ı,
ERCiYES ÜNiVERSiTESi iLAHiYAT FAKÜLTESi
UNiVERSITY FACULTY OF THEOLOGY
UNIVERSITAT ERCIYES, THEOLOGISCHE FAKULTAT
ERCİYES
GÜNÜMÜZ TÜRKiYE'SİNDE İSLAM
ULUSLARARASI SEMPOZYUM
ISLAM IN CONTEMPORARY TURKEY
INTERNATiONAL SYMPOSIUM
ISLAM IN DER MOilERNEN TÜRKEI
INTERNATIONALES SYMPOSIUM
08-09 Ekim 20Ü9:)<AYSERi ITÜRKiYEf:. . .-.·:.: :.· .. 8-9 October 2009 KAYSERi /TUR~EY ·;-... ~ ·.. _:_. ~- · .
' ac.9.0Ktober·2ÖÖ9 KAYSERi /:TÜRKE.I :. :'·~',;;',,c~
Erciyes Ü. Sabancı Kültür Sitesi
Erciyes U. Sabancı Culture Centre
Unıversıtat Ercıyes Sabancı Cultur Zentrum
E. Ü. ilahiyat Fakültesi H.M. Bayraktar Konferans Salonu
EU, Faculty of Theology H. M. Bayraktar Conference Hall
UE, Theologısche Fakultath M. Bayraktar Konferenz Saal
..... :
Yrd. Doç. Dr. Saadettin Özdemir
AB Giriş Sürecinde ilahiyat Faltü!teie;lrıde Yer. i Bit BöHim Ö;-ıerisi: Dini Sosyal
Hizmetler Bölümü
ASuggestion for a new Department at Faculty ofTheologies in the Joiniııg
Process to EU: Department of Rel!gioııs Social Servkes
Türkiye'de sosyal hizmetleri e ilgilenen herkes bu alanda pek çok eksiklikler olduğu
hususunda hem fikirdir. AB'ne giriş sürecinde belki de önemli adımlar atılması, çözüme kavuşturulması gereken alanların başında sosyal hizmet alanları gelmektedir. Çünkü sosyal
devlet olmanın gereği, ancak vatandaşı na tüm sosyal hakları sağlamaktan geçer.
:~
Sosyal hizmet alanları çok çeşitlidir ve birçok dallara ayrılmıştır. Daha kaliteli hizmet
sunumu açısından da bu gereklidir. Sosyal hizmet alanları bir taraftan mevcut sorunlarla
uğraşmakta diğer taraftan muhtemel problemlere çözüm bulmaya çalışmaktadır. Bu sorunlar arasında maddi ve manevi problemierin çözümü, sosyal haklar, imar düzenlemeleri,
iş imkanları, kamu ve özel sektörde kabul görme gibi hususları sayabiliriz.
Sosyal hizmet alanlarından birisi de hiç şüphesiz "Dini Sosyal Hizmet" alan larıdır.
Genel aril<ı.mda "Dini Sosyal Hizmetler"in faaliyet alanı içerisinde SHÇEK'e bağlı Yuva, Yurt,
• Huzurevleri ve Rehabilitasyôn merkezleri, Çezaevleri ve Hastaneleri saymak mümkündür.
/
Türkiye ile AB ülkeleri karşılaştırıldığında, sosyal hizmetler alanında farklılıklar olduğu görülecektir. AB ülkelerinde özellikle "Dini Sosyal Hizmetler" alanı meslek olarak kabul edilip uzmanlığı gerektirirken, (bu konuda çok sayıda yetişmiş elamanları bulunmaktadır. Almanya'da 35 bin civarında "Sosyalllahiyatçı" vardır.) ülkemizde yoğun bir ihtiyaç
olmasına rağmen henüz bu alanda somut bir adım atılmamıştır.
Tebliğimizde
söz konusu ettiğimiz "Dini Sosyal Hizmetler" bölümü mezun verdihizmetler alanında ilgili kurum ve kuruluşlarda hizmet alan, sosyal yardıma
muhtaç insanlara moral motivasyon, terapi destek açısından büyük yararlar sağlayacaktır.
Bahse konu hizmetin verilebilmesi için hem ilahiyat hem de Sosyal hizmet alanında birtakım formasyana sahip olmak gerekir. Buna da mevcut eğitim sistemi içerisinde bir çözüm
görülmemektedir. işte bunun bize göre çözümü, ilahiyat Fakültelerinde programında %40
ilah iyat, %40 Sosyal Hizmetler ve% 20 oranında diğer kültür derslerinin yer aldığı bir bölüm ün açılmasıyla karşılanabilir diye düşünüyoruz.
ğinde, sosyal
Tebliği mizde açılmasının gerekli olduğu kanaatini taşıdığımız "Dini Sosyal Hizmetler Bölümü" açılmasının amacı ve gerekçesi ni, istihdam alanlarını, ders programını, ders
içeriklerini AB ülkelerindeki benzer bölümlerden ve ülkemizdeki Sosyal Hizmetler tecrübesinden yararlanarak ortaya koymaya çalışacağız.
AB Giriş Sürecinde ilahiyat Fakültelerinde Yeni Bir Bölüm
Önerisi:
"Dini Sosyal Hizmetler Bölümü"
veya
"Sosyal ilahiyat Bölümü"*
Türkiye' de sosyal hizmetlerle ilgilenen herkes bu alanda pek çok eksiklikler olduğu
hususunda hem fikirdir. AB 'ne giriş sürecinde belki de önemli adımlar atılması ve çözüme
kavuşturulması gereken alanların başında, sosyal hizmet alanları gelmektedir. Çünkü sosyal
devlet olmanın gereği, ancak vatandaşına tüm sosyal hakları sağlamaktan geçer.
Sosyal hizmet alanları çok çeşitlidir ve birçok dallara ayrılmıştır. Daha kaliteli hizmet
sunumu açısından da bu gereklidir. Sosyal hizmet alanları bir taraftan mevcut sorunlarla
uğraşmakta diğer taraftan muhtemel problemlere çözüm bulmaya çalışmaktadır. Bu sorunlar
arasında maddi ve manevi problemierin çözümü, sosyal haklar, imar düzenlemeleri, iş
imkanları, kamu ve özel sektörde kabul görme gibi hususları sayabiliriz.
Sosyal hizmet alanlarından birisi de hiç şüphesiz "Dilli Sosyal Hizmet" alanlarıdır.
Genel anlamda "Dilli Sosyal Hizmetler"in faaliyet alanı içerisinde; Müftülükler, Cezaevleri ve
Hastaneler, Huzurevleri ve Rehabilitasyon Merkezleri, SHÇEK'e bağlı Yuva ve Yurtları vb
kuruluşları saymak mümkündür. 1
Türkiye ile AB ülkeleri karşılaştırıldığında, sosyal hizmetler alanında farklılıklar olduğu
görülecektir. AB ülkelerinde özellikle "Dini Sosyal Hizmetler" alanı meslek olarak kabul
edilip uzmanlığı gerektinrken (Avrupa ülkelerinin bu konuda çok sayıda yetişmiş elemanları
bulunmaktadır. Örneğin Almanya'da çok sayıda "Sosyal İlahiyatçı" olduğu bilinmektedir.),
ülkemizde yoğun bir ihtiyaç olmasına rağmen henüz bu alanda somut bir adım atılmamıştır.
Dini sosyal hizmetler, sosyal hizmet götürülen veya bu hizmeti isteyen hedef kitlenin
maddi-manevi açıdan huzur ve mutluluğuna katkı yapmayı, acılarını hafıfletmeyi, yaralarını
sarmayı ve manevi rehabilitasyonu hedeflemektedir.
