Electronic Journal of Vocational Colleges-May/Mayıs 2014
YEREL HALKIN TURİZM ETKİLERİNİ ALGILAMA DÜZEYİ TURİZM DESTEĞİNİ NASIL
ETKİLER: DALYAN DESTİNASYONU ÖRNEĞİ
Gülay ÖZALTIN TÜRKER1, Ali TÜRKER2
ÖZET
Toplam turizm etkisi ekonomik, sosyal, çevresel ve kültürel olmak üzere dört farklı faktörden
oluşmaktadır. Bu etkilerin olumlu ya da olumsuz olmasından en çok etkilenen kesim ise turizm
bölgesinde yaşayan yerel halktır. Yerel halkın turizmin etkilerini algılama yönü (olumsuz/olumlu) ve
düzeyi turizme olan desteğini de etkilemektedir. Bu çalışmanın temel amacı yerel halkın turizmin hangi
etkilerini ne düzeyde algıladığını tespit etmek ve toplam turizm etkisini oluşturan faktörler arasında
hangilerinin daha çok ön plana çıktığını belirlemektir. Ayrıca turizm desteği üzerinde toplam turizm
etkilerini oluşturan faktörlerin ne derecede etkisi bulunduğunun tespiti de çalışmanın bir diğer amacını
oluşturmaktadır. Çalışmada birincil veriler Muğla İli, Dalyan ilçesinde yaşayan yerel halka uygulanan
anketler aracılığıyla sağlanmıştır. Yapılan analizler sonucunda turizmin sosyal ve kültürel etkilerinin ön
plana çıktığı tespit edilmiştir. Bu faktörler turizm desteğini etkileyen en önemli faktörler olmuşlardır.
Bununla birlikte turizmden ekonomik kazanç sağlayan turizm esnafı ve turizm çalışanlarının, bölgede
yaşayan diğer meslek gruplarına göre, turizmin etkilerini daha olumlu algıladıkları ve turizmi
desteklemeye daha çok eğilimli oldukları tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Turizmin Etkileri, Turizm Desteği
HOW EFFECT’S THE LOCAL RESIDENTS PERCEPTION OF TOURISM IMPACTS LEVEL TO THE TOURISM
SUPPORTS: DALYAN SAMPLE
ABSTRACT
Total tourism effect is composed of four different factors: economic, social, environmental and cultural.
People who mostly affected negatively or positively by these effects are local residents. Perception
direction (positive/negative) and perception level of the local residents about effects of tourism are
affecting their support to tourism. Basic aim of this study is to determine which effects of tourism
perceiving by people at which level and also which one of the four factors of total tourism effects is
standing out. One other purpose is to determine how much effective total tourism effect factors on
supporting tourism. Major data of this study provided through the questionnaires conducted to local
residents of Dalyan, in Mugla. As a result of the analyses it is determined that the social and cultural
effects of tourism are standing out. These factors are the most important factors affecting support to
tourism. It is also determined that the tourism workers and the tourism craftsmen are perceive the
effects of tourism more positive than the other occupational cluster and they much more eager to
support tourism.
Key words: Effects of Tourism, Tourism Support
GİRİŞ
İnsanların dinlenme, tatil, gezme-göreme, sağlık, inanç gibi pek çok farklı amaçla sürekli
yaşadıkları yerlerden ayrılarak dünyanın farklı bölgelerine seyahat etmeleri ve o bölgelerde geçici
konaklamaları olarak tanımlanabilecek turizm dünya ekonomisi içerisinde gün geçtikçe önem kazanan bir
sektör halini almıştır. Dünya Turizm Örgütü verilerine göre 2013 yılında dünyada turizm faaliyetlerine
katılanların sayısı 1 milyar 87 milyon olarak tespit edilmiştir. Günümüzde dünya nüfusunun 7 milyarın
üzerinde tahmin edildiği düşünüldüğünde dünya nüfusunun yedide birinin turizm faaliyetlerine katıldığı
1
2
Öğr.Gör. Dr., Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Ortaca Meslek Yüksek Okulu, [email protected]
[email protected]
81
Electronic Journal of Vocational Colleges-May/Mayıs 2014
anlaşılmaktadır. Bu derece büyük bir insan hareketi pek çok olumlu ve olumsuz etkileri de beraberinde
getirmektedir. Bu alanda yapılan çalışmalar turizm faaliyetlerinin başta ekonomik olmak üzere, sosyal,
kültürel ve çevresel etkilerinin bulunduğunu ortaya koymuştur (Perdue vd., 1990; Fesenmaier, 1996;
Murphy, 1985; Cengiz ve Kırkbir, 2007). Söz konusu bu etkilerin birinci derecede muhatabını ise turizm
bölgesinde yaşayan yerel halk oluşturmaktadır. Turizm sektöründe yaşanan tüm olumlu ya da olumsuz
gelişmeler yerel halkın yaşamında da olumlu ya da olumsuz yönde doğrudan karşılığını bulmaktadır.
Yerel halkın turizme yaklaşımı, turizmin o bölgedeki gelişim sürecinde doğrudan etki sahibidir.
Yerel halkın turizme olumlu yaklaşımının bulunmadığı, turizm faaliyetlerinin yeterince desteklenmediği
bir destinasyonda bu sektörde yeterli gelişmenin sağlanması da mümkün olmayacaktır. Yerel halkın
turizm faaliyetlerine desteği konusunda önemli araştırmalardan biri Butler (1980) tarafından
gerçekleştirilmiştir. Turizmin yaşam döngüsü üzerinde gerçekleştirdiği araştırmada Butler, bir bölgede
turizm faaliyetlerinin ilk gelişmeye başladığı süreçte, özellikle turizmin olumlu ekonomik etkilerinden
dolayı, yerel halkın turizme karşı olumlu bir desteğinin bulunduğunu ancak ilerleyen süreçte sosyal,
kültürel ve çevresel problemler hakkında endişelerin gelişmesiyle birlikte turizm desteğinin gerilemeye
başlayacağını ifade etmiştir. Turizm desteğinin, turizmin etkilerinin olumlu ya da olumsuz yönde
gelişmesine paralel olarak azalıp artması söz konusu olmakla birlikte Çalışkan ve Tütüncü’nün (2008)
gerçekleştirmiş olduğu çalışma Butler’in tezinin her bölgede geçerli olmayabileceğini ortaya
koymaktadır. Zira bu çalışmada araştırmacılar, Kuşadası bölgesinde uzun yıllar sonra dahi yerel halkın
turizm desteğinin devam ettiğini tespit etmiştirler.
Yerel halkın toplam turizm algısı turizmin farklı etkilerini algılamasına göre değişiklik
göstermektedir. Turizmin sosyal, kültürel, ekonomik ve çevresel etkilerinin algılanma şekli toplam turizm
algısını oluşturmaktadır. Bu araştırmanın temel amaçlarından biri, yerel halkın toplam turizm algısının
oluşmasında turizmin söz konusu etkilerinden hangilerinin ne düzeyde etkili olduğunu tespit etmektir.
Zira, örneğin turizmin ekonomik etkilerinin olumlu algılanmasının sosyal ve kültürel etkileri üzerindeki
olumsuz algıları perdeleyebileceği düşünülmektedir. Kültürel olumsuzlukların yüksek algılanmasının,
yerel halkın ekonomik olumlu etkileri göz ardı etmesine neden olabileceği düşünülmektedir. Bu nedenle
araştırmanın ilk amacı bu hipotezin test edilmesidir. Yerel halkın toplam turizm etkisini algılama
şekillerinde turizmin hangi etkilerinin ne derecede önemli olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Bununla
birlikte teker teker turizm etkilerinin ve toplam turizm etkisinin algılanma düzeylerinin yerel halkın
turizm desteği üzerinde de etkisi olduğu düşünülmektedir. Araştırmanın ikinci önemli hipotezini de bu
varsayım oluşturmaktadır. Yapılan analizlerle yerel halkın turizm desteği üzerinde turizmin hangi
etkilerinin ne derece öneme sahip olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Turizm desteğini etkileyen önemli
faktörlerden birinin de bireylerin turizm sektörü ile bağlantı düzeyleri olduğu düşünülmektedir. Turizm
sektöründe işletme sahibi olanların ya da çalışan olarak bu sektörden gelir elde eden bireylerin turizmin
olumlu ya da olumsuz etkilerini turizmle dolaylı ilişki içerisinde bulunan diğer bireylere göre daha farklı
algılayacakları düşünülmüştür. Araştırmanın üçüncü hipotezini ise bu varsayımın test edilmesi
oluşturmuştur. Bu üç temel varsayımın yanı sıra katılımcıların cinsiyetleri, yaşları ve gelir durumlarına
göre turizm etkilerini algılamalarında ve turizm desteklerinde anlamlı farklılıkların bulunup bulunmadığı
da tespit edilmeye çalışılmıştır.
Araştırma alanı olarak Muğla ili, Dalyan ilçesi tercih edilmiştir. 2014 yerel seçimlerinden itibaren
yeni yerel yönetim düzenlemesine göre belediyeliği kaldırılan Dalyan, bu tarihten itibaren Ortaca ilçesine
bağlanmıştır. Köyceğiz gölünü denize bağlayan kanalı, İztuzu plajı, Kaunos antik kenti ve kanal kenarında
yer alan çamur banyosu tesisleri ile uzun yıllardır turizm faaliyetleri ile iç içe yaşayan Dalyan bölgesi aynı
zamanda balıkçılık, bahçecilik ve seracılık gibi diğer ekonomik faaliyetlerin de görüldüğü bir bölge olma
özelliği taşımaktadır. Büyük ölçekli turizm işletmelerinin yer almadığı bölgede turizm yerel halkın
doğrudan geçim kaynağı konumunda bulunmamaktadır. Zira turizm faaliyetleri içerisinde bulunan pek
çok kişinin seracılık, bahçecilik, balıkçılık gibi farklı alanlarda da ekonomik kazançları söz konusudur.
82
Electronic Journal of Vocational Colleges-May/Mayıs 2014
Bodrum, Kuşadası, Marmaris gibi diğer turistik destinasyonlara kıyasla bölgede turizme bağımlılık
düzeyinin düşük olmasının yerel halkın turizm etkilerini algılanma düzeyinin ve turizm desteğinin
ölçülmesini kolaylaştıracağı düşünülmüş ve bu nedenle araştırma bölgesi olarak Dalyan ilçesi tercih
edilmiştir.
