TİMURLULAR DÖNEMİNDE YAZILAN
UYGUR HARFLİ VESİKALAR
Prof. Dr. Kasimjan Sadiqov
Timurlular imparatorluğunda devlet işleri, resmi ve diplomatik işlerde iki
çeşit – Uygur ve Arap yazıları kullanılmıştır.
Uygur yazısının, özellikle, Timurlular devletinde önemi çok idi. Eski Türk
yazı geleneklerini koruyup Türk İslam dünyasında Uygur yazısını son kez kullanan
da Timurlular idi. Timur kendi devletinin resmi işlerinde, iç ve dış diplomatik
ilişkilerde, edebiyat alanında, alimler arasında Uygur yazısının geniş bir şekilde
kullanılmasını sağladı ve buna uyulması için ciddi önem verdi. Timurlular
döneminde Uygur yazısı Türk yazı dilinin (“Çağatay Türkçesi”) öncü, bütün
imparatorluğunda kullanılan resmi yazı haline geldi. Uygur yazısı, Arap yazısı ile
birlikte Timurlular devletinin resmi yazısı idi.
ŞAHRUH MİRZANIN UYGUR YAZILI FERMANI
Şahruh Mirzanın devlet başında iken Türk dilinde yazdırdığı fermanların tek
biri günümüze kadar ulaşmıştır. Ferman Türk-Uygur harflidir. Eser
Afganistan’daki Maymana isimli bölgede bulunduğunda, iyi ki, Profesör Doktor E.
Benvenist resmini çekmiş. Ondan sonra, belgenin kimin elinde olduğu bilinmiyor.
Resim üzerinde J. Deny onun transkripsiyonu ve tercümesini yapmış (Deny 1957).
Aşağıda fermanın J. Deny’nin makalesinde verilen resme dayanarak fikir
bildireceğiz.
Fermanın açıklaması
Ferman bir sayfalık bir kağıda yazılmış. Kağıdın ön yüzüne Uygur yazısı ile
on üç satırlı metin yazılıdır. Yazısı düzgün ve güzel, ama küçük; sonraki
dönemlerde, özellikle, islam döneminde sık kullanılan sık hat çeşididir.
Kağıdın arka tarafında, orta kısmının biraz altında arka arkaya mühürler,
damgalar basılmıştır. Mühür ve damgaların yanına, sol tarafa Uygur yazısı ile
Niš(ā)nnï İsmāyil aldï diye yazılmış. Hat şekli kağıdın ön sayfasında yer alan
metin ile aynı. Görünen o ki, suyurgalı alan şahıs belgeyi kabul ederken fermanı
yazan katip bu notu ilave etmiş olmalıdır.
Metin sonunda bir tarih verilmiş olup, bu fermanın yazıldığı tarih ve mevkiyi
göstermektedir. Tarix sekiz yüz yigirmi bešidä ud yïl muharram aynïŋ yigirmi
ikisidä Bağï šaharda bitildi (Tarih, sekiz yüz yirmi beşte, sığır yılı, muharrem
ayının yirmi ikisinde Bağı şehrinde yazıldı). Bu tarih miladi 16 Ocak 1422 yılına
denk gelmektedir. J. Deny Bağı şehrini Semerkant’taki bir yer olarak verir.
Halbuki, “Babürname”de bu yer Herat civarında olduğu belirtilmiştir (Sertkaya
1977,10).
1
Fermanın amacı ve çeşidine göre mükafat belgeleri sırasına girer. Metnin
kendisinde ise nišān diye belirtilir.
Şahruh Mirza “nişanının” Arap alfabesiyle değil, Uygur yazısında olması,
özellikle, kağıdın arka sayfasındaki Uygur harfleri ile yazılan yazısı çok önemlidir.
Bunların hepsi Timurlular döneminde Uygur yazısı sık kullanıldığının, devlet
işlerinde geniş bir şekilde kullanıldığının apaçık delili olabilmektedir.
