TC
YENİ YÜZYIL ÜNİVERSİTESİ
SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ
İNŞAAT SEKTÖRÜNDE
İŞ GÜVENLİĞİ İÇİN SAĞLIK GÜVENLİK
DÖKÜMANI HAZIRLAMA ÇALIŞMASI
Bitirme Projesi
HATİCE PINAR ONARCAN CİCİ
131101369
Bölüm: İş Sağlığı ve Güvenliği
Danışman
Yrd. Doç. Dr. Mehtap CİVİR
Şubat 2014
i
I.Özgünlük Bildirisi
1. Bu çalışmada, başka kaynaklardan yapılan tüm alıntıların, ilgili kaynaklar referans
gösterilerek açıkça belirtildiğini,
2. Alıntılar dışındaki bölümlerin, özellikle projenin ana konusunu oluşturan teorik
çalışmaların ve yazılım/donanımın benim tarafımdan yapıldığını
3. Araştırma ve/veya anket çalışmaları için “etik kurul onay” yazısı alındığını bildiririm.
Antalya, 2014
Hatice Pınar ONARCAN CİCİ
2
İNŞAAT SEKTÖRÜNDE
İŞ GÜVENLİĞİ İÇİN SAĞLIK GÜVENLİK
DÖKÜMANI HAZIRLAMA ÇALIŞMASI
(ÖZET)
Yapılan araştırmalar inşaat sektörünün, ülkemizde iş kazaları ve meslek
hastalıklarının en fazla görüldüğü sektörlerden biri olduğunu gösteriyor. Bunun
önemli nedenlerinden birisi de inşaat sektörünün kendine özgü riskli çalışma
koşullarının olmasıdır.
İnşaat Sektöründe İş Güvenliği için Sağlık Güvenlik Dökümanı Hazırlama adlı bu
çalışmada, yapı üretiminin temel aşamasından başlayarak karşılaşılabilecek iş
kazaları ve risk faktörleri incelenerek; uygulama aşamasında kullanılmak üzere bir
Sağlık ve Güvenlik Planı (SGP) ile inşaat aşamalarına yönelik kontrol listeleri
geliştirilmesi ve bu şekilde sektörde yaşanan iş kazaları ve meslek hastalıklarının
azalmasına bir katkı sağlamak amaçlanmıştır.
Anahtar kelimeler; Yapı işlerinde Risk Değerlendirmesi, Yapı işlerinde Sağlık ve
Güvenlik Planı, İnşaat sektöründe iş güvenliği, inşaat, risk.
3
SUMMARY
Research showed that constructive works is one of the leading industries in which
occupational accidents and diseases take mostly place frequently in Turkey. The
reason is that the building industry has it’s own specific risky working conditions.
In this study, by investigating the risk factors of occupational accidents and
diseases in the building industry, it is aimed to submit a proposal about safety and
health plan in a general frame and its contents for the application phase and to
develop a checklist for the building phase of the project. At the end final intention
is decreasing occupatinal accidents and diseases in constructive works.
Key Words: Risk Evaluatin in Building Industry, Safety and
Occupational Safety in Construction İndustry, construction, risk.
Health Plan,
4
İÇİNDEKİLER
SAYFA
ÖZGÜNLÜK BİLDİRİSİ…...............................................………………....…... I
ÖZET………………………..................………………................……………….. II
SUMMARY………………………………………………………….............….... III
İÇİNDEKİLER….......………………………....……………………………...........IV-V-VI
ŞEKİLLER DİZİNİ VE TABLO DİZİNİ…….....………...…………………..... VII
BÖLÜM I.GİRİŞ ………….……………………......………………..........……..…1
1.İŞ GÜVENLİĞİ TEMEL BİLGİLER.....................................................................1
1.1.GENEL BİLGİLER.............................................................................................1
1.2.İŞ GÜVENLİĞİ TANIMI .................................................................................
2
1.3.ÜLKEMİZDE İŞ GÜVENLİĞİ VE İNŞAATSEKTÖRÜ.................................... 2
1.4.SAĞLIK GÜVENLİK PLANI...........................................................................
3
BÖLÜM 2.GENEL BİLGİLER............................................................................
4
2.1. İNŞAAT SEKTÖRÜNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİN ÖNEMİ............ 4
2.1.1. Yaşanan Kazalar Bakımından İnşaat Sektörü................................................
4
2.1.2. Türkiye Genelinde ve İnşaat Sektöründe İş Kazaları....................................
4
2.1.3.İnşaat Sektörümüzdeki Başlıca İş Kazaları ....................................................
5
2.1.4. Bazı Önemli Kaza Tiplerinin Alt Grupları.....................................................
6-7
2.1.5 Ölümlü Kazalarda Birinci Sektör ...................................................................
8
2.2. YAPI İŞLERİNDE SAĞLIK VE GÜVENLİK PLANI...................................... 8
2.2.1. Sağlık ve Güvenlik Planı...............................................................................
8
2.2.2. İş Sağlığı Ve Güvenliği Çerçeve Planı...........................................................
9
BÖLÜM 3. YAPI İŞLERİNDE RİSK YÖNETİMİ……...................….……...… 10
3.1.RİSK YÖNETİMİ………………………………………………......................... 10
3.1.1.Tehlikenin Tanımı……………................…………………...………...........
11-12
3.1.2.Risk Tanımı ve Değerlendirilmesi ………………...………............................. 12-13
3.1.3.Risklerin Tahmin Edilmesi………………………...…..……........................... 13
3.1.4.Risk Değerlendirme Adımları…………..………...……......….....................… 14
3.1.5. Risk Analizi ve Yönetiminin Yararları...................................................... .... 14
3.2.RİSK YÖNETİMİNİN İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İLE İLİŞKİSİ…...….... 15
3.3.İNŞAAT SEKTÖRÜNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ.................................. 15
3.4.İNŞAAT SEKTÖRÜNÜN İŞ KAZASI RİSKİNİ ARTIRAN KOŞULLAR......16-18
5
BÖLÜM 4. İNŞAAT İŞLERİNDE SAĞLIK VE GÜVENLİK PLANI (SGP). 19-20
4.1. KAZI ÇALIŞMALARI SIRASINDA İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİNİ
RİSKE EDEBİLECEK DURUMLAR......................................................... 20
4.1.1. Kazı Kenarının Çökmesi..........................................................................
20
4.1.2. Kazıda Çalışanların Üzerine Malzeme Düşmesi........................................... 21
4.1.3. Kazı Alanına İnsan veya Araç Düşmesi.....................................................
..
4.1.4. Çalışanların İş Makinelerinden Zarar Görmesi...........................................
21
4.1.5. Kazı Çevresindeki Yapıların Zarar Görmesi..............................................
22
4.1.6. Altyapı Hizmetlerinin Zarar Görmesi..........................................................
22
21
4.1.7. Kazı Çalışmalarıyla İlgili Kontrol Listeleri.................................................. 22
4.2. BETONARME KALIP MONTAJI VE SÖKÜMÜ SIRASINDA ALINACAK
SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ ................................................... 23
4.2.1. Kalıp Çalışmalarında İşçi Sağ. ve Güvenliğini Riske Edebilecek Durumlar 23
4.2.1.1. Yüksekten Düşmeler..............................................................................
23-24
4.2.1.2. Çalışanların Üzerine Malzeme Düşmesi..................................................
24-25
4.2.2. Kalıp Çalışmaları ile İlgili Kontrol Listesi..................................................
26
4.3. BETONARME DEMİR DONATILARININ İŞLENMESİ VE MONTAJI
SIRASINDA ALINACAK SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ............. 26
4.3.1. Demirlerin İşlenmesi Ve Montaj Çalışmalarında İşçi Sağlığı ve
Güvenliğini Riske Edecek Durumlar............................................................ 27
4.3.2 Betonarme Demirlerinin İşlenmesi Ve Montajı İle İlgili Kontrol Listesi....... 28
4.4. BETON DÖKÜMÜ AŞAMASINDA ALINACAK SAĞLIK VE GÜVENLİK
TEDBİRLERİ............................................................................................
28
4.4.1. Betonun Üretilmesi Ve Dökülmesi Aşamasında İşçi Sağlığı Ve
İş Güvenliğini Riske Edecek Durumlar.......................................................... 29
4.4.1.1. Yerinde Üretilen Beton Dökümünde Alınması Gereken Tedbirler ......
29
4.4.1.2.HAZIR BETON DÖKÜMÜNDE ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER 29-30
4.4.2.Betonun Üretilmesi Ve Dökülmesi İle İlgili Kontrol Listesi.......................
31
4.5. İŞ İSKELESİ KURULMASI VE İSKELEDE ÇALIŞILMASI AŞAMASINDA
ALINACAK İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ TEDBİRLERİ............. 31
4.5.1. İş İskelesi Kurulması Ve İskelede Çalışılması Aşamasında İşçi Sağlığı Ve
İş Güvenliğini Riske Edecek Durumlar.......................................................... 31-32
4.5.2.İş İskelesi Kurulması Ve İskelede Çalışılması İle İlgili Kontrol Listesi.......
33
6
4.6. DUVAR ÖRÜLMESİ ÇALIŞMASI SIRASINDA ALINACAK SAĞLIK VE
GÜVENLİK TEDBİRLERİ...........................................................................
34
4.6.1. Duvar Örülmesi Sırasında İşçi Sağlığı Ve İş Güvenliğini Riske Edecek
Durumlar......................................................................................................
4.6.2. Duvar Örülmesi İle İlgili Kontrol Listesi....................................................
34
35
4.7.SIVA, BOYA, KAPLAMA İŞLERİ SIRASINDA ALINACAK SAĞLIK VE
GÜVENLİK TEDBİRLERİ..........................................................................
36
4.7.1.Sıva, boya ve kaplama işleri sırasında işçi sağlığı ve iş güvenliğini riske
edecek durumlar........................................................................................... 36
4.7.2 Sıva, boya ve kaplama işleri ile ilgili kontrol listesi..................................... 37
4.8.TESİSAT İŞLERİNİN YAPILMASI SIRASINDA ALINACAK SAĞLIK
GÜVENLİK TEDBİRLERİ........................................................................... 38
4.8.1. Teisat işlerinin yapılması sırasından işçi sağlığı ve iş güvenliğini riske
edecek durumlar......................................................................................... 38-39
4.8.2.Tesisat işlerinin yapılması ile ilgili kontrol listesi......................................... 40
4.9.YAPININ TEMİZLİĞİ VE ŞANTİYENİN TAŞINMASI SIRASINDA
ALINACAK SAĞLIK GÜVENLİK TEDBİRLERİ.............................................
4.9.1.Yapının temizliği ve taşınması sırasında işçi sağlığı ve iş güvenliğini riske
edecek durumlar...........................................................................................
4.9.2. Yapının temizliği ve şantiyenin taşınması ile ilgili kontrol listesi...............
40
41
42
BÖLÜM 5. TARTIŞMA VE SONUÇ.................................................................
43-44
KAYNAKÇA........................................................................................................
45-46
EKLER (Kontrol listeleri)..................................................................................
47-75
ŞEKİLLER DİZİNİ VE TABLO DİZİNİ
Tablo 1 - Türkiye Genelinde ve İnşaat Sektöründe 2005-2012 Döneminde
Meydana Gelen İş Kazası Sayıları............................................................................ 4
Tablo 2 - İncelenen 5239 İş Kazasının “Kaza Tipleri” ne Göre Dağılımı ............ 6
Tablo 3 - İnsan Düşmesi Tipindeki Kazaların Alt Grupları................................... 7
Tablo 4 - Malzeme Düşmesi Tipindeki Kazaların Alt Grupları........................................... 7
Şekil 3.1. Risk Değerlendirme Aşamaları..............................................................
14
7
BÖLÜM 1.GİRİŞ
1.İŞ GÜVENLİĞİ TEMEL BİLGİLER
1.1. Genel Bilgiler
Dünyada olduğu gibi ülkemizde de iş kazaları ve meslek hastalıkları önemli bir sorun
olarak karşımıza çıkmaktadır. Bunun en temel sebebi, sanayileşmenin gelişimine
paralel olarak iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin gerekli düzenleme ve yatırımların
yeterince yapılmamasıdır.
Bilim, teknoloji ve sanayileşme, toplumsal değişimlerin nedenlerini oluşturmaktadır.
Bilim teknolojiyi, teknoloji sanayileşmeyi ve artı değeri getirerek toplumların refah
düzeyini yükseltmektedir. Hızlı gelişen bilim, teknoloji, kalkınma ve sanayileşme
süreçleri kuşkusuz ülkelerin gelişme süreçlerine birçok faydalar sağlamıştır. Ancak bu
gelişmelere paralel olarak çalışma yaşamı ve güvenliği için aynı başarının sağlandığını
söylemek mümkün değildir.
Her geçen gün iş kazalarıyla maddi ve manevi kayıpların büyük boyutlara ulaşması
konunun önemini daha da arttırmaktadır. Bu bağlamda amaç, çalışanları yalnız
tehlikeden korumak değil, onların daha iyi bir iş ortamında uzun süre çalışmalarını
sürdürmelerini sağlamaktır. İş kazalarını ve bunların neden olduğu kayıpları, en aza
indirmek amacıyla, güvenlik önlemelerinin saptanması ve uygulanması doğrultusundaki
çalışmalar yıllardan beri süre gelmektedir. Bu çalışmalar sonucunda “İşçi Sağlığı ve İş
Güvenliği” kavramı doğmuş ve konuya bilimsel olarak yaklaşılmaya başlanmıştır.
İşçi sağlığı ve iş güvenliğini, işyerlerinin sağlık ve güvenlik koşullarına uygunluğu
sağlanmak suretiyle iş kazaları ve meslek hastalıklarını azaltmaya yönelik önlemlerin
bütünü olarak tanımlamak mümkündür. İş sağlığı ve güvenliği, “İşyerlerinde işin
yürütülmesi sırasında, çeşitli nedenlerden kaynaklanan sağlığa zarar verebilecek
koşullardan korunmak amacıyla yapılan sistemli ve bilimsel çalışmalardır” şeklinde de
tanımlanmaktadır (ÇSGB, 2003).
1.2. İş Güvenliğinin Tanımı
İş güvenliği hukuki açıdan da, “İşin yapılması sırasında işçilerin karşılaştığı tehlikelerin
ortadan kaldırılması veya azaltılması konusunda, esas olarak işverene, kamu hukuku
temelinde getirilen yükümlülüklere ilişkin hukuk kurallarının bütünüdür.” şeklinde
8
tanımlanmıştır (Centel,1992).
Bu tanımlara bakıldığında işçi sağlığı ve iş güvenliği kavramı, işçinin sağlık ve
emniyetinin işyeri sınırları ve iş dolayısıyla doğan tehlikeler karşısında korunmasını
kapsamaktadır. Ancak özellikle yaşama çevresinde de işçinin korunmasının gerekli
olduğu fikrinin ileri sürülmesiyle birlikte bu tanımlamaların yeterli olmadıkları ortaya
çıkmaya başlamıştır (Arıcı, 1999). Böylece içeriği daha geniş olan bir tanımlamaya
ihtiyaç duyulmuştur. Geniş anlamda işçi sağlığı ve iş güvenliği kavramı, işyeri ile
sınırlı sağlık ve emniyet tedbirlerinin yeterli koruma sağlayamayacağını kabul eden ve
işçinin sağlığını ve güvenliğini etkileyen ve ilgilendiren ve işyeri dışından kaynaklanan