Yerel halkın turizme karşı olumsuz bir algısı geliştiğinde bu algının turistlere karşı olumsuz
tutumlar yaratmasının önüne geçilemeyecektir. Çevresel, sosyal, kültürel ya da ekonomik problemin
temelinde turizm olduğunu düşünen bireyler sorunlarının temel nedeni olarak turistlere karşı dostane
olmayan tavırlar sergileyebileceklerdir. Bir bölgede turizmin sürdürülebilirliğinin sağlanması ancak o
bölge halkının desteğiyle mümkün olabilecektir. Bölge halkına rağmen bir turizm faaliyeti söz konusu
olamayacağı için yerel halkın turizm desteğinin ölçülmesi ve eğer var ise turizme karşı olumsuz algı ve
tutumların nedenlerinin araştırılması gerekmektedir. Turizmin olumsuz etkileri ne kadar azaltılır ve yerel
halka turizmin olumlu etkileri anlatılabilir ise yerel halkın turizm desteği de o denli artacak ve yerel halkın
turistlere karşı da olumlu tavırlar sergilemesi sağlanmış olacaktır.
İLGİLİ ÇALIŞMALAR
Turizmin yerel halk üzerine etkileri ve yerel halkın turizme karşı tutumları konusunda literatürde
pek çok çalışma bulunmaktadır. Bu alanda ulaşılan en erken çalışmalardan biri Eralp (1974) tarafından
gerçekleştirilmiştir. Eralp (1974) bir turizm bölgesi olan Balıkesir’in Erdek ilçesi ile turizmin etkilerinden
uzak bir bölge olan Ankara’nın Kalecik ilçesini karşılaştırdığı çalışmasında turizmin sosyal ve ekonomik
etkileri üzerinde durmuştur. Bu alanda bir diğer çalışma Butler (1980) tarafından gerçekleştirilmiştir.
Butler (1980) çalışmasında bir bölgede turizm faaliyetinin gerçekleşmeye başlaması ile birlikte ekonomik
etkiler ve turistlere olan ilgi nedeniyle yerel halkın turizme karşı olumlu bir yaklaşımının gerçekleşeceğini
ifade etmiştir. Ancak yerel halkın turizm algısı turizmin sosyal, ekonomik ve doğal çevre üzerindeki
olumsuz etkilerinin yaşanmaya başlaması ile farklılık göstermeye başlamaktadır. Butler’a göre (1980)
yerel halkın turizmi algılamalarını etkileyen temel faktör turizmin kişisel yaşam alanları üzerindeki
etkileridir. Başlangıçta çoğunlukla olumlu olarak değerlendirilen bu etkiler turizme karşı olumlu bir bakış
açısı geliştirilmesine neden olurken süreç içerisinde farklı alanlarda turizmin olumsuz etkileri de kendini
göstermeye başlamaktadır. Böylesi bir durumda yerel halkın turizme bakış açısı olumsuza doğru
dönmekte, buna paralel olarak da turizm desteği giderek azalmakta ve hatta durmaktadır.
Matheison ve Wall (1992) çalışmalarında turizmin çevre üzerine olumsuz etkilerini incelemişler
ve turizm faaliyetlerinin plansız gelişmesi konusunda doğal çevre üzerinde ciddi olumsuz etkilerin
yaşanacağını ifade etmişlerdir. Mason ve Cheyne (2000) ise yerel halkın turizme karşı olan tepkisini kırsal
turizmin geliştirilmesi açısından ele almış ve turizmin faaliyetlerinin olası olumlu ve olumsuz sonuçları
üzerinde durmuştur. Bu çalışmaya da temel teşkil eden ölçeğin kullanıldığı çalışma ise Yoon vd. (2001)
tarafından gerçekleştirilmiştir. Yoon vd. (2001) çalışmalarında turizmin sosyal, ekonomik, kültürel ve
çevresel etkilerinin toplam turizm etkisini açıklama düzeyini ve toplam turizm etkisinin ise yerel halkın
turizm desteğini açıklama düzeyini yapısal eşitlik modeli kullanarak incelemişlerdir. Araştırmacılar
turizmin sosyal, çevresel, ekonomik ve kültürel etkilerinin toplam turizm etkisi üzerinde etkiye sahip
olduğunu; bu faktörlerden en etkili faktörün ise ekonomik etkiler faktörü olduğunu tespit etmişlerdir.
Yerel halkın turizm desteğini ise toplam turizm etkisi faktörünün yanı sıra turizmin çevresel etkileri
faktörü de önemli derecede açıklamaktadır. Tosun ve Timothy (2003) “Turizm Gelişim Sürecine
Toplumsal Katılımın Argümanları” başlıklı çalışmalarında turizm politika ve stratejilerinin
geliştirilmesinde toplumsal katılımın son derece önemli olduğunu vurgulamışlardır. Araştırmacılar
turizmin sürdürülebilirliğinin sağlanabilmesinin temel koşulunun toplum odaklı turizm anlayışını
geliştirmek olduğunu ifade ettikleri çalışmalarında bu anlayışın geliştirilmesinin ancak toplum, toplumu
yönetenler ve turizm sektöründeki tüm paydaşların etkin katılımı ile mümkün olacağını ifade etmişlerdir.
Akova (2006) ise 2001 ve 2003 yıllarında iki defa tekrarladığı anket çalışması ile yerel halkın
turizm etiklerine ilişkin algılamalarında ve turizme yönelik tutumlarında bir farklılık olup olmadığını
83
Electronic Journal of Vocational Colleges-May/Mayıs 2014
incelemiştir. 600 kişinin yaşadığı küçük bir destinasyonda, az sayıda örneklem ile gerçekleştirilmiş
olmasına rağmen çalışma ilginç sonuçlar vermiştir. Akova’nın (2006) çalışması, Butler(in (1980) ifadesinin
aksine süreç içerisinde turizme yönelik olumsuz algıların olumluya doğru eğilim gösterdiğini ortaya
koymuştur. Bununla birlikte yazar, yerel halkın demografik özellikleri ile turizmin ekonomik, sosyal,
kültürel ve çevresel etiklerinin algılanma düzeyleri arasında anlamlı farklılıklar tespit etmiştir. Van ilinde
yaşayan yerel halkın turisti ve turizmi algılama şeklini incelediği çalışmasında Alaeddinoğlu (2007) yöre
halkının turizme ve turiste karşı pozitif bir bakış açısına sahip olduğunu ve yerel halkın turizmin
geliştirilmesini desteklediğini tespit etmiştir. Turizmin sosyo-ekonomik, kültürel ve çevresel etkilerinin
değerlendirildiği çalışma turizm faaliyetlerinin yaygın olarak gözlemlenmediği bir bölgede yerel halkın
turizme bakış açısının nasıl olduğuna ilişkin önemli sonuçlar vermiştir. Diğer taraftan Çalışkan ve
Tününcü’nün (2008) turizmin yerel halk üzerindeki etkilerini ölçmeye yönelik olarak geliştirdikleri
çalışma uzun süredir turizm faaliyetleri ile birlikte yaşayan Kuşadası bölgesi halkı üzerinde
gerçekleştirilmiş olması nedeniyle konuya farklı bir boyuttan yaklaşmaktadır. Araştırmacılar çalışmaları
sonucunda Kuşadası’nın turizm nedeniyle kırsal özelliğini kaybederek kentsel bir yerleşim özelliği
kazandığını ifade etmişlerdir. Yoğun göç alma ve hızlı kentleşmeye paralel olarak da çarpık kentleşme
sorunu ortaya çıkmıştır. Bölge halkının ekonomik gelirlerinin önemli bir kısmının turizmden sağlandığı
ancak turizm sektöründe ücretlerin düşük olmasını nedeniyle toplumun beklentilerinin karşılanmadığı
tespit edilmiştir. Ayrıca bölge halkı, turizmin bölgedeki suç oranını yükseltmediği, dolayısıyla turizmin
sosyal yaşam üzerinde olumsuz bir etkisi olmadığını ifade etmiştir. Yazarlar bu sonucun bölge halkının en
önemli gelir kaynağının turizm olması nedeniyle turizmi kötülemek istememeleri olabileceğini ifade
etmişlerdir. Yazarlar araştırmaları sonucunda Butler’ın (1980) yukarıda da ifade edilen teorisinin
Kuşadası için geçerli olmadığını tespit etmişlerdir.
Cengiz ve Kırkbir (2007) Bodrum bölgesinde gerçekleştirdikleri çalışmalarında Yoon vd.’nin
(2001) geliştirmiş olduğu ölçeği 193 katılımcı üzerine uygulamışlardır. Yerel halkın algıladığı toplam
turizm etkisi ile turizm desteği arasındaki ilişkinin yapısal eşitlik modeli ile ölçüldüğü çalışmada turizmin
sosyal, ekonomik, çevresel ve kültürel etkisinin toplam turizm etkisi üzerinde anlamlı düzeyde etkiye
sahip oldukları tespit edilmiştir. Ancak Yoon vd.’nin (2001) aksine çalışmada turizmin ekonomik
etkilerinden çok sosyal etkilerinin ön plana çıktığı gözlemlenmiştir. Çalışmada ayrıca toplam turizm
etkisinin de turizm desteği üzerinde anlamlı etki düzeyine sahip olduğu tespit edilmiştir. Yazarlar çalışma
sonuçları doğrultusunda yerel halkın turizm desteğinin sağlanabilmesi için turizmin sosyal, ekonomik,
çevresel ve kültürel etkilerinin olumluya dönüştürülmesine yönelik önerilerde bulunmuşlardır. 2011
yılında ise Kervankıran tarafından Afyon ilinde yaşayan yerel halkın turizm ve turizm etkinliklerine
yaklaşımlarının belirlenmesine yönelik bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma da Alaeddinoğlu’nun
(2007) çalışmasında olduğu gibi turizmin yaygın olarak gözlemlenmediği bir bölgede gerçekleştirilmiş
olması nedeniyle önem taşımaktadır. Kervankıran çalışmasında turizmin etkilerini; ekonomik, çevresel ve
sosyo-kültürel olmak üzere üç başlık altında değerlendirmiştir. Yapılan çalışma sonucunda yerel halkın
turizmin bölgedeki gelişimine olumlu bir bakış açısına sahip olduğu tespit edilmiştir. Yerel halk, turizm
sayesinde bölgenin ekonomik ve sosyo-kültürel anlamda kalkınacağı görüşünü taşımaktadır. Ancak
çalışmada ayrıca yerel halkın turizmin çevresel etkileri konusunda bir takım endişelere sahip olduğu,
turizmin olumsuz çevresel etkileri konusunda bölge halkının endişelerinin olduğu tespit edilmiştir.
