HAFTALIK RAPOR
25 Ağustos 2014
Kredi derecelendirme kuruluşları ne kadar güvenilir?
Sermaye piyasalarında yer alan piyasa aktörleri için var olan bilginin etkinliği, güvenilirliği ve istikrarlılığı
geleceğe ilişkin alacağı kararlar bakımından oldukça önem arz ediyor. Bu süreçte, yurt dışı piyasalardan
borçlanarak finansman kaynağı yaratmak isteyen ülke ve şirketlerin anapara ve faiz ödemelerini vaktinde yerine
getirip getiremeyeceği, finansal varlıkların gelecekteki durumlarına ilişkin zamanından önce sağlıklı sinyaller
vererek geriye ödeyememe riskini ölçme gibi konularda kredi derecelendirme kuruluşları önemli bir rol oynuyor.
Ancak son yıllarda yaşanan tecrübeler, kredi derecelendirme kuruluşlarının güvenilirliğinin sorgulanmasına
neden oldu. Bu haftaki çalışmamızda kredi derecelendirme kuruluşlarını ve piyasadaki rollerini ayrıntılı olarak
inceleyeceğiz.
Kredi Derecelendirme Kuruluşları ve Not Verme Kriterleri
Kredi derecelendirme kuruluşları (KDK), ülkelerin veya şirketlerin borçlarını geri ödeyebilme kapasitesini ölçen
ve bunu belli bir not sistemiyle ortaya koyan kuruluşlardır. Kredi derecelendirme kuruluşlarının not verilen tüm
kurumlar için geçerli olan bir not çizelgesi vardır ve bu çizelgeye göre verilen notlar, ülkeler arasında
karşılaştırma imkanı sağlar. Sayıları daha fazla olmasına karşın, piyasada daha çok ABD menşeli kuruluşlar olan
Moody’s, Standard and Poor’s (S&P) ve Fitch tarafından yapılan değerlendirmeler ve verilen notlar takip
ediliyor. Bu nedenle bu üç kuruluş aynı zamanda üç büyükler olarak da adlandırılıyor. Üç kuruluşun da
derecelendirmeyi birbirine benzer şekilde tanımladığını ve genel olarak benzer kriterlere göre notlandırma
yaptıklarını görüyoruz.
Moody's'e göre derecelendirme: "Menkul kıymet ihraç eden
firmaların ihraç ettikleri menkul kıymetlerin itfa süresince anapara
ve faiz ödemelerini zamanında yerine getirebilme kabiliyetleri
hakkında verilen bir yargı."
S&P'ye göre: " Derecelendirme, borçlunun belirli bir finansal
yükümlülükten ya da finansal programdan kaynaklanan
kredibilitesine ilişkin fikirdir."
Fitch'e göre: " Derecelendirme en genel tanımı ile bir kuruluşun
finansal yükümlülüklerini zamanında yerine getirip getiremeyeceği
hakkında verilen bağımsız bir görüştür."
Kredi derecelendirme kuruluşlarının herhangi bir ülke ya da kurumun kredi notu değerlendirmesi sürecinde
benzer yöntemlerle dikkate aldıkları kriterler niteliksel (politik risk) ve niceliksel (ekonomik risk) olarak iki ana
başlığa ayrılıyor.
1.
2.
Politik risk grubuna giren kriterler, ülkenin siyasi istikrarı, Merkez Bankası’nın bağımsızlık derecesi vb.
Ekonomik risk grubuna giren kriterler, ekonomik istikrar, büyüme potansiyeli, borç yükü, cari işlemler
dengesi, borçlarını çevirebilme kabiliyeti vb.
Kredi Derecelendirme Kuruluşlarının Notlarının Anlamı
Kredi derecelendirme kuruluşları ülkelere ve şirketlere yönelik yaptıkları değerlendirmelerinin sonucunu
yatırımcının anlayabileceği bir şekilde ifade edebilmek adına harf ve rakam içeren not sistemini kullanıyorlar
(Bkz. Ek 1). Ayrıca izleme kapsamına alınan ülke ya da şirketin notunda ileriki vadede not değişikliği olabileceğini
ve değişikliğin hangi yönde olabileceğini belirtmek üzere pozitif, durağan, negatif, gelişen gibi ifadeler de
kullanılıyor. Kuruluşlar, ülkeye ilişkin değerlendirmelerini açıkladıklarında not değişikliğine gitmeden sadece
görünümde de değişikliğe gidebiliyor. Notlar yabancı para ve yerel para cinsinden yükümlülükler için ayrı ayrı ve
uzun vadeli ile kısa vadeli olmak üzere veriliyor. Ülke notu dendiğinde genelde ülkenin uzun vadeli yabancı para
cinsinden notu dikkate alınıyor. Notlar, en yüksek dereceli yatırım yapılabilirden iflasa kadar 10 farklı kategori
içinde yer alıyor. Kuruluşlar tarafından verilen en yüksek kredi notu AAA (Fitch ve S&P) ya da Aaa (Moody’s) ve
D (S&P ve Fitch) veya C (Moody’s). AAA en yüksek yatırım yapılabilir seviyeyi gösterirken, D iflasa işaret ediyor.
BBB- (S&P ve Fitch) ve Baa3 (Moody’s) ve üzerindeki notlar yatırım yapılabilir seviyeyi gösteriyor.