riskleri de kapsamına dâhil eden bir kavramdır (Sabuncuoğlu,1999).
Bu bağlamda her türlü işte çalışanların bedensel, ruhsal ve sosyal durumlarının
iyileştirilmesi, çalışma şartlarının düzenlenmesi, çalışanların fiziksel, bedensel ve ruhsal
niteliklerine uygun işlere yerleştirilmeleri, işin insana, insanın da işe uyumunun
sağlanması işçi sağlığı ve iş güvenliği konuları arasındadır.
İş sağlığı, sağlıklı bir yaşam çevresi için gereken sağlık kurallarını içerirken; iş
güvenliği, daha çok işçinin yaşamına ve vücut bütünlüğüne yönelik tehlikelerin ortadan
kaldırılması için gerekli teknik kuralları ele alır (Demircioğlu, Cantel, 2002).
1.3. Ülkemizde İş Güvenliği ve İnşaat Sektörü
Ülkemizin ekonomik yönden hızla gelişmekte ve büyümekte olan bir yapısı vardır. Bu
büyümede inşaat sektörünün çok önemli payı bulunmaktadır. Yapı üretiminin kaliteli ve
şehircilik ilkelerine uygun nitelikte olması yanında, yapım sürecinde çalışanlara rahat
bir ortam sağlanarak, onların iş kazalarına ve meslek hastalıklarına karşı korunmaları
konusuna da gereken özen gösterilmelidir.
Ancak ülkemizde inşaat sektörü maalesef ölümlü iş kazası sayısı bakımından ilk sırada
yer almaktadır (SSK, 2006). 2003 ve 2013 yılında yayımlanan her iki “Yapı İşlerinde İş
Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliğinde”
de konu ile ilgili önemli iyileştirmeler
öngörülmüştür. Bunlardan birisi de inşaat işlerinin projelendirme ve uygulama
aşamalarında sağlık ve güvenlik planı hazırlanması ve her işyerinde en az bir sağlık ve
güvenlikten sorumlu bir koordinatör istihdamının zorunlu kılınmış olmasıdır.
Ancak söz konusu yönetmelikte, sağlık ve güvenlik planının içeriğinin ne olması
9
gerektiği konusunda herhangi bir bilgi mevcut bulunmamaktadır. Bu durum pratikte
çeşitli tereddüt ve farklı uygulamalara neden olmaktadır.
1.4. Sağlık Güvenlik Planı
Belirtilen
nedenlerle
bu
çalışmada,
yapı
üretiminin
uygulama
aşamasında
gerçekleştirilecek işler için bir sağlık ve güvenlik planı ve bu planın hayata
geçirilmesinde yardımcı olacak kontrol listelerinin hazırlanması amaçlanmıştır. Bu
doğrultuda ayrıntılı iş analizlerine dayalı olarak kontrol listeleri geliştirilmiştir. Ancak,
işçi sağlığı konusu ayrıca tıp ve biyoloji bilgisi de gerektirdiğinden bu çalışmada
ağırlıklı olarak iş güvenliği konusu üzerinde durulmuştur.
Bu çalışma, iş güvenliği ve risk yönetimi, inşaat sektöründe işçi sağlığı ve iş güvenliği,
sağlık ve güvenlik planı hazırlanması olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır.
İş güvenliği ve risk yönetimi bölümünde, risk kavramı ele alınmış ve risk yönetimi
konusunda özet bilgiler verilmiş, iş güvenliği planlamasında risk yönetiminin önemi
üzerinde durulmuştur.
İnşaat sektöründe işçi sağlığı ve iş güvenliği bölümünde, inşaat sektöründe yaşanan iş
kazalarının genel değerlendirmesi yapılarak sektörün iş kazası riskini artıran kendine
özgü koşulları irdelenmiştir.
Sağlık ve güvenlik planı hazırlanması bölümünde, inşaattın uygulanma sürecindeki iş
aşamalarına yönelik iş güvenliği planı ve kontrol tabloları oluşturulmuştur. Sonra bu
çalışmada ulaşılan sonuçlar değerlendirilerek, iş sağlığı ve güvenliği bağlamında
yapılabilecek çalışmalara yönelik öneriler sunulmuştur
BÖLÜM 2. GENEL BİLGİLER
2.1. İNŞAAT SEKTÖRÜNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİN ÖNEMİ
2.1.1. Yaşanan Kazalar Bakımından İnşaat Sektörü
İş kazaları ve meslek hastalıkları birçok işçinin hastalanmasına, yaralanmasına, sakat
kalmasına ve hatta hayatlarını kaybetmesine yol açmaktadır. Bu tip olaylar özellikle de
inşaat sektöründe daha fazla yaşanmaktadır. Bunun en önemli sebebi inşaat sektörünün
kendine özgü çalışma koşulları olmasındandır. İnşaat sektörünün diğer sektörlerden
farklı olmasının başlıca nedeni her projenin birbirinden farklı olması ve bu yüzden her
projede değişik çalışma koşullarıyla ve farklı risklerle karşı karşıya kalınmasıdır.
10
2.1.2.Türkiye Genelinde ve İnşaat Sektöründeki İş Kazaları
İş kazası sonucu her yıl çok sayıda inşaat işçisi yaşamını yitirmekte veya sakat
kalmakta sosyal ve ekonomik açıdan önemli sorunlar ve kayıplar gündeme gelmektedir.
Sayısal durum hakkında genel bir fikir vermek amacıyla, Sosyal Güvenlik Kurumu‘nun
(SGK) son sekiz yıldaki istatistiklerinden elde edilen veriler Tablo 1.‘de gösterilmiş ve
bu sekiz yılın ortalama değerlerine tablonun son satırında yer verilmiştir.
Tablo 1 - Türkiye Genelinde ve İnşaat Sektöründe 2005-2012 Döneminde Meydana
Gelen İş Kazası Sayıları
Toplam Sayı
Sürekli İş Göremezlik
Yıl
Türkiye
Geneli
İnşaat
Sektörü
2005
73923
6480
2006
79027
2007
Türkiye
Geneli
Ölüm
İnşaat
Sektörü
Türkiye
Geneli
İnşaat
Sektörü
1374
322
1072
290
7143
1953
425
1592
397
80602
7615
1550
359
1043
359
2008
72963
5574
1452
373
886
297
2009
64316
6891
1668
282
1171
156
2010
62903
6437
1976
260
1444
371
2011
69227
5554
2093
316
1700
422
2012
74871
6459
2031
382
744
193
Ort.
74166
6441
1599
352
1153
300
Bu sekiz yılın ortalama değerleri dikkate alınarak ve günde 8 saat, yılda yaklaşık 300
gün çalışıldığı kabulüyle, inşaat sektörümüzde :
• Her iş günü yaklaşık 22, her iş saati 2,68, her 20 dakikada 1 iş kazası meydana
gelmektedir.
• Her iş günü yaklaşık 1.2 kişi sürekli işgöremez duruma düşmekte, ve 1 kişi kaza
sonucu yaşamını yitirmektedir.
İnşaat sektörümüzdeki iş kazalarının bir olumsuz özelliği de ölümle sonuçlanan kaza
oranının büyüklüğüdür. Türkiye’deki tüm iş kazalarının % 1.6 sı ölümle sonuçlanırken
inşaat sektörümüzdeki iş kazalarının % 4.7 si ölümle sonuçlanmaktadır.
Öte yandan Türkiye’deki tüm iş kazalarının yaklaşık %8.7‘si inşaat sektöründe
meydana gelirken, sürekli işgöremezlikle sonuçlanan iş kazalarının %22’si, ölümle
sonuçlanan iş kazalarının ise %26’sı inşaat sektöründe meydana gelmektedir
2.1.3.İnşaat Sektörümüzdeki Başlıca İş Kazaları
İnşaat sektöründe gerçekleşmiş olan 5239 iş kazası incelenmiş olup, oluş biçimlerine
11
göre gruplandırılmış ve elde edilen ana tipler ve bunların sayısal dağılımları Tablo 2. de
gösterilmiştir.
Ölümle sonuçlanan kazalar arasında insan düşmesi tipindeki kazalar (%42,9) önemli bir
farkla ilk sırada yer almaktadır. Elektrik çarpması, malzeme düşmesi, yapı makinası
kazaları, yapı kısmının çökmesi, şantiye içi trafik kazaları ve kazı kenarının göçmesi
tipindeki olaylar ön plana çıkmaktadır. Özellikle ölümle sonuçlanan ikinci önemli kaza
tipinin elektrik çarpması olması, inşaat sektörümüz için elektrik konusunun özenle
üzerinde durulması gereken bir konu olduğunu göstermektedir.
Şantiye İçi Trafik Kazaları olarak tanımlanan gruptaki olaylar, günlük yaşamdaki trafik
kazalarının benzerleridir. Şantiye sahası içinde araç devrilmesi, çalışanlara çarpması,
ezmesi gibi. Ölümle sonuçlanan kazalar arasında azımsanmayacak bir orana sahip olan
bu olaylar, şantiye trafiğinin, yolların, manevra alanlarının uygun düzenlenmesini
gerekli kılmaktadır
Toplam kaza sayısı bakımından %11,5 oranıyla ikinci sırada yer alan ve kısaca Uzuv
Kaptırma olarak tanımlanan olaylar, testerelere, tezgahlara, hareketli makine
elemanlarına el, parmak, ayak kaptır-ma tipindeki olaylardır. Sadece bir tanesi ölümle
sonuçlanmış olmasına rağmen bu tür olaylar uzuv kaybına ve dolayısıyla çalışma
gücünün belirli (bazen de önemli) oranda kaybedilmesine neden olmaktadır.
Tablo 2 - İncelenen 5239 İş Kazasının “Kaza Tipleri” ne Göre Dağılımı (Ana Gruplar)
12
Ana Gruplar
Ölüm
Yaralanma
Toplam
No.
Kaza Tipi
Sayı
%
Sayı
%
Sayı
%
1
İnsan Düşmesi
1028
42,9
934
32,9
1962
37,4
2
Malzeme Düşmesi
251
10,5
278
9,8
529
10,1
3
Malzeme Sıçraması
10
0,4
211
7,4
221
4,2
4
Kazı Kenarının Göçmesi
138
5,8
53
1,9
191
3,6
5
Yapı Kısmının Çökmesi
167
7,0
73
2,6
240
4,6
6
Elektrik Çarpması
293
12,2
80
2,8
373
7,1
7
Patlayıcı Madde Kazaları
50
0,2
82
2,9
132
2,5
8
Yapı Makinası Kazaları
206
8,6
97
3,4
303
5,8
9
Uzuv Kaptırma
1
0,0
604
21,3
605
11,5
10
Uzuv Sıkışması
1
0,0
200
7,0
201
3,8
11
El Aleti İle Ele Vurma
0
0,0
42
1,5
42
0,8
12
Sivri Uçlu Keskin Ken Cis. Yara.
0
0,0
75
2,6
75
1,4
13
Şantiye içi Trafik Kazaları
168
7,0
38
1,3
206
3,9
14
Diğer Tip kazalar
85
3,5
74
2,6
159
3,0
2398
100,0
2841
100,0
5239
100,0
Toplam
2.1.4. Bazı Önemli Kaza Tiplerinin Alt Grupları
Ana grup olarak tanımlanan kaza tiplerinin oluş biçimlerine göre alt ayrımları (alt
gruplar) da sap-tanmıştır. Burada bir örnek olarak, ölümle sonuçlanan kazalar arasında
ilk üç sırada yer alan kaza tiplerinin alt grupları verilmiştir.
Ölümle sonuçlanan en önemli kaza tipi olan insan düşmesi tipinin alt grupları Tablo
3’te verilmiştir. İlk sırada döşeme platform kenarından düşme tipindeki olaylar yer
almaktadır. Yapıdaki boşluklara düşme olarak tanımlanan alt grubun büyük çoğunluğu
bina inşaatlarındaki asansör, aydınlık vb. boşluklara düşme olaylarıdır. Bunlar da
döşeme ve platform kenarından düşme grubuna katılabilir. Ancak, bu tip olayların
hangi oranda meydana geldiğini göstermek amacıyla ayrı bir grup olarak verilmiştir.
Hemzemin düşmeler olarak tanımlanan kaza tipi, seviye farkı olmayan yüzeylerdeki in
san düşmeleridir. Yürürken ayağa takılan bir malzemenin neden olduğu düşme gibi. Alt
grupların genellikle yüksekten insan düşmesi biçiminde meydana geldiği düşünülürse,
iş güvenliği mevzu-atında yer alan, korkuluk, tutma ağları yapılması, boşlukların
üstünün kapatılması gibi öncelikli önlemlerin ihmali, aşağıya düşme tehlikesi olan
yerlerde çalışanlara güvenlik kemeri kullandırıl-maması bu olayların yaşanmasının
başlıca nedenidir. Bu alt ayrımdaki dağılımların, uygulamada alınacak önlemler için
yönlendirici olacağı düşünülmektedir.
Tablo 3 - İnsan Düşmesi Tipindeki Kazaların Alt Grupları
13
Malzeme Düşmesi - Alt Gruplar
Ölüm
Yaralanma
Toplam
No.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
Kaza Tipi
Sayı
%
Sayı
%
Sayı
%
Gırgır Vinç – Malz. Asan. den
Yüksek Yapı Kısımlarından
Taşıttan, (Yükleme- Boşaltma)
Tünel Tavanından
Elle Taşınan Malz. Ayağa Düş.
Malzeme İstifinin Devrilmesi
Ağır Araçların Devrilmesi
Yamaçtan Malzeme Düşmesi
Taş Ocağı Aynasından
Krenle - Vinçle İletim Sırasında
Diğer tip Malzeme Düşmeleri
43
32
10
20
0
10
11
17
8
7
9
25,7
19,2
6,0
12,0
0,0
6,0
6,6
10,2
4,8
4,2
5,4
33
33
55
18
26
19
18
2
5
1
53
12,5
12,5
20,9
6,8
9,9
7,2
6,8
0,8
1,9
0,4
20,2
76
65
65
38
26
29
29
19
13
8
62
17,7
15,1
15,1
8,8
6,0
6,7
6,7
4,4
3,0
1,9
14,4
Toplam
167
100,0
263
100,0
430
100,0
Tablo 4’te ise Malzeme Düşmesi tipindeki kazaların alt grupları verilmiştir. Bunlar arasında
malzeme asansörlerinden ve özellikle mevzuatımızda “gırgır vinç” olarak tanımlanan araçtan
malzeme düşmesi tipindeki olaylar dikkati çekmektedir. Malzemenin düşey iletimi için
genellikle şehir içindeki apartman tipi bina inşaatlarında yaygın bir biçimde kullanılan bu
araçlar, bir tehlike odağı niteliğindedir. Bunların kullanımında malzeme düşmesi, insan
düşmesi, elektrik çarpması gibi ölüm oranı yüksek birçok kazaya rastlanmaktadır.
Tablo 4 - Malzeme Düşmesi Tipindeki Kazaların Alt Grupları
2.1.5. Ölümlü Kazalarda Birinci Sektör
Yıllara göre oranlarda farklılaşmalar olsa bile genel olarak iş kazası sonucu ölenlerden
İnsan Düşmesi AltGruplar
Ölüm
Yaralanma
Toplam
No.
Kaza Tipi
1 Döşeme-Platform Kenarından
2 İskeleden
3 Yapıdaki Boşluklara
4 Çatılardan
5 Hemzemin Düşmeler
6 El Merdivenlerinden
7 Elek. – Telefon Direklerinden
8 Sabit İnşaat Merdivenlerinden
9 Yük Asansörlerinden
10 Zemindeki Boşluklara, Çukurlara
11 Diğer Tip Düşmeler
Toplam
Sayı
248
139
99
76
11
21
19
14
11
9
47
%
35,7
20,0
14,3
11,0
1,6
3,0
2,7
2,0
1,6
1,3
6,8
Sayı
190
236
71
71
61
40
38
22
4
6
48
%
24,1
30,0
9,0
9,0
7,8
5,1
4,8
2,8
0,5
0,8
6,1
Sayı
438
375
170
147
72
61
57
36
15
15
95
%
29,6
25,3
11,5
9,9
4,9
4,1
3,8
2,4
1,0
1,0
6,4
694
100,0
787
100,0 1481
100,0
14
3’te 1’i inşaat sektöründe çalışmaktadır. Bu yüksek oranın en önemli sebebi inşaat
sektörünün proje bazlı üretime dayanması ve her projenin kendine özgü çalışma
koşulları olmasıdır. Her projede yapımı üstlenen müteahhit, müteahhit adına işleri
yürüten şantiye şefi ve iş güvenliği uzmanı farklı risklerle karşı karşıya kalmaktadırlar.
İlgili mevzuat iş sağlığı ve güvenliği konusunda hepsini sorumlu tutmaktadır.
Bu tezin amacı da şantiye şeflerinin ve iş güvenliği uzmanlarının iş sağlığı ve güvenliği
konusunda kendi sorumluluklarını çerçeveleyen mevzuatı ve yapı sektörünün risklerini
derlemektir.
2.2. YAPI İŞLERİNDE SAĞLIK VE GÜVENLİK PLANI
2.2.1. Sağlık ve güvenlik planı;
Muhtemel risklerin değerlendirilip yapı işi süreci boyunca sağlık ve güvenlik ile ilgili
alınacak tedbirlerin, organizasyon yapısının, çalışma yöntemlerinin ve bunlara ilişkin
işlerin ne zaman ve kim tarafından yapılması gerektiğinin belirlendiği, aynı yapı
sahasında faaliyet gösterecek farklı işverenler, alt işverenler, kendi nam ve hesabına
çalışan kişiler ve farklı çalışma ekipleri arasında sağlık ve güvenliğe dair hususların
koordinasyonunun sağlanması amacıyla yapı alanının tamamından sorumlu işveren
veya proje sorumlusu tarafından hazırlanan veya hazırlanması sağlanan planı, ifade
eder.(Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği 5.10.2013)
Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, inşaat işlerini proje aşaması ve
uygulama aşaması olarak iki ana kısma ayırmış ve bu kısımlara özgü sağlık ve güvenlik
planı hazırlanmasını öngörmüştür. Ancak yönetmelikte istenilen bu planların içeriği
hakkında bir bilgi verilmemiştir.
Yapılan bu çalışmada, yapı üretiminin uygulama aşamasına yönelik sağlık ve güvenlik
planı hazırlanması amaçlanmıştır. Bu bağlamda önce uygulama aşamasında yürütülecek
çalışmalar ve bu çalışmalar sırasında oluşabilecek riskler göz önünde bulundurularak
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği çerçeve plan oluşturulacaktır.
2.2.2. İş Sağlığı ve Güvenliği Çerçeve Planı
Oluşturulacak İş Sağlığı ve Güvenliği çerçeve planında yapı üretiminin uygulama
aşaması dokuz bölümde ele alınacaktır. Bu bölümler;
 Kazı yapılması, 