Manevi çalışmayla, fertlerin iç dünyalarında oluşan tahribatın, fıtrata uygun ve ahlaki
göre tamir edilmesi, kişinin kendisiyle ve toplumla barışık yaşaması, karşılaştığı
problemlerle başa çıkmayı becerebilmesi hedeflenmektedir. 2
değerlere
Dini Sosyal Hizmetler, fertlerin ve toplumun, her zaman ve zeminde bilinçlenmesini,
ve mutlu olmasını, rOhl konularda karşılaşılan problemierin çözümlenmesini
hedeflemektedir. Dilli Sosyal Hizmetler, kişilerin manevi riskiere karşı uyanık olmasını,
sağlıklı
* Yrd Doç Dr , SDÜ İlahiyat Fakültesi Felsefe ve Din Bilimleri Bölümü Din Eğitimi Anabilim Dalı Öğretim
Üyes i e mail :[email protected]
1 5 Kas ım 1993 tarihinde yapılan l. Din Şuras ı'nda Başkanlığın "Dini Konularda Toplumu Aydınlatma ile İlgili
B aşkanlık Görllşü baş lığı altında takdim edilen bilgiler de yukarıda sözü edilen kurumlar Diyanet İşleri
Başkanlığının bir hizmet alanı olarak gösterilmiştir. I. Din Şurası Tebliğ ve Müzakereleri 1-5 Kasım 1993,
Ankara I 995, s. 63 ,64.
2
Ali Seyyar, Sosyal Hizmetlerde Manevi Bakım, Şefkatli Eller Yayınları, Ankara 2007, s. 136.
1
ı
tutarlı
tutum ve davranış geliştirmesini, kişinin kendisiyle ve toplumla barışık, hurafe, batıl
inanç ve bilgilerden uzak durmasını, benliğini ve iradesini geliştirmesini, toplum kaynaklı
problemleri çözebilme yeteneği ve gücünü geliştirmesini sağlar3
Tebliğimizde söz konusu ettiğimiz "Dini Sosyal Hizmetler" bölümü mezun verdiğinde,
sosyal hizmetler alanında ilgili, kurum ve kuruluşlarda hizmet alan, sosyal yardıma muhtaç
insanlara moral, motivasyon ve terapi desteği açısından büyük yararlar sağlayacaktır. Bahse
konu hizmetin verilebilmesi için hem İlahiyat, hem de Sosyal hizmet alanında birtakım
formasyana sahip olmak gerekir. Buna da mevcut eğitim sistemi içerisinde bir çözüm
görülmemektedir. İşte bunun bize göre çözümü, ilahiyat Fakültelerinde %40 İlahiyat, %40
Sosyal Hizmetler ve % 20 oranında diğer kültür derslerinin yer aldığı bir bölümün açılmasıyla
karşılanabilir.
Tebliğimizde açılmasının gerekli olduğu kanaatini taşıdığımız "Dini Sosyal Hizmetler
Bölümü" açılmasının amacı ve gerekçesini, istihdam alanlarını, ders programını, ders
içeriklerini, AB ülkelerindeki benzer bölümlerden ve ülkemizdeki Sosyal Hizmetler
tecrübesinden yararlanarak ortaya koymaya çalışacağız.
1. BÖLÜM AÇlLMASININ AMACI
Bu programın amacı; ülkemizde hizmet alanlarına göre her türlü ortamda, kamuda ve
özel sektörde, sivil toplum örgütlerinde, dini sosyal hizmetlerle ilgili programları planlamak,
düzenlemek ve uygulamaktır. Programın açılmasıyla, dini sosyal hizmet eğitimi almış
profesyonel elemanlara duyulan ve giderek artmakta olan ihtiyaç karşılanacak ve bu alana
önemli bir katkı sağlanacaktır. Aynı zamanda dini sosyal hizmetler alanında bilimsel
etkinliklerde bulunma imkanı ortaya çıkacaktır.
Açılması
Eğitim
önerilen programla;
sürecinde programa kaydolan
derece yaklaştıkları,
öğrencilerin, eğitimle
amaçlanan hedeflere ne
yapılacak sınavlada ölçülmüş olacaktır.
Mezunların istihdam edildikleri dini sosyal hizmet alanlarındaki faaliyetlerinin takip
edilmesiyle ne derece başarılı ve verimli oldukları, dolayısıyla programın amacına ne derece
ulaştığı belirlenecektir.
Bölümde akademisyen olarak görev yapacak olan öğretim elemanlarının yapacakları
bilimsel araştırma, ulusal ve uluslar arası yayınların, nicelik ve nitelik itibariyle ulaştığı
seviye, aynı zamanda programın amacına ne kadar ulaştığının göstergesi olacaktır.
Açılması önerilen
yapılanmaya gidilecektir.
programda, hizmet alanları göz önünde bulundurularak bir
Branşlaşma ve uzmaniaşmanın ön plana çıktığı bir çağda
yaşadığımızı düşünürsek, artık her hizmet alanına uygun bir takım alan bilgisi ve
formasyonunun olması kaçınılmazdır.
Cezaevlerinde görev yapacak bir görevlinin suç, suçlu, suçlu psikolojisi, farklı suç
türünü işleyenierin psikolojik durumu, cezaevi şartları, rehabilitasyonun önemi gibi kavram
ve konularda bilgi sahibi olması, hizmette kaliteyi artırıcı bir unsur olacaktır. Diğer taraftan
Huzurevlerinde görev yapacak din hizmetleri uzmanının, Yaşlı Psikolojisi, Gelişim Dönemi
3
Seyyar, Sosyal Hizmetlerde Manevi Bakım, s. 136-139
2
Özellikleri, Bakım Hizmetleriyle ilgili bilgi ve formasyona sahip olması gerekir. Yine aynı
şekilde hastanelerde görev yapacak bir görevlinin hasta psikolojisi, yardım ve destek
hizmetleri; SHÇEK'e bağlı kuruluşlarda görev yapacak kişinin çocuk, genç ve ergen
psikolojisi, gençlik dönemi problemleri ve çözüm önerileri gibi konularda; Rehabilitasyon
merkezleri gibi kuruluşlarda görev yapacak personelin de, engeliilik veya özürlülük gibi
hususlarda bilgi sahibi olması gerekir.
2. BÖLÜM AÇlLMASININ GEREKÇESi
Sosyal hizmetler; herkesi kapsayan evrensel bir hizmet olarak nitelendirilmektedir.
Nitelikli sosyal hizmetlerin gerçekleştirilmesi, ancak vasıflı, iyi yetişmiş sosyal hizmet
uzmanları, güçlü bir sosyal devlet ve iyi organize olmuş bir sosyal hizmet (özel ve resmi)
ağının yanında, birlikte bütüncül sosyal hizmet konseptine uygun farklı ihtiyaçları karşılayan
çok çeşitli sosyal hizmet türleriyle mümkün olacaktır. Bu bağlamda Sosyal hizmetlerin bir
bölümünü oluşturan Dini Sosyal Hizmetlerde de verimli ve kaliteli hizmet sunabilmek için bu
alanda yetişmiş nitelikli elemanlara ihtiyaç duyulmaktadır.
hizmet ve meslekler açısından
değerlendirildiğinde- şartları ağır, rehabilitasyon hizmeti sağlamada bir takım güçlükleri olan,
fakat bir o kadar da zevkli, insana haz ve mutluluk veren, insanın, insana verdiği hizmetlerin
en güzeli olarak vasıflandırmak mümkündür.