Kredi Derecelendirme Kuruluşlarının Piyasalar Üzerindeki Etkisi
Günümüz dünyasında küreselleşmenin bir sonucu olarak ülke piyasaları arasındaki etkileşim ve duyarlılığın
artması, küresel bazda yatırım yapan sermayedarların işleyen bir piyasa ekonomisine ve istikrara oldukça önem
vermesine neden olurken bu durum aynı zamanda uluslararası derecelendirme kuruluşlarını da daha işlevsel
hale getirdi. Yatırımcıların portföylerini oluştururken ellerinde bulunduracakları varlıkların riskini
belirleyebilmeleri için yatırım yapacakları şirketlere ya da ülkelere ilişkin detaylı olarak incelenmiş finansal
verilere gereksinim duymaları, bu işlevselliğin artmasındaki temel sebep olarak görülüyor. Uluslararası kredi
derecelendirme kuruluşlarının verdikleri bilgilerin bilgi asimetrisini önleme fonksiyonunun yanı sıra
yatırımcıların yapamayacakları derinlikte ve maliyette analiz yapmaları geleceğe yönelik fikir vermelerini
sağlıyor. Uluslararası kredi kuruluşlarının yaptıkları değerlendirmelerin düzenli olarak yapılması, yatırımcılara
ellerindeki finansal enstrümanların değişen risk yapısı hakkında kontrol imkânı veriyor. Ülkeler ve piyasalar
açısından bakıldığında ise, bu kuruluşların risk tespitinde hızlı ve standart bilgi akışı sunmaları, piyasalara
yabancı yatırımcı girişlerini ve uzun vadeli yatırım eğilimini artırarak borçlanmayı kolaylaştırıyor. Piyasaların
derinleşmesi sağlanırken uluslararası piyasaların iletişimi de güçlendiriliyor.
Uluslararası piyasalarda tahvil ihraç eden her firma ve ülkenin kredi derecelendirme kuruluşları tarafından
notlandırılması gerekiyor. Verilen notlar yatırımcılara ülkeler arasında karşılaştırma yapma imkânı sağlarken,
ülkenin borçlanma maliyetlerinde de belirleyici oluyor. Yatırım yapılabilir not seviyesine sahip ülkeler daha uzun
vade ve daha düşük maliyetlerle borçlanabilirken, yatırım yapılamaz seviyenin altında nota sahip ülkeler ise
dışardan borç bulmakta zorlanıyor ve borçlanma maliyetleri yükseliyor.
Not Değişikliği Öncesi ve Sonrasında 10
Yıllık Tahvil Faizleri
180
160
140
120
100
80
60
40
Macaristan
Brezilya
Yunanistan
Not Değişikliği Öncesi ve Sonrasında
Yerel Para Birimleri
Portekiz
Türkiye
-12 -10 -8 -6 -4 -2 0 2 4 6 8
Kaynak: Bloomberg
"0" noktası not değişikliğinin yapıldığı tarihi gösterir
Brezilya
Yunanistan
Portekiz
122
117
112
107
102
97
92
87
82
77
10 12
-12 -10 -8
-6
-4
-2
Macaristan
Türkiye
0
2
4
6
8
10 12
Kaynak: Bloomberg
"0" noktası not değişikliğinin yapıldığı tarihi gösterir
Yunanistan: 27 Nisan 2010, not indirimi
Portekiz: 05 Temmuz 2011, not indirimi
Macaristan: 24 Kasım 2011, not indirimi
Brezilya: 30 Nisan 2008, not artırımı
Türkiye: 05 Kasım 2012, not artırımı
2
VakıfBank Ekonomik Araştırmalar Müdürlüğü | İstanbul
Not artırımı veya azaltımının ardından, finansal göstergelerin de etkilendiğini görüyoruz. Not değişikliği ülkeye
ilişkin risk algılamalarında değişikliğe yol açıyor ve bunun sonucu olarak ülke para birimi ve borsasında da
hareket yaşanıyor. Yukarıda yer alan grafiklerde kredi derecelendirme kuruluşlarının not değişikliklerinin ülkeler
üzerinde yarattıkları etkilere örnek olarak Yunanistan, Portekiz, Macaristan, Türkiye ve Brezilya’nın not
değişiklikleri incelendi. Yunanistan, Portekiz ve Macaristan’ın kredi derecelendirme kuruluşları tarafından
yatırım yapılabilir seviyesindeki notunun yatırım yapılamaz seviyeye düşürülmesinin ardından 10 yıllık tahvil
getirilerinin sonraki 12 ayda yükselişe geçtiği izleniyor. Öte yandan, Türkiye ve Brezilya’nın kredi notlarının
yatırım yapılabilir seviyeye çıkartılması sonucunda 10 yıllık tahvil faizlerinin izleyen 12 ayda inişe geçtiği
görülüyor. Yunanistan, Portekiz ve Macaristan örneğinde para birimlerinin USD karşındaki değerine bakıldığında
indirimlere hızlı bir düşüşle tepki verildiği görülüyor. Türkiye ve Brezilya para birimleri ise gelen not artırımının
pozitif etkisiyle USD karşında değerlendiği izleniyor.