 Betonarme kalıbı montajı ve sökümü, 

15






 Betonarme çeliklerinin işlenmesi ve montajı, 
 Beton dökülmesi, 
 İş iskelesi kurulması ve kullanılması, 
 Duvar örülmesi, 
 Sıva, boya, badana ve kaplama yapılması, 
 Tesisat işleri, 
 Yapının temizliği ve şantiyenin taşınması, olarak gruplandırılmıştır. 

Çerçeve plan oluşturulduktan sonra, bu planda yer alan her bölümün içeriği
detaylandırılarak ilgili işlem basamaklarının kontrol listeleri hazırlanacaktır. Bu listeler,
takip ve raporlamada kolaylık olması bakımından yukarıda saydığımız aşamaların adı
ve sırasına göre isimlendirilecektir. Örneğin, kazı yapılması sırasında alınacak sağlık ve
güvenlik tedbirleri ile ilgili liste LKZ01 (Liste Kazı 01) şeklinde, kalıp ile ilgili liste
LKL02 (Liste Kalıp 02) şeklinde düzenlenecektir. Oluşturulan bu kontrol listeleri,
uygulamaları kontrol eden sorumlu kişinin kim olduğunu ve görevini, kontrol
günündeki hava koşullarını, kontrol edilecek konuları içermektedir. Bu konuların
karşılarında “evet” ve “hayır” sütunları oluşturululacaktır.
Hazırlanan sağlık ve güvenlik planında daha çok iş güvenliği konusu üzerinde
durulmuş, çalışanların yaptıkları iş sürecinde başlarına gelebilecek iş kazası riskleri
değerlendirilmiş ve bu risklere karşı alınması gereken güvenlik önlemleri detaylı bir
şekilde verilmiştir. İşçi sağlığı ve meslek hastalıkları konusu özellikle tıp biliminde
uzmanlık istediği için bu konularda fazla detaya inilememiştir. Bu konuda çalışanların,
iş ortamlarında meslek hastalıklarına yakalanmamak için nelere dikkat etmeleri
gerektikleri çok genel anlamda verilmiştir.
BÖLÜM 3.YAPI İŞLERİNDE RİSK YÖNETİMİ
İşçi sağlığı ve iş güvenliğinde amaç çalışanların iş kazalarına uğramaları ve meslek
hastalıklarına yakalanmalarını önlemek, onlara sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı
sağlamaktır (Özkılıç, 2005). Bu amaçla yürütülen çalışmalardan olumlu sonuç
alabilmek için risk yönetimi konusunun iyi anlaşılması gerekmektedir. Risk yönetimi, iş
güvenliği konusunun temelini oluşturmaktadır diyebiliriz. Çünkü iş güvenliği, çalışma
sırasında olabilecek kaza risklerine karşı alınan önlemleri kapsamaktadır. Örneğin
iskelede çalışan bir işçinin yüksekten düşmek suretiyle iş kazasına uğrama riski
16
yüksektir, bu nedenle onun güvende çalışması için gerekli güvenlik önlemlerinin
alınmış olması şarttır. Bunun gibi yapılan her türlü uygulamada risk değerlendirmesi
yapmak ve bu değerlendirme sonucuna göre önlem almak gerekmektedir. Bu bölümde
risk kavramı ve risk yönetimi konusu özetlenerek, sağlık ve güvenlik planlamasında
risk yönetiminin önemine değinilmiştir.
3.1. Risk Yönetimi
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ile Dünya Sağlık Örgütü’ nün (WHO) işçi sağlığı ve
iş güvenliği ortak komisyonunda işçi sağlığının esasları şöyle belirlenmiştir (Bayır,
Ergül, 2006):
 Bütün iş kollarında işçinin fiziksel, ruhsal ve sosyo-ekonomik bakımdan sağlığını en
üst düzeye çıkarmak ve bunun devamını sağlamak, 

 Çalışma şartları ve kullanılan zararlı maddeler nedeni ile işçi sağlığının bozulmasını
engellemek, 

 Her işçiyi kendi fiziksel ve ruhsal yapısına uygun işte çalıştırmak, 
 Özet olarak işin, işçiye ve işçinin işe uyumunu sağlamaktır.
Belirlenen bu amaçlara ulaşmak, dolayısıyla iş kazaları ve meslek hastalıklarını
önlemek için iş sağlığı ve güvenliği yönetiminin, sistemli önlemler dâhilinde aşağıda
belirtilenleri yapmak sorumluluğu bulunmaktadır:
1- Tehlikeleri tanımlamak,
2- Her tehlike için riskin boyutunu tahmin etmek ve saptamak,
3- Riskin kabul edilebilir olup olmadığına karar vermek ve riski kontrol altına almaktır.
3.1.1. Tehlikenin Tanımı
Tehlike: İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı veya işyerini
etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyelidir. (6331 sayılı İş Sağlığı ve
Güvenliği Kanunu)
Tehlike kavramı, TDK sözlüğünde “Büyük zarar ya da yok olmaya yol açabilecek
durum” olarak tanımlanmaktadır. İş sağlığı ve güvenliği konusunda tehlikelerin
belirlenmesi, doğabilecek riskleri ve bunların düzeylerinin belirlenmesi açısından
önemlidir (Canpolat, 2008).
17
Bir tehlikenin ortaya çıkması olasılığa dayalıdır. Bu olasılık söz konusu tehlikeyi
oluşturan koşullar ve etmenlerle birlikte değerlendirilmelidir. Tehlike olasılığı
değişkenlerini aşağıdaki başlıklar altında toplamak mümkündür (ÇSGB, İş Sağlığı ve
Güvenliği Kursu, 2006) :
 Tehlikeye maruz kalan kişilerin sayısı,
 Ne sıklıkla tehlikeye maruz kalındığı,
 Ne kadar süreyle tehlikeye maruz kalındığı,
 Eğitim düzeyi,
 Denetimin etkinlik düzeyi,
 Çalışma koşulları,
 Yorgunluk, dikkatsizlik, halsizlik gibi etmenler.
İş kazları ve meslek hastalıklarının önlemesi için öncelikle risklerin belirlenip, risk
haritalarının oluşturulması gerekmektedir. Risk haritalarının hazırlanabilmesi için de
öncelikle olası tehlikelerin tespit edilmesi gerekmektedir. Tehlikelerin belirlenmesi için
tipik girdiler şunlardır (Özkılıç, 2005):




İş sağlığı ve güvenliğine ilişkin hukuki ve diğer şartlar (Mevzuat), 

Ön gözden geçirme sonuçları, 

Çalışanlar ve diğer ilgili taraflardan alınan bilgiler, 

Çalışanlardan elde edilen İSG bilgileri, işyerindeki gözden geçirme ve
iyileştirme faaliyetleri, 






ISG politikası, 

Kaza ve olay kayıtları,



Uygunsuzluklar, 

Denetim sonuçları, 

İletişim belgeleri, 

En iyi uygulamalar hakkında belgeler, 

Kuruluşa özgü tipik tehlike riskleri, benzer kuruluşlarda oluşmuş olan kaza ve
olaylar, 








Elektrik kullanımı, 

Kuruluşun tesisleri, prosesleri ve faaliyet hakkında bilgiler, 

Saha planları, 

Radyasyon kaynakları, 

Yangın, 
18












Proses akış şemaları 

Makine, ekipman vb. bilgiler, 

Malzeme envanterleri, 

Toksikoloji ve diğer sağlık ve iş güvenliği verileri, 

Verilerin izlenmesi, 

Kimyasal ve biyolojik maddeler, 

Malzeme güvenlik bilgi formları, 

Yöntemler, görevler, 

İnceleme raporları, 

Profesyonel destek, uzmanlık, 

Tıbbi/ ilkyardım raporları, 

Sağlık riskleri taraması. 
Tehlikeleri ortaya çıkarabilmek için hazırlanacak olan bir kontrol tablosunda yukarıda
belirtilen girdilerden faydalanılarak risk haritaları da oluşturulabilir.
3.1.2. Risk Tanımı ve Değerlendirilmesi
Risk kavramının literatürde değişik tanımları vardır, bunlardan bazıları aşağıda
verilmiştir:

Tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana
gelme ihtimali (6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu)

Herhangi
bir
olayın potansiyel zarar
meydana getirme olasılığı
ve
sonucudur.(AS/NZS 4804) 


Belirlenmiş tehlikeli bir olayın oluşma olasılığı ve sonuçlarının kombinasyonu
(OHSAS 18001), 


Belli bir dönemde veya koşullar altında istenmeyen olayın ortaya çıkma
olasılığı, çevre koşullarına göre sıklık ve olasılık (ILO), 

Risk değerlendirmesi; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği kanununda, ‘ İşyerinde var
olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske
dönüşmesine yol açan faktörler ile tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilerek
derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıyla yapılması gerekli
çalışmalar’ olarak tanımlanmıştır.
19
Risk değerlendirmesi, aşağıdaki sorulara cevap vermektedir (Özkılıç, 2005):




Tehlikeler nelerdir? 

Potansiyel etki ve sonuçlar nelerdir ve bunlar kabul edilebilir midir? 

Bu etki ve sonuçların meydana gelme olasılıkları nedir? 

Riskin kabul edilebilir durumunun devam ettirilebilmesi için kontrol ve koruma
çalışmaları yeterli midir? 
İş kazaları ve meslek hastalıklarını önlemek veya sayılarını en aza indirmek için,
riskleri tespit etmek ve ilgili mevzuat ve kanunlar dâhilinde risklerin yok edilmesi için
yapılacak çalışmaları belirlemek ve bunu sistemli bir hale getirmek gerekmektedir.
3.1.3. Risklerin Tahmin Edilmesi
Tehlikeler tanımlandıktan sonra, tehlikelerin meydana gelme ihtimali ve etkilerinin
şiddetleri belirlenerek riskler saptanmış olur. Böylece risklerin olasılıkları ve sonuçları
belirlenerek, gerekli önlemler alınabilir. Riskleri tahmin etme, iş kazaları ve meslek
hastalıklarının önlenmesinde önemli rol oynar.
3.1.4. Risk Değerlendirme Adımları
Risk değerlendirmede Şekil 3.1.’de görülen adımlar izlenebilir.
TEHLİKELERİ BELİRLE
RİSKLERİ DEĞERLENDİR
İZLE VE TEKRAR ET
TEDBİR AL
Şekil 3.1. Risk Değerlendirme Aşamaları
3.1.5. Risk Analizi ve Yönetiminin Yararları
Risk analizi ve yönetiminin hedefi, kurum içerisinde olabilecek tehlikelere uygun cevap
verebilecek, kasıtlı ya da kasıtsız tehditlerin etkisini ve olma ihtimalini azaltacak
hazırlıkları, prosedürleri ve kontrolleri teşhis etmektir.
20
Risk analizi ve yönetiminin birçok yararları vardır. Bu yararların başta gelenleri şu
şekilde sıralanabilir (Özkılıç, 2005):

İşyerinin yazılı prosedür ve politikalarının oluşmasını ya da olgunlaşmasını
sağlar. 


İşyeri çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliği konularında bilgi sahibi olmalarını ve
katılımını sağlar. 


İşyeri yönetiminin de iş sağlığı ve güvenliği konularında bilgi sahibi olmalarını
ve bu konularda karar vermelerini sağlar. 

Risk analizi prosesinden alınan ilk sonuçlar ile organizasyon ya da işletmedeki olası
tehlikeler ve alınacak tedbirler belirlenir.


İşletme, organizasyon ya da kurumdaki risklerin büyüklüğünün hesaplamasına ve riskin
tolere edilebilir olup olmadığına karar verilmesini sağlar. İşyerinde yanlış güvenlik
tedbirleri alınmış olabilir ya da insanlarda yanlış güvenlik bilinci oluşmuş olabilir, tüm
bu tedbirlerin ve güvenlik bilincinin gözden geçirilmesini sağlar. 

İşyerinde yasal yükümlülükler ve iş sağlığı ve güvenliği politikası çerçevesinde
tahammül edilebilir düzeye indirilmiş risk ile çalışılmasını sağlar. İşyerindeki gerekli
düzeltici
ve
önleyici
faaliyetlerin
gerçekleştirilmesini
sağlayacak
verilerin
kaydedilmesini, sonuçların izlenmesini ve ölçülmesini sağlar.

