iBN NACT
üç cilt hacminde bir eser olup vezinsiz fakat kafiyeli bir anlatımla kaleme alınmış­
tır. Zehebl bu eserden istifade ettiğini
(Mizanü'l-i'tidal, IV, 73). Safedi de müellif hattı nüshasını görüp ondan faydalandiğını ( ei-V[ıfi, V, 255) bildirmektedir. İbn
Müsdl'nin devrinin diğer tanınmış alimleri için de mu'cemler kaleme aldığı belirtilmektedir. z. el-Müsnedü'l-garib.
Müellifin yaşadıği dönemdeki ve daha
önceki hadis alimlerinin görüşlerini topladığı bir eserdir. 3. el-Müselseldt.
Eserden seçilmiş hadisleri ihtiva eden
bir cüz günümüze ulaşmıştır (Darü'l-kütübi'z-Zahiriyye, Mecmua, nr. I 03, vr. I 72177). 4. İ'ldmü'n-nô.sik bi-a'lô.mi'l-menô.sik. Mezheplerin hacla ilgili görüşleri­
nin ve dayandıkları delillerin toplandığı
hacimli bir kitaptır (a .g.e., ay.). 5. el-Erba'ilne'l-mu{ıtô.re ii fazli'l-J:ıac ve'z-ziyô.re. Brockelmann, eserin Ebu Bekir Cemaleddin Muhammed b. Yusuf b . Mugire'ye de nisbet edildiğini söylemekte
(GAL [Ar.J. VI, 281-282), İbn Rüşeyd bu
eserden çeşitli hadisler nakletmektedir
(Mil'ü 'l-'aybe, V, 133, 140)
İbn Müsdl'nin bunlardan başka Menô.ile kendisine tarikat hır­
kası giydiren şeyhlerinin Hz. Peygamber'e ulaşan silsilesini kaydettiği bir cüzünden bahsedilmekte (Abdülhay el-Ketkıbü'ş-Şıddil{ı
tani, ll, 580). Keşfü'?:-?:Uniln'da onun
"delailü'n-nübüwe" konusunda eser yazanlardan olduğu belirtilmekte (1, 706; ayrıca b k. DiA, XVI, 276). ayrıca Muaviye ve
yakınları aleyhinde 600 beyitlik bir kasidesi bulunduğu kaydedilmektedir. Onun
Esne'l-menô.'if:ı
na'tı
da
esme'l-medô.'if:ı adlı
ii
meşhurdur.
BİBLİYOGRAFYA :
ibn Rüşeyd, Mil'ü'l-'aybe bi-ma cümi'a bHO·
Muhammed Hablb ibnü" I-Hoca).
Beyrut 1408/1988,~ 133,140, 143,144,231 ,
ayr ı ca bk. indeks; Zehebl. Te;;kiretü '1-f:ıuffa?,
IV, 1448-1450;a.mlf., Mfzanü'l-i'tidal, IV, 73;
a.mlf., Ma'rifetü'l-f!:urra' (A itık ulaç). lll, 13121313; Safedl. el-Va([, V, 254-255; Yafii, Mir'ata'l-cenan, IV, 162; ibn Ferhün, ed-Dfbfıcü ' l­
mü;;heb, II, 333-334; Fas!, el-'İf!:dü'ş-şemin, II,
403-410; ibn Hacer, Usanü'l-Mfzan, V, 437-438;
ibn Tağrlberdl. en-Nücümü'z-zahire, VI, 228;
Keşfü '?·?Un ün, 1, 58, 706; II, 1735; ibnü'l-imad,
Şe;;erat, V, 313; Kettanl. er-Risaleta '1-müstetrafe, s. 83; a.e. (Özbek), s. 123, 203, 287 ; lzaf:ıu'l-meknün, II, 508; Brockelmann, GAL (Ar.).
VI, 281-282; Kehhale, Mu ' cemü'l-mü'ellifin,
XII, 140; Abdülhay ei-Kettanl, Fihrisü'l-feharis,
II, 580; ZirikiL el-A'lam (Fethullah). VII , 150151; M. Hablb ei-Hlle, et-Tari/] ve'l-mü'erril]ün
bi-Mekke, London 1994, s. 43-45; Yusuf Şevki
Yavuz, "el-Hasaisü'l-kübra", DİA, XVI, 276.
li'l-gaybe(nşr.
!il
ABDÜLKADiR
ŞENEL
İBN MÜYESSER
(;.,;.o ..:,ı-!1)
Ebu Abdiilah Tacüdd!n
Muhammed b. All b. Yusuf
b. Müyesser el-Mısr!
(ö. 677 /1278)
L
Mısırlı
tarihçi.
_j
628 (1231) yılında Kahire'de doğdu. Hayeterli bilgi yoktur. Nesebi, Fatımi Ha lifesi Hafız- Lidlnillah döneminin (ı ı 32-1 ı 49) önemli şahsiyetlerin­
den ei-Emlrü'I-Muazzam Celaleddin Muhammed Celeb Ragıb tarafından Tunus'tan Mısır'a getirilen bir şahsa dayanır. İbn
Müyesser adını yine Fatımi emirlerinden
olduğu sanılan büyük dedesinden alır. EyyGbller'in yıkılışı ve Memlük Devleti'nin
kuruluşu sırasında yaşanan buhrana ve
ı. Baybars'ın parlakdevrine (ı 260- ı 277)
şahit olduktan sonra 18 Muharrem 677
(11 Haziran 1278) tarihinde Kahire'de vefat etti ve Mukattam'da toprağa verildi.
yatı hakkında
Eserleri. İbn Müyesser'in günümüze
kadar geldiği bilinen tek eseri A{ıbQru
Mışr (Tari!]. u Mışr) olup Muhammed b.