Kredi Derecelendirme Kuruluşlarına Yönelik Eleştiriler
Küreselleşmeyle birlikte finansal piyasaların öneminin giderek artması uluslararası sermaye hareketlerinin
yöneliminde baz alınacak ve var olan asimetrik bilgiyi engelleyecek bir sisteme olan ihtiyacı ortaya çıkardı. Kredi
derecelendirme kuruluşları firmalara, ülkelere ve çıkarılan yatırım araçlarına ilişkin yaptıkları değerlendirmelerle
bu ihtiyacı karşıladılar ancak kredi derecelendirme kuruluşlarının sermaye piyasasında verilen kararlar üzerinde
giderek daha belirleyici bir rol oynamaları, KDK’ların güvenilirliğinin de sorgulanmasına neden oluyor. Özellikle
2007 yılında ABD’de başlayan küresel kriz ve ardından 2010 yılında Euro Bölgesi’nde başlayan borç krizi,
piyasada KDK’lara ilişkin soru işaretlerini artırdı. Erken uyarı mekanizması işlevinin aksaması ve ülkelere ilişkin
kredi not değişimlerinin piyasa göstergelerini geriden takip etmesi KDK’lara ilişkin sorgulamaların ana noktasını
oluşturuyor. KDK’ların eleştirildikleri aksaklıkların başında bu iki odak noktası gelirken, bunları takip eden diğer
eleştiriler ise; metodojilerinin açık olmaması, not indirimi sonrasında piyasaların daha fazla bozulması, finansal
düzenlemelerde kredi notlarına aşırı bağımlılığın olması, menkul kıymet ihraç edenlerin KDK’lara ücret ödemesi,
kredi notlarının kredi riskini göstermede yetersiz kalması ve KDK’ların ülke kredi notlarını tek seferde birden çok
kademe indirmesi yönünde. Ayrıca, söz konusu kuruluşların üzerinde yer alan ve onları denetleyebilme
yetkisine sahip olan yerel ya da uluslararası bir mekanizma olmaması da, bu kuruluşların eleştirilen bir diğer
yönü. Özellikle, 2008 yılında yaşanan ve küresel krizin tetikleyicisi olan ABD’li yatırım bankası Lehman
Brothers’ın batmasından kısa bir süre önce KDK’ların Teminatlı Borç Senetleri olan CDO’lara (Collateralized Debt
Obligation) yüksek kredi notu vermiş olmaları bu kuruluşlara olan güvenin sarsılmasında başlıca unsurlardan
oldu. Getirilerinin yüksek olması nedeni ile içerisinde yüksek riskli konut kredilerinin de bulunduğu ve üç büyük
KDK olan Fitch, S&P ve Moody’s’ten yüksek kredi notu alan CDO’lar bankalar, emeklilik fonları ve hedge fonlar
tarafından oldukça tercih edilmiş ve bu da ileride oluşacak olan riskin etki alanını genişletmişti.
2010 yılında Yunanistan’la başlayan ve Euro Bölgesi’ndeki diğer ülkelere de sıçrayan Euro Bölgesi borç krizinde
ise KDK’lar, özellikle Yunanistan olmak üzere sorunlu ülkelere yüksek not vermek ve bu ülkelerin not
indirimlerinin geç gerçekleştirilmesiyle eleştirildiler. Yunanistan’ın borçlarını ödeyemeyeceğini açıkladığı
dönemde ülke notunun yatırım yapılabilir seviyede olması, eleştirilerin odak noktasında yer aldı. İlk not indirimi
2009 yılında Fitch ve S&P’den geldi. A- olan ülke kredi notu BBB+ seviyesine düşürüldü. Bu not indiriminin
ardından ise üç büyüklerden bir diğeri Moody’s A1 seviyesini önce A2’ye kısa bir süre sonra da A3 seviyesine
düşürdü. Bu süreçte Yunanistan’ın IMF’ten kullandığı önlem paketinin yetersiz kalması sonucunda Moody’s
ülkenin kredi notunu “yatırım yapılamaz” olan Ba3 düzeyine dört kademe birden indirdi ve sebep olarak
Yunanistan ekonomisinin borç krizinden çıkabilme yeteneğindeki zorluk gösterildi. Ülkedeki krizin devam etmesi
ile Moody’s bu sefer ülke notunu üç kademe daha düşürerek “şiddetli riskli” anlamına gelen Caa1 seviyesine
çekti. Bu dönemde S&P şirketi de Yunanistan’ın B olan uzun vadeli kredi notunu tek seferde üç kademe birden
düşürerek CCC seviyesine çekti. KDK’ların piyasada yer alan aktörleri, yatırım kararı alma sürecinde doğru
yönlendirebilme gibi bir görevlerinin olması, Yunanistan örneğindeki gibi tek hamlede üç kademelik not
indirimlerinin erken uyarı mekanizmasıyla çeliştiğini gösterdi. Bununla birlikte hızlı ve sert bir şekilde not
VakıfBank Ekonomik Araştırmalar Müdürlüğü | İstanbul
3
indirimine gidilmesi söz konusu ülkede mevcut olan güven kaybını ve ülkenin kredibilitesini kaybetmesini daha
da derinleştirdi.