Dini
Sosyal
hizmet
alanlarını
-farklı
Dini Sosyal Hizmetlerin verimli olabilmesi, bu hizmeti verecek elemanların niteliğiyle
ilgilidir. Zira sadece yetişmiş uzman kişiler, verimli ve her açıdan beğenilen bir
hizmeti sunabileceklerdir. Dini Sosyal Hizmetler alanında vasıfsız ve sosyal hizmet
nosyonuna sahip olmayan kişilerin, ne kadar iyi niyetli olurlarsa olsunlar, başarılı olmaları ve
kaliteli hizmet sunmaları, her zaman tartışılabilecek bir durumdur.
doğrudan
Ülkemizde verilmekte olan Dini Sosyal Hizmetler incelendiğinde; en başta gelen
sorunun bu alanda yetişmiş ve nitelikli elemanın olmayışıdır. Bunun tek sebebi belki de
Üniversitelerimizde bu alanda eleman yetiştirecek bir bölümün olmamasıdır.
SHÇEK tarafından düzenlenen Birinci Sosyal Hizmet Şurası, Avrupa Birliğine Uyum
Sürecinde Sosyal Hizmetlerin Yeniden Yapılanmamn Temel İlkeleri'nin 8. maddesinde şöyle
denilmektedir.
"Sosyal hizmet alanında gereksinim duyulan profesyonel elemanların
konusunda,
sektörde
yer
alan
uygulayıcı
kurumlar
ve
üniversitelerarasında daha etkili bir işbirliği ve eşgüdüm olanakları yaratılmalıdır." 4
•
yetiştirilmesi
Konuyla ilgili Birinci Sosyal Hizmetler
alan ifade aynen şöyledir.
•
"Şura,
Şurası
sosyal hizmetler ve sosyal
Sonuç Bildirgesinin ll. maddesinde yer
yardım alanında
kalifiye insan gücü
yetersizliğinin hızlı bir biçimde giderilmesini ve halen iki Üniversitede bulunan "Sosyal
1
Birinci Sosyal Hizmetler Şurası, "Avrupa Birligine Giriş Sürecinde Sosyal Hizmetlerin Yeniden
Yapılandırılması", Ön Komisyon Raporu, s.91, TC Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme
Kurumu Genel Müdürlügü, Birinci Sosyal Hizmetler Şurası, Nisan 2004
3
Hizmetler
Eğitim
"programının
5
çoğaltılarak
kısa
sürede
üniversitelere
yaygınlaştırılmasını önermektedir.
AB 'ye uyum süreci çerçevesinde, Avrupa ülkelerinde Sosyal Hizmet kuruluşlarında
Sosyal İlahiyatçı olarak hizmet vermekte olan mesleklerin karşılıklarının bizde de
oluşturulmasının, bir gereklilik olduğu kanaatindeyiz. Bunu sadece Avrupa'da olduğu için
aynen taklit etme şeklinden öte insanımıza bir hak, bir hizmet olarak vermenin doğru bir karar
olacağını düşünmekteyiz.
Ülkemiz insanına sunulan Dini Sosyal Hizmetlerin, her açıdan en üst seviyede
olabilmesi, doğru sağlıklı bilgilere dayanılarak verilebilmesi, hizmetin aksamaması ve her
türlü olumsuzlukların ortadan kaldırılabilmesi için, kalifiye eleman olan Dini Sosyal Hizmet
Uzmanlarımn, Üniversitelerin ilahiyat Fakültelerinde açılacak bir bölümde yetişmesi, son
derece yerinde bir karar olacaktır.
Hastanelerde Dini Sosyal Hizmetler
Türkiye'de hastanelerde yatarak tedavi gören hastalara yönelik manevi bakım veya din
hizmetleriyle ilgili uygulamaların oldukça yeni ve kısa bir geçmişi vardır. Hastanelerde din ve
moral hizmetleri, ilk olarak 1994 yılında Sağlık Bakanlığı bütçe görüşmeleri sırasında, Bütçeplan komisyonunda gündeme gelmiştir. Daha sonra Sağlık Bakanlığı, İl Sağlık
Müdürlüklerine vermiş olduğu talimatlarda, müftülüklerle işbirliği sağlanarak yapılacak olan
hizmete yardımcı olunması istenmiştir. Bu yazışmalardan sonra DİB Başkanlığı 19.01.1995
tarihinde il müftülüklerine gönderdiği yazıyla uygulamayı başlatmıştır. Ayrıca gönderilen
yazıda uygulamayla ilgili detaylara da yer verilmiştir. Hastanelerde başlatılan din ve moral
hizmetlerinin uygulaması açılan bir dava sonucu 07.06.1996 tarihinde 9129 sayılı genelgeyle
resmen sona ermiştir 6
Hastanelerdeki din ve moral hizmetleriyle ilgili uygulama, daha yürürlüğe girdiği andan
itibaren eleştirilmeye başlanmıştır. Aslında yapılan eleştiriler arasında haklı olan eleştiriler de
vardır, ancak bunlar zamanla aşılabilecek ve ilerleyen süreçte giderilebilecek aksaklıklar
olarak düşünülebilir. 7
Hastanelerde kısa süreli yürürlükte kalan din ve moral hizmetlerinin uygulamadan
kaldırılmasımn gerekçeleri oldukça zayıftır. Bunların çoğu, siyasi endişeler ve ideolojik
yaklaşımlarla konunun değerlendirilmesi ve uygulamadan kaynaklanan olumsuzluklar ya da
uygulamamn toplumsal, kültürel, felsefi, hukuki, antropolojik-insanl temelinin olmaması
değildir.
Hastanelerde kısa bir süre uygulanan din ve moral hizmetleri, hasta
hemşireler ve diğer hastane personeli ve uygulamayı yapan görevliler
yakınları, hastalar,
tarafından olumlu
Birinci Sosyal Hizmetler Şurası (19- 21 Nisan 2004) Basın Toplantısı (26.04.2004 Dedeman Oteli Ankara)
Nurullah Altaş, "Hastanelerde Dini Danışmanlık Hizmetleri (Türkiye Uygulaması Üzerine Deneysel Bir
Araştırma)" AÜ ilahiyat Fakültesi Dergisi, Ankara Ünv. Basımevi, Ankara 1999, s. 599-600.
7
Altaş, Hastanelerde Dini Danışmanlık Hizmetleri s. 600; Serpil Başar, "Diyanet İşleri Başkanlığının YürüttUğü
Cami Dışı Din Hizmetleri Kapsamında Hastanelerde Din Hizmeti ihtiyacı", I Din Hizmetleri
Sempozyumu, 3-4 Kasım 2007, Ankara 2008, I, s.620-625.
5
6
4
karşılanırken8 , bir kısım doktorlar tarafından, farklı gerekçelere dayanarak ihtiyatla
karşılanmıştır. 9
Hastanelerde din ve moral hizmetleri dünyada birçok ülkede, özellikle Avrupa'da var
olan bir uygulamadır. 10 Bu uygulamalar, bilimsel bir şekilde değerlendirmeye tabi tutularak
irdelenmeli ve ülkemizde de uygulanabilirliği üzerinde çalışmalar yapılmalıdır. Mutlaka ülke
şartları ve din farklılıklarının getirdiği bazı değişiklikler olacaktır. Bu da normal bir
durumdur.
Kaldı ki bu dönemde hastanelerde din ve moral hizmeti veren görevliler (hastaneyle
ilgili) hiçbir formasyonasahip olmadan bu görevlere atanmışlardır. Hatta bazı yerlerde atanan
görevliler, Fakülte mezunu bile olmayıp imam, müezzin, kayyım gibi görevlerde
11
bulunanlardır. Herhangi bir formasyon ve eğitim düzeyi yeterli olmadan yapılan bir
hizmetten ne kadar verimlilik beklenebilir. Takdirlerinize arz ediyorum.
