SİNDİRİM SİSTEMİNİN
GELİŞİMİ
Prof.Dr. Murat AKKUŞ
4.haftadan itibaren kıvrılmaya başlayan
embriyonun, bu kıvrılmasının
sonuçlarından birisi de primitif barsak
oluluşumudur.
 Primitif barsak kraniyalde orofaringeal
membran, kaudalde kloakal membranla
kapalıdır.

Embriyonun sefalik-kaudal yönde
katlanması sonucu ön barsak ve son
barsak, lateral katlanması sonucu orta
barsak gelişir.
 Bu ilkel barsak vitellüs kesesi ile ilişkisini
sürdürür.
 Vitellüs kesesinin içini endoderm döşer

Gelişimin değişik evrelerinde sefalokaudal ve lateralkatlanmaların endodermle döşeli
Boşluğun pozisyonu üzerindeki etkilerini gösteren sagittal kesitler.
A.Presomit embriyo
B. 7 somitlik embriyo
C. 14 somitlik embriyo
D. 1.ayın sonunda
Oerta ve sonbarsak bölgelerinin çizimleri
A. Lateral plak mezoderminin splanknik ve somatik tabakalarıyla sınırlanmış olan
intraembriyonik boşluk, ekstraembriyonik boşlukla ilişkisini sürdürmektedir.
B. İntraembriyonik boşluk, ekstraemriyonik boşlukla olan ilişkisini kaybetmeye başlamıştır.
C.4. haftanın sonunda, splanknik mezoderm tabakaları orta hatta kaynaşarak, vücut
Boşluğunun sağ ve sol yarıları arasında çift yapraklı bir membran (dorsal mezenter)
Oluştururlar.

Sindirim kanalı epiteli ve bezlerinin çoğu
endodermden, kraniyal kısım ağız taslağı
ektodermden, kaudal kısım ise anal kanal
ektoderminden gelişir.Kas bağ dokuları ile
diğer tabakalar splanknik mezodermden
gelişir.
Primitif dorsal ve ventral mezenterler. Karaciğerin karın ön duvarına ve mideye
sırasıyla, falsiform ligament v küçük omentum ile bağlıdır.
Ön Barsaktan Şekillenen Yapılar
Özofagus ve mide
 -Duodenum bir kısım
 -Karaciğer,safra yolları ve pankreas
 -Ağız boşluğu, yutak, dil, bademcikler,
tükürük bezleri
 -Üst ve alt solunum yolları

Özofagus Gelişimi
Özofagus, ön barsağın faringeal kısmının
kaudalinden şekillenir.( solunum
divertikülünün kaudalinden )
 Özofagus kalp ve akciğerlerin gelişimine
bağlı olarak uzar.

Özofagus Gelişimi
-Epitel ve bezleri endodermden köken
alırken, kaslar mezenşimden gelişir.
 -Başlangıçta lümen tıkalı iken, epitelyum
hücrelerinin dejenerasyonuyla rekanalize
olur.

A.4 hafta
B. 5 haftalık embriyoda gastrointestinal sistemin oluşumu ve endodermal
germ tabakasından kaynaklanan türevlerin gelişimi görülmektedir.
Önbarsağın solunum divertikülü ve özofagus şeklinde ikiye bölünmesi.
Mide Gelişimi
Özofagusun geliştiği ön barsağın
kaudalinde bir takım dilatasyonlar
olur.Dorsal kısım ventral kısma göre daha
fazla dilate olur.
 Dorsal kısım  büyük kurvaturu
 Ventral kısım  küçük kurvaturu ,
oluşturur.

Mide Gelişimi
Mide uzun ekseni etrafında saat yönünde
90°lik dönüş yapar.Bu dönüşle ventrali
sağa, dorsali sola gelir.Bu durum midenin
ön yüzünün n.vagus sinister, arka yüzünün
n,vagus dexterle uyarılmasını açıklar.
 Midenin sefalik kısmı aşağı doğru
rotasyon, kaudal kısmı yukarı doğru
rotasyon yapar.

A.B.C.Midenin uzun ekseni etrafındaki rotasyonunun önden görünümü
D.E. Midenin anteroposterior eksen etrafındaki rotasyonu. Pilor ve kardianın
pozisyonunda değişiklik.
A. 4 haftalık embriyoda dorsal mezogastriyumda oluşan interselüler yarıkların
görüldüğü transvers kesitler
B.C. Yarıklar birleşmiş ve bursa omentalis midenin arkasında intraembriyonik
Boşluğun sağ tarafına uzanmıştır.
A. Mide, dalak ve pankreasn 5.haftanın sonundaki pozisyonları. Dalak ve
Pankreasın dorsal mezogastriyum içindeki yerleşimine dikkat ediniz.
B. Mide ve dalağın 11. haftadaki pozisyonu. Bursa omentalis ve küçük peritoneal
Kesenin oluşumuna dikkat ediniz.
Mide, dalk ve karaciğer bölgesinden geçen transvers kesitte, küçük peritoneal kese,
Midenin rotasyonu, dalak ve pankreasın kuyruğunun mezogastriyumun iki yaprağı
Arasındaki pozisyonu görülmektedir. Gelişimin daha ileri evresinde pankreas
retroperitoneal bir pozisyon alacaktır.
A. Dorsal mezenterden kaynaklanan yapıların 3. ayın sonundaki görünümü.
Dorsal mezogastriyum midenin soluna doğru balonlaşır ve burada bursa omentalis
Sınırının bir bölümünü oluşturur.
B. Omentum majör transvers kolonun önünde midenin büyük kurvaturundan aşağı in
Duodenum Gelişimi
Ön barsağın kaudal kısmı ve orta barsağın
kraniyal kısmından gelişir.
 Duodenum düz bir boru iken rotasyona
uğrayarak C şeklini alır.
 Epitel hücrelerinin çoğalmasıyla birlikte
önce tıkanır.Ancak embriyolojik dönemin
sonunda epitelyum hücrelerinin dejenere
olmasıyla tekrar rekanalize olur.

