BİYORİSK YÖNETİMİ
Uzm.Dr.Z.Pınar TAŞKAN
İzmir Halk Sağlığı Laboratuvarı
RİSK YÖNETİMİNDE İNSAN
Riski Algılama
SENARYO-I
●2 yaşında bir çocuk, üzerinde su kaynayan bir
ocağın bulunduğu mutfakta yalnız bırakılmıştır.
●Neler olabilir?
●En önemli risk nedir?
●Bu risk için tehlike nedir?
●Sonuç?
SENARYO-II
●2 yaşında bir çocuk, yakın zamanda oyuncağını
kırdığı ağabeyi ile birlikte evde yalnız bırakılmıştır.
●Neler olabilir?
● En önemli risk nedir?
●Bu risk için tehlike/ tehdit nedir?
●Sonuç?
TEHLİKE: Zarar verebilecek herşey
TEHDİT : İnsanlara,hayvanlara veya bir
kuruma kasıtlı olarak zarar verebilecek kişi
RİSK : Tehlike ve/veya tehditin zarar
vermeyle sonuçlanma olasılığı
OLASILIK:Bir olayın meydana gelme
olabilirliği
SONUÇ: Olayın ciddiyeti,şiddeti
O halde riski değerlendirirken bir tehlike/tehdidin
zarara neden olma olasılığı ile bunun gerçekleşmesi
halinde yol açacaği sonucun şiddeti birlikte ele
alınmalıdır.
R= f (O,Ş)
RİSK
Zaman
--------------------------------X---------------------------------->
Olay
Olasılık
Olayın meydana gelip
gelmemesini etkileyen
faktörler
Sonuçlar
Olayın şiddetini etkileyen
faktörler
RISK ANALIZI GRAFIĞI
TEHLİKE
Çalışanlara, diğer kişilere,
ortama ve çevreye zarar
verebilecek her şey…
Laboratuvardaki
tehlikeler nelerdir?
LABORATUVARDAKİ TEHLİKELER
BİYOLOJİK
KİMYASAL
RADYOLOJİK
FİZİKSEL
TEHLİKEYE MARUZ KALMA YOLLARI
Yutma
Soluma
Direkt Temas
Deriden Geçiş
LABORATUVAR GÜVENLİĞİNDEN KİM
SORUMLUDUR?
Laboratuvara giren herkes, yöneticilerden temizlik
görevlilerine kadar tüm bireyler sorumluluk taşır.
Risk altında olan kendi sağlık ve güvenlikleridir.
Laboratuvar güvenliği faaliyetlerinin temeli risk
analizine dayanır.
LABORATUVARDA
RİSK
ANALİZİ
Tehlike kaynakları var mı? Nelerdir?
Kim(ler) zarar görebilir?
Sonuç ne olur?
Risk kabul edilebilir mi?
Önlemlerin
belirlenmesi
SORU ?
Laboratuvarda su örneklerinde Legionella çalışması
planlanıyor.
Risk Analizi için hangi parametreler göz önüne
alınmalıdır?
LABORATUVARDA RISK ANALIZI
Patojenite
Bulaşma yolu
Etkenin dayanıklılığı
Enfektif doz
Duyarlılık-konağa bağlı faktörler
Konsantrasyon ve çalışma miktarı-hacim
Orijin; Klinik örnek veya antijen hazırlama
LABORATUVAR BİYOGÜVENLİĞİ:
Laboratuvardaki patojenlere ve toksinlere
istemdışı maruz kalınmasını ya da bunların
istemdışı salınımını önlemeye yönelik olarak alınan
her türlü tedbir ve yapılan uygulamaları kapsar.
LABORATUVAR BİYOEMNİYETİ:
Laboratuvardaki her türlü ‘kıymetli biyolojik materyal’e
yetkisiz erişim,bunların kaybolması,çalınması,kötüye
kullanımı ya da istemli olarak salıverilmesini önlemeye
yönelik kontrolların yapılması ve sorumlulukların
yerine getirilmesini kapsar.
Biyolojik materyal sözkonusu olduğunda laboratuvar
biyogüvenliği ve biyoemniyeti ile ilgili her türlü risk
BİYORİSK olarak değerlendirilir.
Laboratuvar ve kurumlarda,biyolojik materyalin
işlenmesi ya da saklanması ve bertarafı ile ilişkili her
türlü güvenlik ve emniyet risklerini kontrol eden süreç
veya sisteme BİYORİSK YÖNETİMİ denir.