Çalışmanın sonuç bölümünde yazar, katılımcıların turizmin olumsuz etkilerini fark etmedikleri için
turizmin gelişimine büyük oranda olumlu olarak yaklaştıklarını ifade ederek turizmin gelişim sürecinde
oluşabilecek olumsuz etkilerin dikkate alınması gerektiğini vurgulamıştır.
Eren ve Aypek (2012) ise diğer çalışmalardan farklı bir yaklaşımla çalışma alanını köyde yaşayan
halk olarak belirlemişlerdir. Araştırma, Bursa ilinde yerli ve yabancı turistlerin tur programları
kapsamında ziyaret ettikleri Cumalıkız Köyü’nde gerçekleştirilmiştir. Turizmin kültürel, çevresel ve
ekonomik etkileri üzerinde durulan çalışmada köy halkının genel olarak turizmin gelişimine karşı olumlu
84
Electronic Journal of Vocational Colleges-May/Mayıs 2014
bir tutum sergiledikleri tespit edilmiştir. Ancak köyde turizm faaliyetlerinin gerçekleştirilmesinin köye
gerçekleştirilen kamu hizmetlerinde bir artışa neden olmaması yerel halk tarafından eleştirilen bir konu
olarak araştırma sonuçlarında vurgulanmıştır. Doğan ve Üngüren (2012) ise Isparta halkının turizme
yönelik görüşleri üzerine bir araştırma gerçekleştirmiştir. Araştırmada elde edilen sonuçlar yöre halkının
özellikle yörede yaşanan işsizlik ve ekonomik sorunlar nedeniyle turizme olumlu bir bakış açısına sahip
olduklarını göstermektedir. Katılımcılar ilde turizmin geliştirilmesine yönelik olumlu yaklaşım
sergilemişlerdir. Han vd. (2011) ve Zhong vd.’nin (2011) Çin’de gerçekleştirdikleri iki ayrı çalışmada da
ülkemizdeki çalışmalardakine benzer sonuçlar elde edilmiştir. Han vd. (2011) çalışmasında turizmin
gelişiminin ve ekonomik katkılarının turizmin yerel halk tarafından algılanmasına bağlı olduğunu ifade
etmiştir. Çalışmada turizmin sosyal, kültürel ve ekonomik etkilerinin algılanması katılımcıların
demografik verilerine göre değerlendirilmiş ve araştırma yöntemi olarak çoklu nominal lojistik regresyon
analizi gerçekleştirilmiştir. Zhong vd. (2011) ise turizmin özellikle sosyal ve doğal çevre üzerindeki
olumsuz etkilerine vurgu yaparken bu etkilerin azaltılabilmesi için taşıma kapasitesi kavramının göz
önünde bulundurulması gerektiğini ifade etmişlerdir.
Literatürde turizmin olumlu ve olumsuz etkileri üzerine ve yerel halkın turizme bakış açısına
ilişkin pek çok çalışmaya daha ulaşmak mümkündür. Literatürde yer alan bu çalışmalarda turizmin
etkilerinin farklı boyutlar altında değerlendirildiği gözlemlenmektedir. Bu boyutları; turizmin ekonomik
etkileri, sosyal etkileri, kültürel etkileri ve çevresel etkileri başlıkları altında toplamak mümkündür. Ayrıca
kimi kaynaklarda “sosyo-kültürel etkiler”, “sosyo-ekonomik etkiler” ve “sosyal etkiler” gibi kavramların
da kullanıldığı gözlemlenmektedir. Ayrıca çalışmaların uygulandıkları bölgelere göre de farklılık
gösterdiğini ifade etmek mümkündür. Yukarıda verilen örneklerde de gözlemlenebileceği gibi kimi
çalışmalar Afyon, Van, Isparta gibi turizm faaliyetinden çok etkin şekilde faydalanmayan şehirlerde
gerçekleştirilirken kimi çalışmaların Bodrum, Kuşadası gibi uzun yıllardır turizm faaliyeti ile iç içe yaşayan
yerel halkın bulunduğu bölgelerde gerçekleştirildiği gözlemlenmektedir. İncelenen bir çalışma ise köy
halkı üzerine uygulanmış olması nedeniyle farklılık taşımaktadır. Bu çalışmanın literatürde yer alan diğer
çalışmalardan farklı ise öncelikle Dalyan bölgesinde gerçekleştirilmiş olmasıdır. Dalyan bölgesi yerel
halkının geçim kaynakları arasında turizm faaliyetlerinin yanında önemli derecede tarım ve balıkçılık
faaliyetleri yer almaktadır. Dolayısıyla yerel halkın Bodrum ve Kuşadası’ndan farklı olarak turizme
ekonomik bir bağımlılığı söz konusu değildir. Bununla birlikte her iki bölge kadar uzun zamandır turizm
faaliyetlerinin içerisinde bulunan bir bölge olma özelliği taşımaktadır. Bu nedenle turizmin olası olumlu
ve olumsuz etkilerinin yerel halk tarafından gözlemlenebilmesi için yeterince süre geçtiği
düşünülmektedir. Çalışmanın bir diğer özgün yanını ise meslek gruplarına göre analizlerin
gerçekleştirilmiş olması oluşturulmaktadır. Literatürde yer alan diğer çalışmaların aksine bu çalışmada
bölge halkının mesleki dağılımı turizme bağımlı olan ve olmayanlar olarak ayrılmış ve böylece turizmden
gelir elde edenler ile etmeyenler arasındaki farklılıkların incelenmesi mümkün olmuştur.
YÖNTEM
Araştırma yöntemi olarak anket yöntemine başvurulmuştur. Bu doğrultuda Yoon vd. (2001)
tarafından geliştirilen ve Cengiz ve Kırkbir (2007) tarafından da kullanılan ölçeğin araştırmanın amacına
uygun olduğu belirlenmiş ve bu ölçeğin çalışmaya uyarlanmasına karar verilmiştir. Araştırma ölçeğinde
demografik verilerin ölçüldüğü 6 soruya ilave olarak çalışmada kullanılacak faktörlerin ölçülebilmesi
amacıyla katılımcılara yöneltilen 29 ifade yer almıştır. Bu 29 ifadede katılımcıların 5’li likert ölçeği ile
ifadelere katılım düzeylerinin tespit edilmesi yoluna gidilmiştir. Bu bağlamda; (1) Kesinlikle katılmıyorum,
(2) katılmıyorum, (3) kararsızım, (4) katılıyorum ve (5) kesinlikle katılıyorum anlamlarını taşımaktadır.
Uyarlanan ölçek 30 katılımcı ile ön teste tabii tutulmuş ve ön test sonuçları doğrultusunda son halini alan
ölçeğin uygulanması yoluna gidilmiştir. Araştırma bölgesi olarak Muğla iline bağlı Dalyan ilçesi tercih
edilmiştir. Bölgenin turizmin yanında tarım ve balıkçılık gibi farklı ekonomik faaliyetlere sahip olması,
bölgede yerleşik yaşayan halkın fazlalığı ve bölgenin uzun süredir turizm faaliyetlerine maruz kalması
85
Electronic Journal of Vocational Colleges-May/Mayıs 2014
nedeniyle Dalyan ilçesinin araştırma bölgesi olarak uygun tercih olduğuna karar verilmiştir. Dalyan
belediyesinden alınan verilere göre ilçenin nüfusu 8.000 olarak tespit edilmiştir. Sekaran (1999) ise
büyüklüğü 10.000 olan çalışmalar için %95 güven aralığı, %5 hata payı ile örneklem büyüklüğünün 370
olması gerektiğini ifade etmiştir. Bu nedenle çalışmada öncelikle 370 rakamının yakalanması ve
mümkünse bu rakamın aşılarak araştırma verilerinin genellenebilirliğinin ve güvenilirliğinin arttırılması
hedeflenmiştir. Bu doğrultuda 1.000 adet anket çoğaltılmış ve tesadüfi olmayan örnekleme
yöntemlerinden kolayda örnekleme yöntemi ile anketlerin yerel halka uygulatılması yoluna gidilmiştir.
Bu yöntemle, 1-31 Mayıs 2013 tarihleri arasında gerçekleştirilen anket çalışması sonucunda 658 anketin
geri dönüşü sağlanabilmiştir. Ancak eksik ve özensiz doldurulan anketler elendiğinde 594 anketin analiz
edilebilir olduğu tespit edilmiştir. Bu rakamın örneklem büyüklüğü olarak yeterli olduğuna karar verilmiş
ve elde edilen veriler SPSS 20.0 programı yardımı ile analiz edilmiştir.
BULGULAR
Araştırmaya katılanların %42,3’ünü (n=251) kadınlar, %57,7’sini (n=343) ise erkekler
oluşturmaktadır. Katılımcıların cinsiyet dağılımlarının yüzdesel olarak birbirine yakın olması analiz
sonuçları açısından önem taşımaktadır. Aynı dengeli dağılımın medeni durum açısından da ortaya
çıktığını ifade etmek mümkündür. Katılımcıların %51,2’sini (n=304) bekârlar oluştururken, %48,8’ini ise
evliler oluşturmuştur. Demografik veriler eğitim durumları açısından değerlendirildiğinde ise en yüksek
oranın %38,7 ile (n=230) üniversite mezunları grubunda oluştuğu görülmektedir. Bu grubu %35 (n=208)
ile ise mezunları takip etmiştir. Diğer eğitim gruplarında ise oranların bu iki gruba göre oldukça düşük
olduğu gözlemlenmektedir. Eğitim durumu açısından gruplar arasında dengeli dağılımın sağlanamaması
bu grupların istatistiksel olarak karşılaştırılamamasına neden olmuştur. Tablo 1 yaş dağılımı açısından
incelendiğinde ise katılımcıların %32,7’sinin (n=194) 26-35 yaş aralığında olduğu görülmektedir. 36-45
yaş aralığı ise %21,5 (n=128) ile ikinci yüksek orana sahip olan grup olmuştur. Katılımcılar gelir durumları
açısından üç gruba ayrılmışlardır. Aylık geliri 1500 TL’den az olanlar %39,1 (n=232) ile en büyük grubu
oluştururken 1500-3000 TL arasında gelire sahip olan katılımcıların oranı %37,9 (n=225) olarak
gerçekleşmiştir. 3000 TL ve üzeri gelire sahip olanlar ise %23’lük (n=137) bir orana sahip olmuşlardır.