İşte biz uygulamadan kaynaklanan bazı yanlışlıkların giderilmesi, kaliteli bir hizmetin,
amatörce değil profesyonelce yapılması ve hastaya moral-motivasyon desteği ve rehabilite
hizmetlerinin sunulabilmesi için böyle bir programın gerekliliğine inanıyoruz.
Cezaevlerinde Dini Sosyal Hizmetler
Cezaevlerinde manevi rehabilitasyon amaçlı din hizmetleri, 1950'lerde başlamış ve
değişik aşamalardan geçerek günümüze kadar gelmiştir. Bazen aksamalar olsa da,
uygulamada bir devamlılığın olduğu görülmektedir. Adalet Bakanlığının DİB'e gönderdi~i
05.08.1950 tarih ve ı 7565 sayılı yazısı ile başlayan DİB ve Adalet Bakanlığı işbirliği 1 ,
sonucu 15 Mayıs 200 ı tarihinde yürürlüğe giren ve bugün h§la yürürlükte olan protokolle son
şeklini almış ve uygulama buna göre devam etmektedir. 13
Adalet Bakanlığı ile DİB arasında yapılan yazışmalardan, cezaevlerinde yapılmak
istenen dini sosyal hizmetlerle, manevi rehabilitasyonun amaçlandığı görülmektedir. Bu
amaç, vaizlerin yapacağı irşad ve tebliğ göreviyle, mahkumların işlemiş oldukları suçlardan
pişmanlık duymaları, topluma kazandırıldıktan sonra tekrar suç işleyerek cezaevine geri
dönmemeleri ve iyi bir insan, iyi bir vatandaş olabilmelerinin sağlanması, suçu meslek haline
getirmelerinin engellenmesidir.
8
Altaş, Hastanelerde Dini Danışmanlık Hizmetleri s. 616-640; Serpil Başar, "Diyanet İşleri Başkanlığının
Yürüttüğü Cami Dışı Din Hizmetleri Kapsamında Hastanelerde Din Hizmeti ihtiyacı", I, s.622-641.
Al taş, Hastanelerde Dini Danışmanlık Hizmetleri s. 641-653.
10
Ayşegül İlhan, Dünya Hastanelerinde Din Hizmetleri, ÖNDER Raporlar Serisi 2, ; Larry Vande Creek,
"Mahalle Papazlarının Hastanede Yatan Kilise Üyelerine Yönelik Dua Vaizliği" Çeviren: Ali Rıza Aydın,
Din
Bilimleri
Akademik
Araştırma
Dergisi
III,
(2003)
sayı:1,
http://www.dinbilimleri.com/dergi/cilt3/sayi ll s. 153-167
11
Altaş, Hastanelerde Dini Danışmanlık Hizmetleri s. 615, 616.
12
Geniş bilgi için Bkz: Şuayip Özdemir, Cezaevlerinde Din Eğitimi, Arı Sanat yayınları, İstanbul2006, s. 43-52.
13
http.adalet.gov.tr. 25.09.2007
9
5
Yapılan araştırmalar
cezaevlerinde bulunan mahkumların din eğitimi hizmetlerine
ihtiyaç duydukları, onlara verilecek din eğitimi hizmetlerinin, onların rehabilitesine önemli
katkılarının olacağı sonucunu ortaya koymaktadır. 14
Cezaevlerinde görev yapacak olan DİB görevlileri genelde vaizler arasından
seçilmektedir. Vaizlerin olmadığı yerlerde ise; ilçe müftüleri bu görevi yerine
getirmektedirler. Görevleri ise kanunla düzenlenmektedir. 15 Cezaevinde görev yapan vaizlere
'Cezaevi V aizi' denilmektedir. 16 Cezaevinde görev yapan Cezaevi V aizleri zaman zaman bazı
kurslara tabi tutulmuşlardır. Ancak bu etkinlikler sonucu istenen eğitim düzeyinin
yakalanması mümkün değildir. Bunların geçici çözümler olarak kabul edilebileceğini
düşünüyorum.
Cezaevinde halen görev yapmakta olan "Cezaevi Vaizleri" ilahiyat Fakültesi (veya
Yüksek İslam Enstitüsü ve İslami İlimler Fakültesi) mezunudurlar. Fakültelerdeki dersler
itibariyle cezaevini tanıtıcı herhangi bir ders almamaktadırlar. 17 Kaldı ki biz bu sorunun
öğrencinin Fakülte'de lisans eğitimi sırasında alacağı bir-iki teorik dersle çözülebileceği
kanaatinde de değiliz. Cezaevi Vaizliğinin bir ihtisas alanı olduğunu düşünerek, bu alanda
özel formasyana sahip olunması gerektiğini düşünüyoruz. Bu da ancak ilahiyat Fakülteleri
bünyesinde açılacak olan bir programla gerçekleşebilecektir.
SHÇEK'e Bağlı Kuruluşlarda Dini Sosyal Hizmetler
Türkiye'de Sosyal Hizmetlerin devlet eliyle, vatandaşına ulaştığı en önemli ve en
organize kuruluş SHÇEK'tir. SHÇEK'in hizmet alanları içerisinde, Çocuk Yuvaları (0-12 yaş
arası), Yetiştirme Yurtları (12-18 yaş arası), Rehabilitasyon Merkezleri 18 ve Huzurevleri gibi
önemli kuruluşlar bulunmaktadır. Buralarda barınmakta olan ihtiyaç sahibi kişilere maddi ve
manevi ihtiyaçların karşılanması adına bir takım hizmetler verilmektedir. Bizim burada
üzerinde durmak istediğimiz, SHÇEK'e bağlı kuruluşlarda barınmakta olan insanları manevi
ihtiyaçlarının hangi vasıft:a olan kişiler tarafından karşılanmasının daha uygun olacağı
sorusuna cevap bulmaktır.
Bizim bu tebliğimizde üzerine durmak istediğimiz konu; SHÇEK'teki Din Eğitimi
Hizmetleriyle ilgili uygulamanın geçirdiği tarihi süreç değildir. Çünkü uygulamalarda zaman
zaman değişiklikler olsa da önemli olan böyle bir ihtiyacın olup olmadığının bilimsel bir
14
Şuayip Özdemir, Cezaevlerinde Din Eğitimi, Arı Sanat yayınları, istanbul2006; Saadettİn Özdemir,
"Cezaevlerinde Verilen Din Eğitiminin Yeterliliği Üzerine Bir Araştırma Isparta-Burdur Örneği" SDÜ
ilahiyat Fakültesi Dergisi, sayı:21 yıl: 2008/2 Isparta 2008 ss. 23-49; Kemal Karademir, "Suçluların Topluma
Kazandırılmasında Din Eğitiminin Rolü," Dokuz EylülÜ., Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri
Anabilim Dalı, (Yayınlanmamıs Doktora Lisans Tezi), Dzmir 1997; Ahmet Pehlivan, "Suçu Engellernede Din
Eğitiminin Rolü (Van Kapalı Cezaevi Örneği)", YYÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim
Dalı (Yayınlanmamıs Yüksek Lisans Tezi), Van 1997.
15
02.08.1983 tarih ve 83/6920 sayılı kanun, madde 36/A+B.
16
Özdemir, Cezaevlerinde Din Eğitimi, s. 51.