Fermanın yapısı
Ferman Šāhruh bahadur sözüm dīvānlarğa cümlesi ile başlar (Š.1–2). Burada
Šāhruh bahadur sözüm – unvan, bu sebeple o ayrı bir satıra yazılmıştır. Üç
kısımdan oluşmaktadır: hanın adı (Šāhruh), unvanı (bahadur) ve fermanın ona ait
olduğunu gösteren kelime (sözüm). Unvana eklenen dīvānlarğa kelimesi –
fermanın adresini, kime yazıldığını gösterir. Bu kelim unvandan ayrı olarak bir
sonraki satıra yazılıdır. Bu kelime datif halindedir.
Yazıtın ana kısmını (Š.2–12) anlam ve kavramına göre aşağıdaki dört kısma
ayırmak mümkündür:
Bundan önce verilen suyurgal’ın imtiyaz ve şartlar. Buna göre Talhan ata
mezarlığının mücavirine bir “koşluk” altmış “kivi” yer suyurgal olarak verilmiş,
luy (ejder) yılından itibaren bütün hasadını geri vermeme şartı ile hankah için
harcaması, hiçbir kimse ondan mal talebinde bulunmaması, vergi almaması, güç
kullanmaması nişanda belirtilmiş idi. Metinde bu anlamı ifade eden cümlenin
yüklemi öğrenilen geçmiş zamanın hikayesi (bermiš erdük) şeklindedir.
Suyurgal’ın kim için verildiği, onun iş yeri ve mevkii (Cečäktöbädä Tarnaq
arïğïda Talxan atanïŋ mujāvuri) de metnin bu kısmında, önceki suyurgal’ın
imtiyazlarını hatırlatma bahanesi ile zikredilmiştir. Ama bu şahsın adı (İsmāyil
mujāvur) sonraki kısımda – tarihten önce, ona verilecek olan özgürlüğü
garantileyen kısımda geçmektedir.
Yeni, yani sonraki suyurgal’ın imtiyaz ve şartları. Burada geri vermeme şartı
ile altmış “kivi” (ölçü birimi) yeri kuralına göre gelecek olan kârı hankah için
harcayabileceği vurgulanır.
Yeni suyurgal imtiyazlarına dayanarak edinen kârı hankah için harcama
özgürlüğünü verme. Bu kısımda önceki nişanın kuralına göre sığır yılından itibaren
geri vermeme şartı ile altmış kivi yeri suyurgal kuralına göre alarak hankah için
harcaması vurgulanır. Bundan anlaşılmaktadır ki, bu ferman ona kadar verilmiş
olan suyurgal hakkını tam sağlayan, onun yerini alabilen ve hatta öncekisinden de
yüksek derecedeki vesikadır.
Bu cümlede fermanın geçerliliğini başlama tarihi (ud yïldïn bašlap – sığır
yılından itibaren) diye gösterilmiştir.
Suyurgal verilen şahsın vergi ve zorlamalardan özgür olduğunu garantileyen
buyruk. Buna göre, suyurgal verilen şahısa kârları hankah için istediği şekilde
harcaması, buna ek olarak onun evi barkı, malı mülküde de hiçbir kimse tehdit
edemeyeceği sağlanmıştır. Şahruh’un bu cümlesi metinde emir kipinde (-sun, -sün
2
eki yardımıyla) verilmiştir: Kim ersä mal tilämäsün, yasağ alpağ salmasun, küčuğa tegürmäsün. Ёки: ewi barïnï tartïp tonup almasun.
Yukarıdaki buyruk sultan adına yazıldığı tep fiili ile onaylandıktan sonra son
kısmı – tarihe (datum) geçilir(Š.12–13).
Tarihi şu kısımlara ayırtmak mümkündür: tarihe işaret eden kelime (tarix);
vesikanın yıl-ay-gün (sekiz yüz yigirmi bešidä ud yïl muharram aynïŋ yigirmi
ikisidä); yazıldığı yer (Bağï šaharda); yazıldığının onay (bitildi). Yıl hem hicri,
hem de On iki Hayvanlı Türk takvimine göredir.