Tablo 1. Katılımcılara İlişkin Demografik Veriler
Değişkenler
Gruplar
f
%
Değişkenler
Gruplar
f
%
Kadın
251 42,3
Bekâr
304 51,2
Cinsiyet
Medeni Hal
Erkek
343 57,7
Evli
290 48,8
Okuryazar değil
6
1,0
25 yaş ve altı
74
12,5
İlkokul mezunu
65
10,9
26-35 yaş
194 32,7
Ortaokul ve dengi 65
10,9
36-45 yaş
128 21,5
Eğitim Durumu
Yaş Dağılımı
Lise ve dengi
208 35,0
46-55 yaş
87
14,6
Üniversite
230 38,7
56-65 yaş
64
10,8
Lisansüstü
20
3,5
66 yaş ve üzeri
47
7,9
Esnaf
138 23,2
1500 TL’den az
232 39,1
İşçi
129 21,7
Gelir Dağlımı 1501-3000 TL
225 37,9
Turizm Çalışanı
88
14,8
3001 TL ve üzeri 137 23,0
Öğrenci
74
12,5
Toplam
594 100
Meslek Dağılımı
Kamu personeli
66
11,2
Turizm Esnafı
43
7,2
Ev hanımı
37
6,2
Emekli
19
3,2
Tablo 1’de son olarak meslek dağılımın incelenmesi doğru olacaktır. Katılımcılara kendi
mesleklerini kendilerinin yazma fırsatı verilmesi amacıyla bu soru açık uçlu olarak yöneltilmiş, daha sonra
verilerin işlenmesi sürecinde araştırma amaçlarına uygun olarak meslek grupları oluşturulma yoluna
86
Electronic Journal of Vocational Colleges-May/Mayıs 2014
gidilmiştir. Bu doğrultuda, doğrudan turizm gelirine sahip olmayan; bakkal, berber, mobilyacı vb.
katılımcıların yer aldığı “esnaf” grubu %23,2 (n=132) ile en büyük meslek grubunu oluşturmuştur. Yine
turizm dışında faaliyetlerden çalışan olarak gelir sağlayan maaşlı kesini ifade eden “işçi” grubunun oranı
ise %21,7 (n=129) olarak gerçekleşmiştir. Hediyelik eşya çalışanı, acente çalışanı, restoran ve barlarda
çalışan personeller gibi doğrudan turistlere hizmet veren işletmelerde maaşlı olarak çalışan grubu ifade
eden “turizm çalışanları” grubunun oranı %14,8 (n=88) olarak gerçekleşmiştir. Yerel halk içerisinde
bulunup kendisini öğrenci olarak tanımlayan kesim ise %12,5 (n=74) ile dördüncü grubu oluşturmuştur.
Belediye, hastane, okul vb. devlet kurumlarında maaşlı çalışan grup ise “kamu personeli” başlığı altında
toplanmıştır. Bu grubun oranı %11,2 (n=66) olarak gerçekleşmiştir. Turizm alanında faaliyet gösteren
işletmelerin yöneticileri ise %7,2’lik (n=43) oran ile “turizm esnafı” başlığı altında toplanmıştır. Ev
hanımlarının oranı %6,2 (n=32) olarak gerçekleşirken kendisini “emekli” olarak tanımlayan grubun oranı
ise %3,2 (n=19) olarak gerçekleşmiştir.
Tablo 2. Faktör Analizi
Faktör
Yükü
Faktörler ve İfadeler
Faktör 1: Sosyal Etkiler
Turizm bölgesinde yaşamaktan memnun değilim.
Turizm bölgemizde suç oranını artırıyor.
Kamunun turizm için yaptığı harcamalar vergilerin boşa gitmesidir.
Turizm toplumumuzda yıkıcı etkiler oluşturuyor.
Yerel halk turizm destinasyonu içerisinde yaşamaktan mutlu değildir.
18,30
,80
7,74
16,35
,79
7,12
9,31
,87
5,95
8,66
,87
5,44
7,97
,77
4,82
6,78
,80
,70
,68
,64
,61
,74
,68
,60
,54
Faktör 5: Ekonomik Etkiler
Kamu için turistik tesis geliştirme maliyeti çok fazladır.
Turizm bölgemize daha fazla yatırımın gelmesini sağlıyor.
Turizm bölgemiz için daha fazla istihdam sağlıyor.
Turizm bölgemizde daha fazla harcamaya yol açar.
26,31
,51
Faktör 4: Çevresel Etkiler
Turizm çevre kirliliğine neden olmuyor.
Turizm trafik yoğunluğuna neden olmuyor.
Turizm daha fazla park ve eğlence alanlarının açılmasını sağlıyor.
Turizm tarihi dokuyu koruyor.
α
,84
,80
,58
,53
Faktör 3: Kültürel Etkiler
Turizm, turistler ve yerel halk arasındaki kültür alışverişini arttırıyor.
Turizm sayesinde farklı kültürleri daha iyi anlama şansımız oluyor.
Turizm, bölgemizde bizim değişik kültürel aktivitelere katılmamıza olanak sağlıyor.
Turizm kültürel kimliğimizde olumlu etkiler meydana getiriyor.
Açıklanan
Varyans
(%)
,75
,69
,66
,65
,62
Faktör 2: Turizm Desteği
Turistler için gerçekleştirilen tarihi ve kültürel gezileri destekliyorum.
Turistler için gerçekleştirilen sergi, festival, spor olayı faaliyetlerini destekliyorum.
Turist kafileleri için gerçekleştirilen eğlence programlarını destekliyorum.
Kamp alanı, piknik yeri, sahil gibi doğa tabanlı turizmi destekliyorum.
Turistik otel, restoran gibi hizmet işletmelerinin hizmet kalitelerini artırmak
amacıyla yaptıkları faaliyetleri destekliyorum.
Öz
Değer
,64
,64
,60
,56
Faktör 6: Toplam Etki
Turizmin yararları zararlarından daha fazladır.
Turizmin genel olarak bölgemiz için yararlı olduğunu düşünüyorum.
,81
,62
KMO: 0,830; Barlett’s Test of Sphericity: 0,00; Kümülatif Açıklanan Varyans: 67,37
87
Electronic Journal of Vocational Colleges-May/Mayıs 2014
Araştırma ölçeğinde yer alan, turizmin etkileri ve yerel halkın turizm desteğini ölçmeye yönelik
29 ifade faktör analizine tabii tutulmuş ve analiz sonuçları Tablo 2’de verilmiştir. Faktör analizi
gerçekleştirilirken öncelikle örneklem büyüklüğünün yeterliliği ve verilerin faktör analizine uygunluğunun
değerlendirilmesi amacıyla KMO analizi (0,830) ve Barlett’s (0,00) testi sonuçlarına bakılmıştır. Elde
edilen değerlerden hareketle verilerin faktör analizine uygunluğuna karar verilmiştir. İfadeler üzerinde
gerçekleştirilen doğrulayıcı faktör analizinde birden fazla faktör için %40’ın üzerinde faktör yüküne sahip
olan ifadeler ve hiçbir faktörde %40 faktör yüküne ulaşamayan ifadeler analizden çıkarılmıştır. Bu
durumdaki ifadelerin sırasıyla analizden çıkarılması ile tekrarlanan faktör analizi sonucunda 5 ifadenin
analizden çıkarılması gerektiğine karar verilmiştir. Analizden çıkarılan ifadeler sırasıyla; “Turizm nedeniyle
mal ve hizmet fiyatları artıyor”, “Turizm sayesinde yaşam standartlarımız yükseliyor”, “Turizm yerel halk
ve buradaki küçük işletmeler için ekonomik yarar sağlıyor”, “Bölgemizde turizm gelirleri diğer sektör
gelirlerinden daha önemlidir” ve “Turistlerin yüksek harcamaları yaşam tarzımızı olumsuz etkiliyor”
ifadeleridir. Sonuç olarak; “Sosyal Etkiler”, “Kültürel Etkiler”, “Çevresel Etkiler”, “Ekonomik Etkiler”,
“Toplam Etki” ve “Turizm Desteği” olarak adlandırılabilecek toplam altı faktör elde edilmiştir. Elde edilen
bu faktörlerin toplam varyansı açıklama oranı ise %67,37 olarak gerçekleşmiştir. Ayrıca, her bir faktörü
oluşturan ifadeler kendi içerisinde güvenilirlik analizine tabii tutulmuş ve en düşük Alpha değerinin %77
olarak gerçekleşmesi nedeniyle faktörlerin tamamının güvenilirliği sağladığı sonucuna varılmıştır.
Tablo 3. Katılımcıların Cinsiyetleri Açısından Faktörlere Yaklaşımlarının Değerlendirilmesine Yönelik TTesti Sonuçları
Faktörler
Gruplar n
A.O. Std.Sapma Sig.(p)
Kadın
251 1,78 ,77
Sosyal Etkiler
,07
Erkek
343 1,66 ,80
Kadın
251 4,39 ,66
Kültürel Etkiler
,04
Erkek
343 4,49 ,55
Kadın
251 4,32 ,70
Çevresel Etkiler
,06
Erkek
343 4,42 ,64
Kadın
251 4,27 ,57
Ekonomik Etkiler
,04
Erkek
343 4,38 ,65
Kadın
251 4,54 ,69
Toplam Etki
,00
Erkek
343 4,69 ,65
Kadın
251 4,75 ,47
Turizm Desteği
,87
Erkek
343 4,76 ,46
Faktör analizinden sonra elde edilen faktörleri oluşturan ifadelerin aritmetik ortalamaları
alınarak sürekli hale getirilmesi yoluna gidilmiştir. Bu yöntemle elde edilen değişkenler ilk olarak
katılımcıların cinsiyetleri açısından değerlendirilmiştir. Katılımcıların cinsiyetlerine göre faktörlere
yaklaşımlarında anlamlı farklılıklar bulunup bulunmadığını ölçmek amacıyla bağımsız iki örnek ttestinden faydalanılmıştır. Analiz sonuçlarını Tablo 3’de izlemek mümkündür. P değerleri incelendiğinde
“Kültürel Etkiler”, “Ekonomik Etkiler” ve “Toplam Etki” faktörleri için katılımcıların cinsiyetleri açısından
anlamlı farklılıklar olduğu gözlemlenmektedir (p<0,05). Her üç faktör için de aritmetik ortalamalar
değerlendirildiğinde erkeklerin faktörlere yaklaşımlarının kadınlara kıyasla daha olumlu olduklarını ifade
etmek mümkündür. Zira her üç faktörde de erkeklere ait aritmetik ortalamalar daha yüksek
gerçekleşmiştir. Bu sonuçlardan hareketle erkek katılımcıların bu üç faktör açısından kadın katılımcılara
kıyasla turizme bakış açılarının daha olumlu olduğunun ifade etmek mümkündür.