17
ilahiyat Fakültesi programları incelendiğinde sadece SDÜ İlahiyat Fakültesinde 5. yarıyılda yer alan "Sosyal
Kurumlarda Din Hizmetleri" adıyla okutulmakta olup diğer fakülte programlarında henüz yer
almamaktadır. Yine Sosyal Bilimler Enstitüsünde de "Sosyal Hizmetlerde Din Hizmetleri" adıyla 3
kredilik bir ders bulunmaktadır. Bkz; http://ilahiyat.sdu.edu.tr/ders3.php
18
Engeliiierin rehabilitasyon hizmetinde dinin yeri ve önemiyle ilgili olarak bkz; Hüseyin Certel, "Din
Psikolojisi Açısından Engeliiier ve Din" tabula rasa, Yıl:5, Sayı: 13, Konya 2005, ss. 253-260.
6
şekilde ortaya konulması 19 ve ihtiyaç tespit edilirse bunun kimler tarafından nasıl ve ne
şekilde
karşılanacağının,
bilimsel bir
çalışmayla
çözüme
kavuşturulmasıdır.
Yapılan
araştırmalar ve gözlemlerimiz bu kurumlarda böyle bir ihtiyacın olduğu ancak bunun kimler
20
tarafından karşılanacağının
belirli olmamasıdır. Kurumda kalmakta olan bir öğrenci, devam
etmekte olduğu Orta öğretim kurumunda Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersini, Pedagojİk
Formasyana sahip ilahiyat Fakültesi mezunundan alıp, daha soma yurda geldiğinde ihtiyaç
duyduğu bir konuda yardımı, İmam -Hatip Lisesi mezunu veya ilahiyat Fakültesi mezunu
olup ancak Sosyal Hizmetler konusunda altyapısı olmayan bir kişiden öğrenmeye çalışması,
çelişkili ve çözüme ihtiyaç duyulan bir durumdur.
İşte
biz SHÇEK'te çocuk ve gençlerin kişiliklerinin oluşmasında bir boyutu olan dini
bir şekilde tamamlamaları için, uzman bir görevlinin olması gerektiği
kanaatindeyiz. Bu da yine yukarıda sözünü ettiğimiz şekilde ilahiyat Fakülteleri bünyesinde
açılacak olan bir programla karşılanabilecektir.
gelişimlerini, sağlıklı
Huzurevleri'nde Dini Sosyal Hizmetler
Huzurevlerinde sunulmakta olan din hizmetleri, DİB ile SHÇEK arasında yapılan bir
protokol çerçevesinde yapılmaktadır? 1 Huzurevlerinde yaygın olan ve her huzurevinde
olmasa da bir kısmında uygulanmakta olan Din Eğitimi Hizmetleri, daha ziyade Dini Gün ve
Gecelerde yapılan etkinliklerdir. Huzurevlerinde standart bir uygulamanın olmaması, bu
kurumların idari ve yönetim olarak farklı kuruluşlar; belediye, vakıf, demek ve tüzel
kişiliklere sahip olmalarından kaynaklanmaktadır. Bunun neticesi, uygulamalar kişiye,
kuruma, vakfa ve derneğe göre değişmekte ve çok farklı uygulamalarla karşılaşılmaktadır.
Çünkü yukarıda sözünü ettiğimiz protokol, SHÇEK ile DİB arasında yapılmıştır. Dolayısıyla
SHÇEK'e bağlı olan Huzurevleri dışındaki diğer Huzurevlerini kapsayıcı değildir. Hal böyle
olunca da Belediye, Vakıf, Demek Tüzel Kişilikler ve Azınlıklara ait Huzurevleri bu konuda
tamamen kendi isteklerine bırakılmıştır. Bu durum doğal olarak farklı uygulamaları
beraberinde getirmiştir.
Huzurevlerinde sunulacak olan Din Eğitimi Hizmetlerini, Batı'daki anlamıyla Manevi
çerçevesinde düşünmek mümkündür. Manevi Bakırnın gerçekleşebilmesi için
öncelikle bu alanda yetişmiş elemana ihtiyaç vardır. Manevi Bakım hizmetlerinin sadece
gönüllülük esasına göre yürütülmesi doğru değildir. Çünkü iyi niyetle fakat bilinçsizce
yapılan işlerden, olumlu netice elde edilmesi beklenirken, bazen hayal kırıklığı
yaşanabilmektedir. Onun için Manevi Hizmetler kavramının çerçevesinin ne olacağı, nasıl
2
yürütüleceği, kimlerin bu hizmeti vereceği gibi hususların çok iyi belirlenmesi gerekir?
Huzurevlerinde verilecek olan Din Eğitimi Hizmetlerinin, sağlıklı bir zemine oturtulmasının
Bakım
19
20
21
22
Saadettİn Özdemir, Korunmaya Muhtaç Gançlerin Din Öğretimi ihtiyaçları, Tuğra Matbaası Isparta 2002,
Orhan Demir, Yetiştirme Yurdu Gençliği ve Din Eğitimi, Düşünce Kitabevi, İstanbul 2004.
Bu konudaki gözlemlerim, Doktora çahşmalarım, Engeliilere yönelik Özel bir Derneğin hem kurucu üyesi, bir
dönemde yöneticisi ve ayrıca İl Sosyal Hizmetler Kurulu Üyesi olarak bulunmamdan kaynaklanmaktadır.
26.02.2007 tarihinde DİB ile SHÇEK arasında yapılan protokole göre Din Hizmetleriyle ilgili bazı
düzenlemeler yapılmıştır.
Konuyla ilgili geniş bilgi için bknz; Ali Seyyar, Sosyal Hizmetlerde Manevi Bakım, Şefkatli Eller yay.,
Ankara 2007; Manevi Sosyal Hizmetler, Editör: Ali Seyyar, Rağbet yay., İstanbul 2008; Fatma Aktuğ ve
arkadaşları, "Hasta ve Yaşlı Bakım Elemanı Yetiştirme Projesinde "Din Hizmetleri Eğitimi" Örneği" I. Din
Hizmetleri Sempozyumu, cilt:2,DİB Din Hizmetleri Dairesi Başkanlığı, Ankara 2008 s.303-308.
7
ve sunulacak olan hizmetlerin kaliteli olmasının, bir uzmanlığı gerektirdiğini düşünmekteyiz.
Bu da diğer Sosyal Hizmet Alanlarında olduğu gibi, meslek! bir eğitimi gerektirmektedir.
Halen bu konuda eleman yetiştiren bir bölüm veya program olmadığına göre, böyle bir
programın açılması zorunluluğu ortaya çıkmaktadır.
Diğer
taraftan bizim burada açılmasını önerdiğimiz "Dilli Sosyal Hizmetler" veya
"Sosyal İlahiyat" Bölümü benzerlerinin bazı AB ülkelerinde 23 olduğunu biliyoruz. Bu örneği
sırf AB' de olduğu için değil, bu hizmetin insanımıza sunulmasının insani bir hizmet vermek
olduğunu düşündüğümüz için öneriyoruz. Ayrıca bu programın diğer İslam ülkeleri için de bir
model olacağını ümit diyoruz.
3. BÖLÜM MEZUNLARININ İSTiHDAM ALANLARI
Bu bölüm mezunları, Müftülükler, Cezaevleri, Hastaneler (Kamuya, Özel Demek ve
Vakıflara, Yabancılara, Belediyelere, Üniversitelere ait olan Hastaneler), SHÇEK'e bağlı tüm
kuruluşlar
(Çocuk Yuvaları, Yurtlar, Rehabilitasyon Merkezleri ve Huzurevlerinde
(SHÇEK'e bağlı olanlar, Özel Vakıf ve Derneklere ait olanlar, Gerçek ve Tüzel kişilere ait
olanlar, Belediyelere ait olanlar) istihdam edilir.
4. MEZUNLARA VERİLECEK ÜNVAN
Bu bölümden mezun olanlar "Din! Sosyal Hizmet
Çalışmacısı",
"Manevi Sosyal
Çalışmacı" veya "Sosyal ilahiyat Çalışmacısı" unvanını alacaklardır.