3.2. Risk Yönetiminin İş Sağlığı ve Güvenliği İle İlişkisi
İş kazaları ve meslek hastalıklarının en aza indirilebilmesi için, iş kazaları ve meslek
hastalıklarını oluşturan nedenler ve bunları etkileyen faktörler ile ilgili en geçerli ve
doğru bilgiyi toplayarak, risklere karşı önlemlerin alınması gerekmektedir. Bu açıdan iş
kazaları ve meslek hastalıklarına neden olan tehlikeli durumlar tespit edilerek, bu
tehlikelerin taşıdıkları risklerin belirlenmesi ve bu risklere karşı önlemlerin alınmasına
yönelik faaliyetler, işveren ve çalışan açısından hayati önem taşımaktadır.
3.3. İnşaat Sektöründe İşçi Sağlığı Ve İş Güvenliği
Türkiye’de inşaat sektörü, gerek toplam yatırımların ulusal gelir içindeki payı, gerekse
yatırılan işgücü olanaklarının boyutu itibarıyla ekonomimizin en canlı ve en önemli
sektörlerinden biridir. Ancak her yıl inşaat sektöründe çalışanların bir kısmı, iş kazaları
21
sonucunda ölüm ya da daimi iş görmezlikler sebebi ile işini sürdürememektedir.
Özellikle ölümle sonuçlanan kaza sayısının çokluğu bakımından kıyaslama yapıldığında
inşaat sektörü bu alanda ilk sırada yer almaktadır(SSK 2006). Durumun bu şekilde ciddi
boyutlarda olması bu alanda iş güvenliği çalışmasının çok daha etkin hale getirilmesini
zorunlu kılmaktadır.
İnşaat sektöründe meydana gelen iş kazalarının bir önemli özelliği de ölümle
sonuçlanan kaza sayısının diğer sektörlere oranla fazla olmasıdır. Türkiye genelinde
sürekli iş görmezlikle sonuçlanan iş kazalarının oranı %18,3 olurken, inşaat sektöründe
bu oran %38,7’ye çıkmaktadır. Yine Türkiye’deki tüm iş kazalarının %0,7’si ölümle
sonuçlanırken, inşaat sektöründeki iş kazalarının %1,5’i ölümle sonuçlanmaktadır (SSK
2006). Tablo.1’de SSK 2006’dan 2012’ye kadar alınan verilerine göre yaşanan iş
kazaları görülmektedir.
Sayısal verilerde de görüldüğü gibi inşaat sektöründe iş kazaları sonucunda
yaralanmalar ve ölüm riski diğer sektörlere nazaran daha fazladır. Bu sebeple, inşaat
sektöründe iş sağlığı ve güvenliğini tehdit eden risk faktörlerini azaltacak önlemler
geliştirilirken, bu sektörün kendine özgü koşullarının da göz önünde bulundurulması
gerekmektedir.
3.4.İnşaat Sektörünün İş Kazası Riskini Artıran Özel
Koşulları
İnşaat sektörünün kendine özgü bazı özellikleri şantiyelerde iş kazası riskinin artmasına
sebep olmaktadır. Bundan dolayı inşaat sektöründe yaşanabilecek iş kazalarını en aza
indirebilmek adına yapılan çalışmalarda, bu kazaları artırıcı özelliklerin göz önüne
alınması gerekmektedir. Bu özellikleri aşağıdaki başlıklar altında özetlemek
mümkündür (Ç.Ü., İş Sağlığı ve Güvenliği Kursu Ders notları 2006).
İnşaat İşlerinin Çoğunlukla
Gerçekleştirilmesi
Doğal
İklim
Koşulları
Altında
İnşaat işlerinin büyük çoğunluğu açık havada doğal iklim koşullarının altında
gerçekleştirilmektedir, bunun sonucunda çalışanların çalışma ortamlarında asgari
konfor koşullarını sağlamak çoğu zaman mümkün olamaz. Dolayısıyla aşırı soğuk ve
sıcak, çalışanların dikkatinin azalmasına, çabuk yorulmalarına ve daha dalgın
22
olmalarına neden olabilmekte; yağışın neden olduğu zemin kayganlığı, tutunma
güçlüğü, iş kazası riskini artırmaktadır.
İnşaat İşlerinde İşçi Devir Hızının Fazla Olması
Bir inşaatta çalışmaya başlayan işçi, işin sona ermesi, ücretini düşük bulması ya da daha
uygun koşullarda iş bulması sonucu başka işyerine geçmektedir. Bu şekildeki iş
değiştirmeler inşaat sektöründe diğer sektörlere kıyasla oldukça fazladır. Bu durum
inşaat çalışanlarının iş yerlerinde sürekli bir mesleki eğitim almalarını ve iş güvenliği
açısından kalıcı bir kurum kültürü oluşturulmasını güçleştirmektedir.
Çalışma Alanının Genelde Zemin Seviyesinden Yukarıda veya
Aşağıda Olması ve Sürekli Değişiklik Göstermesi
İnşaat işinin doğası gereği çalışma, zemin seviyesinin altında başlar ve yükselerek
devam eder. Bu yükselme yapılan yapının özelliklerine göre onlarca metreye
ulaşabilmektedir. Bu durum da, çalışanların kendilerinin düşmeleri ya da araç gereç
düşmesine bağlı iş kazalarına maruz kalma riskini artıran çok önemli bir etkendir.
Ayrıca çalışma ortamının sürekli yükselmesi ve/veya değişmesi, ortama alışmanın
sağladığı avantajı azaltması yanında, çalışanların her an beklenmeyen durumlarla
karşılaşmalarına ve dolayısıyla küçük dalgınlıkların büyük iş kazalarına neden olmasına
zemin hazırlamaktadır.
Çalışanlar ve Malzemelerin Sürekli Hareket Halinde Olması
Yapılan işler montaj veya yerinde imalat olsun, çoğunlukla insan gücü ile yerine
nakledilen ve uygulanan küçük parçalardan oluşur. Bu durum, kaldırma ve taşıma
kusurlarına bağlı düşme, çarpma, ayak takılması veya bel fıdığı gibi bir takım meslek
hastalıklarının oluşmasına zemin hazırlamaktadır.
Çalışma Alanının Geniş ve Dağınık Olması
İnşaatın farklı aşamalarında aynı anda iş yapmakta olan çeşitli çalışma gurupları
mevcuttur. Genellikle bu çalışma guruplarının denetim elemanlarınca hepsinin her an
görüp izlenebilmesi mümkün değildir. Bu durum, çalışanların iş güvenliği kurallarına
uygun şekilde çalıştıklarını ve gerekli koruyucu donanımları kullanıp kullanmadıklarını
kesintisiz ve sürekli olarak izlemeyi güçleştirmektedir.
23
İşlerin Genellikle Farklı Organizasyon ve İş Disiplinine Sahip Çeşitli
Taşeronlarla Yapılması
Alt yüklenicilerin (taşeronların) yönetimi çoğunlukla asıl yükleniciden bağımsız olarak
gerçekleşmektedir. Her birinin iş anlayışı ve davranış kültürü farklı olan bu gruplar
çoğunlukla bağımsız hareket ederler. Bu durum işyerinde, müşterek davranış
formatının
oluşmasını
ve
kurumda
bir
iş
güvenliği
kültürü
oluşmasını
güçleştirmektedir.
Şantiyedeki Hareketliliğin Sistematik Olmaması
Şantiye içerisinde malzeme ve insan hareketleri, belirlenmiş ve kesinleştirilmiş
güzergâhlara göre olmayıp, kişilerin insiyatifine bağlı ve her an değişebilen şekilde
gerçekleşir. Bu durum çalışanları, zemin düzensizliği, düşme ve çarpmadan
kaynaklanan kazalara karşı, korumayı güçleştirmekledir.
Her Şantiyenin Kendine Özgü Koşullarının Olması
Her şantiye, inşaatın fiziki boyutları, uygulanan üretim yöntemleri, inşaat süresi,
yörenin iklim koşulları ve zemin topografyası bakımından kendine özgü koşullara
sahiptir. Bu durum, geliştirilen güvenlik önlemlerinin şablon olarak her şantiyede
aynen uygulanmasını güçleştirir. Dolayısıyla iş güvenliği ve sağlığı ile ilgili
önlemlerin, her şantiyenin kendi koşullan dikkate alınarak güncellenmesi gerekir.
Kalıplaşmış Davranış Yaygınlığının Fazla Olması
Çalışanlar bireysel deneyim ve çalışma alışkanlıklarına dayalı olarak şekillenen
davranış kalıplarına sahiptirler ve bunlardan vazgeçmeme konusunda inatçıdırlar. Bu
durum işyerindeki oluşması istenen ortak davranış formatının oluşmasını güçleştirir.
İnşaat İşletmelerinin Kurumsallaşmamış ve İşletme Kültürünün
Gelişmemiş Olması
Ülkemizde inşaat işletmelerini çoğu bireysel nitelikli veya yalın ortaklık şeklindedir.
Bu nedenle, bünyesine katılan yeni çalışanları olumlu davranışla şekillendirecek kurum
24
kültürü oluşmamıştır. Bu durum işletmeye gelenlerin olumlu yönde belirli davranış
kalıplanı edinmesini güçleştirmektedir.
Dolayısıyla, inşaat sektöründe iş sağlığı ve güvenliği konusu ele alınıp önlem
geliştirilirken, yapı üretiminin yukarıda özetlenen kendine has koşullarının da mutlaka
dikkate alınması gerekmektedir.
BÖLÜM 4. İNŞAAT İŞLERİNDE SAĞLIK
VE GÜVENLİK PLANI (SGP)
Her konuda olduğu gibi, iş kazalarını azaltmada da en etkin yollardan birisi her
düzeydeki çalışanlarda rastgele davranışları en aza indirmek; diğer bir ifadeyle, bu
konuda planlı ve bilinçli hareket etme refleksini geliştirmektir. Çağdaş anlamda iş
sağlığı ve güvenliği ilkelerini düzenleyen OHSAS (Occupational Health & Safety
Assessment Series) standartlarında da konu bir “Yönetim” boyutu ve bütünlüğü içinde
ele alınarak planlı hareketin gerekliliği ön plana çıkartılmıştır (Gürcanlı, Müngen,
2005).
Belirtilen nedenlerle hareket edilmiş olunmalı ki, 23.12.2003 ve 5 10.2013 Tarihinde
yayımlanmış olan her iki “Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliği” nde yine
“Sağlık ve Güvenlik Planı (SGP)” hazırlanmasına özel önem verilmiştir.
Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliği yapı üretimini iki ana bölüm olarak ele
almıştır. Bunlardan birincisi projenin hazırlanması aşaması, ikincisi ise projenin
uygulaması aşamasıdır. Yönetmelik bu her iki aşama için sağlık ve güvenlik planı
hazırlanmasını zorunlu kılmıştır.(Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliği).
Ancak yönetmelikte sağlık ve güvenlik planının hazırlanması zorunlu kılınmış olmakla
birlikte, bu konuda uygulayıcılara kılavuz olabilecek herhangi bir plan örneği
25
bulunmamaktadır. Bu nedenle bu çalışmada, inşaat projelerinin uygulanması
aşamasında kullanılabilecek “Sağlık ve Güvenlik Planı (SGP)” ile ilgili bir öneri
geliştirilmesi amaçlanmıştır.
SGP önerisi hazırlanırken, yapı üretiminin kendine özgün koşullarının yanında, iş
sağlığı ve güvenliği konusunun ülkemizde algılanma ve uygulanması konusundaki
bilinç düzeyi dikkate alınmaya özen gösterilmiştir. Bu bağlamda planın, sadece
yapılacak çalışmaların genel bir sıralaması yerine aynı zamanda olumlu davranış
kazandıracak unsurlar içermesinin uygun ve yararlı olacağı düşünülmüştür. Diğer
taraftan da bu planın, inşaat sektöründe farklı yapı üretimlerine uyarlanmasına olanak
verecek genellikte bir metin olması hedeflenmiştir.
Çalışmada inşaatın uygulama sürecindeki temel iş aşamaları esas alınmış ve dolayısıyla
bu iş aşamalar belirlenirken, şantiye yerleşim projesi hazırlanmış ve buna çalışma
sırasında karşılaşılabilecek riskler göz önüne alınmalı ve bunlara karşı alınabilecek
tedbirler ortaya konmalıdır(BYU, Excavation Program, 2006).
Plan oluşturulduktan sonraki en önemli husus ise, uygulamaya sürecinde bu plan
öngörülerinin ne düzeyde çalışanların davranışlarına yansıtıldığı sorumlular tarafından
sistematik olarak kontrol edilmesidir. Ancak bu şekilde sürekli ve düzenli bir kontrol
mekanizmasıyla kazı çalışmaları sırasında iş kazalarının meydana gelme olasılığı
minimuma indirilebilecektir. Denetimin etkin bir şeklide yapılabilmesi için, detaylı
kontrol listeleri oluşturulmasının önemli katkısının olacağı kuşkusuzdur.
Belirtilen nedenle kazı çalışmaları sırasında iş güvenliği ile ilgili uyulması gereken
hususları içeren kontrol listeleri, aşağıdaki başlıklar altında ifade edilen risk unsurları ve
ilgili standartlar da göz önüne alınarak hazırlanmıştır.
4.1. Kazı Çalışmaları Sırasında İşçi Sağlığı ve İş Güvenliğini
Riske Edebilecek Durumlar
Kazı sürecinde iş sağlığı ve güvenliğini riske edecek hususları aşağıdaki başlıklar
altında toplamak mümkündür:
4.1.1.Kazı Kenarının Çökmesi
26
Kazı kenarlarında çökme olmaması için, kazı alanındaki zeminin mekanik özellikleri ve
yapılacak kazının derinliği dikkate alınarak gerekli güvenlik önlemleri alınmalıdır. Bu
önlemler alınırken öncelikle ilgili teknik ekip arazinin zemin etüd raporlarına göre
zemin sınıfını belirlemelidir. Zemin sınıfı belirlendikten sonra kazının derinliği de göz
önüne alınarak uygulanacak güvenlik tedbirlerine karar verilmelidir. Kenarların
çökmesini engellemek amacıyla kazıyı yukardan aşağıya doğru zeminin özellikleri ile
orantılı bir şev açısı vererek açmak gereklidir. Zeminin özelliklerine göre şevli kazının
yeterli olmadığı veya şevsiz yapılmak zorunluluğu bulunan yerlerde yan yüzler uygun
şekilde desteklenmelidir (İSGGM, 2006).
Bu destek sistemleri kalaslardan oluşturulan iksalarla, metalden yapılan havalı veya
hidrolik destekleme araçlarıyla, dar ve derin kazılarda ise koruma kalkanları oluşturmak
suretiyle yapılabilir. Uygulanan bu destek sistemleri çalışma süresince sorumlu teknik
personel tarafından günlük kontrol edilmelidir.
4.1.2. Kazıda Çalışanların Üzerine Malzeme Düşmesi
Kazı yığınları veya diğer malzemeler, kazı alanını kenarlarına yakın olacak şekilde
depolanmamalıdır. Aksi takdirde biriken yığınlar kazı alanına dökülebilir veya bunları
getireceği ilave yük kazı kenarlarının çökmesine sebep olabilir. Bu tedbirler alındıktan
sonra da sorumlu teknik ekip tarafından, kazı alanının içerisinde çalışan tüm personelin
gerekli iş güvenliği ekipmanlarını kullanması sağlanmalıdır.
4.1.3. Kazı Alanına İnsan veya Araç Düşmesi
Kazı alanına insanların düşmesini önlemek amacıyla gerekli koruma barıyerleri
oluşturulmalıdır. Kazı alanının çevresi ortalama 2 metre yükseklikte tahta perde ile
çevrilmeli, payandalar içten vurularak ve bunlar yapının bitimine kadar bu şekilde
korunmalıdır(Yapı İşlerinde İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü, 1974). Ayrıca gerekli
görülen
yerlere
parlak
boya
ile
boyanmış
kirişler
ve
koruma
bariyerleri
oluşturulmalıdır. Şantiye içerisindeki araçlar için kazı alanından mümkün olduğu kadar
uzak yerlerde park alanları oluşturulmalıdır. Araçların kazı alanına malzeme
boşaltmasının gerekli olduğu durumlarda, aracın kazı içerisine kaymasını önlemek
amacıyla durdurma blokları oluşturulmalıdır. Bu durumlarda yüklü araçların
ağırlıklarından ötürü gelecek ilave yükler hesap edilerek kazı kenarlarında alınacak
destek sistemleri güçlendirilmelidir. Araçların kazı alanından malzeme çekmesi
durumunda ise güvenli giriş çıkış yapabilecekleri servis yolları oluşturulmalıdır. Kazı
27
alanına iniş ve çıkıştaki bu servis yollarında rampa açısı 35 dereceyi aşmamalıdır
(İSGGM, 2006).
4.1.4 Çalışanların İş Makinelerinden Zarar Görmesi
Çalışanlar kazı alanı içindeki iş makinelerinden olabildiğince uzak olmalıdır. Bunun
mümkün olmadığı durumlarda, sorumlu teknik ekip tarafından çalışanların zarar
görmesini engelleyecek güvenli çalışma sistemleri oluşturulmalıdır. Ayrıca iş
makinelerinde çalışan operatorlerin tecrübeli ve gerekli kullanım lisanslarına sahip
olmaları gerekmektedir. Şantiye içerisinde, çalışanların iş makinelerin çalışma
alanlarına girmemesi için gerekli uyarı levhaları teşkil edilmelidir.
4.1.5. Kazı Çevresindeki Yapıların Zarar Görmesi
Kazı çalışmasının yakın çevredeki yapıların temellerini etkilemediğinden emin
olunmadan işe başlanmamalıdır. Çevrede küçük hendeklerden etkilenebilecek duvarlar
veya yüzeysel temellerin olup olmadığı araştırılmalıdır. Kazıya başlamadan önce
gerekli araştırmalar yapılıp, çevredeki yapıların geçici destek sistemlerine ihtiyacı olup
olmadığı ilgili teknik personel tarafından rapor edilmelidir.
4.1.6. Altyapı Hizmetlerinin Zarar Görmesi
Kazıya başlamadan önce ilgili kamu kurumlarından, inşaat sahasından geçen altyapı
şebekeleri ile ilgili bilgi alınmalıdır. Eğer kazı yapılacak alanda böyle bir altyapı tesisat
ve donanımı varsa ilgili kurumla beraber çalışarak gerekli tedbirler alınmalıdır.
4.1.7.Kazı Çalışmalarıyla İlgili Kontrol Listeleri
Kazı çalışmaları ile ilgili yukarıda ifade edilen riskler dikkate alınarak kazı sürecinde iş
kazası olasılığını azalmada yardımcı olacağı düşünülen kontrol listeleri oluşturulmuştur.
Bu listelerin Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliğinde tanımlanan “Uygulama
Koordinatörü” tarafından raporlanması öngörülmüştür. EK-1 ve Liste LKZ-01’de “Kazı
İşleri Kontrol Listesi” bulunmaktadır. Oluşturulan bu liste sayesinde
kazı
çalışmalarının yapılması sırasında sağlık ve güvenlik planı kapsamında hızlı ve
pratik bir kontrol mekanizması oluşacağı umulmaktadır.
28
4.2. Betonarme Kalıp Montajı ve Sökümü Sırasında Alınacak
Sağlık ve Güvenlik Önlemleri
Şantiyelerde iş kazalarının sıkça rastlandığı evrelerden biri de kalıp montaj ve
sökümüdür. Kalıp montaj ve sökümünde meydana gelen iş kazalarının önüne
geçebilmek için öncelikle yapılması gereken, işe başlanmadan önce kalıpçı ekibine
şantiyedeki iş güvenliğinden sorumlu teknik eleman (uygulama koordinatörü)
tarafından iş güvenliği ile ilgili gerekli uyarıların ve bilgilendirmelerin yapılmasıdır. Bu
uyarı ve bilgilendirmeler kapsamında kalıpçı ekibine kullanmaları gereken kişisel
koruma ekipmanları tanıtılmalı, çalışma sırasında iş kazasına uğramamaları için nelere
dikkat etmeleri gerektiği açıklanmalıdır.
4.2.1. Kalıp Çalışmalarında İşçi Sağlığı ve İş Güvenliğini Riske
Edebilecek Durumlar
Kalıp montajı ve sökümü sırasında meydana gelebilecek iş kazası riskini artıran
hususları aşağıdaki gibi açıklamak mümkündür.
4.2.1.1. Yüksekten Düşmeler
Betonarme kalıbının montaj ve söküm işleri genellikle zemin seviyesinden yüksekte
yapılmaktadır. Aşağıda yüksekten düşmelere sebep olan davranışlar ve bunlara karşı
yapılması gerekenler açıklanmıştır (Birecikli 2007).
Dış Kanatların Montaj ve Sökümü Sırasında Yüksekten Düşmeler
Döşemeler ve kirişlerin dış kanatlarının montajı ve sökümü sırasında kalıpçı emniyet
kemerini veya bağlama halatını sağlam ve sabit bir yere bağladıktan sonra işe başlamalı
ve işlem bitene kadar bu kemer veya halatı kesinlikle çıkarmamalıdır. Rüzgârlı
havalarda dış kanat montaj ve söküm işleri tehir edilmelidir.
Kalıpların Üst Katlara Çıkarılması Sırasında Yüksekten Düşmeler
Kalıp malzemelerinin bir üst kata çıkarılması gerektiğinde bu işlemler döşemelerde
bırakılan
tesisat boşlukları veya
merdivenkovası
kullanılarak yapılmalıdır.
Döşemelerin dış kenarlarından malzemelerin yukarı alınmasına izin verilmemelidir. Dış
29
taraftan malzeme alınmasının zorunlu olduğu durumlarda malzemeyi alttan uzatan da
yukarıdan alan da kesinlikle emniyet kemeri veya bağlama halatı kullanmalıdır.
Döşeme Kenarlarında Malzemeye Takılmak Suretiyle Yüksekten Düşmeler
Döşeme kalıplarının montajında kullanılacak malzemelerin veya kalıpların sökümü
tamamlandıktan sonra çıkan malzemelerin döşeme kenarlarına yığılmasına izin
verilmemelidir. Ayrıca yine kullanılacak malzemelerin döşeme üzerine rastgele atılarak
yürümeyi zorlaştıracak yığınlar oluşturması engellenmelidir.
Döşeme Üzerindeki Asansör, Tesisat ve Baca Boşluklarından Düşmeler
İnşaat süresince asansör boşlukları her katta kesinlikle kapatılmalıdır. Ayrıca merdiven
sahanlıklarına bakan asansör boşlukarına yerden yüksekliği 110 cm ve yatayda 100
kg’lık darbeye dayanacak sağlamlıkta ahşaptan bir korkuluk yapılmalıdır.Döşeme
üzerindeki baca, tesisat kanalı, aydınlatma ve havalandırma boşluklarının kalıpları
sökülür sökülmez, bu boşluklar üzerleri sağlam tahtalar veya kalaslarla üzerine basıldığı
zaman oynamayacak şekilde kapatılmalıdır.
Seyyar Merdiven Kullanırken Yüksekten Düşmeler
Seyyar merdivenlerin kullanılması sırasında, bu medivenlerin yere bastığı ön kısımları
kaymaları engellemek üzere uygun takozlarla sabitlenmelidir. Merdivenler kullanılırken
fazla dik olmamalı, eğimleri ¼ oranını geçmemelidir.
4.2.1.2. Çalışanların Üzerine Malzeme Düşmesi
Betonarme kalıbının montaj ve söküm işleri genellikle zemin seviyesinden yüksekte
yapılmaktadır. Bu sebeple malzeme düşmeleri de sıklıkla iş kazalarına sebep
olabilmektedir. Aşağıda malzeme düşmesine sebep olan davranışlar ve bunlara karşı
yapılması gerekenler açıklanmıştır.
Yük Asansörlerinden Malzeme Düşmesi
Kalıp malzemesinin katlara yük asansörü ile çekilmesi durumunda malzemeler halattan
kayıp düşmeyecek şekilde sıkıca bağlanmalıdır. Asansörlerin yük kancaları tutan
halatların kolayca çıkmasını önlemek üzere sağlam bir kilit tertibatı bulunmalıdır. Bu
kilit tertibatının sağlamlığı en az haftada bir kez sorumlu teknik personel tarafından
kontrol edilmelidir. Aşağıdan yukarıya kalıp elemanlarının alınması sırasında yük
asansörü altında çalışma yapılmasına kesinlikle izin verilmemelidir. Yukarıdan
malzemeyi alan işçilerin emniyet kemeri veya bağlama halatı ile kendilerini döşemede
30
sağlam ve sabit bir yere bağlamaları sağlanmalıdır.
Kalıp Sökümü Sırasında Malzeme Düşmesi
Kalıp sökümünde çalışan işçilere kesinlikle baret kullandırılmalıdır. Kalıp söküm
alanına burada görevli işçilerin dışında kimse girmemelidir. Kalıpların sökümüne
sorumlu teknik personelin onayı alındıktan sonra başlanmalıdır. Kalıp söküm işlemi
şantiye şefinin kontrolünde projedeki kiriş aksları arası takip edilerek belirli bir
düzende yapılmalı, rastgele söküm yapılmasına izin verilmemelidir (Birecikli, 2007).
Binalara Giriş ve Çıkışlarda Üstten Malzeme Düşmesi
Bina giriş ve çıkış yerlerinin üzerine mümkünse geçici olarak sundurma yapılmalıdır.
Üst katlarda çalışanlar aşağıya malzeme düşürmemeleri konusunda uyarılmalıdır.
Özelliklede malzeme kırıntılarının yukarıdan aşağıya gelişigüzel atılmasına izin
verilmemelidir. Görevli ve çalışanlar dışında yabancı kimselerin inşaat alanına ve
binalara girmesi kesinlikle engellenmelidir.
Kalıbın Açılması Sonucu Harcın Dökülmesi
Kalıp açılmalarının önüne geçebimek için kalıp montajının başlangıcından beton
dökümüne başlanmadan öncesine kadar sürekli ve düzenli bir kontrol mekanizması
oluşturulması gerekir. Kalıpta kullanılan malzemelerin yeterli ebat ve adette olması
gerekmektedir.
Kalıp ile ilgili kontroller beton dökümüne başlanmadan önce tamamlanmalıdır.
Özellikle döşeme betonlarının dökümü sırasında kalıbın altında kesinlikle kimse
bulunmamalıdır.
Yukarıda açıkladığımız hususların dışında kalıp montaj ve sökümü sırasında iş
kazalarına
uğramamak
için
yapılması gerekenleri
aşağıdaki
gibi özetlemek
mümkündür.