88
Electronic Journal of Vocational Colleges-May/Mayıs 2014
Tablo 3. Katılımcıların Yaşları Açısından Varyans Analizi Faktörlere Yaklaşımlarının Değerlendirilmesine
Yönelik Sonuçları
Faktörler
Gruplar
n
A.O. Std.Sapma Sig.(p)
25 yaş ve altı
74
1,67 ,75
26-35 yaş
194 1,58 ,70
36-45 yaş
128 1,63 ,72
Sosyal Etkiler
,00
46-55 yaş
87
1,99 ,99
56-65 yaş
64
1,82 ,85
66 yaş ve üzeri 47
1,82 ,79
25 yaş ve altı
74
4,51 ,57
26-35 yaş
194 4,48 ,55
36-45 yaş
128 4,49 ,58
Kültürel Etkiler
,00
46-55 yaş
87
4,50 ,57
56-65 yaş
64
4,31 ,59
66 yaş ve üzeri 47
4,17 ,85
25 yaş ve altı
74
4,28 ,80
26-35 yaş
194 4,45 ,62
36-45 yaş
128 4,47 ,50
Çevresel Etkiler
,05
46-55 yaş
87
4,25 ,78
56-65 yaş
64
4,32 ,70
66 yaş ve üzeri 47
4,30 ,72
25 yaş ve altı
74
4,45 ,61
26-35 yaş
194 4,43 ,52
36-45 yaş
128 4,30 ,67
Ekonomik Etkiler
,01
46-55 yaş
87
4,22 ,66
56-65 yaş
64
4,20 ,70
66 yaş ve üzeri 47
4,22 ,57
25 yaş ve altı
74
4,41 ,74
26-35 yaş
194 4,78 ,46
36-45 yaş
128 4,69 ,43
Toplam Etki
,00
46-55 yaş
87
4,68 ,72
56-65 yaş
64
4,38 1,02
66 yaş ve üzeri 47
4,41 ,90
25 yaş ve altı
74
4,78 ,39
Turizm Desteği
26-35 yaş
194
4,85
,35
36-45 yaş
128
4,82
,44
46-55 yaş
87
4,67
,51
56-65 yaş
64
4,61
,58
66 yaş ve üzeri
47
4,54
,60
,00
Katılımcıların cinsiyetlerine göre faktörlere yaklaşımlarında anlamlı farklılıklar bulunup
bulunmadığı analiz edildikten sonra faktörler yaş grupları açısından da değerlendirilmiştir. Yaş grupları
açısından faktörleri karşılaştırabilmek için ise tek yönlü anova (varyans) analizinden faydalanılmıştır.
Tablo 3’de de görüldüğü gibi “Çevresel Etkiler” faktörü dışında kalan diğer bütün faktörlerde anlamlı
farklılıklar tespit edilmiştir (p<0,05). Anlamlı farklılıkların hangi gruplar arasında gerçekleştiğini
belirleyebilmek için ise Scheffe analizinden faydalanılmıştır. “Sosyal Etkiler” faktörü açısından Scheffe
89
Electronic Journal of Vocational Colleges-May/Mayıs 2014
testi sonuçlarına göre 26-35 yaş grubu ile 46-55 yaş grubu arasında anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Her
iki grubun aritmetik ortalamaları değerlendirildiğinde ise birinci grubun en düşük, ikinci grubun ise en
yüksek ortalamaya sahip olduğunu ifade etmek mümkündür. “Sosyal Etkiler” faktörünü oluşturan
ifadeler olumsuz anlam yüklüdür. Bu nedenle ortalaması yüksek olan 46-55 yaş grubunun turizmin
olumsuz sosyal etkiler yarattığı yönünde görüş bildirdiğini ifade etmek mümkündür. 26-35 yaş grubu ise
turizmin sosyal açıdan olumsuz etkilerinin daha az olduğu yönünde görüş bildirmişlerdir.
Scheffe testi “Kültürel Etkiler” faktörü açısından değerlendirildiğinde ise 56-65 ve 66 yaş ve
üzeri yaş gruplarının diğer gruplara göre farklılaştıkları gözlemlenmiştir. Aritmetik ortalamalardan
hareketle bu iki yaş grubundaki katılımcıların diğer gruplara kıyasla turizmin kültürel etkileri hakkında
daha olumsuz bir bakış açısında sahip olduklarını ifade etmek mümkündür. Anlamlı farklılığın bulunduğu
bir diğer faktör olan “Ekonomik Etkiler” faktöründe ise farklılaşan grupların 25 yaş altı ve 26-35 yaş
grupları olduğu görülmektedir. Bu iki yaş grubundaki katılımcıların turizmin ekonomik etkileri hakkında
diğer gruplara kıyasla daha olumlu bakış açısına sahip olduklarını ifade etmek mümkündür. “Toplam
Turizm Etkisi” faktörü için Scheffe testi sonuçları incelendiğinde 26-35 yaş grubu ile 25 yaş ve altı ve 66
yaş üzeri grupları arasında anlamlı farklılıklar olduğu görülmüştür. Aritmetik ortalamalardan hareketle
söz konusu gruplardan 26-35 yaş grubunun turizmin toplam etkisi konusunda en olumlu bakış açısına
sahip grup olduğunu ifade etmek mümkündür. Diğer iki grup ise en olumsuz bakış açısına sahip olan
grupları oluşturmuşlardır. Son olarak “Turizm Desteği” faktörü için Scheffe testi sonuçları incelendiğinde
ise anlamlı farklılıkların 66 yaş üzeri grup ile 26-35 ve 36-45 yaş grupları arasında gerçekleştiği tespit
edilmiştir. Aritmetik ortalamalardan yola çıkarak 66 yaş üzeri katılımcıların en az turizm desteğine sahip
olan grubu 26-35 yaş grubunun ise en yüksek turizm desteğine sahip olan grubu oluşturduğunu ifade
etmek mümkündür.
Tablo 4. Katılımcıların Gelir Seviyeleri Açısından Faktörlere Yaklaşımlarının Değerlendirilmesine Yönelik
Varyans Analizi Sonuçları
Faktörler
Gruplar
n
A.O. Std.Sapma Sig.(p)
1500 TL’den az
232 1,73 ,80
Sosyal Etkiler
1501-3000 TL
225 1,62 ,75
,05
3001 TL ve üzeri 137 1,82 ,82
1500 TL’den az
232 4,44 ,62
Kültürel Etkiler
1501-3000 TL
225 4,55 ,55
,00
3001 TL ve üzeri 137 4,29 ,62
1500 TL’den az
232 4,35 ,66
Çevresel Etkiler
1501-3000 TL
225 4,44 ,62
,15
3001 TL ve üzeri 137 4,32 ,74
1500 TL’den az
232 4,28 ,66
Ekonomik Etkiler 1501-3000 TL
225 4,43 ,57
,01
3001 TL ve üzeri 137 4,26 ,59
1500 TL’den az
232 4,59 ,69
Toplam Etki
1501-3000 TL
225 4,71 ,56
,06
3001 TL ve üzeri 137 4,55 ,78
1500 TL’den az
232 4,71 ,49
Turizm Desteği
1501-3000 TL
225 4,83 ,43
,00
3001 TL ve üzeri 137 4,70 ,46
Araştırma kapsamında gerçekleştirilen bir diğer varyans analizi ise katılımcıların gelir
seviyelerine göre faktörlere yaklaşımlarında anlamlı farklılık bulunup bulunmadığını belirlemek amacını
taşımaktadır. Tablo 4’de verilen analiz sonuçlarından da anlaşılabileceği gibi “Kültürel Etkiler”,
“Ekonomik Etkiler” ve “Turizm Desteği” olmak üzere toplam üç faktörde anlamlı farklılıklar tespit
90
Electronic Journal of Vocational Colleges-May/Mayıs 2014
edilmiştir (p<0,05). Gerçekleştirilen Scheffe testi sonuçlarına göre “Kültürel Etkiler” faktörü için gelir
seviyesi 3001 TL ve üzeri olan grubun anlamlı farklılığa sahip olduğu anlaşılmıştır. Aritmetik
ortalamalardan hareketle bu gelir seviyesine sahip grubun diğerlerine kıyasla turizmin kültürel etkileri
açısından daha olumsuz bir bakış açısına sahip olduklarını ifade etmek mümkündür. “Ekonomik Etkiler”
faktöründe ise anlamlı farklılığa sahip olan grup 1501-3000 TL arası gelir seviyesine sahip olan grup
olmuştur. Bu grupta yer alan katılımcılar diğerlerine göre turizmin ekonomik etkilerinin daha olumlu
olduğunu ifade etmişlerdir. Anlamlı farklılığın tespit edildiği son faktör olan “Turizm Desteği” faktöründe
de 1501-3000 TL arası gelire sahip olan grubun anlamlı farklılığa sahip olan grup olduğu görülmektedir.
Bu grup, diğer gruplara kıyasla turizm desteği en yüksek olan grubu oluşturmuştur.
Araştırmanın en çarpıcı bulguları katılımcıların meslek gruplarına göre faktörlere karşı
tutumlarında anlamlı farklılıklar bulunup bulunmadığına yönelik gerçekleştirilen varyans analizinde elde
edilmiştir. Analiz sonuçlarında faktörlerin tamamında anlamlı farklılıklar bulunduğu tespit edilmiştir
(p<0,05). “Sosyal Etkiler” faktörü için Scheffe testi sonuçlar incelendiğinde, anlamlı farklılığın esnaf grubu
ile kamu personeli grubu arasında gerçekleştiği görülmüştür. Aritmetik ortalamalardan hareketle, esnaf
grubunun turizmin sosyal etkilerinin daha olumsuz gerçekleştiğini düşündüklerini ifade etmek
mümkündür. Kamu personelleri ise tüm meslek grupları içerisinde sosyal etkilere karşı en olumlu bakış
açısında sahip grup olmuştur. Bu faktör için aritmetik ortalamalardan çıkarılabilecek bir diğer ilginç sonuç
ise turizm esnafının turizmin sosyal etkilerine karşı en olumlu bakış açısına sahip olan grup olmasıdır.