5. BÖLÜM DERS PROGRAMI
1. Sınıf
I. Yarı Yıl Dersleri
Arapça I
Kur'an-ı Kerim I
Sosyal Hizmet
8 4 10
Ortamlarında İnceleme
Sosyal Hizmette
Yönelimler
Çağdaş
İslam İnanç Esasları
Türk Dili
T.C Atatürk İlk ve İnk
Tarihi
İslam Tarihi I
Sosyal Hizmet Mesleğine
2 2 3
2 o2
1. Sınıf
II. Yarı Yıl Dersleri
Arapça II
Kur'an-ı Kerim II
Sosyal Antropolojiye
4 4 6
2 2 3
2 o2
Giriş
2
o2
Sosyolojiye Giriş
İslam ibadet Esasları
Y. Dil I
2
2
6
o2
o2
o6
İslam Tarihi II
2
o2
2
o2
Psikolojiye
2
2
2
o2
o2
o2
2
2
o2
o2
Giriş
Giriş
23
Ali Seyyar-Saadettİn Özdemir, AB Sürecinde Türkiye'de Dini Sosyal Hizmetlerin Önemi" -TürkiyeAlmanya Örneği- I Din Hizmetleri Sempozyumu, 3-4 Kasım 2007, Ankara 2008, II, ss.506-523.
8
2. Sınıf
III. Yarı
Yıl
Dersleri
Sosyal Hizmet Kurarn ve
2
o2
Sosyal Hizmet Mevzuatı
Y. Dil II
Suçlu Psikolojisi
2
4
2
o2
o4
o2
Gelişim
2
2
2
o2
o2
o2
4
o4
Yaklaşımları
Psiklojisi
Hadis
İslam Ahlak (Eğitimi ve
Öğretimi)
Arapça III
3. Sınıf
V. Yarı Yıl Dersleri
Sosyal Hizmet
Ortamlarında Uygulama
(Cezaevlerinde)
Dini Danışmanlık ve
Rehberlik
Gerontolojik Sosyal
Hizmet
Yetişkin Din Eğitimi ve
Problemleri
SHÇEK'de Dini Sosyal
Hizmetler
Tefsir
İslam Hukuk Usulü
Din Felsefesi
ı
ıo
2
o2
2
o2
2
o2
2
o2
4
2
2
o4
o2
o2
6
2. Sınıf
IV. Yarı Yıl Dersleri
Psikolojik Danışmanlık ve
Rehberlik
Özüdülere Sosyal Hizmet
Hasta Psikolojisi
Cezaevlerinde Din
Hizmetleri
Yetişkİn Psikolojisi
Tefsir Usulü
Din Öğretiminde
Yöntemleri
Güncel Hadis Yorumları
İslam Felsefesi
2
o2
2
2
2
o2
o2
o2
2
2
2
o2
o2
o2
4
4
o4
o4
ı
10 6
2
o2
Hastalara Dini
Danışmanlık Hizmetleri
Ailelere Sosyal Hizmet
2
o2
2
o2
Krizlerde Dini Sosyal
Hizmet
Güncel T efsir Yorumları
2
o2
2
2
o2
o2
3. Sınıf
VI. Yarı Yıl Dersleri
Sosyal Hizmet
Ortamlarında Uygulama
(Hastanelerde)
SuçlularaSosyal Hizmet
İslamHukuk
9
4. Sınıf
VII. Yarı Yıl Dersleri
Sosyal Hizmet
Ortamlarında Uygulama
(Huzurevleri ve
Rehabilitasyon Merkez.)
Dezavantajlı Gruplar ve
Problemleri
Din Hizmetlerinde
ıo
4
o4
Din Fenomenolojisi
2
o2
İslam Mezhepler Tarihi
2
2
2
o2
o2
o2
ıo
2
o2
Güncel
2
o2
2
2
2
2
o2
o2
o2
o2
Kuruluşlarda)
Fıkıh
Problemleri
Din Sosyolojisi
Özel Öğretim Yöntemleri
SECMELİ DERS ADLARI CM ubtelii yarı yıllara konulabilecek)
• üstün Zekalıların Din Eğitimi
• işitme Engelliler ve Din Eğitimi
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
6
ı
ı
İletişim
Dini Musiki
Din Psikolojisi
Din Eğitimi
Günümüz İnanç
Problemleri
6
4. Sınıf
VIII Yarı Yıl Dersleri
Sosyal Hizmet
Ortamlarında Uygulama
(SHÇEK'e Bağlı
Görme Engelliler ve Din Eğitimi
Zihinsel Engelliler ve Din Eğitimi
Psikiyatrik Sosyal Hizmetler
Dini Sosyal Hizmetlere Giriş
Sosyal Hizmetlerin Tarihçesi
Türklerde Sosyal Hizmet Anlayışı
Din Psikolojisi
Din Sosyolojisi
Mantık
Avrupa' da Sosyal Hizmetler
Avrupa' da Dini Sosyal Hizmetler
Sosyal Çalışma ve Sosyal Pedagoji
Serbest Zaman
Sağlık ve Sosyal Hizmetler
Yaşlılar Eğitimi
Özel Eğitim ve Rehabilitasyon
Güncel Fıkıh Dersleri
Dini Pratikler ve Engelliler
Dünya Dinleri
Tasavvuf
Mantık
ı
o
•
•
•
•
Felsefe Tarihi
İslam Düşünce Tarihi
Engeliilik ve Din
Manevi Bakım Dersleri (Tüm diğer din mensupları için)
6. BÖLÜM DERS İÇERiKLERİ
Daha önce ilahiyat Programında yer alan derslerin içeriklerini vermeyeceğiz. Sadece
ilahiyat alanı dışındaki derslere yer vermeyi düşünüyoruz.
1. SINIF
Sosyal Hizmet Ortamlarında İnceleme
Öğrencilerin sosyal hizmet örgütlerini ve sosyal hizmetin uygulama ortamlarını ziyaret
ederek incelemesi ve bilgi alması. (Sosyal Hizmetler Bölümü)
Sosyal Hizmette Çağdaş Yönelimler
Bu ders sosyal hizmet alanındaki yeni yaklaşımları öğrenme ve güncel konuları tartışma
Ders içeriği, öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçları doğrultusunda güncel
konulara göre belirlenir. (BAŞKENT SHYO)
olanağı sunmaktadır.