Ubeydullah ei-Müsebbihl'nin (ö. 420/1 029)
tarihine zeyil olarak yazılmıştır; bu sebeple Tekmiletü Tô.ri{ıi'l-Müsebbif:ıi ve Tô.ri{ıu'l-kebir 'ale's-sinin ~eyyele bihi
'alô. Kitô.bi'l-Müsebbif:ıi adlarıyla da bilinir (Safedl, IV, ı 88). To lunoğulları 'ndan
başlayarak müellifin zamanına kadar gelen eser. NCıreddin Mahmud Zengl dönemi ve Haçlı seferleri hakkında önemli bilgiler ihtiva eder. Eserin, Makrizi tarafın­
dan 814 (1411) yılında el-Münteka min
a{ıbô.ri Mışr li'bn Müyesser adıyla kaleme alınmış 439-553 (1047-1158) yılları
arasını içeren bir muhtasarı günümüze
ulaşmıştır (Bibliotheque Nationale, nr.
ı 688) Ancak Amir- Biahkamillah döneminin (ı 10 ı- ı ı 30) 502-514 (11 08-1120) yıl­
ları arası kayıptır. Bu eksiklik, Fatımller'in
son asrıyla ilgili bilgileri -İzzeddin İbnü'I­
Eslr'den yaptığı iktibaslar hariç- tamamen
İbn Müyesser'den aldığı anlaşılan N üveyri'nin Nihô.yetü'l-ereb'inden tamamlanabilmektedir. A{ıbô.ru Mışr'ın esasını
teşkil eden Fatımller'in Xl ve Xl!. yüzyıllar
arası dönemi daha çok Ebu Abdullah eiMurtaza Muhammed b. Hasan et-Trablusl, Reşld b. Zübeyr. Ebu Zekeriyya Zekiyyüddin Yahya b . Ali ed-Dımaşki, İz­
zeddin İbnü'I-Eslr. Habbal. Ebü'I-Fevaris
Hamdan b. Abdürrahlm ei-Esaribl. İbnü'I­
Me'mGn ei-Bataihi ve Cewanl gibi tarihçilerin bir kısmı bugün mevcut olmayan
kitaplarından faydalanılarak yazılmıştır
ve eser bu yönüyle özel bir önem taşımak­
tadır. Makrlzl, İbn Tağriberdl, İbn Hacer
ei-Askalanl ve Nüveyrl ise ondan faydalanmışlardır. öte yandan İbn Müyesser ile
Ali b. Zafir ei-Ezdl'nin verdikleri bilgiler
arasında da büyük benzerlikler bulunması dikkat çekmektedir. Ancak bunun sebebi genelde aynı kaynakları, özellikle İb­
nü'I-Eslr'in el-Kô.mil'ini kullanmış olmalarıdır. el-Münteka'nın Haçlı seferleriyle
ilgili kısmı Baran Mac-Guckin de Slane
tarafından Fransızca tercümesiyle birlikte
ayrı bir bölüm halinde yayımlandığı gibi
(RHC Or., lll [I 884 ı. s. 457-4 73) gibi Fransızca özetiyle birlikte Henri Masse (Kahire 1919), William Mylord (Kahire 1980),
bir mukaddime ve bir fihrist ilavesiyle Eymen Fuad Seyyid (Kahire ı 98 ı) tarafın­
dan neşredilmiştir. Müellifin Kitô.bü Tô.ri{ıi'l-kw;lô.t adlı eseri ise (Safedi, IV, ı 88)
günümüze intikal etmemiştir. İbn Hacer'in Ref'u'l-işr'i yazarken ondan faydalandığı bilinmektedir.
BİBLİYOGRAFYA:
Safedl, el-Vafi, IV, 188; Makrlzl, el-ljıtat, II ,
17, 19; Keşfü '?-? Unün, 1, 304; Kehhale, Mu'cemü'l-mü'ellifin, Xl, 73; Brockelmann, GAL
Suppl., ı, 574; N. Elisseeff, Nar ad-Din, Da mas
1967,1, 56-57; Şiikir Mustafa, et-Tarfl]u'l-'Arabf
ve'l-mü'erril]ün, Beyrut 1983, lll, 111-112; Ramazan Şeşen, Müslümanlarda Tarih-Coğraf­
ya Yazıcılığı, istanbul 1998, s: 150-151; Claude
Cahen, "Quelques chroniques anciennes relatives aux demiers Fatimides" , B/FAO, XXXVIl
( 1937-38), s. 1-27; a.mlf.. "1bn Muyassar", EJ2
(ing.), lll , 894; Michael Brett, "Choix de passages de la chronique d'Egypte d'1bn Muyassar ... ",
JRAS, 1 ( 1952). s. 293-295; Muhammed Mehdi
Müezzin-i Cami. "İbn Müyesser", DMBİ, IV, 717718.
~
ALi
SEVİM
İBN MÜZEYN
(bk. YAHYA b. İBRAHiM).
L
_j
İBN NAcl
C.s~li ..:,ı-!1 )
Ebü'I-Kasım b. İsa b. Nacı
et-Tenuh! ei-Kayrevan!
(ö. 839/1435)
Maliki
L
fıkıh
ve biyografi
iiiimi
yazarı.
_j
760 (1359) yılında Kayrevan'da doğdu.
kaynaklarda adı Kasım. künyesi de
Ebü'I-Fazl ve Ebü'I-Kasım olarak kaydedilir (Hifnavi, s. 92; Ahmed Baba et-Tin büktl. s. 364) Ancak kaynakların çoğunda adı
Ebü'l-Kasım diye belirtildiği gibi Muhammed MahfGz da bir belgeye dayanarak buBazı
223
Download

TDV DIA - İslam Ansiklopedisi