Fermanın metni
Aşağıda fermanın J. Deny’nin makalesinde verdiği resmine göre metin
transkripsiyonunu vermekteyiz:
(1) Šāhruh bahadur sözüm
(2) dīvānlarğa. Cečäktöbädä Tarnaq arïğï(3) da Talxan atanïŋ mujāvurigä bir
(4) qošluq altmïš kivi yer suyurğal berildi. Luy yïldïn bašlap
(5) ne kim hāsilïnï Ut böri xanaqāğa xarj qïlsun. Kim ersä
(6) mal tilämäsün, yasağ alpağ salmasun, küč-uğa tegürmäsün, tep
(7) beg niš(ā)n bermiš erdük. Burunğï niš(ā)n yosunï bilä ud yïldïn
(8) bašlap Ut böri, altmïš kivi yerni suyurğal yosunï
(9) birlä alïp (?) xanaqāğa xarj qïlsun-kim, kim ersä
(10) mal tilämäsün, yasağ alpağ salmasun, küč-uğa tegürmäsün. Basa
(11) İsmāyil mujāvurniŋ ewi barïnï tartïp tonup almasun,
(12) tep niš(ā)n berildi. Tarix sekiz yüz y(i)g(i)rmi bešidä ud yïl muharram
(13) aynïŋ y(i)g(i)rmi ikisidä Bağï šaharda bitildi.
Metinde geçen bazı kelime ve cümlelerin izahı
3, 11. satırlarda: mujāvur – evliya mezarı civarında yaşayan, mezar bakımını
yapan şahıs.
4. satırda: Luy yïl – On iki hayvanlı Türk takvimine göre – ejder yılı. Kaşgarlı
Mahmut kendi divanında on iki hayvanlı takvim hakkında bilgi verir iken, bu yılı
Nek yïlï (timsah yılı) olarak belirtir (МК.I,331–332; Sadiqov 2008,109–110). Luy
kelimesi Çinceden girmiş, eski yazıtlarda bu kelime lu olarak yazılırdı. Buna
benzer bir iki alıntı kelime On iki Hayvanlı Türk takvimine karışmıştır.
5. satırda: Ut böri – bu kelime 8. satırda da gelmiştir. J. Deny bunu Оt böri
olarak verir ve yer adı olarak izah eder. Uygur yazısı ile yazılı metnin elimizdeki
resmi çok bulanık olduğu için bu kelimenin ikinci harfinin okunması zor oldu.
Şimdilik böyle bırakacağız.
6. satırda: yasağ alpağ – bir çeşit vergi, salmasun kelimesi ile bağlanması da
onun bu anlamdaki kelime olduğunu gösterir. Metnin 10. satırında da bu kelime
aynı şekilde tekrarlanmıştır.
7. satırda: beg nišān – “beylik nişanı, beylik fermanı” anlamı verir.
3
yosun – “kural, yöntem”, metinde nišān yosunï, suyurğal yosunï kelime
gruplarında kullanılmış, “fermanda belirtilen kural, yöntem” anlamını verir.
ud yïl – On iki Hayvanlı Türk takvimine göre sığır yılıdır. Diğer fermanlarda
bu kelime uу yïl olarak da gelir.
10. satırda: yasağ alpağ – bir çeşit vergi, salmasun fiili ile bağlanması da
onun bu anlamdaki kelime olduğunu gösterir.
küč-uğa tegürmäsün – suyurgal verilen şahsın özgürlüğünü garantilemek
adına fermanlarda böyle cümlelere de yer verilir, “güç kullanılmasın; zarar
verilmesin” anlamlarını verir.
küč-uğa – “zulüm; zarar, zahmet” anlamında. Dil tarihinde küč kelimesinin
“zulüm” anlamı da var. Kaşgarlı Mahmut divanında buna örnek olarak bir atasözü
getirir: Küč ildin kirsä, törü tüŋlüktin čïqar. – “Zülm, kapıdan girse, insaf bacadan
çıkar” (MK.III.132).