Kalıp malzemeleri ve kalıpçıların kullandıkları el aletleri çalışma sırasında
dikkatle kullanılmalı ve kolayca düşüp el veya ayak yaralanmalarına sebep
olmamalıdır. 


Malzeme istifleri düzenli bir şekilde yapılmalıdır. Ağırlık merkezleri dışta kalan
malzeme yığınları devrilerek yaralanmalara sebep olabilir. 


Kalıp sökümü sonrasında üzerleri çivili ahşap kalıp malzemeleri bulunduğu
katın bir köşesine veya şantiye alanının bir tarafına toplanarak burada çivileri
çekilip türlerine göre düzenli bir şekilde istif edilmelidir. Çivili tahtaların
31
rastgele
yerlere,
merdiven
sahanlıklarına
veya
koridorlara
atılması
engellenmelidir. 


Kalıp ekibinde çalışanlara çelik burunlu bot ve iş eldiveni giyme zorunluluğu
getirilmelidir. 


Döşeme kalıbı panolarında sağlam tahtalar kullanılmalıdır. Çatlakları, kırıkları
bulunan veya geniş aralıklı olan döşeme panoları kullanılmamalıdır. Döşeme
kalıbı üzerinde çalışırken, çalışanlar bastıkları yerlere dikkat etmelidir. 
4.2.2. Kalıp Çalışmaları ile İlgili Kontrol Listesi
Kalıp çalışmaları ile ilgili yukarıda ifade edilen riskler dikkate alınarak kalıp montajı ve
sökümü sürecinde iş kazası olasılığını azaltmada yardımcı olacağı düşünülen kontrol
listeleri
oluşturulmuştur.
Bu
listelerin
Yapı
İşlerinde
Sağlık
ve
Güvenlik
Yönetmeliğinde tanımlanan “Uygulama Koordinatörü” tarafından raporlanması
öngörülmüştür.
EK-2 ve Liste LKL-02’de “Kalıp İşleri Kontrol Listesi” bulunmaktadır. Oluşturulan bu
liste sayesinde kalıp montajı ve sökümü çalışmalarının yapılması sırasında sağlık ve
güvenlik planı kapsamında hızlı ve pratik bir kontrol mekanizması oluşacağı
umulmaktadır.
4.3. Betonarme Demir Donatılarının İşlenmesi ve Montajı
Sırasında Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemleri
Şantiyelerde inşaat demirlerinin kaldırılması, işlenmesi, taşınması ve montajı işleri iş
kazası riskinin yüksek olduğu iş gruplarındandır. Bu çalışmalar sırasında iş kazalarının
önüne geçebilmek için olası tehlikeli durumlar önceden tespit edilmeli ve bu durumlara
karşı önlem alınmalıdır.
4.3.1. Demirlerin İşlenmesi ve Montaj Çalışmalarında İşçi Sağlığı ve İş
Güvenliğini Riske Edebilecek Durumlar
Betonarme demirlerinin kaldırılması, işlenmesi, taşınması ve montajı sırasında meydana
gelebilecek iş kazası riskini artıran hususlar ve alınması gereken önlemleri aşağıdaki
gibi özetlemek mümkündür.
 Şantiye yerleşim planına bakılarak şantiyeye gelecek olan demirin indirileceği yer
hazırlanmalıdır. Gelen demirin tırların üzerinden alınmasını sağlayacak olan gerekli
32
ekipmanlar temin edilmeli ve bu ekipmanların sağlamlığı kontrol edilmelidir.
Demirleri tırlardan kaldırmakta kullanılacak kemer, zincir, halat vb. ekipmanları
kullanacak olan çalışanlara demiri nasıl bağlamaları gerektiği hakkında bilgi
verilmelidir. 

 Demiri kaldırmadan önce de sıkıca bağlandığından emin olunmalıdır. Demirin
tırlardan alınıp hazırlanan yere indirilmesi sırasında demir bağlarının altında
kesinlikle hiç kimse bulunmamalıdır. 

 Demirlerin işlenmesi sırasında kesme ve bükme işlemlerinde kullanılan yönteme
göre demirci ekibine çalışırken almaları gereken sağlık ve güvenlik tedbirleri
açıklanmalıdır. Demir bükme ve kesme işlerinin tecrübeli ustalar tarafından
yapılmasına dikkat edilmelidir. 

 Demir kesme işleminde kullanılan yer makaslarının bakımı en az haftada bir
yapılmalıdır. Makasları kullanan çalışanlar kesilen demirlerden çıkabilecek parçalara
karşı koruyucu gözlük kullanmalıdırlar. Demir kesim işlemi kesme makinesi ile
yapılıyorsa makinenin bakımı günlük yapılmalıdır. Kesme makinesinin yönüne
dikkat edilmelidir. Demirlerin kesildikten sonra düştüğü taraf, parça sıçramalarında
doğabilecek yaralanmalara karşı çalışma alanının ters istikametinde olmalıdır.
 Demir bükme tezgâhlarının yeri ve yönüne dikkat edilmelidir. Uzun demirlerin
bükülmesi sırasında bükülen parçanın şantiyede çalışan diğer işçilere zarar
vermemesi için, demirlerin büküm yönü çalışma alanının ters istikametinde
olmalıdır. Bükme işlemi makine ile yapılıyorsa, makinede çalışan ustalar ilk işe
başlanmadan önce makine hakkında bilgilendirilmelidir. Makine çalışırken büküm
kollarına elle müdahaleye kesinlikle izin verilmemelidir. 

 Demirlerin montaj alanına taşınması elle yapılıyorsa demirci ekibinin iş bölümü
dikkatli yapılmalıdır. Ağır yük taşınmasından doğabilecek meslek hastalıklarına
karşı, aynı işçilerin sürekli demir taşımasına izin verilmemelidir. 

 Döşeme demirlerinin montajı sırasında, demirlere takılıp düşmelere engel olması
bakımından montajın tamamlandığı kısımlara geçilmesine izin verilmemeli,
demirlerin üzerinden geçilmesini gerektiren durumlarda geçilecek kısımlara tahtalar
veya kalaslar kullanılarak yol oluşturulmalıdır. 

 Demir montajının tamamlandığı kısımlarda kesilmiş, kullanılmayan parça demirler
ve artan demir bağlama telleri toplatılmalıdır. Bu artan malzemeler düzenli bir
şekilde şantiyede uygun bir yere istif edilmelidir. 
33
4.3.2. Betonarme Demirlerinin İşlenmesi ve Montajı ile İlgili Kontrol
Listesi
Betonarme demirlerinin işlenmesi ve montajı ile ilgili yukarıda ifade edilen riskler
dikkate alınarak bu çalışma sürecinde iş kazası olma olasılığını azaltmada yardımcı
olacağı düşünülen kontrol listeleri oluşturulmuştur. Bu listelerin Yapı İşlerinde Sağlık
ve Güvenlik Yönetmeliğinde tanımlanan “Uygulama Koordinatörü” tarafından
raporlanması öngörülmüştür.
EK-3 ve Liste LDM-03’de “Demir Donatı İşleri Kontrol Listesi” bulunmaktadır.
Oluşturulan bu liste sayesinde demirlerinin işlenmesi ve montajı sırasında sağlık ve
güvenlik planı kapsamında hızlı ve pratik bir kontrol mekanizması oluşacağı
umulmaktadır.
4.4. Beton Dökümü Aşamasında Alınacak Sağlık ve Güvenlik
Tedbirleri
Betonun üretilmesi ve dökümesi işlemi, şantiyelerde iş kazalarının sıkça meydana
gelebildiği aşamalardandır. Özellikle beton dökülmesi işlemi, dökümün başlangıcından
bitimine kadar şantiyedeki sorumlu teknik personelin kontrolünde gerçekleştirilmelidir.
Çalışmaya başlanmadan önce betonun hazırlanması ve dökümü sırasında iş kazasına
sebep olabilecek durumlar değerlendirilmeli ve buna göre gerekli tedbirler alınmalıdır.
4.4.1. Betonun Üretilmesi ve Dökülmesi Çalışmalarında İşçi Sağlığı ve
İş Güvenliğini Riske Edebilecek Durumlar
İnşaatlarda beton döküm işi şantiyede üretilip dökülen ve hazır beton kullanılarak
dökülen olmak üzere iki şekilde yapılabilir. Bu iki durum için yapılan çalışmalar
sırasında meydana gelebilecek kaza risklerini artıran durumlar aşağıdaki gibi açıklamak
mümkündür.
4.4.1.1. Yerinde Üretilen Beton Dökümünde Alınması Gereken Tedbirler
Yerinde üretilen betonların dökümünde işçisağlığı ve iş güvenliğinin riske edecek
durumlar ve bu durumlara karşı alınması gereken tedbirler aşağıdaki gibidir.
34
 Beton üretiminde kullanılacak olan malzemeler, şantiye yerleşim planına göre
öngörülen yerlerde stoklanmalıdır. Bu şekilde gereksiz taşımalar ve bu süreçte
oluşabilecek iş kazalarının önüne geçilmiş olunur (İSGGM, 2006). 

 Beton dökümüne başlanmadan önce beton üretiminde kullanılan betoniyerlerin
bakımı tamamlanmalıdır. Betoniyerleri kullanan çalışanlar tecrübeli ustalar
arasından seçilmeli, makinenin hareketli aksamından zarar görmemeleri için
çalışmaya başlanmadan önce bu konuda gerekli bilgilendirmeler yapılmalıdır.
 Hazırlanan betonun üst katlara taşınması sırasında kullanılan asansör, vinç gibi
mekanik araçların bakımları yapılmalı ve bu makineler tecrübeli ustalar ve
operatörler tarafından kullanılmalıdır.
4.4.1.2. Hazır Beton ile Yapılan Dökümlerde Alınması Gereken Tedbirler
Hazır beton ile yapılan dökümlerde işçi sağlığı ve iş güvenliğini riske edecek durumlar
ve bu durumlara karşı alınması gereken güvenlik tedbirleri aşağıdaki gibidir.

Hazır beton ile yapılacak dökümlerde beton gününden önce, şantiye beton
dökümüne hazır hale getirilmelidir. Şantiye yerleşim planına göre beton
pompasının kurulacağı yer düzenlenmelidir. Transmikserlerin şantiyeye girişçıkışlarında kullanılacak servis yolları ve şantiye içerisinde manevra yapacakları
alanlar kontrol edilmeli, yol güzergâhında veya manevra alanında herhangi bir
olumsuzluk varsa giderilmelidir. 


Beton dökümü harici diğer işlerde çalışan işçilerin transmikserlerin hareket
alanına girmemesine özen gösterilmelidir. 


Beton döküm anında, şantiyede beton pompasının oparatörü ile transmikser
şoförlerinin birbirleri ile iletişimini sağlayacak gerekli techizat bulunmalı,
tehlikeli
bir
durumda
döküm
hemen
durdurabilmelidir(THBB,
Beton
Dökümünde İş Güvenliği, 2007). 


Beton dökümünde kullanılacak vibratörlerin bakımları düzenli olarak
yapılmalıdır. Elektrkli vibratör kullanılacaksa işe başlanmadan önce herhangi
bir elektrik kaçağı olup olmadığı kontrol edilmelidir. Beton dökümü sırasında
elektrikli vibratörlerin kumanda panellerinin su ile temas etmemesine dikkat

edilmelidir. 
Yüksek katlarda gerçekleştirilen beton dökümü sırasında özellikle de
döşemenin kenarlarının dökümünde beton pompasının hortumunu tutmakla
görevli çalışan, pompanın basıncından dolayı oluşan sarsıntılardan dolayı,
35
emniyet kemeri veya uzun bağlama halatı kullanmalıdır.

Kolon ve perde gibi yüksekliği fazla kesit alanı dar olan yapı elemanlarının
dökümü, kalıbın betonun ve vibratörün yaptığı basınçtan etkileneceğinden
dolayı yavaş yavaş ve aralıklı olarak yapılmalı, tek seferde doldurulmamalıdır. 


Döşeme betonları dökülürken, betonun ağırlığından dolayı, kalıbın altındaki
taşıyıcı iskeleye tek taraflı ve dengesiz yükleme yapmamak amacıyla, dengeli
bir şekilde dökülmelidir. Alanı geniş ve döşeme kalınlığı fazla olan
döşemelerin dökümünde, ağırlığın kısa zamanda iskeleye aktarılmasını
önlemek için, beton tek seferde döşeme kalınlığı yüksekliğinde dökülmemeli,
önce döşeme alanının tamamına belirlenen bir kalınlıkta beton dökülüp taşıyıcı
iskeleye dengeli bir yük aktarımı sağlanmalı, daha sonra projedeki döşeme
kalınlığının yüksekliğine tamamlanmalıdır. 


Döşeme betonlarının dökümü sırasında taşıyıcı kalıp iskelesinin altında
kesinlikle hiçbir çalışan olmamalıdır. İskele ve kalıpla ilgili kontroller beton
dökümüne başlanmadan önce tamamlanmalıdır. 


Döşeme
betonlarının
düzlenmesinde
çalışan
dökümünde,
işçilere
dökülen
lastik,
betonun
su
dağıtılması
geçirmeyen
ve
çizmeler
kullandırılmalıdır. 


Beton dökümlerinde pompanın hortumunu tutan çalışan, beton sıçramalarından
gözüne zarar gelmemesi amacıyla, koruma gözlüğü olmadan çalışmamalıdır. 

4.4.2.Betonun Üretilmesi ve Dökülmesi ile İlgili Kontrol Listesi
Şantiyelerde betonun üretilmesi ve dökülmesi ile ilgili yukarıda ifade edilen riskler
dikkate alınarak bu çalışma sürecinde iş kazası olma olasılığını azaltmada yardımcı
olacağı düşünülen kontrol listeleri oluşturulmuştur. Bu listelerin Yapı İşlerinde Sağlık
ve Güvenlik Yönetmeliğinde tanımlanan “Uygulama Koordinatörü” tarafından
raporlanması öngörülmüştür.
EK-4 ve Liste LBT-04’de “Beton İşleri Kontrol Listesi” bulunmaktadır. Oluşturulan bu
liste sayesinde şantiyede beton üretilmesi ve dökülmesi sırasında sağlık ve güvenlik
planı kapsamında hızlı ve pratik bir kontrol mekanizması oluşacağı umulmaktadır.
4.5. İş İskelesi Kurulması ve İskelede Çalışılması
Aşamalarında Alınacak Sağlık ve Güvenlik Tedbirleri
36
İş iskelesi kurulması ve iskelede çalışılması sırasında şantiyelerde sıkça iş kazaları
yaşanabilmektedir. Bu kazalar iskelede çalışanların dikkatsizliklerinden, iskelenin hatalı
kurulmuş olabileceğinden, iskelede kullanılan malzemenin yeterli sağlamlıkta
olmamasından kaynaklanabilir. İskelede çalışılanların iş kazasına uğramamaları için
iskelenin kurulumundan itibaren sağlık ve güvenlik açısından tehlike yaratabilecek
durumlar değerlendirilmeli ve bu durumlara karşı önlem alınmalıdır.
4.5.1. İş İskelesi Kurulması ve İskelede Çalışılması Aşamalarında İşçi
Sağlığı ve İş Güvenliğini Riske Edebilecek Durumlar
İş iskelesi kurulması ve iskelede çalışılması sırasında meydana gelebilecek iş kazası
riskini artıran hususlar ve alınması gereken önlemleri aşağıdaki gibi açıklamak
mümkündür (OSHA, 1996) .

