348
HAZRETI AL./ -Sempocy~unBildirileri-
olan d a bu eserdir. Yapllan tercumeler Cavidan-i Saijir'den yapilmlg~r.z5
Diijer eserleri; Divan, Muhabbetnarne, Vasiyetname, Aqname ve
Nevmnameflevname'dir.
Fazlullhh'a gore, islam mutasawiflannin da belirttitji gibi, Allah gizli
bir hazine (kenz-i mahfi) olup; her geyin hakikati, mevcudiyeti ve ruhu ise,
seslerdir. 26 Varhtjn ilk zuhuru s a l e olmugtur. Ses, gayb Eileminden
gehadet Alemine gelen her varlikta mevcuttur. Ancak canlilarda bil-fiil,
canslzlarda ise bil-kuwe mevcuttur. Cans~zbir gey, b a ~ k abir cansiza
vurulursa, onun cevheri olan ses zuhur eder. Canhlarda ses, irade ve
ihtiyarla zahir olur. Sesin en mukemmel hali, keliim yani sozdur. Kelhm ise
ancak insanlarda zuhQr eder. 27 SOZsesten, ses de ha$' ten olu$uiju isin
soziin ve sesin kaynaij~harftir. Sesten ibaret olan varllk gayb Eilemindedir.
Ses gayb Sleminden gehadet Slemine ykinca had geklini alir. Bu h d d e ses
,
~egitlenmesini,kesreti bildirir. Insanda
vahdeti, harfler ise ~ o k l u mvarllijin
ses soze burunur ve bu gekilde kemEile erigir." Hz. Muhammed 2 8 harfle
konugmugtur, Arap~a'da28 harf vardir ve Kur'an bu harflerden meydana
gelmigtir. Fazlullah d a Cavidanname'yi, 32 harften olugan Fars~aalfabe ile
yazmigtlr. Boylece ses, soz ve harf u~lusunesay1 da katilarak, harf ve say1
arasindaki ili~kikurulmug olur. Bundan sonra Fazlullah, butun dini
hukumleri, 2 8 ve 32'nin kombinasyonlanyla kurdutju anlabmlarla
agklama gayretine girigmigtir.
Fazlullah, insana en yuce mertebeyi vermektedir. Mevclidht, mutlak
varliBn tezhhuriidiir. Bu zuhur kuwet hleminden, yani melekiittan tabiat
ve andslr Alemine gelmig, goMerde anhsirin birlqmesinden cemhdht,
nebatat ve canlllar meydana gelmigtir. Bu zuhlir insanoijlunda kemhle
ermigtir." Cenhb-i Hak insanin yiizunde tezihur eden bir kelhmdir. Bu
kelhmln unsurlannda d a bir say1 deijeri vardlr. Boylece butiin varliklarin
as11unsuru olan 2 8 ve 3 2 harfi insan yuzunde gormek mumkundur.
25 Golpinarl~,a g e . , 59.
26 "Hufifilik", IA, V/ I, s. 598.
2 7 Golpinarl~,a.g.e., 18.
* Burada asil kastedilen yazlya dokulmiig gekil olan had deBldir. Bunun Tiirkqe karglligi
olarak, anlarnli e n kuquk soz birimi olan sozciitjti olugturan hece demek daha [email protected]
olacaktir. Hurlifi metinlerde "28 harf" veya "32 harf" terimleri yerine "28 kelime-i ilahi"
veya "32 kelime-i ilahi" terimlerinin daha fazla kullanllmas~bunun aqk delilidir. Metinlerde geqen harf terimi, daha qok bu kelime-i ilahi'lerin metin iizerinde gosterilmig gekilleri
iqin kullanil~r. Ayrica bkz. Bashir, Shahzad, "Enshrining Divinity: The Death and
Memorialization of Fazlallah Astarabadi in Hurufi Thought", The Muslim World, 2000, V.
90, s. 291.
2 8 Bayat, Fuzuli, "Hurufilik Merkezleri ve Anadolu'da Hurufilik", Uluslar arasi Turk Dunyasi inanq Merkezleri Kongresi Bildirileri, Ankara 2004, s. 266.
2 9 Golpinarl~,a.g.e., s. 19.