11. satırda: ewi barïnï – “evi ve bütün mülkünü” anlamındadır.
tartïp tonup almasun – “güç ile almasın” anlamını verir.
Fermanın Türkiye Türkçesine Çevirisi
(1) Şahruh bahadır sözüm.
(2) divanlara! Çiçektöbede, Таrnak arığında(3) Talhan ata(mezarı)nın mücavirine bir
(4) koşluk altmış kivi yer suyurgal verildi. Luy (ecder) yılından itibaren
(5) bütün hasadını (geri vermeme şartı ile) Ut Böri hankahına harcasın. Kimse
(6) (ondan) mal istemesin, vergi almasın, güç kullanmasın, diye
(7) bey-nişan vermiş idik. Önceki nişanın kuralı ile sığır yılından
(8) itibaren (geri vermeme şartı ile) Ut Böri (?), altmış kivi yeri suyurgal
olarak kuralı
(9) ile alıp hankah için harcasın ki, kimse
(10) (ondan) mal istemesin, vergi almasın, güç kullanmasın. Yine
(11) İsmail mücavirin evini barkını, malını, mülkünü almasın,
(12) diye nişan verildi. Tarih: sekiz yüz yirmi beşte, sığır yılı, muharrem
(13) ayının yirmi ikisinde (=16 Ocak 1422 yılında) Bağı şehrinde yazıldı.
SULTAN ÖMER ŞEYH FERMANI
Ömer Şeyh Mirza, Sultan Ebu Said’in oğlu, o sultan Muhammed’in oğlu, o
Miran Şah Mirza’nın oğlu, o ise Emir Timur’un oğludur.
Timurlular devletinin halk ve devlet yönetimi, uluslar arası diplomatik
ilişkiler tarihini gösteren belgelerden biri Sultan Ömer Şeyh’in (1451–1494) 1469
yılında Мergilan alimlerinden biri olan Мir Said Ahmed’e verdiği fermanıdır
(Melioranskiy 1906,01–012, tablo I; Sadiqov 2009,150–151).
Fermanın açıklaması
4
Ferman kağıdın bir tarafına yazılmış. Yazısı güzel ve düzgün (geçmişte böyle
güzel yazılara uz xat denirdi). Kağıt dikey altıya, yatay olarak ikiye katlanmış.
Birkaç kere katlandığından yırtılmak üzere olmuştur. Hatta katlanan kısımlarının
bazıları ters tarafından kağıt yapıştırılarak tamiri yapılmıştır.
Kağıtta yer alan metin on üç satırdan ibaret. İlk üç satırı, diğerlerine nazaran
daha ortalara doğru bir yerden başlamış, ikinci ve üçüncü satırların yanına
yuvarlak mühür-damga basılmıştır. Sultan Ömer Şeyh’in bu mühür-damgası
metinde muhur, fermanda ise muhurluğ nišān diye zikredilmiştir.
Kağıdın öbür tarafında yedi mühür-damga vardır. Mühür-damgalardaki
yazılar Arap harfleriyledir. Onların dışında bu sayfaya Uygur yazısı ile iki cümle
yazılmıştır. Cümlelerin ilki Halil dad Barïn baxšï bilä, ikincisi ise roznāma bitildi
şeklinde okunur (Melioranskiy 1906,08). Bu kayıtlar belgelerin kabulü ile ilgilenen
memura ait olmalıdır.
Kağıttaki mürekkebin iyice kurumadan katlanmış olmalıdır: belgenin bazı
satırları kağıdın ters tarafına da geçmiş.