Scheffe testi sonuçları “Kültürel Etkiler” faktörü açısından değerlendirildiğinde ise Turizm esnafı ve
Turizm çalışanı gruplarının işçi ve kamu personeli gruplarından farklılaştıkları gözlemlenmiştir. Aritmetik
ortalamalar incelendiğinde ise işçi ve kamu personeli gruplarının turizm çalışanı ve turizm esnafı
gruplarına kıyasla turizmin kültürel etkileri konusunda daha olumsuz bir bakış açısında sahip olduklarını
ifade etmek mümkündür. Kültürel etkiler faktörü için en olumsuz bakış açısına sahip olan grup kamu
personeli olarak gerçekleşirken en olumlu bakış açısına ise turizm esnafının sahip olduğu
gözlemlenmektedir. Her ne kadar varyans analizi sonuçlarında “Çevresel Etkiler” faktörü için de anlamlı
farklılıklar bulunduğu tespit edilse de Scheffe testinde gruplar arasında anlamlı farklılık tespit
edilmemiştir. Ancak aritmetik ortalamalardan hareketle turizmin çevresel etkileri konusunda en olumsuz
bakış açısında ev hanımlarının, en olumlu bakış açısına ise emeklilerin sahip olduğunu ifade etmek
mümkündür. Turizmin ekonomik etkilerine ilişkin ise turizm çalışanları grubu ile işçi, kamu personeli ve
öğrenci grupları arasında anlamlı farklılık bulunduğu tespit edilmiştir. Turizm çalışanları turizmin
ekonomik etkileri konusunda en olumlu bakış açısına sahip olan grubu oluştururken öğrenci grubunun en
olumsuz bakış açısına sahip olan grubu oluşturduğu görülmektedir.
Toplam turizm etkisi faktörü açısından Scheffe testi sonuçları incelendiğinde anlamlı
farklılıkların işçi grubu ile esnaf ve turizm esnafı grupları arasında gerçekleştiği tespit edilmiştir. Aritmetik
ortalamalardan hareketle, toplam turizm etkisi faktörüne en olumlu bakış açısına sahip olan grubun
turizm esnafı, en olumsuz bakış açısına sahip olan grubun ise işçi grubu olduğunu ifade etmek
mümkündür. Araştırmada incelenen son faktör olan “Turizm Desteği” faktörü için Scheffe testi sonuçları
incelendiğinde ise “Çevresel Etkiler” faktörüne benzer şekilde gruplar arasında anlamlı farklılıklar tespit
edilememiştir. Ancak aritmetik ortalamalardan hareketle turizm desteği en yüksek olan grubun turizm
esnafı, en düşük olan grubun ise öğrenci grubu olduğunu ifade etmek mümkündür.
91
Electronic Journal of Vocational Colleges-May/Mayıs 2014
Tablo 5. Katılımcıların Meslek Grupları Açısından Faktörlere Yaklaşımlarının Değerlendirilmesine Yönelik
Varyans Analizi Sonuçları
Faktörler
Gruplar
n
A.O. Std.Sapma Sig.(p)
Turizm esnafı
43
1,50 ,55
Turizm çalışanı 88
1,52 ,68
Esnaf
138 1,56 ,58
İşçi
129 1,86 ,87
Sosyal Etkiler
,00
Kamu personeli 66
2,00 1,02
Öğrenci
74
1,77 ,85
Emekli
19
1,71 ,79
Ev hanımı
37
1,77 ,83
Turizm esnafı
43
4,74 ,35
Turizm çalışanı 88
4,66 ,39
Esnaf
138 4,48 ,55
İşçi
129 4,30 ,65
Kültürel Etkiler
,00
Kamu personeli 66
4,25 ,58
Öğrenci
74
4,42 ,72
Emekli
19
4,71 ,37
Ev hanımı
37
4,29 ,83
Turizm esnafı
43
4,51 ,61
Turizm çalışanı 88
4,51 ,46
Esnaf
138 4,42 ,58
İşçi
129 4,26 ,81
Çevresel Etkiler
,02
Kamu personeli 66
4,40 ,62
Öğrenci
74
4,30 ,69
Emekli
19
4,58 ,38
Ev hanımı
37
4,18 ,92
Turizm esnafı
43
4,38 ,67
Turizm çalışanı 88
4,61 ,36
Esnaf
138 4,32 ,65
İşçi
129 4,28 ,61
Ekonomik Etkiler
,00
Kamu personeli 66
4,20 ,69
Öğrenci
74
4,18 ,69
Emekli
19
4,30 ,37
Ev hanımı
37
4,39 ,53
Turizm esnafı
43
4,94 ,16
Turizm çalışanı 88
4,71 ,51
Esnaf
138 4,75 ,44
İşçi
129 4,39 ,98
Toplam Etki
,00
Kamu personeli 66
4,70 ,42
Öğrenci
74
4,48 ,60
Emekli
19
4,76 ,34
Ev hanımı
37
4,51 ,98
Turizm esnafı
43
4,88 ,24
Turizm çalışanı 88
4,87 ,36
Esnaf
138 4,83 ,38
İşçi
129 4,66 ,55
Turizm Desteği
,00
Kamu personeli 66
4,68 ,50
Öğrenci
74
4,63 ,57
Emekli
19
4,86 ,20
Ev hanımı
37
4,76 ,49
92
Electronic Journal of Vocational Colleges-May/Mayıs 2014
Kültürel Etkiler
Çevresel Etkiler
Ekonomik Etkiler
Toplam Etki
Turizm Desteği
Toplam Etki
Ekonomik Etkiler
Çevresel Etkiler
Kültürel Etkiler
Sosyal Etkiler
Tablo 6. Faktörler Arası İlişki Düzeylerinin Ölçülmesine Yönelik Korelasyon Analizi Sonuçları
P.Corr. -,35
Sig. (p) ,00
P.Corr. -,41
,24
Sig. (p) ,00
,00
P.Corr. -,29
,34
,21
Sig. (p) ,00
,00
,00
P.Corr. -,33
,25
,34
,30
Sig. (p) ,00
,00
,00
,00
P.Corr. -,54
,43
,35
,31
,34
Sig. (p) ,00
,00
,00
,00
,00
Varyans analizlerinden sonra faktörler arasında anlamlı korelasyonların bulunup bulunmadığının
ölçülebilmesi amacıyla korelasyon analizi gerçekleştirilmiştir. Korelasyon analizinden elde edilmek
istenen temel sonuç “Toplam Turizm Etkisi” faktörü ve “Turizm Desteği” faktörü ile diğer faktörler
arasında anlamlı korelasyonlar bulunup bulunmadığının tespit edilmesidir. Bu bağlamda Tablo 6’da yer
alan sonuçlar izlendiğinde faktörlerin tamamında anlamlı düzeyde korelasyonların tespit edildiğini ifade
etmek mümkündür (p<0,05). Tabloda “Toplam Etki” faktörü açısından değerlendirildiğinde, en yüksek
korelasyonun %34 ile çevresel turizm eskisi ile gerçekleştiği gözlemlenmektedir. Bu oranın pozitif yönlü
anacak düşük düzeyde bir korelasyon olduğunu ifade etmek mümkündür. Sosyal Etkiler faktörü ile
Toplam etki faktörü arasında ise negatif yönlü, düşük düzeyde bir korelasyon tespit edilmiştir. Tabloda
Sosyal Etki faktörüne ilişkin korelasyonların negatif yönlü gerçekleşmiş olması bu faktörü tespit etmek
için kullanılan ifadelerin negatif anlamlar içermesinden kaynaklanmaktadır. Diğer bir ifade ile turizmin
sosyal olumsuzluklar üzerindeki etkisi yükseldikçe turizmin olumlu etkilerine ilişkin inançların düştüğünü
ifade etmek mümkünüdür. Tablo 6 “Turizm Desteği” faktörü açısından değerlendirildiğinde ise en yüksek
korelasyonun “Sosyal Etkiler” faktörü ile gerçekleştiği gözlemlenmektedir. (-,54) her iki faktör arasında
negatif yönlü, orta düzeyde bir korelasyon tespit edilmiştir. Turizmin kültürel etkileri ile turizm desteği
arasında da pozitif yönlü, %43 düzeyinde bir korelasyon tespit edildiği gözlemlenmektedir. Yüzde 30’lar
düzeyinde olmakla birlikte “Turizm Desteği” ile diğer faktörler arasında da anlamlı korelasyonların
bulunduğu gözlemlenmektedir. Bu sonuçlardan hareketle, turizmin etkilerinin olumlu olduğuna yönelik
algı ve inançlar arttıkça turizm desteğinin de arttığını ifade etmek mümkündür. Ancak korelasyon analizi
iki faktör arasındaki ilişki düzeyini belirtmekle birlikte ilişki yönünü tespit etmekte yetersiz kalmaktadır.
Bu bağlamda faktörler arasındaki ilişkilerin bağımlı ve bağımsız değişkenler düzeyinde daha ayrıntılı
incelenmesi gereği duyulmuş ve bu nedenle doğrusal regresyon analizine başvurulmuştur.
93
Electronic Journal of Vocational Colleges-May/Mayıs 2014
Tablo 7. Toplam Turizm Etkisi Faktörüne İlişkin Regresyon Analizi Sonuçları
Model
R
R2
Düzeltilmiş R2
Standart Hata
F
P
1
,449
,202
,196
,60394
37,252
,000
Standartlaşmamış Katsayılar
Standartlaşmış Katsayılar
B
Std. Hata
Beta
Sabit
2,648
,314
Sosyal Etkiler
-,134
,036
Kültürel Etkiler
,091
Çevresel Etkiler
Ekonomik Etkiler
Model
1
t
Sig.