Kredi Derecelendirme Kuruluşları ve Türkiye
Türkiye, kredi derecelendirme kuruluşları tarafından ilk olarak
1992 yılında notlandırılmaya başlandı. 1992 yılında
Moody’s’ten Baa3 ve S&P’den alınan BBB notları ile Türkiye
yatırım yapılabilir nota sahipti. 1994 yılında ekonomideki
kırılganlıkların da etkisiyle her iki kuruluş da not indirimine
gitti. Bu tarihte Türkiye’ye ilk defa not veren Fitch ise ülke
notunu B ile yatırım yapılamaz olarak belirledi. 1994 yılının
ardından üç kuruluş da ülke notunda birçok defa değişikliğe
gitti. Genel olarak 2003 yılından bu yana yapılan
değişikliklerin artırım yönünde olduğu görülüyor. Bilindiği gibi
Türkiye ekonomisi küresel kriz sırasında olumlu bir
performans gösterdi ve kriz sonrası dönemde de bu olumlu
performansını korudu. Özellikle yurtiçinde sağlanan siyasi
istikrar, makroekonomik göstergeler ile kamu maliyesindeki
iyileşme sonucu Türkiye’nin notu 2012 yılında Fitch
tarafından BBB- ile yatırım yapılabilir seviyeye yükseltildi.
Fitch’in ardından 2013 yılında da Moody’s, Türkiye’nin
notunu yatırım yapılabilir seviyeye çıkarttı.
Türkiye Kredi Notu Geçmişi*
Moody's
Baa3
Ba1
Ba2
Ba3
Ba3
B1
B1
B1
B1
B1
Ba3
Ba3
Ba3
Baa3
2013
2012
2010
2009
2005
2004
2003
2001
2000
1997
1996
1995
1994
1992
S&P
BB+
BB
BB
BBBBBBB+
BB+
B
B
B+
B+
BBB
Fitch
BBBBBBBB+
BB+
BBB
B
B
BBB+
B+
BBB
Kaynak: Bloomberg
*Yıl içindeki değişiklikler dikkate alınmamış, sadece
yılsonu kredi notları tabloya yazılmıştır

Not artırımı
Not indirimi
Türkiye Dış Borç Stoku (milyar dolar)
Kredi ile Mevduat Yıllık Artış Hızı Farkı (%)
Şub.14
Ara.12
Tem.13
May.12
Eki.11
Ağu.10
Haz.09
Mar.11
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
Oca.10
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
50
Kas.08
100
Eyl.07
150
Nis.08
200
Türkiye'nin notunun yatırım
yapılabilir seviyeye çıkarılması
Şub.07
250
30
25
20
15
10
5
0
-5
-10
-15
-20
Ara.05
Finansal Olmayan Kuruluşlar
Finansal Kuruluşlar
Kamu
300
Tem.06

Kaynak: BDDK
Türkiye’nin notunun 2012 yılında yatırım yapılabilir seviyeye çıkarılmasıyla birlikte borçlanma maliyetleri azaldı
ve özellikle özel sektörün yurtdışından borçlanma imkânları arttı. Kamu sektörünün yurtdışından
borçlanmasında herhangi bir değişiklik yaşanmazken, finans kesiminin ve finans dışı kesimin yurtdışından
borçlandıkları miktarın 2013 yılında arttığını görüyoruz. Bankacılık sektöründe, mevduatın krediye dönüşüm
oranının %100’ün üzerinde seyretmesi ve kredilerin yıllık artış hızının mevduatların yıllık artış hızından yüksek
seyretmesi de sektörün kredi büyümesini mevduat dışı kaynaklarla fonlayabildiğini gösteriyor. Küresel kriz
döneminde gelişmiş ülkelerin parasal genişleme önlemleri alması piyasadaki likiditeyi artırmış ve artan likidite
Türkiye gibi daha iyi ekonomik göstergelere sahip gelişmekte olan ülkelere kaymıştı. Bu dönemde de kredi artış
VakıfBank Ekonomik Araştırmalar Müdürlüğü | İstanbul
4
hızının yükseldiğini ve mevduat artış hızı ile arasındaki farkın sert şekilde arttığını görüyoruz. Ancak bir süre
sonra aradaki fark tekrar azalmaya başladı. Türkiye’nin yatırım yapılabilir seviye kredi notu almasıyla birlikte,
bankaların yurtdışından sağladıkları kaynakların artması sonucu kredi ile mevduat yıllık artış hızı arasındaki fark
da tekrar yükselmeye başladı. Türkiye’nin kredi notunda bir indirim olması durumunda kamunun yurtdışı
borçlanmasında bir düşüş yaşanmayacak ancak finans kesiminin ve finans dışı kesimin borçlanma maliyeti
yükselebilecektir. Finans dışı kesimin yurtdışından doğrudan borçlanma imkânlarının azalmasıyla birlikte,
yurtiçinden borçlanmaları artabilir.
Sonuç olarak, küreselleşme ile birlikte finansal piyasaların öneminin giderek artması yatırımcıların sağlıklı karar
verebilmeleri açısından kredi derecelendirme kuruluşlarına olan gereksinimi artırdı ve söz konusu kuruluşların
değerlendirmeleri yatırım kararlarında referans alınan unsurların başında geliyor. Kredi derecelendirme
kuruluşlarının değerlendirmeleri mikro düzeyde yatırımcı kararlarını etkilerken, makro düzeyde ise ülkelerin
düşük maliyetli finansman bulmasında oldukça önem arz ediyor. Ancak söz konusu kredi derecelendirme
kuruluşlarının 2007 ve 2010 yıllarındaki geçmiş deneyimlerine bakıldığında, KDK’ların verdikleri notlardaki
değerlendirmelerinde ülkelerin ya da şirketlerin gidişatına ilişkin gerçek zamanlı değerlendirmelerinin geri
kalmış olması halihazırda önemli bir yere sahip olan KDK’ların güvenirliğinin sorgulanmasına neden oluyor.