Yazıtta kaydedildiğine göre, Mir Seyit Ahmet Margilan’ın önde gelenlerinden
(Marğïnan büzrügläridin) idi. Sultan Ömer Şeyh bundan önce de ona ikram olarak
suyurgal vermiş. Bu suyurgal’da ise ona ek imtiyazlar verildiği vurgulanmaktadır.
Ferman (muhurluğ nišān) On iki Hayvanlı Türk Takvimine göre sığır yılının
şevval ayının sekizinci gününde Andican’da yazılmıştır. Bu konuda muhurluğ
ni(šā)n uy yïl šavval ayïnïŋ yigirmi sekizi Andigändä bitildi diye kaydedilmiştir.
Bu fermanın Arap harfleri ile değil, Eski Türk Yazısı ile yazılmış olması,
özellikle, fermanın yazılmış olduğu ters taraftaki memur tarafından belirtilmiş olan
bazı notların Uygur yazısı ile yazıldığı çok önemlidir. Bunların tamamı Timurlular
devletinde bu yazının hukuksal mevkii ne kadar büyük olduğunu göstermektedir.
Yazıtın yapısı
Yapısına göre yazıtı giriş kısmı, ana kısım ve bitiş kısımlarına ayırmak
mümkündür.
Giriş (U.1–4) kendi içerisinde aşağıdaki kısımlara bölünür:
Birinci – unvan; ikinci – adres (inscriptio).
Unvan yazıtın kimin tarafından yazıldığını belgeleyen yazı olup, metinde
Sultān Umar šayx bahadur sözüm şeklinde geçmektedir. Onun sultān kelimesi –
ülke sahibinin derecesi, bahadur – onun unvanıdır. Bu cümlenin yüklemi ferman
(söz) Sultan Ömer Şeyh’e ait olduğunu belirtir.
Aidiyet bildirme kısmında bu belgeye devletin hangi kurumlarında uyulması
gerektiğini belirtir. Onlar mabeyin, vergi toplayanlar ve vergi kurumlarının
rehberleridir. Aidiyet bildirme kısmı metinde datif halinde gelmiştir: Dīvānlarğa,
barča Marğinan určïnnïŋ tüšämäl amaldār, sāhib čamlarïğa.
Yazıtın ana kısmını (U.4–12) anlam ve kavramına göre aşağıdaki dört kısma
ayırmak mümkündür:
Bundan önce verilen suyurgal’ın şartları. Buna göre, Mir Seyit Ahmet daha
önce Marginan kasabasından bir milk (ölçü birimi) bahçe ve iki koşluk (ölçü
5
birimi) hasadın hazineye toplanan geliri suyurgal olarak verilmişti. Metinde bu
anlamdaki cümlenin yüklemi uzak geçmiş zamanındadır (berilip erdi).
Suyurgal verilmekte olan, vergilerden muaf olan şahsın derecesi (Marğïnan
büzrügläridin) ve ismi, soy ismi (Mir Sayid Ahmad) de metnin bu kısmında, önceki
suyurgalın imtiyazlarını belirtmek bahanesi ile zikredilmiştir.
Yeni, yani sonraki suyurgal’ın imtiyaz ve şartlar. Burada yine kasabadan otuz
altın “tavaçı-tartusı” – yani, tahıllılar, evcil hayvanları ve ticaretten alınan gelir
suyurgal olarak verildiği vurgulanır.
Her iki suyurgal imtiyazlarına dayanarak onların resmi katipler tarafından
kaydedilmesi konusunda emir. Buna göre, önceki suyurgal’ın sonrakisi ile bir
tutarak, her sene yeni nişan istemeden, yıl boyunca her hangi bir vergi talep
etmeden, defterlere kaydedilmesi vurgulanır. Bundan anlaşılıyor ki, bu ferman
buna kadar verilen belgeleri kapsayan, önemli bir belgedir.
Bu cümlede fermanın yürürlüğü (sığır yıl şevval ayının yirmi yedisinden
itibaren) de gösterilmiştir.