8,422
,000
-,158
-3,711
,000
,045
,082
1,998
,046
,217
,041
,216
5,304
,000
,197
,044
,182
4,527
,000
Bağımlı değişken: Toplam Turizm Etkisi
Regresyon analizlerinde ilk olarak bağımlı değişken olarak “Toplam Turizm Etkisi” faktörü
seçilmiş, bağımsız değişkenler ise turizmin sosyal, kültürel, çevresel ve ekonomik etkilerine yönelik
faktörler olarak tespit edilmiştir. Backward yöntemi ile gerçekleştirilen analizde Toplam Turizm Etkisi
faktörü üzerinde etkisi olduğu düşünülen faktörlerin tamamı analize dahil edilmiştir. Bu yöntemde
analiz, t değerleri ve p değerleri üzerinden anlamlı ilişkilerin tespit edilmediği faktörleri analizden
çıkararak analizi tekrarlamaktadır. Tablo 7’de de görüldüğü gibi çalışmamızda bağımsız değişkenlerin
tamamının bağımlı değişken üzerinde anlamlı etkisi olduğu tesit edilmiş ve bu nedenle analiz tek
aşamada tamamlanmıştır. Tablo 7’de öncelikle model özeti incelenecek olur ise p değeri ve F değerleri
üzerinden modelin anlamlı olduğunu ifade etmek mümkündür. Ancak düzeltilmiş R2 değeri
incelendiğinde %19 (,196) gibi düşük bir değer olduğu görülmektedir. Bu değer, elde edilen modelin
varyansı açıklama oranını %19 olduğunu ifade etmektedir. Bu sonuçtan hareketle her ne kadar anlamlı
ilişkiler tespit edilmiş olsa da toplam turizm etkisinin turizmin sosyal, kültürel, çevresel ve ekonomik
etkileri dışında bir takım faktörlerden de etkilendiğini ifade etmek mümkündür. Beta katsayıları
incelendiğinde ise Toplam Turizm Etkisi faktörü üzerinde en yüksek etki oranına sahip olan faktörün
“Çevresel Etkiler” faktörü olduğu tespit edilmiştir (%21). “Ekonomik Etkiler” faktörünün etki düzeyi %18,
“Sosyal Etkiler” faktörünün %15 ve “Kültürel Etkiler” faktörünün etki düzeyi %8 olarak tespit edilmiştir.
Tablo 7. Turizm Desteği Faktörüne İlişkin Regresyon Analizi Sonuçları
Model
R
R2
Düzeltilmiş R2
Standart Hata
F
p
1
,630
,396
,391
,36534
77,231
,000
Model
1
Sabit
Sosyal Etkiler
Kültürel Etkiler
Çevresel Etkiler
Ekonomik Etkiler
Toplam Etki
Standartlaşmamış Katsayılar
Standartlaşmış Katsayılar
B
Std. Hata
Beta
t
Sig.
3,466
-,217
,178
,063
,055
,078
,201
,022
,028
,025
,027
,025
-,369
,231
,090
,073
,112
17,212
-9,825
6,449
2,484
2,058
3,132
,000
,000
,000
,013
,040
,002
Bağımlı değişken: Turizm Desteği
94
Electronic Journal of Vocational Colleges-May/Mayıs 2014
Toplam Turizm Etkisinden sonra ikinci bir regresyon analizi de “Turizm Desteği” faktörü için
gerçekleştirilmiştir. Turizm Desteğinin bağımlı değişken olarak belirlendiği analizde diğer faktörlerin
turizm desteği üzerindeki etki düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Analiz sonucu elde edilen verileri
Tablo 7’de incelemek mümkündür. F ve p değerlerinden hareketle modelin anlamlı, kabul edilebilir
olduğunu ifade etmek mümkündür. Düzeltilmiş R 2 değeri ise 0,391 olarak gerçekleşmiştir. Bu değer,
modelin varyansın %39’unu açıkladığını ifade etmektedir. Bu sonuçtan hareketle, varyansın faktörler
tarafından önemli düzeyde açıklandığını ifade etmek mümkündür. Ancak bu sonuç aynı zamanda Turizm
desteğini etkileyen başka faktörlerin de bulunduğu anlamında değerlendirilmelidir. Beta katsayıları
incelendiğinde ise Turizm Desteği üzerinde en yüksek etkiye Sosyal Etki faktörünün sahip olduğu
gözlemlenmektedir (%36). Kültürel Etkiler faktörü %23, Toplam Etki faktörü %11, Çevresel Etki faktörü
%9 ve Ekonomik Etkiler faktörü ise %7 düzeyinde etkiye sahiptir.
SONUÇ
Araştırma verileri üzerinde ilk olarak faktör analizi gerçekleştirilmiş ve literatürdeki çalışmalara
da paralel olarak; sosyal etkiler, kültürel etkiler, çevresel etkiler, ekonomik etkiler, toplam etki ve turizm
desteği faktörleri tespit edilmiştir (Yoon vd., 2001; Cengiz ve Kırkbir, 2007). Ancak benzer bir çalışmada
farklı bir ölçek kullanan Eren ve Aypek (2012), turizmin çevresel, ekonomik ve kültürel etkileri faktörleri
üzerinde durmuş, buna ilave olarak sosyal etkiler faktörü yerine turizmle etkileşim ifadesini kullanmıştır.
Çalışkan ve Tütüncü’nün (2008) kullandığı ölçek ise; duygusal bağlılık, negatif etkiler, dış çevre, iç çevre,
ekonomik etkiler, ekonomik beklentiler, turizm arzı ve tanıtım faktörlerinden oluşmuştur. Bu çalışmada
kullanılan altı faktörün toplam varyansı açıklama oranının %67 olarak tespit edilmesi bu alanda farklı
faktörlerin de tespit edilebileceği kabul edilmekle birlikte söz konusu altı faktörün yeterli olduğunu ifade
etmektedir.
Araştırma bulgularından hareketle üzerinde durulması gereken ilk sonuç kadınların erkeklere
oranla toplam turizm etkisi konusunda daha olumsuz yaklaşıma sahip olmalarıdır. Her ne kadar turizm
desteği açısından kadınlar ve erkekler arasında anlamlı farklılık tespit edilememiş olsa da turizm etkileri
açısından aynı şeyi ifade etmek mümkün değildir. Kültürel etkiler, ekonomik etkiler ve toplam turizm
etkileri açısından kadınların erkeklere kıyasla turizme karşı olumsuz bir algıları söz konusudur. Bu
sonucun temel nedenini turistlerin bölgeyi ziyaretleriyle başlayan aile hayatlarındaki bozulmaya
bağlamanın mümkün olduğu düşünülmektedir. Kadınlar, aile hayatlarındaki olası bozulmalara karşı
turizmin etkilerini daha olumsuz olarak algılamaktadırlar. Ancak turizmin özellikle bölge ekonomisine
olan katkıları düşünüldüğünde kadınların bu olumsuz algıların turizme karşı olumsuz bir tutuma
dönüşemediği görülmektedir. Çalışmada elde edilen bu sonuç Bilim ve Özer’in (2013) çalışmalarında elde
ettikleri sonuçlarla farklılık göstermektedir. Bilim ve Özer (2013), erkeklerin turizme karşı daha olumsuz
bir bakış açısına sahip olduklarını ve bunun temel nedeninin geleneksel yaşam tarzına sahip Türk
erkekleri olmasından kaynaklanabileceğini ifade etmişlerdir. Her iki çalışmadaki farklılığın nedeninin ise
kullanılan ölçeklerdeki farklılıklar olduğu düşünülmektedir. Zira Bilim ve Özer’in (2013) çalışmalarında
kullandıkları ölçek ile bu çalışmada kullanılan ölçek ciddi farklılıklar göstermektedir. Diğer taraftan her iki
çalışmanın uygulandığı bölgeler arasındaki farklılıkların da farklı sonuçlar elde edilmesine neden olacağı
düşünülmektedir.
Analizler sonucunda yaş grupları arasında da gerek algı gerekse tutumlar üzerinde anlamlı
farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Genel olarak ifade etmek gerekirse turizmin sosyal, kültürel ve
ekonomik etkileri konusunda ileri yaşlardaki katılımcıların genç olanlara kıyasla daha olumsuz bir bakış
açısında sahip olduğu görülmüştür. Benzer farklılıklar toplam turizm etkisi ve turizm desteği faktörleri
için de gerçekleşmiştir. Genç katılımcılar yaşlı katılımcılara kıyasla daha olumlu bir toplam etki algısına ve
turizm desteğine sahiptirler. Bu sonucu yetişkin katılımcıların geleneklerine ve yaşam tarzlarına karşı
daha muhafazakar bir tutum içerisinde olmalarına bağlamak mümkündür. Turizm faaliyetleri nedeniyle
95
Electronic Journal of Vocational Colleges-May/Mayıs 2014
geleneklerde, yaşam tarzlarında, bireyler arası iletişimde yaşanan bir takım değişiklikler yetişkin ve ileri
yaştaki katılımcılar açısından olumsuz değişimler olarak algılanırken yaşı daha genç olan katılımcılar
yaşanan veya yaşanabilecek sosyal ve kültürel değişimlere karşı aynı olumsuz bakış açısını
göstermemektedirler. Bu durumu toplumda zaten var olan kuşaklar arası algı farklılıklarının turizmdeki
yansıması olarak da değerlendirmek mümkündür.
Gelir seviyeleri açısından katılımcılar karşılaştırıldığında, turizmin kültürel etkileri ve ekonomik
etkilerine ilişkin ve turizm desteğine ilişkin farklılıklar tespit edilmiştir. Kültürel etkiler açısından gelir
seviyesi yüksek olanların daha olumsuz bir algıya sahip olduğunu, ekonomik etkiler ve turizm desteği
açısından ise gelir seviyesi en düşük olan grubun en olumlu algıya sahip olduğunu ifade etmek
mümkündür. Bu sonuçlardan hareketle yerel halkın gelir seviyesine paralel olarak turizmin olumsuz
etkilerini değerlendirme eğilimlerinde farklılıklar olduğu düşünülmektedir. Gelir seviyesi düşük olan
grubun ekonomik çıkarlar nedeniyle turizmin kültürel olumsuzluklarını göz ardı edebildiği, buna karşın
turizmin ekonomik faydalarını belki de olduğundan daha olumlu algıladığı düşünülmektedir. Gelir
seviyesi en yüksek olan grup ise gelirlerinin yüksekliğine de bağlı olarak kültürel etkileri görmemezlikten
gelmemekte ve turizm desteği konusunda daha olumsuz bir yaklaşım sergileyebilmektedir.