(CWA 15793:2008)
CEN WORKSHOP AGREEMENT (2011-2014)
CEN Comité Européen De Normalisation
LABORATUVAR BİYORİSK YÖNETİMİ
STANDARDI
CWA 15793:2008
YÖNETİM SİSTEMİDİR
ISO 9001/14001 ve OHSAS 1800 ULUSLARARASI
STANDARTLARLA UYUMLUDUR.
PERFORMANS BAZLIDIR.
‘’PUKÖ’’ TEMELİNE DAYANIR.
BİYORİSK
YÖNETİMİ
RİSKLERİN
DEĞERLENDİRİLMESİ
RİSK AZALTICI ÖNLEMLERİN
ALINMASI
PERFORMANS
BİYORİSK YÖNETİMİ
RİSKLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ
.
Riskin tanımlanması,ortaya konması
Tehlikenin / Tehditin tanımlanması
Olabilirlik / olasılık değerlendirmesi
Sonucun,şiddetin değerlendirilmesi
Baştan, yerinde bir risk analizi yapılması tüm risk
değerlendirme sürecinin etkinliğini ve verimliliğini
arttırır.
Riski hafifletmek veya ortadan kaldırmak için
alınacak önlemler konusunda karar verme
aşamasında kolaylık sağlar.
Kalite kontrol faaliyatlerinin dokümantasyonuna
olanak sağlar,performansın izlenmesini etkin kılar.
SENARYO
Bir araştırmacı,virus çalışmaları için yeni bir hayvan
modeli geliştirmek istemektedir.Farelere,1 ml iğne
kullanarak virus inokülasyonu yapacak,bu esnada
teknisyenlerinden biri hayvanları tutarak kendisine
yardım edecektir.Bu işlem sırasında,biogüvenlik
kabini kullanılacak,nitril eldivenler,gözlük ve önlük
giyilecektir.Araştırmacı,kendi özel sorunları
nedeniyle biraz streslidir.Araştırma ile ilgili tüm
detaylar kendi kayıtlarında bulunmaktadır.
Ajanla ilgili olarak;
İnfeksiyöz dozu ??
Stabilitesi:Dezenfektanların çoğuna duyarlıdır.
İnaktivasyon:30 dak 56°C de saptanabilir düzeyin
altına inmektedir.
Konak dışında yaşam:Vücut dışı ortamda saatler
içinde konsantrasyonunun %90-99 azaldığı
saptanmıştır.
Kuluçka Dönemi:Epidemiyolojik verilere göre
maruziyetten semptomları ortaya çıkmasına kadar
geçen süre 6aydan 7 yıla kadar değişmektedir.
Ölüm oranı:Tedavi olmayanlarda %100,tedavi
alanlarda vücuttan atılmaz,kronik hastalık gibi virusla
yaşam
Morbidite:Başlangıçta grip benzeri
tablo,hastalanmadan önce uzun süre asemptomatik
kalma,
Hastalığın Şiddeti:Yüksek
İnfeksiyonun süresi:Ömürboyu
İnfeksiyon sonrası uzun süreli etkiler:Özellikle immün
sistemi bozuk olanlarda,küçük çocuklarda,genç
erişkinlerde ve çok yaşlı olanlarda daha fazla
Allerjenik etkisi:Yok
Karsinojenik/Mutajenik etkisi:Potansiyel olarak var
Abortus etkisi:Yok
Toksin üretimi:Yok
İmmün süpresif etkisi:Var
Mutasyona uğrama kabiliyeti:Var
İnfeksiyonu Önlemede;
Aşı:Yok
Profilaksi:Var
Tedavi:Var
Tanı testleri:Var
Bulaş yolu:
Perkutan
Doğrudan temas(hasarlı deri ve mukozalardan)
Seksüel Temas
Vertikal Yol
Bulaşıcılık:
İnsandan insana
Hayvandan insana(Kanıt yok ancak bazı teoriler
mevcut
Coğrafi Dağılım: Tüm dünyada
Kötü Amaçlı Kullanım: Düşük düzeyde
Kültür: Yapılabilir,rutinde yok
RİSKLERİN AZALTILMASI / ORTADAN
KALDIRILMASI İÇİN ÖNLEM ALINMASI
Mühendislik Kontrol Önlemleri
Tehlikeye maruziyeti azaltacak veya ortadan
kaldıracak, çalışma ortamı,laboratuvar
dizaynı,kullanılan her türlü ekipman vs. ile ilgili olarak
yapılan fiziksel değişiklikler
İdari Kontrol Önlemleri
Riski kontrol etmek için uygulanan her türlü politika,
standartlar,prensipler
Uygulama ve Prosedürler
Pratikte, riskleri azaltmada etkinliği gösterilmiş proses
ve faaliyetler
Kişisel Koruyucu Ekipman
Laboratuvarda, tehlikelerden korunmak için personel
tarafından giyilen,kullanılan donanım
TEHLIKE KONTROLU
Mühendislik
İkincil Bariyerler
Kişisel koruyucu donanım
Birincil
Bariyerler
Birincil BariyerBariyer-Korunma
Çalışanların maruziyet
riskini azaltmak
amacıyla kullandıkları donanımlar;
Kişisel Koruyucu ekipmanlar (KKE)
Koruyucu kıyafet
Eldiven,
Maske
Yüz/Göz koruyucu vb.