Sosyal Antropolojiye Giriş
Antropolojinin disiplin olarak kapsamı ve gelişimi: Temel temalar, evrenselcilik,
bütüncülük, bütünleşmecilik, uyarianma ve kültürel görelilik; antropolojideki dört alt disiplin
yaklaşımının ve sosyal ve kültürel antropoloji ayrımının temeli. Biyolojik evrim,Kültür:
Kültür kavramını tanımlamadaki güçlüğün nedeni; kültürün temel bileşenleri; kültürünemik
ve etik yorumları arasındaki farklılıklar; kültürel süreçler. Antropoloji Teorileri. (Sosyal
Hizmetler Bölümü)
2. SINIF
Sosyal Hizmet Kurarn ve Yaklaşımları
Kamu yönetimine ilişkin temel kavramların ele alındığı bu dersin içeriğinde kamu
yönetiminin tanımı ve unsurları, devlet ve hükmet kavramları, kamu hizmetleri, kamu ve özel
yönetim arasındaki farklar, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının temel ilkeleri, Türk kamu
yönetim sisteminin ve sosyal hizmetler yönetim sisteminin özellikleri gibi konular yer
almaktadır. (BAŞKENT SHYO)
Sosyal Hizmet Mevzuatı
Sosyal refahın ulusal ve uluslar arası hukuksal kaynakları. Gerek sosyal refah
hizmetlerini gerekse sosyal hizmet uygulamasını ilgilendiren ulusal ve uluslar arası
düzenlernelerin gözden geçirilmesi. (Sosyal Hizmetler Bölümü)
Gelişim
Psikolojisi
Psikolojinin tanımı ve alt alanları, Gelişim psikolojisinin tanımı, Gelişim görevleri ve
önemi, Yaşarndaki kritik görevler ve önemi, Piaget'e göre zihin gelişimi, Psikanalitik kurama
göre gelişi, dönemleri ve özellikleri, Erikson'un psiko-sosyal gelişim kuramı, Kohlberg'in
ıı
ahlak gelişimi kuramı Öğrenme psikolojisinin tanımı, Öğrenme ve öğrenme dışı davranışlar,
Öğrenmenin biyolojik ve kimyasal temelleri , Öğrenme kurarnları hakkında genel bilgi,
Klasik koşullanma, Edimsel koşullanma Sosyal öğrenme kuramı, Geştalt öğrenme kuramları,
Bilgiyi işleme kuramı. http://www.yaraticilikenstitusu.com/gelisim_psikolojisi.html
Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik
Psikolojik danışma ve rehberliğe ilişkin temel kavram ve ilkeler, psikolojik danışma ve
tarihçesi, alanı ve dalları, kullanılan araştırma ve değerlendirme yöntemleri,
psikolojik danışma süreci, psikolojik danışma kuramları, psikolojik danışma ve rehberlikte
etik ve yasal konular.
rehberliğin
http://www.ef.sakarya.edu.tr/index.php?sayfa=bolum&bolum=EPH&icerik=1090
Özürlülere Sosyal Hizmet
Özürlülüğe ilişkin kavramsal çerçeve, özürlülük sınıflandırması, özürlülüğe yönelik
sosyal hizmet müdahalesi, özürlülere yönelik çağdaş hizmet modelleri, özürlüler ve devlet
özürlülere yönelik toplumsal tutumlar. (Sosyal Hizmetler Bölümü)
politikası,
Hasta Psikolojisi
Hasta ve hastalığa ilişkin kavramlar, Hastaların sınıflandırılması, Hastalara yönelik
toplumsal bakış açısı, Hastanelerde hastalara verilen hizmetler, Hasta-yaş ilişkisi, hastalıkı
çeşitleri ve hastalar konuları yer almaktadır.
Cezaevlerinde Din Hizmetleri
Cezaevleri, Din, Eğitim, Öğretim, Rehabilitasyon tarihçesi gibi kavramlar hakkında
bilgi verildikten sonra, Cezaevlerinde din eğitimi ve öğretiminin tarihçesi, müfredatta yer alan
konular ve derslerin veriliş şekilleriyle ilgili yöntemler üzerinde durulacaktır.
Yetişkin
Psikolojisi
Yetişkin psikolojisiyle ilgili temel kavramlar,
problemleri ve çözüm yolları üzerinde durulacak.
yetişkin eğitiminin
ilke ve yöntemleri,
Din Öğretiminde Yöntemleri
Genel olarak eğitimde kullanılan yöntemler hakkında bilgi verilecek ve bu yöntemlerin
din eğitimi ve öğretiminde, özellikle de özel eğitim alanında nasıl kullanılacağı tartışılacaktır
3.
Sınıf
Sosyal Hizmet Ortamlarında Uygulama (Cezaevlerinde)
Öğrenciler cezaevlerinde Cezaevi Vaizi rehberliğinde din eğitimi hizmetlerinde aktif
olarak görev alacak, uygulamalar yapacaktır.
Sosyal Hizmet Ortamlarında Uygulama (Hastanelerde
Öğrenciler Hastane'de hastalara yönelik rehabilitsayon destek hizmetinde görevler
alacak, dini dayanaklada hastaların moral motivasyon kazanmalarına katkı sağlayacaklardır.
12
Dini Danışmanlık ve Rehberlik
Psikolojik danışmanlık ve rehberlik konusunda teorik bilgi ve uygulama becerisi
kazandırmak
Danışmanlık
ile dini danışmanlığın problem alanları konusunda bilgi sahibi olmak ve
danışmada dini materyalle/dindar danışanla çalışma konusunda beceriler geliştirmek. (CU
ilahiyat Fakültesi ders müfredatı)
Gerontolojik Sosyal Hizmet
Bu ders, gerontolojik sosyal hizmet için gerekli temel bilgi ve becerileri işlernek üzere
Ders içeriğinde gerontoloji ve gerontolojik sosyal hizmet kavramları; yaşlıları
etkileyen biyolojik, psikolojik, sosyolojik, politik ve ekonomik etkenler; yaşlıların karşılaştığı
psiko-sosyal sorunlar; gerontolojik sosyal hizmet kapsamında müdahale yöntem ve
tekniklerine ilişkin konular yer almaktadır. (BAŞKENT SHYO)
tasarlanmıştır.
Yetişkin
Din Eğitimi ve Problemleri
Öğrencilere Yetişkin Din Eğitiminin tanımı, amacı ve alanı, metodu hakkında teorik
bilgiler verilir Yetişkİn din eğitiminin imkanları ve problemleri üzerinde durulur.
SHÇEK'de Dini Sosyal Hizmetler
SHÇEK' e bağlı kuruluşlarda barınmakta olan grupların özellikleri, gelişim dönemleri
ve özel durumları, çocuklara, gençlere sunulacak olan dini danışmanlık ve rehberlik
hizmetlerinin yöntem ve teknikleri konusunda formasyon kazandıniması sağlanacaktır.
Suçlulara Sosyal Hizmet
Çocuk Hakları Sözleşmesi" ve "İnsan Hakları Bildirgesi" bağlamında suça yönelen
çocuk, genç ve yetişkinlerin hakları ve gereksinmeleri. Makro, mezzo, mikro düzey sosyal
sistemlerle ilişkili olarak suçluluğun nedenleri. Bütüncü (generalist) sosyal hizmet yaklaşımı
içinde çocuk, kadın ve yetişkin suçluluğuna müdahale. Çocuk ve ceza adaleti sistemlerinin
özellikleri ve refah, eğitim, sağlık ve sosyal güvenlik sistemleriyle ilişkileri. Çocuk genç,
kadın ve yetişkin suçlularla önleyici ve rehabilite edici sosyal hizmet modelleri. (Sosyal
Hizmetler Bölümü)
Hastalara Dini Danışmanlık Hizmetleri
Hastalara dinden kaynaklanan sorunlarının çözümünde yardımcı olma bilgi beceri ve
tekniklerini öğrenir. Dini kaynaklı sorunların çözümüne yardımcı olma bilgi be becerisini
kazanır.
Ailelere Sosyal Hizmet
Değişen
toplumda aile, aile politikaları program ve projeler. Aileler arası problemler,
aile içi şiddet, eş ve çocuk istismarı, boşanma ve ayrılık, evden kaçma ve terk, ailede kayıp,
bütüncül müdahaleler, tedavi ve rehabilitasyon. (Sosyal Hizmetler Bölümü)
13
Krizlerde Dini Sosyal Hizmetler
Kriz durumlarında ailelerin karşılaştıkları güçlükler, kriz olaylarının psikolojik,
fizyolojik ve sosyal yönleri; krizin ve kriz içindeki bireylerin özellikleri ve bunların karşılıklı
etkileşimi; kriz durumlarına sosyal hizmet müdahalesi; krize müdahalede sosyal hizmet
uzmanının duygusal durumu ve bu duygunun görevine etkisi ve dini argumanların krizin
çözümüne katkısı gibi konuları içermektedir.