Katılımcıların mesleki dağılımlarına göre turizm etkilerine yaklaşımları ve turizm desteklerine
ilişkin farklılıklar bulunup bulunmadığı incelendiğinde Turizm esnafının turizmin sosyal etkilerine karşı en
olumlu bakış açısına sahip olan grubu oluşturduğu tespit edilmiştir. Turizm çalışanları da benzer şekilde
olumlu algıya sahip olan grubu oluşturmuştur. Turizmden herhangi bir ekonomik beklentisi olmadığı
varsayılabilecek kamu çalışanlarının ise en olumsuz sosyal etki algısına sahip olduğunu ifade etmek
mümkündür. Dolayısıyla turizmin sosyal etkilerinin algılanma düzeyinin turizmden ekonomik beklenti
düzeyi ile örtüştüğü söylenebilir. Kültürel, çevresel ve ekonomik etkiler faktörleri açısından da benzer
sonuçlara ulaşılmıştır. Kamu personeli ve işçi grupları gibi turizmden herhangi bir ekonomik kazanç
beklentisi olmayan gruplarda turizmin etkilerini daha olumsuz algılama eğilimi söz konusu olmaktadır.
Toplam turizm etkisi ve turizm desteği faktörlerinde de sonuçlar benzer çıkmıştır. Ancak mesleki dağılım
incelenirken değerlendirilmesi gereken bir diğer önemli nokta “öğrenci” grubunun sonuçlarıdır. Yaş
ortalamalarına göre kıyaslama sonuçlarından farklı olarak meslek gruplarına göre kıyaslamada
öğrencilerin de kamu personeli ve işçilere benzer ortalamalara sahip oldukları gözlemlenmiştir. Bu
sonuçtan hareketle her ne kadar turizme karşı olumsuz bir bakış açıları olmasa da öğrencilerin turizmden
doğrudan bir çıkarları olmamasının turizmin olası olumsuz etkilerini göz ardı etmemelerini sağladığını
ifade etmek mümkündür.
Analiz sonuçlarına göre toplam turizm etkisi ile en yüksek korelasyona sahip olan faktör çevresel
etkiler olmuştur. Sosyal etkilerin ise ikinci sırada yer aldığı gözlemlenmiştir. Ekonomik ve kültürel etkiler
bu sırayı takip etmişlerdir. Toplam turizm desteği ile en yüksek korelasyona ise sosyal etkiler sahiptir.
Daha sonra sırasıyla; kültürel etkiler, toplam etki, çevresel etkiler ve ekonomik etkiler gelmektedir.
Regresyon analizleri de benzer sonuçları vermektedir. Aynı ölçeği kullanan Yoon vd.’nin (2001)
çalışmasında toplam turizm etkisi üzerinde en çok etkiye sahip olan faktör ekonomik etkiler olarak tespit
edilirken çevresel etkiler faktörünün de turizm desteği faktörüne önemli derecede etkide bulunduğu
ifade edilmiştir. Aradaki farklılığın ölçeklerin uygulandığı milliyetlerin farklı olması olabileceği
düşünülerek Cengiz ve Kırkbir’in (2007) çalışması incelendiğinde ise toplam turizm etkisi üzerinde sosyal
etkiler faktörünün en yüksek etki düzeyine sahip faktör olarak tespit dildiği kültürel etkiler faktörünün de
bu faktörü takip ettiği görülmüştür. Dolayısıyla iki çalışma sonuçları arasında paralellik tespit edildiğini
ifade etmek mümkündür. Turizmin ekonomik etkilerinin katılımcıların turizme karşı algılarını etkilediğini
kabul etmekle birlikte toplam turizm etkisi algısı ve turizm desteği açısından sosyal ve kültürel etkilerin
ön plana çıktığı anlaşılmaktadır. Bölge halkının turizm dışı yaşam tarzlarının kırsal bir yaşam tarzı olması,
geleneklerinin ve yaşam tarzlarının bozulmasını istememeleri gibi nedenlerin bu sonuçları doğurduğu
düşünülmektedir. Bununla birlikte özellikle sosyal etkiler faktörünü açıklayan ifadelerde kullanılan “suç
96
Electronic Journal of Vocational Colleges-May/Mayıs 2014
oranlarının artması” ve “yıkıcı etkilerin oluşması” gibi ifadelerin üzerinde ayrıca durulması gerektiği
düşünülmektedir. Bu alanda gerçekleştirilebilecek benzer çalışmalarda suç oranlarında ve olumsuz
etkilerde ciddi bir artışın yaşanıp yaşanmadığının incelenmesi ve böylelikle yerel halkın ifadelere somut
veriler üzerinden mi yoksa duygusal olarak mı cevap verdiklerinin tespit edilmesi daha farklı sonuçlar
doğurabilecektir.
Araştırma sonuçlarından hareketle yerel halkın turizm desteğinin sağlanabilmesi için öncelikle
turizmin olası olumsuz etkilerinin en aza indirilmesi gerektiği düşünülmektedir. Atılması gereken sonraki
adım ise önceliğin yerel halka verilerek turizmin ekonomik faydalarından yerel halkın faydalanmasının
sağlanmasıdır. Küçük ölçekli işletmelerin desteklenmesi, yörede yatırım yapmak isteyen bölge halkına
uygun krediler ve yatırım bilgilendirme eğitimlerinin verilmesi faydalı olabilecektir. Böylelikle turizmin
ekonomik faydalarından yararlanan halkın turizmin etkilerine karşı daha olumlu bir algı geliştirmesi ve
dolayısıyla turizm desteğini arttırmaları sağlanabilecektir. Ancak unutulmaması gereken en önemli nokta
turizmin kültürel ve sosyal değişim üzerindeki etkileridir. Özellikle Dalyan bölgesi gibi kırsal kesimde
yaşayan yerel halkın uluslararası bir kültür karşılaşmasında savunmasız kalmaması için eğitilmesi
gerekmektedir. Turizm bölgelerinde yaşayan yerel halkların turistlerin kültürleri ve yaşam tarzlarıyla
karşılaştıklarında bu yaşam tarzlarına karşı düşmanca tavır sergilemeden kendi kültürlerini ve yaşam
tarzlarını nasıl koruyabileceklerini öğrenmeleri gerekmektedir. Yerel halkın turizmden kazanç sağlarken
kayıplarının azaltılmasını en önemli yollarından birinin bölge halkının eğitilmesi olduğu düşünülmektedir.
KAYNAKÇA
Akova, O. (2006). Yerel Halkın Turizmin Etkilerini Algılamalarına ve Tutumlarına Yönelik Bir Araştırma.
Akademik İncelemeler Dergisi, 2 (1)
Alaeddinoğlu, F. (2007). Van Halkının Turisti ve Turizmi Algılama Şekli. Coğrafi Bilimler Dergisi, 5 (1), 116.
Bilim, Y., Özer, Ö. (2013). Yerel Halk Gözüyle Konya’da Turizmin Önemi ve Ekonomik, Sosyal, Çevresel
Etkileri. Ulusal KOP Bölgesel Kalkınma Sempozyumu, Konya.
Butler, R.W. (1980). The Concept of a Tourist Area Cycle of Evoluation: Implication for the Management
of Resources. Canadian Geographer, XXIV, 5-12.
Cengiz, E., Kırkbir, F., (2007). Yerel Halk Tarafından Algılanan Toplam Turizm Etkisi İle Turizm Desteği
Arasındaki İlişkiye Yönelik Yapısal Bir Model Önerisi, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi,
7(1), 19-37.
Çalışkan, U. ve Tütüncü, Ö. (2008). Turizmin Yerel Halk Üzerindeki Etkileri ve Kuşadası İlçesi Uygulaması”.
IV. Lisansüstü Turizm Öğrencileri Araştırma Kongresi.
Doğan, H., Üngüren, E. (2012). Yerel Halkın Isparta Turizmine Yönelik Görüşleri Üzerine Bir Araştırma.
Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17 (1), 103-122.
Eralp, Z. (1974). Socio-Economic Effects of Tourism towards Communal Changes. Ankara University
Press, Ankara
Eren, R., Aypek, N. (2012). Kırsal Turizm Bölgesinde Yerel Halkın Turizmin Gelişimine Karşı Tutumları:
Cumalıkız Köyü Örneği. Uluslararası Sosyal Ekonomik Bilimler Dergisi, 2 (2), 43-47.
Fesenmaier, D.R., O’Leary, J. ve Uysal, M. (1996). Advances in Tourism Marketing Methodologies,
Hawoth Press, New York.
Han, G., Fang, W.T., Huang, Y.W. (2011). Classification and Influential Factors in the Perceived Tourism
Impacts of Community Residents on Nature-based Destinations: China’s Tiantangzhai Scenic
Area. Procedia Environmental Sciences, 10, 2010-2015.
Kervankıran, İ., (2011). Turizm ve Turizmin Etkileri Konusunda Yerel Halkın Yaklaşımlarının Belirlenmesi:
Afyonkarahisar Örneği. Marmara Coğrafya Dergisi, 24, 1-25.
97
Electronic Journal of Vocational Colleges-May/Mayıs 2014
Mathieson A. and Wall, G. (1992). Tourism, economic, physical and social impacts. Longman Specific and
Technical, Longman Singapore Publisher Ltd., London
Mason Peter ve Cheyne Joanne (2000). Residents’ Attitudes to Proposed Tourism Development. Annals
of Tourism Research. 27(2), 391-409.
Murphy, P.E. (1985). Perceptions and Attitudes of Decision –Making Groups in Tourism Centers. Journal
of Travel Research, 21(3),8-12.
Perdue, R.R., Long, P.T. ve Allen, L. (1990). Rural Resident Tourism Perceptions and Attitudes by
Community Level of Tourism. Journal of Travel Research, 28(3), 3-9.
Sekaran, U. (1999). Research Methods For Business, John Wiley & Sons Inc. New York.
Tosun, C. ve Timothy, D. J. (2003). Arguments for Community Participation in The Tourism Development
Process. The Journal of Tourism Studies. 14(2), 2-15.
Yoon, Y., Gürsoy, D., Chen, J.S. (2001). Validating a Touirsm Development Theory With Structural
Equation Modeling. Tourism Management, 22, 363-372.
Zhong, L., Deng, J., Song, Z., Ding, P. (2011). Research on Environmental Impacts of Tourism in China:
Progress and Prospect. Journal of Environmental Management 92, 2972-2983.
98
Download

YEREL HALKIN TURİZM ETKİLERİNİ ALGILAMA DÜZEYİ