5
VakıfBank Ekonomik Araştırmalar Müdürlüğü | İstanbul
Ek 1: Kredi derecelendirme kuruluşları notları ve anlamları
6
VakıfBank Ekonomik Araştırmalar Müdürlüğü | İstanbul
Haftalık Veri Takvimi (25-29 Ağustos 2014)
Tarih
25.07.2014
Ülke
Türkiye
ABD
Açıklanacak Veri
74.7 (açıklandı)
Reel Kesim Güven Endeksi (Ağustos)
109
106.8 (açıklandı)
PMI Hizmetler Endeksi (Ağustos, öncü)
60.8
57
Yeni Konut Satışları (Temmuz, a-a)
Dallas Fed İmalat Endeksi (Ağustos)
Almanya
İFO İş Dünyası Güveni (Ağustos)
ABD
Dayanıklı Mal Siparişleri (Temmuz)
Case Shiller Konut Fiyat Endeksi (Haziran, y-y)
Tüketici Güven Endeksi (Ağustos)
27.08.2014
28.08.2014
0.12
0.20
-%8.1
%4.9
--
--
108
107
%0.7
%7
%9.34
%8.20
90.9
88.8
Richmond Fed İmalat Endeksi (Ağustos)
7
6
Türkiye
TCMB Para Politikası Toplantısı (Ağustos)
--
--
ABD
Haftalık Mortgage Başvuruları
%1.4
--
Almanya
Tüketici Güven Endeksi (Eylül)
Fransa
İş Dünyası Güveni (Ağustos)
İtalya
Tüketici Güven Endeksi (Ağustos)
Türkiye
Tüketici Güven Endeksi (Ağustos)
ABD
GSYH (2.çeyrek, ç-ç, revize)
Haftalık İşsizlik Maaşı Başvuruları
Bekleyen Konut Satışları (Temmuz, y-y)
Euro Bölgesi
Almanya
İtalya
93
93
104.6
104
--
%3.9
%4.0
300 bin
298 bin
--
-%4.5
Çekirdek Kişisel Tüketim Harcamaları Endeksi (2.çeyrek, ç-ç)
%2.0
%2.0
Tüketici Güveni (Ağustos)
-10.0
-10.0
İş Dünyası Güven Endeksi (Ağustos)
0.10
0.17
İşsizlik Oranı (Ağustos)
%6.7
%6.7
TÜFE (Ağustos, y-y)
%0.8
%0.8
--
-%0.5
99.2
99.7
Perakende Satışlar (Haziran, y-y)
İş Dünyası Güven Endeksi (Ağustos)
29.08.2014
Beklenti
74.9
Chicago Fed Ulusal Aktivite Endeksi (Temmuz)
26.08.2014
Önceki
Kapasite Kullanım Oranı (Ağustos)
Türkiye
Dış Ticaret Dengesi (Temmuz)
7.9 milyar $
8.2 milyar $
ABD
Kişisel Harcamalar (Temmuz)
%0.2
%0.4
Michigan Tüketici Güven Endeksi (Ağustos)
80.2
79.2
Chicago PMI Endeksi (Ağustos)
56.2
52.6
Euro Bölgesi
İşsizlik Oranı (Temmuz)
%11.5
%11.5
Almanya
Perakende Satışlar (Temmuz, y-y)
%1.5
%0.4
Fransa
ÜFE (Temmuz, y-y)
%0.4
%0.4
İtalya
İşsizlik Oranı (Temmuz)
%12.3
%12.3
TÜFE (Ağustos, y-y)
-%0.2
%0.0
Perakende Satışlar (Temmuz, a-a)
%0.3
%0.4
TÜFE (Temmuz, y-y)
%3.4
%0.6
Sanayi Üretimi (Temmuz, y-y)
-%0.1
%3.1
Japonya
7
VakıfBank Ekonomik Araştırmalar Müdürlüğü | İstanbul
TÜRKİYE
Türkiye Büyüme Oranı
Sektörel Büyüme Hızları (y-y, %)
Reel GSYH (y-y, %)
Sektörel Büyüme Hızları (y-y, %)
20
15
10
15
4.3
5
10
0
-5
5
-10
0
-15
-5
1999Ç3
2000Ç1
2000Ç3
2001Ç1
2001Ç3
2002Ç1
2002Ç3
2003Ç1
2003Ç3
2004Ç1
2004Ç3
2005Ç1
2005Ç3
2006Ç1
2006Ç3
2007Ç1
2007Ç3
2008Ç1
2008Ç3
2009Ç1
2009Ç3
2010Ç1
2010Ç3
2011Ç1
2011Ç3
2012Ç1
2012Ç3
2013Ç1
2013Ç3
2014Ç1
-20
Tarım
Kaynak:TÜİK
Kaynak:TÜİK
Sanayi
İnşaat
Ticaret
Ulaştırma
Sanayi Üretim Endeksi
Harcama Bileşenlerinin Büyüme Hızları (y-y, %)
40
20
Takvim Etkisinden Arındırılmış Sanayi Üretim Endeksi (yy, %)
Mevsim ve Takvim Etkisinden Arındırılmış Sanayi Üretim
Endeksi (a-a, %) (Sağ Eksen)
7
30
15
5
20
10
10
5
0
0
-3
-10
-5
-5
Harcama Bileşenleri Büyüme Hızları (%)
50
3
1
Tüketim
Devlet
Yatırım
İhracat
İthalat
Haz.14
Şub.14
Eki.13
Haz.13
Şub.13
Eki.12
Haz.12
Şub.12
Eki.11
Haz.11
-1
Kaynak: TÜİK
Kaynak: TÜİK
Sanayi Ciro Endeksi
Toplam Otomobil Üretimi
Toplam Otomobil Üretimi (Adet)
(12 aylık Har. Ort.)