İkincil BariyerBariyer-Korunma
Mühendislik önlemleri
 Dış fiziksel ortam
 Havalandırma, hava kanalları,
ayrım, filtre, direkt hava akımı
 Atık su arındırması,
hiperklorizasyon,, ısı ile
hiperklorizasyon
dezenfeksiyon…
 Atık yönetimi, arındırma,
otoklavlama vb.
Mühendislik
önlemleri
KONTROLLER
HİYERARŞİSİ
ELİMİNASYON veya YERİNE KOYMA
MÜHENDİSLİK KONTROL ÖNLEMLERİ
İDARİ KONTROL ÖNLEMLERİ
UYGULAMA ve PROSEDÜRLER
KİŞİSEL KORUYUCU EKİPMAN
AVANTAJLAR / DEZAVANTAJLAR
KONTROL
ÖNLEMLERİ
AVANTAJLAR
DEZAVANTAJLAR
MÜHENDİSLİK ETKİLİ,TEHLİKEYİ
ORTADAN KALDIRIR
MALİYET
ZORLUK
İDARİ
OTORİTE
YAKLAŞIMI
DOLAYLI YAKLAŞIM
ÖNCELİKLİ İNSAN
FAKTÖRÜNE
YÖNELİM
UYGULAMA
PROSEDÜR
SÇP TEMELLİ,
STANDARDİZE
EĞİTİM ve GÖZETİM
ZORUNLULUĞU
KKE
KULLANIMI KOLAY
DAHA DÜŞÜK
MALİYET
TEHLİKEYİ
ORTADAN TAM
KALDIRMAZ,RAHAT
DEĞİL,HAREKETİN
KISITLANMASI
RİSKİ AZALTICI ÖNLEMLERİN UYGULANMASI
Öncelikle eliminasyon veya yerine koyma ele
alınmalıdır.
Riski azaltıcı önlemler etkinliklerine ve uygulayıcının
süreci yönetebilme yeteneğine bağlı olarak kombine
şekilde kullanılmalıdır.
‘’Kabul edilebilir risk’’
PERFORMANS
Performans,biyorisk yönetimininin gelişimine katkı
sağlar;sistemin işlediğini ve sürdürülebilir olduğunu
ve riskin kabul edilebilir olduğunu gösterir.
KONTROL
Prosesler,posedürler,oluşumlar,sorumluluklar
GÜVENCE
Sistemin gözetim ve denetimlerle kontrolünün
sistematik aşamaları,süreci
İYİLEŞME
İç ve dış geri bildirimlere dayalı olarak biyorisk
yönetimi hedeflerinin belirlenmesi ve bu hedeflere
ulaşılması
BİYORİSKLERİN
TANIMLANMASI
BİYOGÜVENLİK RİSK
DEĞERLENDİRMESİ
BİYOGÜVENLİK RİSK
AZALTMA ÖNLEMLERİ
BİYOEMNİYET RİSK
DEĞERLENDİRMESİ
BİYOEMNİYET RİSK
AZALTMA ÖNLEMLERİ
PERFORMANS ÖLÇÜMLERİ
SİSTEMATİK YAKLAŞIM
• PLANLA
• ÖNLEM
AL
• UYGULA
P
U
Ö
K
• KONTRO
L ET
TEŞEKKÜRLER
Download

BİYORİSK YÖNETİMİ - İzmir Halk Sağlığı Laboratuvarı