime hazır olup
olmadığını belirlemektir.

1.2 Rehberlik ve Danışmanlık Rolü
Hemşire hasta ve ailenin sağlığını koruma,
geliştirme ya da hastalığın etkileri ile baş
etmede kaynaklarını tanımalarına,
kullanmalarına ve sağlıklı bir karar
vermelerine yardım eder.
Danışmanlık Rolü Halk Sağlığı Hemşiresinin
Gelişmiş Bir Rolüdür.

Rehberlik ve Danışmanlık Rolünde;
Birey / aile / toplumun sağlık sorunlarında danışmanlık
yapar.
Bireysel ya da grup olarak sağlıkla ilgili başvurulara
rehberlik eder, bilgi verir.

1.3 Uzmanlık Rolü
İleri derecede bilgi ve beceri gerektiren
alanlarda uzmanlaşmadır.
Örneğin;
Evde bakım hemşireliği,
İş yeri hemşireliği
Okul sağlığı hemşireliği

1.4 Klinisyenlik Rolü
Bakım işlevleri ağırlıklı olmak üzere bireyin gereksinimine
uygun bütüncül ve terapötik bir yaklaşımla işlevlerini
yerine getirir.

Klinisyenlik Rolünde Halk Sağlığı Hemşiresi;
Sağlık bakım çalışanı olarak hasta kişilere evde veya
Toplum Sağlığı Merkezleri’nde bakım verir.

1.5 Uygulayıcı/bakım verici rolü ile
ilgili işlevleri
-Bireylerin periyodik muayene, izlem /
bakımı,
-Sağlık özgeçmişini kaydetme
-Riskli bireyler için tarama yapma (görsel,
işitsel, diş, skolyoz)
-Birey/aile ve topluma danışmanlık
-Yaralanan ve hastalanan bireylere ilkyardım
-Kronik sağlık sorunu olan bireylerin
izlenmesi

1.6 Koordinatörlük Rolü
Sağlık bakım ekibinin etkin bir üyesi olarak
hemşire; birey-aile-sağlık ekibi arasında
iletişim ve işbirliğini sağlar.

1.7Hasta/Bireyin Haklarını Savunucu
Rolü
Savunuculuk, aydınlatılmış onam, gereksiz
işlemleri önleme, bireyin/hastanın tarafında
veya yanında eylemlerde bulunma süreci
olarak tanımlanır.
Birey / aile ve toplumun sağlık haklarının
savunulmasıdır.

1.8 Vaka Yöneticisi Rolü
Bireyler için sağlık ve sosyal hizmet veren
kuruluşlar ile iletişim kurmak, sağlık
bakımı alma hakkını savunmak, bireyin
uygun toplumsal kaynakları kullanması
için rehberlik etmek olarak tanımlanır.
Uygulayıcı rolü kapsamında Halk Sağlığı
Hemşiresinin en gelişmiş rolüdür.
Vaka yönetimi gerektiren bireyler:





Kronik hastalığı olanlar (diyabet, astım
vb.)
Obez bireyler
Evde tıbbi teknik işlemlere bağlı olanlar
Ciddi yaralanmalar
AIDS vb.
2-Yönetici Rolü

Uyguladıkları bireysel bakımın
yöneticisidir.

İyi bir yönetici aynı zamanda iyi bir lider
olmalıdır.

Yönetici Rolünde Halk Sağlığı Hemşiresi;
Toplum sağlığı hizmetlerinin yönetiminde etkin ro
alır.
Sağlık bakım hizmetlerinin planlanmasını,
uygulanmasını ve değerlendirilmesini yapar
Yönetici Rolü İle İlgili İşlevleri






Hizmetlerin Planlanmasında:
Sağlık gereksinimlerinin belirlenmesi
Hedefleri ve politikaları oluşturmak
İş birliği yapmak
Mali kaynaklar konusunda önerilerde bulunma
Hizmetlerin Yürütülmesi:





Birey/aile/toplum ile açık ve direkt iletişim
kurmak
Epidemiyolojik olarak toplum sağlığını
değerlendirmek
Hizmetlerin Değerlendirilmesi:
Doğru ve düzenli şekilde sağlık kayıtlarını
tutmak
Toplum sağlığı hizmetindeki etkinliğini düzenli
bir şekilde değerlendirmek, analiz etmek
3-Eğitici Rolü
Birey/aile/topluma sağlık sorunları
konusunda eğitim vermektir.
Bakım verirken ve diğer zamanlarda
hasta/birey ve ailesinin eğitimini; sağlık
bakım personelinin, meslek adayları ve
mensuplarının eğitimini yapar.
 Eğitici Rolünde Halk Sağlığı
Hemşiresi;
Bireyleri, eğitme ve doğru bilgileri yayma
aracılığı ile sağlığı geliştirme ve hastalıkları
önlemeyi amaçlar.
Sağlık eğitimi planlanmış, uygulanmış ve
değerlendirilmiş bir sosyal eğitimsel
aktivitedir.
Sağlık eğiticisi/danışman rolü ile
ilgili işlevleri:



Bireylere sağlıkları konusunda farkındalık
kazanmayı öğretir.
Bireylerin sağlıksız yaşam davranışlarını
değiştirir.
Bireye sağlıklı davranış - yaşam biçimi
kazandırır.