4.
Sınıf
Sosyal Hizmet Ortamlarında Uygulama
(Huzurevleri ve Rehabilitasyon Merkez.)
Huzurevi ve rehabilitasyon merkezi
tecrübe kazanır.
ortamlarında
uygulamalar yapar, deneyim ve
Sosyal Hizmet Ortamlarında Uygulama (SHÇEK'e Bağlı Kuruluşlarda)
SHÇEK'e bağlı
hizmetlerinde bulunur.
Dezavantajlı
kuruluşlarda
uygulamalara
katılır,
dini
danışmanlık
ve rehberlik
Gruplar ve Problemleri
Bu ders, özürlülerle sosyal hizmet uygulamasının temel amacı, işlevi ve yöntemleri
üzerinde odaklaşmaktadır. Ders içeriği, özürlülük ve rehabilitasyon kavramlarımn analizi,
özürlülüğün nedenleri ve özürlü tipleri, özürlülüğün sosyal boyutu, özürlü hakları, özürlülerin
sosyal ve fiziksel ihtiyaçlarımn karşılanması, özürlülere yönelik çağdaş hizmet modelleri,
özürlülerle sosyal hizmet uygulaması, rehabilitasyon hizmetinde ekip çalışması ve sosyal
hizmet uzmammn ekip içindeki rolü gibi konuları içermektedir. (BAŞKENT SHYO)
Din Hizmetlerinde İletişim
Din Hizmetlerinde iletişimle ilgili kavramlar, iletişim türleri, iletişimin temel unsurları,
din eğitimi öğretimi faaliyetlerinde bu alandaki problemleri ve çözüm yollanın öğrenir.
SECMELİ DERS ADLARI (Muhtelif yarı yıllara konulabilecek)
Üstün Zekalıların Din Eğitimi
Üstün zekalılar ve sorunları, Üstün zekalıların din eğitimi öğretimiyle ilgili
güçlükler ve çözümüne ilişkin bilgiler kazanılması sağlanır
karşılaştıkları
işitme EngeliHer ve Din Eğitimi
işitme Engelliler ve sorunları, işitme Engeliiierin din eğitimi öğretimiyle ilgili
karşılaştıkları
güçlükler ve çözümüne ilişkin bilgiler kazanılması
sağlanır
Görme EngeliHer ve Din Eğitimi
Görme Engelliler ve sorunları, Görme Engeliiierin din eğitimi
güçlükler ve çözümüne ilişkin bilgiler kazanılması sağlanır
öğretimiyle
ilgili
karşılaştıkları
14
Zihinsel Engelliler ve Din Eğitimi
Zihinsel Engelliler ve sorunları, Zihinsel Engeliiierin din eğitimi
güçlükler ve çözümüne ilişkin bilgiler kazanılması sağlanır
öğretimiyle
ilgili
karşılaştıkları
Psikiyatrik Sosyal Hizmetler
Akıl
ve ruh sağlığı yönünden güçlük içinde olan kişilere yönelik sosyal hizmet
konusuna odaklanan bu ders içeriğinde, eko-sistem bakışıyla psikopatoloji; akıl
hastalıklarının sınıflandırılması; ruh sağlığı ve akıl hastalıkları alanındaki kurarnların
incelenmesi; akıl hastalıklarının tedavisi; akıl hastalıklarının toplum ve aile üzerindeki etkisi;
ruh sağlığı alanındaki hizmet sistemleri; psikiyatrik sosyal hizmet kavramı ve tarihi gelişimi;
psikiyatrik sosyal hizmetin ilke, yöntem ve teknikleri gibi konular yer almaktadır.
(BAŞKENT SHYO)
uygulamaları
Dini Sosyal Hizmetlere Giriş
Dini sosyal hizmet kavramının tanımı, alanı, bu alanla ilgili temel kavramlar. Dini
sosyal hizmet verilecek kurum ve kuruluşların tanıtımı yapılacaktır. bilim ve disiplin olarak
dini sosyal hizmet; dini sosyal hizmetin mesleki nitelikleri, amaçları, işlevleri ve ayırt edici
özellikleri gibi konular işlenir.Karşılaşılan sorunlar ve bunlarla ilgili çözüm arayışları ele
alınır.
Sosyal Hizmetlerin Tarihçesi
Öğrencileri Türkiye'nin sosyal refah ve sosyal hizmetler sistemlerinin tarihsel kökenieri
hakkında bilgilendirmeye yönelik olan bu ders, sosyal refah kurumlarının gelişimini, yapısını
ve işleyişlerini incelemekte ve sosyal hizmet mesleğiııin Türkiye'de ve dünyadaki oluşumunu
ele almaktadır.
(BAŞKENT
SHYO)
Türklerde Sosyal Hizmet Anlayışı
Türklerde tarih boyunca sosyal hizmet anlayışlarıyla ilgili yaklaşımlar,
kurum ve müesseseler, bunların işleyiş şekilleri gibi bilgiler verilecektir.
oluşturulan
Avrupa'da Sosyal Hizmetler
Avrupa ülkelerinde sosyal hizmet anlayışları, sosyal hizmet
yöntem ve teknikler üzerinde durulacaktır.
yaklaşımları,
takip edilen
Avrupa'da Dini Sosyal Hizmetler
Avrupa ülkelerinde sosyal hizmet kurumu olarak nitelendirilen hastane, hapishane,
kimsesizler yurdu, güçsüzler yurdu gibi kurumlarda nasıl bir din eğitimi hizmeti verildiği
karşılaştırmalı olarak ele alınacaktır
Sağlık
ve Sosyal Hizmetler
Derste öğrencilere sağlık hizmet ortamları, bu ortamlarda sosyal hizmet uzmanlarının
belirgin rolleri, ve çocuklar, kadınlar, yaşlılar gibi belirli müracaatçı gruplarına yönelik sağlık
hizmetleri konusunda bilgi verilir. Dersin içeriğinde hastalığın psiko-sosyal sonuçları; hasta
hakları ve sorunları; Türkiye'de günümüz sağlık hizmet sistemleri; tıbbi sosyal hizmetin
tanımı; tıbbi sosyal hizmetin tarihsel gelişimi; çeşitli sağlık hizmeti ortamlarında bireyler,
aileler, gruplar ve hizmet verenlere yönelik sosyal hizmet uygulama beceri ve stratejileri;
15
disiplinler
arası
(BAŞKENT
ekip
SHYO)
çalışması ortamında
sosyal hizmet
uzmanının
rolü gibi konular yer
alır.
Yaşlılar Eğitimi
Yaşlılar eğitimiyle
ilgili temel kavramlar, metotları, araştırma alanları,
problemler ve bu problemierin giderilmesiyle ilgili öneriler üzerinde durulacaktır.
karşılaşılan
Dini Pratikler ve EngeliHer
Dini pratikler olarak nitelendirilen ibadetlerin yerine getirilmesinde karşılaşılan
güçlükler ve bunlarla ilgili çözüm önerileri, ruhsatlada ilgili öğrencilerin bilgi edinmeleri
sağlanacaktır.
Sosyal Hizmetler Tarihçesi
Öğrencileri Türkiye'nin sosyal refah ve sosyal hizmetler sistemlerinin tarihsel kökenieri
hakkında bilgilendirmeye yönelik olan bu ders, sosyal refah kurumlarının gelişimini, yapısını
ve işleyişlerini incelemekte ve sosyal hizmet mesleğinin Türkiye'de ve dünyadaki oluşumunu
ele almaktadır. (BAŞKENT SHYO)
16
Download

S. Özdemir - AB Giriş Sürecinde İlahiyat Fakültelerinde Yeni Bir