Suyurgal verilen şahsın vergilerden muaf olduğunu belgeleyen buyruk. Buna
göre, suyurgal verilen şahısa gelirlerinden kendince yararlanma hukuku verilir.
Bunun sağlanması için her hangi bir makam sahibi ondan mal, erzak talep
etmemesi, ona karşı güç kullanmaması vurgulanır. Sultanın bu buyruğu metinde
emir kipinde (-sün eki ile) verilmiştir: Özi alïp yesün. Heč kiši māl, taru tilämäsün,
küč-uğa tegürmäsün.
Yukarıdaki buyruğun sultan adına yazıldığı tep fiili ile kanıtlanmakta, son
kısmı – tarih (datum) belirtme kısmına geçilmekte (U.12–13). Tarih muhurluğ
nišān uy yïl šavval ayïnïŋ yigirmi sekizi Andigändä bitildi şeklindedir. Şu üç
kısımdan teşkil olmaktadır: fermanın resmi derecesi (muhurluğ nišān); yazıldığı
tarihi – yıl-ay-gün olarak (uy yïl šavval ayïnïŋ yigirmi sekizi) ve yazıldığı yer
(Andigändä bitildi).
Metin Transkripsiyonu
Aşağıda P. Melioranskiy tarafından verilen faksimileye göre (Melioranskiy
1906, I. tablo) fermanın transkripsiyonunu veriyoruz:
(1) Sultān Umar šayx bahadur sözüm
(2) dīvānlarğa, barča (3) M(a)rğin(a)n určïnnïŋ (4) tüšämäl amaldār, sāhib
čamlarïğa!
M(a)rğïn(a)n büzrügläridin Mir Sayid Ahmadğa (5) M(a)rğïn(a)n qasabasïdïn
burun bir milk bağï bilä iki qošluq ekininiŋ har ne (6) dīvānğa čïqar har türlüg
mālïnï suyurğal berilip erdi. Emdi uy yïlïda (7) riāyat qïlïp qasabadïn otuz altun
tawačï tartusïnï dağï suyurğal (8) berildi. Emdi bu tarixqa berilgänni uy yïl, šavval
ayïnïŋ yigirmi yetisidin (9) bašlap burunğï suyurğalïnï dağï berilgän nišānï yosunï
bilä musallam tutup, (10) yïlğa yaŋgï niš(ā)n tilämäyin, bu niš(ā)n bilä yïl sayu heč
türlüg saltïq (11) salmayïn daftarlarğa surusun. Özi alïp yesün. Heč kiši māl, (12)
taru tilämäsün, küč-uğa tegürmäsün, tep muhurluğ ni(šā)n uy yïl, (13) šavval
ayïnïŋ yigirmi sekizi Andigändä bitildi.
6
Metindeki bazı kelime ve cümlelerin izahı
4. satırda: tüšämäl amaldār – vergi toplayan memur, Timurlular döneminde
vergi tahsildarı; sāhib čamlarï – vergi kurumunun başkanları.
4–5. satırlarda: Marğïnan – Margilan’ın eski adı; o dönemlerde Margilan bir
kasaba idi.
5. satırda: bahçeler milk ölçü birimi ile, tarlalar ise qošluq ölçü birimi ile
belirtilmiş. Metinde Mir Seyit Ahmet bundan önce bir milk bağ ile iki qošluq
ekinden gelen gelirler suyurgal olarak verildiğini vurgulamakta.
6, 8, 12. satırlardaki uy yïlï~uy yïl On iki Hayvanlı Türk takvimine göre ikinci
– “sığır yılı”dır. Eskiden ud yïlï denmiş, daha sonra ses değişimine uğrayıp uy
olmuştur (ud>uδ>uy).
7. satırda: tawačï tartusï – bu kelime grubunda tawačï – hükümdarın önemli
buyruklarını yerine getiren, saray görevlilerinin gözetmeni; tartu – metin anlamına
göre “ek mal, mülk; hediye”yi karşılar, o zaman “tavaçı tarafından verilen ek
mülk; hediye” olarak anlaşılır.