Sağlık risk faktörlerini azaltır ortadan
kaldırır.
Hastalıkları önleyerek toplumun sağlık
düzeyini yükseltir ve geliştirir.
Birey, grup, toplum düzeyinde sağlık
eğitimleri planlar, uygular ve değerlendirir.
Sağlık eğitim araçları geliştirir ve etkinliğini
değerlendirir.
Sağlık Eğitimcisi Rolü Halk Sağlığı
Hemşiresinin Vaka Yöneticisi Rolü
Gibi Gelişmiş Bir Rolüdür.
4-Araştırıcı Rolü
Meslek uygulamalarına ve bakım verdikleri
ortamlara eleştirel bakmak ve bu alanlarda
araştırma yapmaktır.
Eleştirel düşünme ve araştırmalar yoluyla
hemşirelik uygulamalarının
geliştirilmesidir.

Araştırıcı Rolünde Halk Sağlığı
Hemşiresi;
Uygulamalarının kalitesini arttıracak
araştırmalara katılır.
Hizmetlerinin kalitesini arttırma ve kendi
gelişimini sağlamaya yönelik araştırmalar
planlar, uygular ve değerlendirir.
Araştırıcı rolü ile ilgili işlevleri:

Toplum sağlığı alanı ile ilgili teknolojik, yasal
ve mesleki değişikliklerden haberdar olmak.

Toplum sağlığında hemşirelik bakımını
geliştirmeye yönelik araştırmalar planlamak.

Araştırma sonuçlarını yayınlama/sunma yolu
ile diğer hemşirelere, sağlık bakım çalışanlarına
ve toplum sağlığı uzmanlarına iletmek.

Araştırma, yürütme ve geliştirmede toplum
sağlığı ekibinin diğer üyeleri ile işbirliği
yapmak.
5-Profesyonel Rolü




En iyi olmak.
İşin iyi yapılmasında ayrıntıların önemli
olduğunu benimsemek.
İnsanların birey olarak önemli olduğuna
inanmak.
Üstün kalite ve hizmete inanmak ve bu
alanlarda sürekli kendini geliştirmek.

Toplumların değişen yaşam biçimleri, aile
yapıları, kadınların iş gücüne daha etkili
katılımı, kırsal alandan kentlere göçler,
gelir dağılımındaki eşitsizlikler gibi pek çok
ekonomik ve sosyal faktörler belirlenmiş
sağlık ihtiyaçlarının dışında yeni sağlık
sorunlarını ve ihtiyaçlarını da ortaya
çıkarmaktadır

. Toplumsal alandaki yeni sağlık
ihtiyaçlarına,hizmet alanında yanıt
verilebilmesi beraberinde sağlık
hizmetlerinde değişimi getirirken, bu
değişim sağlık ekibi içinde önemli bir yere
sahip halk sağlığı hemşirelerini de
doğrudan etkilemektedir.

Toplumla çalışan hemşireler, değişen sağlık bakım
ihtiyaçları karşısında, eğitim, danışmanlık, savunuculuk,
liderlik ve araştırma fonksiyonlarını daha etkili ve geniş
kapsamlı olarak yerine getirmek zorundadır

Sağlıklı beslenme, egzersiz, günlük
yaşamın dengeli ve stressiz hale getirilmesi,
alışkanlık yapan maddelerden kaçınma gibi
konuları içeren sağlığın geliştirilmesi
çalışmalarında eğitim ve danışmanlık
yapan hemşireler bu yolla bireylerde sağlık
bilinci gelişmesinde rehberlik etmektedir.
Kişilerde sağlık bilinci gelişmesi sonucu
daha sağlıklı davranışlar ve daha sağlıklı
yaşam koşullarını arama isteğinin ortaya
çıkacağı da kaçınılmaz bir gerçektir.

Bu yüzyılın başından beri varolan halk
sağlığı hemşireliği'nin gelecekteki çizgisini
dünyadaki demografik değişiklikler, sosyal
ve politik eğilimler belirleyecektir.

Şüphesiz, dünya nüfusunun hızla arttığı,
artan nüfusun sosyal ve ekonomik
kalkınmayı tehdit ettiği, işsizlik, iç ve dış
göçler, alt yapı hizmetlerinden yoksun
çarpık kentleşme, beslenme yetersizliğinde
halk sağlığı hemşirelik hizmetlerinin önemi
tartışılmaz.

21. yüzyılda halk sağlığı hemşireleri,
geçmişteki ve şimdiki bilgilerini kullanarak,
değişimleri göz önüne alarak gelecek için
gerçekçi bir plan yapmalı, kendi statülerini
ve uygulamadaki etkinliklerini arttırmanın
anahtarını ellerinde tutarak, yeni bir
yaklaşımla düşündüklerini
gerçekleştirmelidirler.
…..
Download

halk sağlığı ve hemşireliği