80000
70000
60000
50000
40000
30000
20000
10000
0
Aylık Sanayi Ciro Endeksi (2010=100)
190
170
150
175.6
130
110
Kaynak: OSD, VakıfBank
70
Mar.09
Haz.09
Eyl.09
Ara.09
Mar.10
Haz.10
Eyl.10
Ara.10
Mar.11
Haz.11
Eyl.11
Ara.11
Mar.12
Haz.12
Eyl.12
Ara.12
Mar.13
Haz.13
Eyl.13
Ara.13
Mar.14
Haz.14
Haz.01
Ara.01
Haz.02
Ara.02
Haz.03
Ara.03
Haz.04
Ara.04
Haz.05
Ara.05
Haz.06
Ara.06
Haz.07
Ara.07
Haz.08
Ara.08
Haz.09
Ara.09
Haz.10
Ara.10
Haz.11
Ara.11
Haz.12
Ara.12
Haz.13
Ara.13
Haz.14
90
Kaynak:TÜİK
8
Beyaz Eşya Üretimi
Kapasite Kullanım Oranı
Kapasite Kullanım Oranı (%)
Beyaz Eşya Üretimi (Adet)
2300000
2100000
1900000
1700000
1500000
1300000
1100000
900000
700000
85
80
75
70
65
60
55
Kaynak:Hazine Müsteşarlığı
Kaynak: TCMB
PMI Endeksi
60
PMI Imalat Endeksi
55
50
45
40
35
30
Kaynak:Reuters
9
ENFLASYON GÖSTERGELERİ
TÜFE ve Çekirdek Enflasyon
ÜFE
TÜFE (y-y, %)
ÜFE (y-y, %)
Çekirdek-I Endeksi (y-y, %)
25
14
12
10
8
6
4
2
0
20
9.32
15
9.46
10
05
9.75
00
Kaynak: TCMB
Tem.04
Oca.05
Tem.05
Oca.06
Tem.06
Oca.07
Tem.07
Oca.08
Tem.08
Oca.09
Tem.09
Oca.10
Tem.10
Oca.11
Tem.11
Oca.12
Tem.12
Oca.13
Tem.13
Oca.14
Tem.14
Tem.04
Oca.05
Tem.05
Oca.06
Tem.06
Oca.07
Tem.07
Oca.08
Tem.08
Oca.09
Tem.09
Oca.10
Tem.10
Oca.11
Tem.11
Oca.12
Tem.12
Oca.13
Tem.13
Oca.14
Tem.14
-05
Kaynak: TCMB
Dünya Gıda ve Emtia Fiyat Endeksi
Gıda ve Enerji Enflasyonu (y-y, %)
UBS Emtia Fiyat Endeksi (sağ eksen)
BM Dünya Gıda Fiyat Endeksi
Kaynak: Bloomberg
Enerji
Tüfe
Nis.09
Tem.09
Eki.09
Oca.10
Nis.10
Tem.10
Eki.10
Oca.11
Nis.11
Tem.11
Eki.11
Oca.12
Nis.12
Tem.12
Eki.12
Oca.13
Nis.13
Tem.13
Eki.13
Oca.14
Nis.14
Tem.14
07.2014
01.2014
07.2013
01.2013
07.2012
01.2012
07.2011
01.2011
07.2010
01.2010
07.2009
01.2009
07.2008
01.2008
2300
2100
1900
1700
1500
1300
1100
900
700
500
07.2007
260
240
220
200
180
160
140
120
100
Gıda
20
18
16
14
12
10
8
6
4
2
0
Kaynak: TCMB
Enflasyon Beklentileri
Reel Efektif Döviz Kuru
12 Ay Sonrasının Yıllık TÜFE Beklentisi (%)
TÜFE Bazlı (2003=100)
24 Ay Sonrasının Yıllık TÜFE Beklentisi (%)
135
8
7.35
125
7
120
115
109.75
110
105
Kaynak: TCMB
Kaynak: TCMB
10
Tem.14
Oca.14
Tem.13
Oca.13
Tem.12
Oca.12
Tem.11
Oca.11
Tem.10
Oca.10
100
Tem.08
5.5
6.80
Tem.09
6.5
6
130
Oca.09
7.5
İŞGÜCÜ GÖSTERGELERİ
İşsizlik Oranı
İşgücüne Katılım Oranı
Mevsimsellikten Arındırılmış İşsizlik Oranı (%)
İşgücüne Katılma Oranı (%)
İşsizlik Oranı (%)
17
16
15
14
13
12
11
10
09
08
07
İstihdam Oranı (%)
Kaynak: TÜİK
Kaynak: TÜİK
Kurulan-Kapanan Şirket Sayısı
Kurulan-Kapanan Şirket Sayısı (Adet)
4,700
4,200
3,700
3,200
2,700
2,200
1,700
1,200
700
Kaynak: TOBB
11
May.14
Kas.13
May.13
Kas.12
May.12
Kas.11
May.11
Kas.10
May.10
Kas.09
May.09
Kas.08
May.08
53
51
49
47
45
43
41
39
37
35
DIŞ TİCARET GÖSTERGELERİ
İthalat-İhracat
Dış Ticaret Dengesi
İhracat (milyon dolar)
Dış Ticaret Dengesi (milyon dolar)
İthalat (milyon dolar)
25000
0
20000
-2000
15000
-4000
-6000
10000
-8000
5000
-10000
Kaynak: TCMB
-12000
Haz.04
Ara.04
Haz.05
Ara.05
Haz.06
Ara.06
Haz.07