Metinde bu ferman nišān, muhurluğ nišān diye zikredilir. Nišān – birinci
anlamı “belirti”, belge terimi olarak ise “kanıt belgesi; kimlik belgesi”
anlamındadır; muhurluğ nišān – “hanın mühür-damgası ile onaylanan belge”,
bazen üst düzeydeki bu tür belgeler altun muhurluğ nišān olarak da adlandırılır.
9. satırda: nišān yosun – ikileme; yosun – “kural, yasa”, nišān yosun – “yasal
yazılan kimlik, kanıt belgesi” anlamındadır.
12. satırda: küč-uğa tegürmäsün – “güç kullanması; zarar vermesin”
anlamındadır. Genelde, muaflık, imtiyaz hukuku veren belgelerde şahsın himayesi
yasal olarak korunur ve onun muaf olduğunu garantilemek için “Ona karşı hiçbir
kimse güç kullanmasın” (Heč kiši küč-uğa tegürmäsün) деб ёзиб қўйилган.
taru – “tahıl” anlamında.
13. satırda: Andigän – Andican’ın eski adı; bu yer adında yer alan gän unsuru
– “şehir, kent” anlamını verir. Andigän o dönemlerde büyük, merkezi şehir idi.
Sultan Ömer Şeyh’ın ordugahı bu şehirde idi.
Metnin çevirisi
(1) Sultan Ömer Şeyh bahadır sözüm
(2) divanlara, bütün (3) Marginan yurdunun (4) vergi tahsildarları, vergi
kurumunun başkanlarına!
Marginan’ın önde gelenlerinden Mir Seyit Ahmet’e (5) Marginan
kasabasından daha önce bir milk bahçe ile iki koşluk tarlanın her ne kadar (6)
hazineye verilen geliri varsa tamamını suyurgal olarak verilmişti. Şimdi sığır
yılında (7) (buna) uyarak, kasabadan otuz altın “tavaçı tartusunu” [yani ek malmülk, hediye] yine suyurgal (8) olarak verildi. Bu tarihte verilmiş olanı sığır yılının
şevval ayının yirminci gününden (9) itibaren yine verilecek olan nişana göre bir
tutarak, (10) her sene yeni nişan istemeden, bu nişan ile yıl boyunca her çeşit vergi
7
(11) almadan, defterlere kaydedilsin. (Gelirlerinden) kendisi yararlansın. Hiç bir
kimse (ondan) mal, (12) tahıl talep etmesin. Ona karşı güç kullanmasın, diye bu
mühürlü nişanı sığır yılı, (13) şevval ayının yirmi sekizinde (= 11 Mayıs 1469 yıl)
Andigan’da yazıldı.
KAYNAKÇA:
Мелиоранский 1906 – Мелиоранский П. Документ уйгурского письма султана Омер
Шейха. – Записки Восточного Отделения. Т. XVI. 1904–1905. СПб., 1906. С. 01–012,
таблица I.
МК – Маҳмуд Кошғарий. Девону луғотит Türk. I–III. Тошкент, 1960–1963.
Содиқов 2008 – Содиқов Қ. Қадимги Türk фалсафаси. Тошкент, 2008.
Содиқов 2009 – Содиқов Қ. Эски Türk битиглар. Тошкент, 2009.
Deny 1957 – Deny J. Un Soyurgal du Timouride Sahruh en ecriture Ouigoure. // Journal
Asiatique. Tome CCXLV. Annee 1957. Fascicule № 3. Paris. P. 253–266.
Sertkaya 1977 – Sertkaya O.F. İslâmî Devrenin Uygur Harfli Eserlerine Toplu Bir Bakış.
Bochum, 1977.
8
Download

TİMURLULAR DÖNEMİNDE YAZILAN UYGUR