İnşaatlarda kullanılacak her türlü iskele, şantiyedeki sorumlu teknik elemanın
gözetimi altında, tecrübeli ustalarla, iskele ölçüleri ve malzeme özellikleri göz
önünde bulundurularak kurdurulmalı ve işi bittikten sonra da aynı şekilde sorumlu


teknik personel kontrolünde söktürülmelidir. 
Bina dış cephelerine yerden kurulacak olan iskelelerde, iskelenin dikmelerinin
oturacağı zemin kuruluma başlanmadan önce kontrol edilmelidir. Zeminin yumuşak
veya çökmeye elverişli olması durumunda, dikmelerin geleceği yerlere yükü tabana
yaymak
için
yeterli
kalınlıkta
ve
boyutta,
ahşap
veya
beton
plaklar
yerleştirilmelidir. 

Ahşap iskelelerde kullanılacak malzemenin sağlamlığına dikkat edilmeli,
yıpranmış, çürümüş, tamir edilmiş veya boyanmış malzemelerin iskele yapımında


kullanılmasına izin verilmemelidir. 
İskelelerin binaya bağlantılarına çok özen gösterilmeli, kurulum tamamlanıp iskele
üzerinde çalışmaya başlanmadan önce bu bağlantılar kesinlikle kontrol edilmelidir.
İskele dikmeleri binadan ayrılmayacak, yanlara salınım yapmayacak şekilde düz ve
çapraz kuşaklarla desteklenmelidir. Ayrıca kurulan iskelenin her katından kalın
takviye telleri ile binanın betonarme demirlerine yeterli sıklıkta bağlantılar


yapılmalıdır. 
İskelelerde en önemli güvenlik önlemlerinden biri de korkuluklardır. Korkuluklar
yeterli sağlamlıkta ve kesitteki kerestelerden yapılmalı, tabandan çaprazlarla


desteklenmelidir. 
Çelik borulu iskelelerde kullanılacak bütün boru ve madeni malzemelerin
37


dayanıklılığı ve diğer teknik özellikleri iskelenin taşıyacağı yüke göre seçilmelidir. 
Çelik borulu iskelenin kendi takımından olmayan ve başka imalatlarda kullanılan
boru veya metal malzemeler iskele yapında veya destek sistemlerinde


kullanılmamalıdır. 
Çelik borulu iskelelerde oluşturulan platformlarda kullanılacak kalas veya diğer
ahşap malzemelerin özellikleri, ahşap iskelelerde aranan özelliklere uygun


olacaktır. 
Asma iskeleler kullanılmaya başlanmadan önce, iskelelerin aşağı ve yukarı
hareketlerini sağlayan makina, teçhizat ve vinçlerin, kullanmaya elverişli
olduklarına ilişkin ve iskelelerin taşıyacağı yükler hakkında yetkili teknik
elemanlar tarafından hazırlanmış belge ve raporlar alınmalı bu raporlar




doğrultusunda çalışmalarına izin verilmelidir. 
Asma iskelelere yetkili teknik elemanların öngördüğü maksimum yükten fazla
yükleme yapılmasına kesinlikle izin verilmemelidir. 
Asma iskeleler açısından en büyük risk iskele askısı olarak kullanılan malzemede
olabilecek deformasyondur. İskele askısı için kullanılan çelik veya kendir halatların
yahut benzeri malzemenin her gün işe başlamadan önce muayene edilerek ezik,
kopuk, çürük veya başka bir özrü olup olmadığı kontrol edilecek, ancak sağlam
olduğu anlaşıldıktan sonra iskelede çalışmaya başlanmasına izin verilmemelidir.

İskeleler sürekli ve düzenli olarak bakım ve kontrolden geçirilmelidir. Özellikle de
olumsuz iklim koşullarından sonra gerekli incelemeler yapılmalı, eksik ve yetersiz
görülen malzeme ve kısımlar dehal onarılmalı, zayıf kısımlar güçlendirilmeli veya




yenileriyle değiştirilmelidir. 
İskeleler üzerinde geçişleri veya çalışmayı zorlaştıracak moloz, tahta kırığı benzeri
atıklar bulundurulmamalıdır. 
İskelelerin sökümü rastgele yapılmamalıdır. Söküme en üst kattan başlanmalı, kat
kat aşağı inilmelidir. Üst katlarda söküm yapılırken alt katlarda çalışılmasına
kesinlikle izin verilmemelidir. 
4.5.2. İş İskelesi Kurulması ve İskelede Çalışılması ile İlgili Kontrol
Listesi
Şantiyelerde iş iskelesi kurulması ve iskelede çalışılması ile ilgili yukarıda ifade edilen
riskler dikkate alınarak bu çalışma sürecinde iş kazası olma olasılığını azaltmada
yardımcı olacağı düşünülen kontrol listeleri oluşturulmuştur. Bu listelerin Yapı
38
İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliğinde tanımlanan “Uygulama Koordinatörü”
tarafından raporlanması öngörülmüştür.
EK-5 ve Liste LİS-05’de “İskele İşleri Kontrol Listesi” bulunmaktadır. Oluşturulan bu
liste sayesinde iskelenin kurulması, iskelede çalışılması ve iskelenin sökülmesi
sırasında sağlık ve güvenlik planı kapsamında hızlı ve pratik bir kontrol mekanizması
oluşacağı umulmaktadır.
4.6. Duvar Örülmesi Çalışmaları Sırasında Alınacak Sağlık
ve Güvenlik Tedbirleri
Yapı üretiminde duvar örülmesi aşamasında, malzeme taşınması ve harç hazırlanması
sırasında çeşitli meslek hastalıkları görülebilmekte ve ayrıca yerden yüksekte
çalışmalar yapılması gerektiğinden iş kazaları meydana gelebilmektedir. Bu çalışmalar
sırasında meslek hastalıkları ve iş kazalarının önüne geçebilmek için sağlık ve güvenlik
açısından risk oluşturan durumlar önceden tespit edilmeli ve bu tehlike oluşturabilecek
durumları ortadan kaldırmak için gerekli sağlık ve güvenlik tedbirleri alınmalıdır.
4.6.1. Duvar Örülmesi Çalışmaları Sırasında İşçi Sağlığı ve İş
Güvenliğini Riske Edebilecek Durumlar
Duvar örme çalışmaları sırasında meydana gelebilecek iş kazası riskini artıran hususlar
ve alınması gereken önlemleri aşağıdaki gibi açıklamak mümkündür.



Duvar yapımında kullanılacak malzemenin şantiyede depolanacağı yer, şantiye
yerleşim planına bakılarak önceden hazırlanmalıdır. 
Duvar yapımında kullanılacak malzemenin türüne göre (gazbeton, tuğla, briket vb.)
gelen malzemenin araçlardan indirilmesini sağlayacak ekipman şantiyede hazır
bulundurulmalıdır. Duvar malzemeleri araçlardan insan gücü ile indirilecek ise


taşıma organizasyonu işçi sağlığını tehlikeye sokmayacak şekilde yapılmalıdır. 
Şantiyeye gelen duvar malzemeleri iş makineleri (forklif, mobil vinç, kule vinç vb.)
yardımı ile araçlardan alınacak ise bu taşıyıcı araçların ve malzemenin bağlanacağı
mekanizmaların kontrolleri eksiksiz yapılmalıdır. Duvar malzemelerinin taşıyıcılar
39
ile kaldırılması sırasında zincir veya kemerlerin iyice bağlandığı kontrol
edilmelidir. Malzemeler araçtan alınıp yerine yerleştirilinceye kadar hareket




halindeki paketlere kesinlikle yaklaşılmamalıdır. 
Harç yapımında kullanılacak kum, çimento veya özel yapıştırıcı malzemeler şantiye
yerleşim planına göre depolanmalı, gereksiz taşımalara izin verilmemelidir. 
Harç yapımında çalışan işçiler çimentonun zararlı etkilerinden korunmak amacıyla
ağız ve burun maskesi kullanmalıdır. Hazırlanan harcın kat içerisinde el arabalarıyla
taşınması gerekiyorsa taşıma işleminde aksaklıklar çıkmaması için el arabasının
geçeceği yerler temizletilmelidir (İSGGM, 2006). 

Duvar malzemelerinin üst katlara alınmasında kullanılan asansörlerin periyodik
bakımları


düzenli
olarak
yapılmalı
ve
bakımların
raporları
şantiyede
dosyalanmalıdır. 
Duvar örülmesi çalışmalarında kullanılan sıpa iskeleler haftada bir kontrol
edilmelidir. Yıpranmış, çürümüş veya kırılmış kısımları varsa onarılmalıdır. Sıpa
iskelelerin üzerinde çalışılan kısımlarında kullanılan malzemeler yeterli kesit ve
dayanıklıkta olmalıdır. Bu bölgelerde kullanılan malzemeler yan yana boşluk
kalmayacak şekilde konulmalı ve olabilecek dönmelere karşı alttan birbirlerine


bağlantı tahtaları (kılapalar) ile bağlanmalıdır. 
Dış duvarların örülmesi sırasında, aşağıdaki çalışanlara veya şehir merkezlerinde
cadde kenarlarındaki şantiyelerde çalışılması durumunda yaya ve araç trafiğine
zarar verebilecek malzeme düşmelerini engellemek amacıyla, dış cepheler uygun


koruma malzemeleriyle kapatılmalıdır. 
Çalışma
alanındaki
malzeme
kırıkları
veya
yapılan
harcın
atıklarının
toplatılmalıdır. 
4.6.2. Duvar Örülmesi ile İlgili Kontrol Listesi
Yapı üretimi sırasında duvar örülmesi ile ilgili yukarıda ifade edilen riskler dikkate
alınarak bu çalışma sürecinde iş kazası olma olasılığını azaltmada yardımcı olacağı
düşünülen kontrol listeleri oluşturulmuştur. Bu listelerin Yapı İşlerinde Sağlık ve
Güvenlik
Yönetmeliğinde
tanımlanan
“Uygulama
Koordinatörü”
tarafından
raporlanması öngörülmüştür.
EK-6 ve Liste LDV-06’de “Duvar İşleri Kontrol Listesi” bulunmaktadır. Oluşturulan bu
liste sayesinde duvar örülmesi çalışmaları sırasında sağlık ve güvenlik planı
kapsamında hızlı ve pratik bir kontrol mekanizması oluşacağı umulmaktadır.
40
4.7. Sıva, Boya, Badana ve Kaplama İşleri Yapılması
Sırasında Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemleri
Yapı üretimi sırasında ince işler olarak da bilinen sıva, boya, badana ve kaplama işleri
yapılırken sıklıkla iş kazasına maruz kalmalar veya meslek hastalıklarına yakalanmalar
olabilmektedir. İnşaatlarda sıva, boya, badana ve kaplama işleri genellikle kapalı
alanlarda ve havasız ortamlarda yapıldığından dolayı bu işlerde çalışanlarda solunum
yolları ve akciğerler ile ilgili çeşitli meslek hastalıklarıyla karşılaşılabilmektedir. Bu
imalatlar sırasında oluşabilecek meslek hastalıkları ve iş kazalarına karşı önlem
alabilmek için öncelikle bu iş gruplarında çalışılırken iş kazasına uğrama ve meslek
hastalıklarına yakalanma riskinin fazla olduğu durumlar değerlendirilmeli ve bu
olumsuz durumlara karşı tedbir alınmalıdır.
4.7.1. Sıva, Boya, Badana ve Kaplama İşleri Yapılması Sırasında İşçi
Sağlığı ve İş Güvenliğini Riske Edebilecek Durumlar
Sıva, boya, badana ve kaplama işleri yapılması sırasında meydana gelebilecek iş kazası
ve meslek hastalığı riskini artıran hususlar ve alınması gereken önlemleri aşağıdaki gibi
açıklamak mümkündür.

Sıva, boya, badana ve kaplama işlerinde hem işin düzenli ve hızlı
ilerleyebilmesi için hem de gereksiz taşımalar sonucunda çalışanlarda
görülebilecek meslek hastalıklarının önüne geçebilmek için, bu iş gruplarının
uygulaması sırasında gerekli olan malzemeler şantiye yerleşim planına
bakılarak arazideki öngörülen yerlerde depolanmalıdır. 


Şantiye içerisinde malzemelerin taşınacağı güzergâhlar temizlenmelidir.
Malzemeler insan gücü kullanılarak el arabası ile taşınıyorsa el arabasının rahat
çalışacağı yollar oluşturulmalıdır. Malzemeler iş makinesi yardımı ile
taşınacaksa iş makinelerinin manevra alanları tespit edilmeli ve bu alanlarda
güvenli çalışma zemini oluşturulmalıdır. 

Sıva ve badana çalışmaları sırasında, işçilerin çimento, kireç gibi tozlu, solunum
yolları hastalıklarına sebep olabilecek türdeki malzemelerden olumsuz
etkilenmemesi için gerekli koruyucu maskeler kullanması sağlanmalıdır.

Sıva ve badana uygulamaları makine yardımı ile yapılıyorsa (hazır sıva
41
makinesi, alçı püskürtme makinesi, harç karıştırma mikseri), işe başlanmadan
önce çalışanlara makineler hakkında eğitim verilmeli, makinelerde bu konuda
tecrubeli ustaların çalışmaları sağlanmalıdır. Makinaların periyodik bakımları
düzenli olarak yaptırılmalı, bakımlarla ilgili raporlar şantiyede dosyalanmalıdır.
Çalışma sırasında makinelerde olabilecek aksaklıklarda işçilerin makineye
rasgele müdahale etmesi engellenmeli ve derhal yetkili servislere ulaşılmalıdır. 


Kapalı ortamlarda boya işlerinde çalışanların mesai saatleri ayarlanmalı. Uzun
süre havasız ortamda çalışmalarına izin verilmemelidir. Çalışanların dinlenme
saatlerinde mümkünse çalışma ortamının havalandırılması sağlanmalıdır. 


Dış cephelerin sıva, badana, boya ve kaplaması sırasında iskelede çalışan ekibe
iskelede güvenli çalışabilmeleri adına gerekli bilgilendirmeler yapılmalıdır. 


Dış cephe çalışmaları sırasında, aşağıdaki çalışanların üzerine malzeme
düşmelerine veya şehir merkezlerinde çalışılıyorsa alttan geçen yaya ve araç
trafiğini riske edebilecek durumlara karşı, çalışma alanının altına malzeme
düşmelerine karşı koruma platformu oluşturulmalıdır. 
4.7.2. Sıva, Boya, Badana ve Kaplama İşleri Yapılması ile İlgili
Kontrol Listesi
Yapı üretimi sırasında sıva, boya, badana ve kaplama işleri ile ilgili yukarıda ifade
edilen riskler dikkate alınarak bu çalışma süreçlerinde iş kazası olma olasılığını
azaltmada yardımcı olacağı düşünülen kontrol listeleri oluşturulmuştur. Bu listelerin
Yapı İşlerinde
Sağlık
ve
Güvenlik
Yönetmeliğinde
tanımlanan
“Uygulama
Koordinatörü” tarafından raporlanması öngörülmüştür.
EK-7 ve Liste LSBBK-07’de “Sıva, Boya, Badana ve Kaplama İşleri Kontrol Listesi”
bulunmaktadır. Oluşturulan bu liste sayesinde duvar örülmesi çalışmaları sırasında
sağlık ve güvenlik planı kapsamında hızlı ve pratik bir kontrol mekanizması oluşacağı
umulmaktadır.
4.8. Tesisat İşlerinin Yapılması Sırasında Alınacak Sağlık ve
Güvenlik Önlemleri
Yapılarda özelliklerine, kullanım amacına ve ihtiyaçlarına göre pek çok tesisat şebekesi
bulunmaktadır. Bunlar, başta elektrik ve su tesisatları olmak üzere proje özelliklerine
göre sadece ısıtmaya yönelik kalorifer tesisatları, doğalgaz tesisatları, ısıtma, soğutma
ve havalandırmayı bir arada sunabilen iklimlendirme tesisatları, havalandırma tesisatları
42
ve çok katlı yapılarda asansör sistemleri gibi değişik özelliklerde olabilir. Yapım
aşamasında bu tesisat işleri devam ederken meslek hastalıkları ve iş kazalarının önüne
geçebilmek için, bu uygulamalar sırasında iş kazası riskini artıran faktörler
değerlendirilmeli ve bunlara karşı tedbirler alınmalıdır.
4.8.1. Tesisat İşlerinin Yapılması Sırasında İşçi Sağlığı ve İş
Güvenliğini Riske Edebilecek Durumlar
Tesisat işleri yapılması sırasında meydana gelebilecek iş kazası ve meslek hastalığı
riskini artıran hususlar ve alınması gereken önlemleri aşağıdaki gibi açıklamak
mümkündür.

Tesisat işlerinin tamamı, konusunda tecrübeli ve gerekli belgelere sahip ustalar
tarafından yaptırılmalıdır. 


Elektrikli el aletleri ve şantiye elektrik panoları çalışanların yeterince
bilgilendirilmemesinden dolayı çoğu zaman iş kazasına sebep olmaktadır. Bu
sebeple çalışanlar elektrik enerjisi hakkında bilgilendirilmeli, elektrik ile
çalışırken daha dikkatli olmaları sağlanmalıdır. 

Şantiyede yerleri değişmeyen sabit elektrikli makina ve araçlarla, elektrik
panolarının taban alanına tahta ızgara, lastik paspas vb. koruma elemanları
oluşturulmalıdır. Bu korunma önlemi, herhangi bir elektrik kaçağında insanı
toprağa karşı yalıttığı için elektik çarpılmasının gerçekleşmesi önlenmiş olur
(EMO, 2007).

Elektrikle çalışan tüm makina ve tezgâhlar, tornalar, frezeler, planyalar,
vargeller, hızarlar, matkaplar, kompresörler vb. nin şaselerine dışardan gözle
görülüp kontrol etme olanağı sağlayacak şekilde topraklama hatları çekilmelidir.
Ayrıca çelik konstrüksiyonlu metal çatılar da yıldırıma karşı etkili bir şekilde
topraklanmalıdır. 