Ara.07
Haz.08
Ara.08
Haz.09
Ara.09
Haz.10
Ara.10
Haz.11
Ara.11
Haz.12
Ara.12
Haz.13
Ara.13
Haz.14
Haz.04
Ara.04
Haz.05
Ara.05
Haz.06
Ara.06
Haz.07
Ara.07
Haz.08
Ara.08
Haz.09
Ara.09
Haz.10
Ara.10
Haz.11
Ara.11
Haz.12
Ara.12
Haz.13
Ara.13
Haz.14
0
Kaynak: TCMB
Cari İşlemler Dengesi
Sermaye ve Finans Hesabı
6000
-4000
-14000
-24000
-34000
-44000
-54000
-64000
-74000
-84000
3000
1000
-1000
-3000
-5000
-7000
-9000
-11000
60000
50000
40000
30000
20000
10000
0
-10000
-20000
Doğrudan Yatırımlar (12 aylık-milyon dolar)
Portföy Yatırımları (12 aylık-milyon dolar)
Diğer Yatırımlar(12 aylık-milyon dolar)
Cari İşlemler Dengesi (12 Aylık-milyon dolar)
Cari İşlemler Dengesi (milyon dolar-sağ eksen)
Kaynak: TCMB
Kaynak: TCMB
TÜKETİM GÖSTERGELERİ
Tüketici Güveni ve Reel Kesim Güveni
Tüketici Güven Endeksi
105
95
85
75
65
55
Kaynak: TCMB
Reel Kesim Güven Endeksi (sağ eksen)
130
120
110
100
90
80
70
60
50
40
12
KAMU MALİYESİ GÖSTERGELERİ
Bütçe Dengesi
Faiz Dışı Denge
Bütçe Dengesi (12 aylık toplam-milyar TL)
Faiz Dışı Denge (12 aylık-milyar TL)
10000
Ara.13
Haz.14
-3
Haz.13
-60000
Ara.12
7
Ara.11
-50000
Haz.12
17
Haz.11
-40000
Ara.10
27
Ara.09
-30000
Haz.10
37
Ara.08
-20000
Haz.09
47
Kaynak: TCMB
Kaynak:TCMB
Türkiye’nin Net Dış Borç Stoku
İç ve Dış Borç Stoku
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
13
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2001
200
2007
250
28.1
2006
300
45
40
35
30
25
20
15
10
5
0
2005
350
220
200
180
160
140
120
100
80
60
2004
400
Türkiye'nin Net Dış Borç Stoku/GSYH (%)
2003
450
İç Borç Stoku (milyar TL)
Dış Borç Stoku (milyar TL-sağ eksen)
2002
Ara.07
-10000
Haz.08
57
Haz.07
0
LİKİDİTE GÖSTERGELERİ
TCMB Faiz Oranı
Reel ve Nominal Faiz
Borç Alma Faiz Oranı (%)
Reel Faiz
Borç Verme Faiz Oranı (%)
Nominal Faiz
25
25
20
20
15
15
10
10
5
5
0
-5
Tem.04
Oca.05
Tem.05
Oca.06
Tem.06
Oca.07
Tem.07
Oca.08
Tem.08
Oca.09
Tem.09
Oca.10
Tem.10
Oca.11
Tem.11
Oca.12
Tem.12
Oca.13
Tem.13
Oca.14
Tem.14
Oca.14
Tem.14
Oca.13
Tem.13
Oca.12
Tem.12
Oca.11
Tem.11
Oca.10
Tem.10
Oca.09
Tem.09
Oca.08
Tem.08
Oca.07
Tem.07
Tem.06
0
Kaynak:TCMB, VakıfBank
Kaynak:TCMB
Dünya Piyasalarında Son Açıklanan Ekonomik Göstergeler
Reel Büyüme
(y-y,%)
Enflasyon (y-y,%)
Cari Denge/GSYH*
(%)
Merkez
Bankası Faiz
Oranı (%)
Tüketici
Güven
Endeksi
ABD
2.4
2
-2.26
0.25
90.9
Euro Bölgesi
0.7
0.4
2.88
0.15
-10.00
Almanya
1.2
0.80
7.52
0.15
104
Fransa
0.10
0.60
-1.61
0.15
-22.80
İtalya
-0.80
0.00
-1.99
0.15
104.60
Macaristan
3.90
0.10
1.05**
2.10
-21.90
-0.70
-2.02**
0.15
-24.00
Portekiz
0.80
İspanya
1.20
-0.30
0.70
0.15
-7.70
Yunanistan
-5.50
-0.80
0.68
0.15
-51.00
İngiltere
3.20
1.60
-3.34
0.50
-2.00
Japonya
-0.10
3.60
0.70
0.10
41.50
Çin
7.50
2.30
2.35**
6.00
104.70
Rusya
0.80
7.50
1.56
8.25
--
Hindistan
4.60
6.49
-1.99
8.00
--
Brezilya
1.91
6.50
-3.63
11.00
109.50
6.30
-5.24**
5.75
4.00
8.25
73.90
G.Afrika
1.60
-7.9
4.30
9.32
Kaynak: Bloomberg. *: Cari denge verileri IMF’den alınmaktadır ve 2013 verileridir.