Karaciğer, Safra Kesesi ve
Yolları Gelişimi
4.haftada ön barsağın kaudal kısmından
bir divertikulum ( tomurcuk )ortaya
çıkar.Bu tomurcuk septum transversuma
uzanır ve kaudal( büyük ),kraniyal( küçük )
olmak üzere iki parçaya ayrılır.
 Kaudal  Karaciğer
 Kraniyal  Safra Kesesi ve Yolları ,
oluşur.

Bu tomurcuk septum transversum içinde
büyür.Lig.falciforme ile ön gövdeye
yapışır.Omentum minusla mide ve
barsağa tutunur.Böylece diafragmaya
yapışır.Diafragmaya komşu olan yer
dışındaki karaciğerin her yeri peritonla
sarılmış olur.
 Safra yapımı yaklaşık 10.haftada başlar.

Karaciğer parankimi  endoderm
 Karaciğer stroması mezenşim
 Kuppfer hücreleri  mezenşim

-Stroma ve kuppfer hücreleri septum
transversumdan köken alır.
 Septum transversum diafragmanın
yapısına katılan bir septumdur.
 Başlangıçta koledok kanalı duodenum ön
yüzüne açılır.Duedonumun rotasyonundan
sonra arka yüzüne açılır

Pankreasın Gelişimi
Ön barsağın kaudalinden gelişen ventral
ve dorsal tomurcuklardan şekillenir.
 Bu tomurcuklar gelişirken midenin ve
duodenumun rotasyonuna bağlı olarak
ventral tomurcuk dorsal tomurcuğa yapışır.

Dorsal tomurcuk pankreasın büyük bir
kısmını oluşturur.
 Ductus accesoriusdorsal tomurcuk
 Ductus pancreaticusventral + dorsal
tomurcuk

Dalağın Gelişimi

5.haftada dorsal mezogastriumun
mezenşiminden gelişir.
Orta Barsaktan Şekillenen
Yapılar
-Duodenumun büyük bir kısmı
 -Jejunum, ileum
 -Caecum
 -Appendix
 -Colon ascendens
 -Colon transversumun ilk 2/3 kısmı


Gelişen orta barsak 6.haftaya gelindiğinde
göbek bağına doğru bir çıkıntı yapar.Buna
fizyolojik herniasyon( göbek fıtığı )
denir.Karın içerisinde yer kalmadığından
gelişen orta barsak fıtıklaşma
yapar.Fizyolojik olmasının nedeni
budur.Fizyolojik olduğu için orta barsaklar
tekrar eski yerine gelecektir.
Orta barsak şekillenirken ters saat
yönünde 90°lik bir rotasyona maruz
kalıyor.Kraniyal parçası sağ tarafa, kaudal
parçası sol tarafa geçer.
 10.haftada barsaklar karın içine geri
döner.Bunun nedeni diğer organların
göreceli küçülmesi ve karnın
genişlemesidir.

Geri dönüş esnasında orta barsaklar
180°lik bir dönüş daha yapacaklardır.Bu
dönüş sırasında ince barsaklar sola, kalın
barsaklar sağa yerleşeceklerdir.
 6.haftada caecum ve appendix taslakları
belirir.

Son Barsaktan Şekillenen Yapılar
Colon transversum son 1/3
 -Colon descendens
 -Colon sigmoideum
 -Rectum
 -Canalis analis üst kısmı
 -Mesane epiteli
 -Üretranın çoğu

Son barsağın son parçası kloakadır.
 Septum urorektale, kloakayı ventral ve
dorsal olmak üzere ikiye ayırır.
 -Anal kanalın 1/3 alt kısmı proctodeum
denilen ektodermal yapıdan şekillenir.

Anal kanalın üst kısmı O.S.S
alt kısmıağrı ve ısıya duyarlı
sinir iletimi
 Anal kanalın üst kısmıprizmatik epitel
alt kısmıyassı epitel
 Bu farklılıkların nedeni, gelişim farklılığıdır

Primitif Barsak Gelişimi
Ön Barsaktan
•Farinks,
•dil,
•tonsiller,
•Tükrük bezleri,
•Üst ve alt Solunum yolları,
•Özofagus,
•Mide,
•duodenumun başlangıcı,
•KC,
•safra kesesi,
•pankreas
6.HAFTANIN
SONUNDA
Orta Barsaktan
Son Barsaktan
•İnce barsaklar,
•Çekum,
•Apendix,
•Çıkan kolon,
•T. Kolonun büyük kısmı
•T. Kolon,
•İ. Kolon,
•S. Kolon,
•Rektum,
•Anal kanalın üst kısmı
•V. Ürineria epiteli,
•Uretranın bir bölümü
KAYNAKLAR
Moore K., Persaud T.V.N.,(Çeviri
Editörleri: Yıldırım M., Okar İ., Dalçık H.),
İnsan Embriyolojisi, Nobel Tıp Kitabevleri,
Ankara, 2002.
 Langman’s Medical Embriology, Türkçe
çeviri, Çeviri editörü: Başaklar C., Nobel
Tıp Kitabevleri, Ankara, 2005.
 Şeftalioğlu A., İnsan Embriyolojisi,
Meteksan Basım Yayın, 1998.

Download

Özofagus Gelişimi