III. Otrrrrtm: isldtn Tarihitzde Hz. Ali
2. Hz. Ali ve Hz. Muhammed (s)
Hz. Ali'nin bu ozelliklerini ortaya koyan Fazlullah, bundan sonra
onunla Hz. Muhammed (s) arasindaki iligkiyi, kendi goruglerini destekler
mahiyette kurar. Bunu yaparken merkeze Hz. Ali'yi al~r.ilk once ikisi
arasindaki gorev farkl~litjln~,
"ben tenzil ile mucadele verdim, Ali de tevil ile
mucadele verecektir" soziinu Hz. Peygamber (s)'e isnad ederek belirler?8
Daha sonra da Hz. Ali'nin gorevi olan tevili, tenzilin onune gegirir. C;unku
ona gore tenzilin hakikati tevildir?' Hz. Ali bu gorevi igindir ki, Allah onu
her peygambere sir olarak bildirmig ve Hz. Muhammed (s)'le ag~ketmigtir.50Hz. Ali'yi sahib-i teuil olarak niteleyen Fazlullah, Hz. Muhammed'in neden hakikati aglklamak yerine ~eriabikame ettigi sorusuna; Hz.
Muhammed'in hakikati ahirzamanda gelecek olan mehdiye b~raktigini
iddia ederek cevap verir?'
Fazlullah, Hz. Ali ile Hz. Muhammed (s) aras~ndakiili~kininikinci bir
yorumunu d a ortaya koyar. Bu yoruma gore Hz. Alive Hz. Muhammed (s)
ashnda, Hz. Adem'in yarablmasinda on dort bin y11 once yarablmig tek bir
nurdur." ikisi de bir olmasindan dolay1 ikisi de ehli cennet, seb'al mesani
Kendini bilen rabbini bilir sirrina
sahibi ve Allah'ln konugan kelam~dirlar?~
ikisi de eri~migtir.~~
"Ben ve Ali yarabklar iizerine Allah'm h u c ~ e t i y i z " ~ ~
rivayetiyle ikisi beraber hilkatin gayesidirler ve onlarin yarablmas~ylahilkat
tamamlanmlgbr. Bunun igin ikisini birbirinden [email protected] olmayacag
gibi,
kelam sifabna erigtiklerinden dolay~ onlar~ Allah'tan ayri
dugunmekte mumkun de~ildir.:'~Fazlullah, Hz. Peygamber (s)'in bazi
NQruddin Ebu'l-Hasen Ali b. Ebi Bekr b. Suleyrnbn, Mecrnau'z-Zevriid ve
Menbau'l-Feviiid, Dbru'l-Kitiibi'l-Arab?, Beyrut 1982, c. 9,s.176.
47 Fazlullah-I Hurrifi, Cavidanname (sagir),Millet Kutiiphanesi- Ali Erniri Farsga, No:1000,
Istanbul, 246b.
48 Fazlullah, a.g.e., 246b.
49 Arlkoijlu, a.g.e., s. 245.
50 Fazlullah, a.g.e., 247b.
51 Arikoijlu, a.g.e., s. 251-2.
52 Fazlullah, a.g.e., 248a; Benzer bir hadis rnetni isin bknz.:ibn Asair, Ebu'l-Kbirn Ali b.
el-Hasen b. Hibetilliih ed-Dlrnegki, Tiirthu Medineti Dlrnegk, Th. Muhibbiiddin EbQSaid
Orner b. Gartune el-Arnravi - Ali gri, Beyrut 1995-2001, c. 42, s. 67.
53 Dervia Murataza, a.g.e., 343a-343b.
5 4 a.g.e., 151a.
55 ibn Adiyy, hadisin senedinde bulunan Matar (ibn Ebi Matar el-iski3f)'l
"rnunkeru'l-hadis" bir ravi [email protected] soylernekte ve bu ytizden onun, Enes b. Maik'ten
rivayet ettig bu hadisi de "rnunker" yani rnuteber olarnayan sayrnaktadlr. ibn Adiyy,
EbQ Ahrned Abdullah (b. Adiyy) b. Abdullah b. Muhamrned el-Curciini, el-Khil fi
Duafiii'r-Ricbl, Th. Yahyd Muhtiir Gmiivi, Beyrut 1988,c.VI, s. 397, hadis no. 1883.
56 Dervig Mumtaza, a g e . , 340a.
57 Ankoglu, a g e . , s. 247.
Download

2. Hz. Ali ve Hz. Muhammed (s)