**: 2012 verisi.
Türkiye
14
Türkiye Makro Ekonomik Görünüm
2012
2013
En Son Yayımlanan
2014
Yılsonu
Beklentimiz
Reel Ekonomi
GSYH (Cari Fiyatlarla. Milyon TL)
1 415 786
1 561 510
407 309
(2014 1Ç)
--
GSYH Büyüme Oranı (Sabit Fiyatlarla. y-y%)
2.2
4.0
4.3
(2014 1Ç)
3.5
Sanayi Üretim Endeksi (y-y. %)(takvim etk.arnd)
2.5
3.4
1.4
(Haziran 2014)
--
Kapasite Kullanım Oranı (%)
74.2
74.6
74.7
(Ağustos 2014)
--
İşsizlik Oranı (%)
9.2
10.0
8.8
(Mayıs 2014)
9.3
Fiyat Gelişmeleri
TÜFE (y-y. %)
6.16
7.40
9.32
(Temmuz 2014)
8.7
ÜFE (y-y. %)
2.45
6.97
9.46
(Temmuz 2014)
--
244,102
(15.08.2014)
---
Parasal Göstergeler (Milyon TL)
M1
167,404
225,331
M2
731,770
910,052
972,418
(15.08.2014)
M3
774,651
950,979
1,016,938
(15.08.2014)
--
Emisyon
54,565
67,756
77,308
(15.08.2014)
--
TCMB Brüt Döviz Rezervleri (Milyon $)
100,320
112,002
114,030
(15.08.2014)
--
Faiz Oranları
TCMB O/N (Borç Alma)
3.50
3.50
7.50
(22.08.2014)
--
TRLIBOR O/N
5.78
8.05
8.89
(22.08.2014)
--
Ödemeler Dengesi (Milyon $)
Cari İşlemler Açığı
48,497
65,004
4,093
(Haziran 2014)
51,000
İthalat
236,545
252,140
20,776
(Haziran 2014)
İhracat
152,462
152,803
12,923
(Haziran 2014)
---
Dış Ticaret Açığı
84,083
99,337
7,853
(Haziran 2014)
86,000
Borç Stoku Göstergeleri (Milyar TL)
Merkezi Yön. İç Borç Stoku
386.5
403.0
408.2
(Temmuz 2014)
--
Merkezi Yön. Dış Borç Stoku
145.7
182.8
181.9
(Temmuz 2014)
--
Kamu Net Borç Stoku
240.6
197.6
191.8
(2014. 1Ç)
--
Kamu Ekonomisi (Milyon TL)
2012 Haziran
2013 Haziran
Bütçe Gelirleri
24,804
31,404
34,557
(Haziran 2014)
--
Bütçe Giderleri
31,074
32,603
35,170
(Haziran 2014)
--
Bütçe Dengesi
-6,270
1,199
-613
(Haziran 2014)
--
Faiz Dışı Denge
-4,389
335
959
(Haziran 2014)
--
15
Vakıfbank Ek
V
konomik Araştırmalar ek
konomik.arastirm
[email protected]
k.com.tr
Cem Eroğğlu Müdür [email protected]
akifbank.com.tr
Nazan Kılıç Müdür Yard
dımcısı [email protected]
Buket Alkkan Uzman [email protected]
akifbank.com.tr
0212‐398 19 03 Fatma Özzlem Kanbur Uzman fatmaozlem.kan
[email protected] 0212‐398 18 91 Sinem Ullusoy Uzman Yard
dımcısı [email protected] 0212‐398 19 05 Elif Engin
n Uzman Yard
dımcısı [email protected] 0212‐398 18 92 0212‐398 18 98 0212‐398 19 02 Bu rapor Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O. ttarafından güvennilir olduğuna inanılan kaynaklardan sağlanan bilggiler kullanılarak h
hazırlanmıştır. Vakıflar Bankası TT.A.O. bu bilgi ve verilerin doğruluuğu hakkında herrhangi bir garanti vermemekte vee bu rapor ve için
ndeki bilgilerin Türkiye V
kullanılm
ması nedeniyle do
oğrudan veya dolaylı olarak oluşaacak zararlardan dolayı sorumluluk kabul etmem ektedir. Bu rapo
or sadece bilgi vermek aamacıyla hazırlanmış olup, hiçbir kkonuda yatırım önnerisi olarak yoru
umlanmamalıdır. Türkiye Vakıflar r Bankası T.A.O. b
bu raporda yer alan bilgilerde daha önced
den bilgilendirme
e yapmaksızın kıs men veya tamam
men değişiklik yap
pma hakkına sahi ptir. Vakkıfbank Ekonom
mik Araştırmalarr
Download

25 Ağustos 2014 Haftalık Ekonomi Raporu