Elektrik tesisatının yıllık periyodik kontrol belgesinde, topraklama levhalarının
ölçülen direnç değerleri “ohm” cinsinden yazılmalı, direnci 10 ohm'dan büyük
levhalara ek topraklama levhası eklenmelidir (EMO, 2007) . 


Şantiyedeki atölyelerde bulunan makina ve tezgâhların ayrı ayrı durdurma
tertibatından başka, acil bir durumda atölyedeki veya kısımdaki tezgâhları
tamamen durduracak bir ana şalter bulunmalıdır. Makine ve tezgâhların
çalıştırma düğmeleri yeşil, durdurma düğmeleri kırmızı renkte olmalıdır. Kollu
ve çevirmeli şalterlerde ise çalıştırma için "I" , durdurma için "0" gibi yazıları
43
bulunan etiketler bulunmalıdır. 


Şantiyede kullanılan elektrik kabloları muntazam döşenmiş olmalı, kırık fiş ve
prizler onarılmalı, sigortalar kapalı dolap içerisinde bulundurulmalıdır.
Aydınlatma lambaları, fiş ve prizler ile anahtarlar su damlalarına ve toza karşı
tamamen korunmuş tipte olmalıdır. 


Su tesisatı işlerinde temiz ve pis su borularının projelerine göre yerleştirilmesi
sırasında, gerekmedikçe duvarlarda ve döşemelerede kırım yapılmasına izin
verilmemelidir. Kırım işinin zorunlu olduğu durumlarda ise bu çalışmalar
sırasında olabilecek parça sıçraması veya tozdan etkilenme gibi olumsuzluklara
karşı tedbir alınmalıdır. 


Pis su borularının bina içinde birleşip bina dışında toplandığı rögarlar arazinin
durumuna göre teşkil edilmeli, tamamlanan rögarların kapakları hemen
konmalıdır.
Şantiye
sınırları
içerisinde
kesinlikle
üzeri
açık
rögar
bulundurulmamalıdır. 

Asansör sistemlerinin montajında çalışan işçilere asansör boşluklarında güvende
çalışabilecekleri iskeleler hazırlanmalıdır. Bu iskeleler tasarlanırken her katta
iskeleden katlara geçiş için kullanılmak üzere yeterli genişlik ve sağlamlıkta
geçitler oluşturulmalıdır.

Asansörlerin montajında kullanılacak ağır çelik malzemelerin montaj yerine
taşınması ve uygulanması sırasında işçi sağlığını tehlikeye sokmayacak şekilde
gerekli ekipmanlar şantiyede hazır bulundurulmalıdır. 


Asansör boşluğundaki iskelelerde çalışılırken üst katlarda montaj devam
ediyorsa alt katlarda çalışma yapılmasına kesinlikle izin verilmemelidir. 
4.8.2. Tesisat İşlerinin Yapılması ile İlgili Kontrol Listesi
Yapı üretimi sırasında tesisat işleri ile ilgili yukarıda ifade edilen riskler dikkate
alınarak bu çalışma süreçlerinde iş kazası olma olasılığını azaltmada yardımcı olacağı
düşünülen kontrol listeleri oluşturulmuştur. Bu listelerin Yapı İşlerinde Sağlık ve
Güvenlik
Yönetmeliğinde
tanımlanan
“Uygulama
Koordinatörü”
tarafından
raporlanması öngörülmüştür.
EK-8 ve Liste LTS-08’de “Tesisat İşleri Kontrol Listesi” bulunmaktadır. Oluşturulan
bu liste sayesinde tesisat çalışmaları sırasında sağlık ve güvenlik planı kapsamında hızlı
ve pratik bir kontrol mekanizması oluşacağı umulmaktadır.
44
4.9. Yapının Temizliği ve Şantiyenin Taşınması Sırasında
Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemleri
Yapım süreci tamamlanan inşaatlarda, yapının kullanıma açılabilmesi için inşaat
artıklarının temizlenmesi şarttır. Bu temizlik işleminin kolay ve daha kısa zamanda
yapılabilmesi için işin yapım sürecindeki çalışmalarda temizliğe büyük önem
verilmelidir. Çalışan her ekip iş bitiminde kendi inşaat artıklarını mümkün olduğunca
temizlemelidir. Örneğin sıvacı ekibi her gün mesai bitiminden yarım saat önce
kullanacağı harç miktarını belirlemeli fazla harç yapıp bu malzemenin artıp donmasına
fırsat vermemelidir. Şantiyelerin taşınması da bir bakıma temizlik işinin sonudur.
Tamamlanan yapılarda şantiye binalarının sökülmesi, artan, kullanılmayan ve yeniden
kullanılacak olan malzemelerin toplanması ve bu malzemelerin planlanan yerlere
götürülmesi belirli bir organizasyon dahilinde yapılması gereken işlerdir.
Yapıların temizliği ve şantiyelerin taşınması sırasında birçok iş kazası yaşanabilmekte
ve çalışanlar meslek hastalıklarına yakalanabilmektedir. Bu iş kazalarının ve meslek
hastalıklarının önüne geçebilmek için öncelikle bu faaliyetler sırasında olabilecek kaza
ve meslek hastalığı riskleri belirlenip, bu risklere karşı tedbirler alınmalıdır.
4.9.1. Yapının Temizliği ve Şantiyenin Taşınması Sırasında İşçi Sağlığı
ve İş Güvenliğini Riske Edebilecek Durumlar
Yapının temizliği ve şantiyenin taşınması sırasında işçi sağlığı ve iş güvenliğini
tehlikeye sokabilecek durumları aşağıdaki gii sıralayabiliriz.

İnşaat sonrası yapının temizliğinin kolay yapılabilmesi yapım sürecindeki
çalışmaların
titizliğine
bağlıdır.
Yapım
sürecinde
her
iş
kaleminin
tamamlanmasıyla o işten artanlar toparlanırsa bu sayede hem temizlik işi
kolaylaşır hem de bu atıkların çalışanlara zarar vermesi önlenmiş olur. 


İnşaat alanlarının kaba pisliklerden temizlenmesi sırasında, çıkacak tozdan
etkilenmemek için önce yerler hafif ıslatılmalıdır. Ayrıca temizlikte çalışan
personelin maske kullanması sağlanmalıdır. 



Bodrum katlar ve sığınak gibi kapalı ve havasız yerlerin temizliği yapılırken
çalışanlara sık sık ara verdirilmeli, temiz hava almaları sağlanmalıdır. 
45

Dış cephe kaplamaları ve camların temizliğinde çalışanlar kesinlikle emniyet
kemeri ile çalışmalıdır. 


Şantiyenin taşınması işleri belirli bir organizasyon dâhilinde olmalıdır.
Öncelikle inşaattan artan ve tekrar kullanılacak olan malzemeler araçlara
yüklenerek planlanan yerlere taşınmalıdır. Daha sonra eğer varsa şantiye
binaları sökülmeli ve taşınmalıdır. 

Kamyonlara yapılacak yüklemelerde insan gücü kullanılıyorsa iş dağılımı işçi
sağlığını tehlikeye sokmayacak şekilde düzenlenmelidir. Yüklemeler makineler
yardımı ile yapılıyorsa malzemenin yeteri sağlamlıkta bağlanıp öyle yüklenmesi
sağlanmalıdır.

Kamyonlara yükleme yapılırken araçların tonajlarına dikkat edilmeli, araçlara
taşıyabileceğinden fazla yük yüklenmemelidir. 


Kamyonlarda yükleme yapılırken üst kısımlara kayma ihtimali olan malzemeler
yüklenmemelidir. Yükleme tamamlandıktan sonra malzemeler kamyona
bağlama halatları yardımıyla sabitleştirilmeli kamyon üzerinde olabilecek
malzeme hareketleri engellenmelidir. 


Malzemelerin taşınması sırasında kamyon, tarktör gibi araçların römork ve
damperlerine işçilerin de binmesine kesinlikle izin verilmemelidir. 


Şantiyede yakıt tankları veya fıçıları bulunması halinde bunların taşınması
sırasında gerekli titizlik gösterilmeli ve ateşle yaklaşılmamalıdır. 


Şantiye binalarının sökümü ve araçlara yüklenmesi sorumlu teknik personel
nezaretinde yapılmalıdır. 


Şantiyedeki iş makinelerinin nakliyesi için bu konuda yetkili kurumlardan
gerekli izin belgeleri temin edilmelidir. 
4.9.2. Yapının Temizliği ve Şantiyenin Taşınması ile İlgili Kontrol
Listesi
Yapı üretimi tamamlandıktan sonra yapının temizliği ve şantiyenin taşınması
işleri ile ilgili yukarıda ifade edilen riskler dikkate alınarak bu süreçlerde iş kazası olma
olasılığını azaltmada yardımcı olacağı düşünülen kontrol listeleri oluşturulmuştur. Bu
listelerin Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliğinde tanımlanan “Uygulama
Koordinatörü” tarafından raporlanması öngörülmüştür.
EK-9 ve Liste LYTŞT-09’de “Yapının Temizliği ve Şantiyenin Taşınması
Kontrol Listesi” bulunmaktadır. Oluşturulan bu liste sayesinde yapının temizliği ve
46
şantiyenin taşınması çalışmaları sırasında sağlık ve güvenlik planı kapsamında hızlı ve
pratik bir kontrol mekanizması oluşacağı umulmaktadır.

BÖLÜM 5. TARTIŞMA VE SONUÇ
İnşaat sektörü, dünyada ve ülkemizde iş kazaları ve meslek hastalıklarının en sık
görüldüğü sektörlerin başında gelmektedir. Her inşaat projesinin birbirinden farklı
olması, sürekli değişik çalışma şartlarında uygulanması, işçi devir hızının fazla olması
gibi sektöre özgü hususlar, iş kazası ve meslek hastalığı riskini artırmaktadır.
Dolayısıyla inşaat sektöründe işçi sağlığı ve iş güvenliğinin sağlanması daha zor ve
karmaşıktır.
Avrupa Birliği’ne uyum bağlamında ülkemizde iş sağlığı ve güvenliği konusunda
birçok çalışma yapılarak, ülkemizdeki uygulamaların AB standartları seviyesine
getirilmesi yönünde çeşitli resmi düzenlemeler yapılmıştır.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği yasası ile ocak 2014 tarihinden itibaren tehlikeli ve
çok tehlikeli sınıfta yeralan işletmelerin de sisteme katılması sonucu işyeri hekimi ve iş
güvenliği uzmanları ile çalışmaları zorunlu hale gelmiştir. Çok tehlikeli sınıfta yeralan
ve bu kapsamsa hizmet almaya başlayan inşaat sektöründe zaman içinde iş güvenliği
kültürü oluşmaya başlamaktadır ve buna bağlı iş kazaları azalacaktır.
47
2003 yılında uygulamaya konulan, 2013 yılında yenilenen “Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve
Güvenliği Yönetmeliği” ile inşaat sektöründe çalışanların iş kazaları ve meslek
hastalıklarına karşı korunmaları önemli yenilikler getirilmiştir. Bunlardan en önemlisi,
tüm yapım işlerinin, projelendirme ve uygulama aşamalarında ayrı ayrı olmak üzere,
işçi sağlığı ve iş güvenliği önlemlerini içeren sağlık ve güvenlik planı (SGP) hazırlanıp
uygulanması ve bu amaçla bir koordinatörün atanmasının zorunlu kılınmış olmasıdır.
Ancak söz konusu planın şekil ve içeriğine ilişkin bir açıklamanın bulunmaması,
uygulamada çeşitli tereddütlere neden olmaktadır.
*Yapı İşleri ile ilgili tüm imalat ve aşamaları SGP (Sağlık Güvenlik Planı) nın,
uygulayıcıların almaları gereken sağlık ve güvenlik önlemlerini kolayca belirlemeleri
ve sonucunu izleyebilmeleri konusunda önemli bir rehber olabileceği gözönüne alınarak
konu ile ilgili bir tebliğ veya rehber çıkartılmasında yarar vardır.
*İş sağlığı ve Güvenliği eğitimlerinin zorunlu olması iş güvenliği kültürünün oluşması
ve iş kazalarının önlenmesi için son derece gerekli ve önemli olmakla beraber eğitimler
için konulmuş süreler gerçekçi değildir. Çok tehlikeli sınıfta yeralan inşaat sektöründe
hızlı eleman sirkülasyonu ve sürekli değişen imalatlar söz konusuyken her elemana her
sene 16 saat eğitim verilmesi mümkün değildir. Üç yada dört saatlik eğitimler daha
gerçekçi ve uygulanabilir olup her sene yerine 6 ayda bir yapılması zorunlu tutulabilir.
*İş güvenliği uzmanı ve İşyeri hekimi çalıştırılması son derece gerekli ve yararlı
olmakla birlikte diğer sağlık personeli kullanımı gerçekçi değildir. Diğer sağlık
personeli sadece para ödenip hizmet alınmayan, mevzuat dayatması olup ilave maliyet
oluşturan gereksiz bir ayrıntıdır. Belli bir personel sayısı altına zorunlu tutulmamalıdır.
*Hem çalışan uzmanlar hem de işverenler için mali sorumluluk sigortasının zorunlu
hale getirilmesi hem bildirilen iş kazası ve meslek hastalıklarının artmasını (gerçek
rakamlara yaklaşmasını)
hem de uzmanların/işverenlerin üstlendikleri riskin mali
boyutunu azaltacaktır.
*Örnek teşkil edecek şekilde bazı televizyon dizileri içinde inşaat işçisi, tesisatçı,
fabrika işçisi çalışanlar KKD (kişisel koruyucu donanım), koruyuculu kesici aletler
kullanılırken gösterilmeli. Programlara sanal reklam alınır gibi sanal iş güvenliği
alınmalıdır.
48
Sistemli yapılacak çalışmalar sonucu tüm sektörlerde iş güvenliğini arttırmak ve iş
kazalarını %98 oranında azaltmak hayal değildir.
KAYNAKLAR
[1]. AKSÖYEK, A.R., (2002), “Türk İnşaat Sektöründe İş Kazalarının ve İş
Güvenliği Sorununun İncelenmesi” , İstanbul Teknik Üniversitesi Fen
Bilimleri Enstitüsü, İstanbul
[2]. ARICI, K., (1999), “İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği”, Ankara.
[3]. AS/NZS 4360, (1999), Australian and New Zealand Standard on Risk
Management, Melbourne.
[4]. BAYIR, M., ERGÜL, M., (2006), “İş Güvenliği ve Risk
Değerlendirme Uygulamaları”, Martı Ajans, Bursa.
[5]. BİRECİKLİ, B. M., (2007) “Şantiye Tekniği ve Şantiyede İş Güvenliği”, Birsen
Yayınevi, İstanbul.
[6]. BRIGHAM YOUNG UNIVERSITY, (2006), “Risk Management &
Safety, Excavation Program, Utah.
[7]. CANPOLAT, P., (2008), “Projelendirme ve Şantiye Yerleşim Projesi
Hazırlanması Aşamasında İş Sağlığı ve Güvenliği ile İlgili Bir Öneri” Çukurova
Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Adana.
[8]. CENTEL, T., (1992), “Çocuklar İle Gençlerin İş Güvenliği”, İ.Ü. Yayınları No:
3041, İstanbul.
[9]. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI (2003), “İşçi Sağlığı ve İş
Güvenliği ile İlgili Genel Bilgiler”
[10].
ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ, (2006), “İş Güvenliği ve Risk Yönetimi
Kursu”, Adana.
[11].
DEMİRCİOĞLU,A.M., CENTEL, T. (2002), “İş Hukuku”, Gözden
49
Geçirilmiş 8. Baskı, Beta Basım Yayım Dağıtım A. Ş.,İstanbul.
[12].
DEPARTMENT OF ARMY, (2003), “Safety and Healty Requirements”,
U.S. Army Corps of Engineers, Washington.
[13].
ELEKTRİK MÜHENDİSLARİ ODASI, (2007), “Proje ve Yapı
Denetçisi Elektrik Mühendisleri İçin Eğitim Notları”
[14].
GÜRCANLİ, G. E., MÜNGEN, U., (2005),"OHSAS 18001 İş Sağlığı ve
Güvenliği Yönetim Sistemi ve Bir Uygulama Örneği. 3. Yapı İşletmesi
Kongresi, İzmir.
[15].
6331sayılı İş sağlığı ve güvenliği kanunu
[16].
Yapı işlerinde iş sağlığı ve güvenliği yönetmeliği (5.10.2013)
WEB KAYNAKLARI
[17].
http://www.sgk.gov.tr/wps/portal/tr/kurumsal/istatistikler
[18].
http://isgm.calisma.gov.tr
[19].
http://isggm.calisma.gov.tr/kkd
[20].
http://www.isguvenligi.net/iskollari-ve-is-guvenligi
50
EKLER
EK-1 KAZI İŞLERİ KONTROL LİSTESİ
EK-2
KALIP İŞLERİ KONTROL LİSTESİ
EK-3
DEMİR DONATI İŞLERİ KONTROL LİSTESİ
EK-4 BETON İŞLERİ KONTROL LİSTESİ
EK-5
İSKELE İŞLERİ KONTROL LİSTESİ
EK-6 DUVAR İŞLERİ KONTROL LİSTESİ
EK-7 SIVA, BOYA; BADANA VE KAPLAMA İŞLERİ KONTROL LİSTESİ
EK-8 TESİSAT İŞLERİ KONTROL LİSTESİ
EK-9 YAPININ TEMİZLİĞİ VE ŞANTİYENİN TAŞINMASI KONTROL LİSTESİ
EK-10 EKSİK VE YETERSİZ İŞLEMLER LİSTESİ
51
EK-1 KAZI İŞLERİ KONTROL LİSTESİ
Liste No
Liste Adı
:
:
İşin Adı
:
Yüklenici
:
Formu Dolduranın Adı
:
Formu Dolduranın Görevi :
Hava Durumu
:
Tarih
:
No
LKZ01–1
LKZ01
Kazı İşleri Kontrol Listesi
… / … / 200.
Kontrol Edilecek Konular
Kazı işinde çalışan ekibe işçi sağlığı ve iş
güvenliği ile ilgili gerekli bilgiler verildi mi?
LKZ01–2
Kazı işinde çalışan ekibe iş güvenliği ile ilgili
kullanılacak kişisel koruma donanımları
tanıtılıp, teslim edildi mi?
LKZ01–3
Kazı işinde çalışan ekibin kişisel koruma
donanımlarını kullanıp kullanmadıkları düzenli
olarak takip ediliyor mu?
LKZ01–4
Kazı alanının çevresi 2 m yüksekliğinde ahşap
koruma perdeleriyle çevrildi mi?
LKZ01–5
Ahşap koruma perdeleri arka taraflarından
payandalarla desteklenip sağlamlaştırıldı mı?
LKZ01–6
Kazı alanının geniş oluğu sahalarda 90–100 cm.
yüksekliğinde koruma korkuluğu yapıldı mı?
LKZ01–7
Kazı alanına giriş-çıkış servis yolları yeterli
genişlikte mi?
LKZ01–8
Gece çalışılması durumunda servis yollarında
ve kazı alanında yeterli aydınlatma sağlandı mı?
LKZ01–9
Kazı derinliği ve zemin sınıfına göz önüne
alınarak sorumlu teknik personelin kontrolünde
gerekli ve yeteli şev verildi mi?
Evet
*
**
Hayır
52
LKZ01–10
Kazı derinliği ve zemin sınıfına göre sorumlu
teknik personelin kontrolünde gerekli ve yeteli
iksa sistemleri uygulandı mı?
LKZ01–11
İksalarda kullanılan kalas veya demir profiller
kazı yüksekliğinden en az 20 cm yukarda mı?
LKZ01–12
İksalarda kullanılan kalas veya demir profillerin
birbiri ile olan bağlantıları kontrol edildi mi?
LKZ01–13
Geniş sahalarda kazı alanı içerisinde iş
makineleri haricinde çalışma yapılıyor mu?
LKZ01–14
Kazı alanına yakın çevredeki yapıların kazıdan
zarar görmesini önlemek amacıyla gerekli
destek sistemleri kullanılıyor mu?
LKZ01–15
Çalışmalarda kullanılan iş makinelerinin
periyodik bakımları düzenli olarak yaptırılıyor
mu?
LKZ01–16
Çalışanların iş makinelerinden zarar görmemesi
güvenli çalışma alanları oluşturulmuş mu?
LKZ01–17
Çalışanların, iş makinelerinden etkilenmeden
kazı alanına güvenle giriş-çıkış yapacağı geçiş
yolları hazırlanmış mı?
LKZ01–18
Kazıdan çıkartılan malzemeler kazı alanından
yeteri kadar uzak mesafeye taşınıyor mu?
LKZ01–19
Kazı alanına hafriyat dökülmesi durumunda
kamyonların kazı alanına düşmesini
engelleyecek takozlar kullanılıyor mu?
LKZ01–20
Kazı sırasında arazideki muhtemel altyapı
şebekelerinin yeri ilgili kurumlarla beraber
çalışılarak tespit edildi mi?
LKZ01–21
Şantiye içerisinde muhtelif yerlerde kazıda
çalışanların kullanması gereken güvenlik
donanımı ile ilgili uyarı levhaları var mı?
53
Şantiye içindeki muhtelif yerlerde ve yol
LKZ01–22 güzergâhında kazıda çalışan tüm personelin
uyması gereken güvenlik tedbirleri ile ilgili
levhalar yerleştirilmiş mi?
LKZ01–23
*
**
Kazı işinde çalışanların tamamının, “ağır ve
tehlikeli işlerde çalışmasında bir engel yoktur”
ibareli sağlık raporları var mı?
Cevap ‘Evet’ ise Evet Sütununa “X” işareti konacak.
Cevap ‘Hayır’ ise Hayır Sütununa “LSGPG00” yazılarak LSGP00 listesi doldurulacak
54
EK-2 KALIP İŞLERİ KONTROL LİSTESİ
Liste No
Liste Adı
:
:
İşin Adı
:
Yüklenici
:
Formu Dolduranın Adı
:
Formu Dolduranın Görevi :
Hava Durumu
:
Tarih
:
No
LKL02–1
LKL02
Kalıp İşleri Kontrol Listesi
… / … / 200.
Evet
Kontrol Edilecek Konular
Kalıp
işinde çalışan ekibe işçi sağlığı ve iş
güvenliği ile ilgili gerekli bilgiler verildi mi?
LKL02–2
Kalıp işinde çalışan ekibe iş güvenliği ile ilgili
kullanılacak kişisel koruma donanımı tanıtılıp,
teslim edildi mi?
LKL02–3
Kalıp
işinde çalışan ekibin kişisel koruma
donanımlarını kullanıp kullanmadıkları
düzenli
olarak takip ediliyor mu?
LKL02–4
Kullanılacak kalıplar şantiye içinde uzun mesafeli
taşıma
gerektirmeyecek şekilde düzenli olarak
istif edilmiş mi?
LKL02–5
Kalıp ekibinde çalışanların görev dağılımı meslek
hastalıklarına yol açmayacak şekilde düzenli bir
sistemde ayarlanıyor mu?
LKL02–6
Kalıpta çalışanların
kullandıkları el
merdivenlerinin sağlamlığı kontrol edildi mi?
LKL02–7
Kalıpta çalışanlar el merdivenlerini uygun eğimde
kullanıyorlar mı? (Eğim 4/1)
LKL02–8
Çalışanlara kalıp montajı ve kalıpların taşınması
sırasında birbirlerine zarar vermeyecek şekilde
uygun bir çalışma sistemi düzenlenmiş mi?
LKL02–9
Döşeme
kalıplarının montajı sırasında dış
kenarlarda güvenli çalışmayı sağlayacak fazladan
*
**
Hayır
55
yeterli genişlik bırakılmış mı?
LKL02–10
Döşeme kalıplarının dış yüzlerinde yeterli
sağlamlıkta korkuluklar oluşturulmuş mu?
Döşeme kalıplarının sökümü sırasında sökümde
LKL02–11 çalışanların dışında bu alanlara girişler kontrol
ediliyor mu?
LKL02–12
Kalıpların söküm işi bittikten sonra etraftaki tahta
kırıkları ve çiviler toplatılıyor mu?
Kalıpların söküm işi bittikten sonra bina
LKL02–13 içerisindeki asansör boşluklarına yeteri
sağlamlıkta korkuluklar yapılıyor mu?
Kalıpların söküm işi bittikten sonra bina
LKL02–14 içerisindeki havalandırma boşluklarına yeteri
sağlamlıkta korkuluklar yapılıyor mu?
Kalıpların söküm işi bittikten sonra çıkan
LKL02–15 kalıplardan çiviler temizlenip uygun şekilde
tekrar istif ediliyor mu?
Şantiye içerisinde muhtelif yerlerde kalıpta
LKL02–16 çalışanların kullanması gereken güvenlik
donanımları ile ilgili uyarı levhaları var mı?
Kalıp işinde çalışanların tamamının, “ağır ve
LKL02–17 tehlikeli işlerde çalışmasında bir engel yoktur”
ibareli sağlık raporları var mı?
*
**
Cevap ‘Evet’ ise Evet Sütununa “X” işareti konacak.
Cevap ‘Hayır’ ise Hayır Sütununa “LSGPG00” yazılarak LSGP00 listesi doldurulacak
56
EK-3 DEMİR DONATI İŞLERİ KONTROL LİSTESİ
Liste No
Liste Adı
:
:
İşin Adı
:
Yüklenici
:
Formu Dolduranın Adı
:
Formu Dolduranın Görevi :
Hava Durumu
:
Tarih
:
No
LDM03–1
LDM03
Demir Donatı İşleri Kontrol Listesi
… / … / 200.
Kontrol Edilecek Konular
Demir işinde çalışan ekibe işçi sağlığı ve
güvenliği ile ilgili gerekli bilgiler verildi mi?
Evet
iş
LDM03–2
Demir işinde çalışan ekibe iş güvenliği ile ilgili
kullanılacak kişisel koruma donanımları tanıtılıp,
teslim edildi mi?
LDM03–3
Demir işinde çalışan ekibin kişisel koruma
donanımlarını kullanıp kullanmadıkları düzenli
olarak takip ediliyor mu?
LDM03–4
LDM03–5
LDM03–6
Şantiyeye indirilecek demirin yeri gereksiz
taşımalara izin verilmeyecek şekilde şantiye
yerleşim planına uygun şekilde hazırlanmış
mı?
Şantiyeye gelen demiri tırların üzerinden
indirebilecek gerekli ekipman ve makine
mevcut
mu?
Şantiyeye gelen demiri tırların üzerinden
indirirken kullanılan ekipmanın sağlamlığı
kontrol
edilmiş
mi?
LDM03–7
Şantiyeye gelen demiri
tırların üzerinden
indirirken çalışanların güvenliği sağlanıyor mu?
LDM03–8
Demirci ekibi demirleri kesme ve bükme
işleri
için kesim ve büküm makineleri kullanıyor
mu?
*
**
Hayır
57
LDM03–9
LDM03–10
Her gün işe başlamadan önce demirci ekibinin
kesme
ve
bükme
işlerinde
kullandığı
makinelerin bakımı yapılıyor mu?
Demirci ekibinin elle demir bükmede kullandığı
tezgâhların sağlamlığı kontrol ediliyor mu?
Demirci ekibinin elle demir kesmede kullandığı
makasların bakımı düzenli olarak yapılıyor
LDM03–11 mu?
LDM03–12
Kesilen demirlerden çıkan parça
demirler
toplatılıp düzenli bir şekilde istif ediliyor mu?
Demir ekibinde çalışanların görev dağılımı işçi
LDM03–13 sağlığını zorlamayacak şekilde düzenli bir
sistemde ayarlanıyor mu?
Çalışanlara
demirlerin
montajı ve taşınması
LDM03–14 sırasında birbirlerine zarar vermeyecek şekilde
uygun bir çalışma düzeni verilmiş
mi?
Demirlerin üst katlara çekilmesine olanak
LDM03–16 sağlayacak gerekli ekipman ve makine mevcut
mu?
LDM03–17
LDM03–18
Demirleri üst katlara çekmekte kullanılan
asansörlerin bakımları yapılıyor
mu?
Demirleri üst katlara çekmekte kullanılan halat
ve zincirlerin sağlamlığı kontrol edildi mi?
Şantiye içerisinde muhtelif yerlerde demirde
LDM03–19 çalışanların kullanması gereken güvenlik
ekipmanları ile ilgili uyarı levhaları var mı?
Demir işinde çalışanların tamamının, “ağır ve
LDM03–20 tehlikeli işlerde çalışmasında bir engel yoktur”
ibareli sağlık raporları var mı?
*
**
Cevap ‘Evet’ ise Evet Sütununa “X” işareti konacak.
Cevap ‘Hayır’ ise Hayır Sütununa “LSGPG00” yazılarak LSGP00 listesi doldurulacak
58
EK-4 BETON İŞLERİ KONTROL LİSTESİ
Liste No
Liste Adı
:
:
İşin Adı
:
Yüklenici
:
Formu Dolduranın Adı
:
Formu Dolduranın Görevi :
Hava Durumu
:
Tarih
:
No
LBT04–1
LBT04–2
LBT04–3
LBT04–4
LBT04–5
LBT04–6
LBT04
Beton İşleri Kontrol Listesi
… / … / 200.
Kontrol Edilecek Konular
Beton işinde çalışan ekibe işçi sağlığı ve iş
güvenliği ile ilgili gerekli bilgiler verildi mi?
Beton işinde çalışan ekibe iş güvenliği ile ilgili
kullanılacak kişisel koruma donanımları
tanıtılıp,
teslim edildi mi?
Beton işinde çalışan ekibin kişisel koruma
donanımlarını kullanıp kullanmadıkları düzenli
olarak takip ediliyor mu?
Şantiye yerleşim planına göre önceden
belirlenmiş olan beton pompasının kurulacağı
yer
hazırlandı mı?
Beton pompasını kullanan
gerekli
kullanım belgeleri var mı?
operatörlerin
Transmikserlerin manevraları
içinde
uygun bir alan oluşturuldu mu?
için
şantiye
LBT04–7
Transmikserlerin şantiyeye giriş-çıkışı diğer
işçilerin çalışmalarını olumsuz yönde etkiliyor
mu?
LBT04–8
Transmikserlerle beton pompasının operatörü
arasında acil bir durumda dökümü
durdurabilecek iletişim sistemi var mı?
LBT04–9
Beton dökümüne başlanmadan önce kalıplar
ve
destekleri sorumlu teknik personel tarafından
kontrol edildi mi?
Evet
*
**
Hayır
59
Beton
dökümünün
gece
yapılmasının
gerektiği
durumlarda şantiyede gerekli ve yeterli
LBT04–10 düzeyde
aydınlatma sağlandı mı?
Beton dökülürken kullanılan vibratörler olası
bir
LBT04–11
elektrik kaçağına karşı kontrol edildi mi?
Kullanılan elektrikli vibratörlerin kumanda
LBT04–12 aksamının su ile temas etmemesine dikkat
ediliyor mu?
Kolon ve perde betonları dökülürken kalıbın
açılma tehlikesi dikkate alınarak döküm işlemi
LBT04–13
yavaş
yavaş
ve
aralıklı
olarak
gerçekleştiriliyor
mu?
Döşeme betonlarının dökümü, beton yükünü
LBT04–14 kalıba dengeli dağıtacak şekilde ayarlanarak
dökülüyor mu?
LBT04–15
Beton dökümü şantiyedeki sorumlu teknik
personelin nezaretinde yapılıyor mu?
Şantiye içerisinde muhtelif yerlerde beton
dökümünde çalışanların kullanması gereken
LBT04–16
güvenlik donanımları ile ilgili uyarı levhaları var
mı?
Beton dökümünde çalışanların tamamının,
“ağır
LBT04–17 ve tehlikeli işlerde çalışmasında bir engel yoktur”
ibareli sağlık raporları var mı?
*
**
Cevap ‘Evet’ ise Evet Sütununa “X” işareti konacak.
Cevap ‘Hayır’ ise Hayır Sütununa “LSGPG00” yazılarak LSGP00 listesi doldurulacak
60
EK-5 İSKELE İŞLERİ KONTROL LİSTESİ
Liste No
Liste Adı
:
:
İşin Adı
:
Yüklenici
:
Formu Dolduranın Adı
:
Formu Dolduranın Görevi :
Hava Durumu
:
Tarih
:
LİS05
İskele İşleri Kontrol Listesi
… / … / 200.
No
Kontrol Edilecek Konular
LİS05–1
İskelede çalışan ekibe işçi sağlığı ve iş güvenliği
ile ilgili gerekli bilgiler verildi mi?
LİS05–2
İskelede çalışan ekibe iş güvenliği ile ilgili
kullanılacak kişisel koruma donanımları tanıtılıp,
teslim edildi mi?
LİS05–3
İskelede çalışan ekibin kişisel koruma
donanımlarını kullanıp kullanmadıkları düzenli
olarak takip ediliyor mu?
LİS05–4
İskelenin kurulumu sorumlu teknik personel
kontrolünde yapılıyor mu?
LİS05–5
Ahşap iskelelerde kullanılan malzeme yeterli
sağlamlıkta mı?
LİS05–6
Ahşap iskelede kullanılan malzemelerin taşıma
kapasitesi bakımından kesitleri yeterli mi?
LİS05–7
İskelelerde platform ve geçitlerde kullanılan
malzemeler yeterli sağlamlıkta ve kesitte mi?
LİS05–8
İskelenin platform ve geçitlerinde çalışmayı
zorlaştıracak malzeme atıkları var mı?
LİS05–9
İskelenin bina ile bağlantıları yeterli sıklıkta ve
sağlamlıkta yapılmış mı?
Evet
*
**
Hayır
61
LİS05–10
İskeledeki korkuluklar yeterli sağlamlıktaki ve
uygun kesitli malzeme kullanılarak yapılmış mı?
LİS05–11
İskelede iklim koşullarından dolayı oluşabilecek
kayganlaşmaya karşı tedbir alınmış mı?
LİS05–12
Çelik borulu iskelelerde kullanılan malzemenin
sağlamlığı konusunda belgeler alınmış mı?
LİS05–13
Çelik borulu iskelelerin platform veya
geçitlerinde kullanılan ahşap malzemelerin
rijitliğini korumaları için çelik iskele dikmelere
sıkıca bağlanmış mı?
LİS05–14
Yüksek katlı yapılarda kurulan çelik borulu
iskelede topraklama bağlantısının yetkili teknik
eleman kontrolünde projesine uygun olarak
yapılması sağlanmış mı?
LİS05–15
Asma iskelelerin kurulumu yetkili teknik personel
kontrolünde yapılıyor mu?
LİS05–16
Asma iskelenin mekanik aksamı ve özellikle de
askı malzemesi işe başlanmadan önce günlük
kontrol ediliyor mu?
LİS05–17
Asma iskelelerin bakım ve kontrolleri günlük
raporlanıyor mu?
LİS05–18
İskelelerde gece çalışma yapılması durumunda
yeterli düzeyde aydınlatma sağlanıyor mu?
LİS05–19
Yük taşıyan çok katlı iskelelerde iskelenin ara
katlarına çalışma rahatlığı için platformlar
oluşturulmuş mu?
LİS05–20
İskelede oluşturulan platformlarda ve geçit
yerlerinde kullanılan malzemeler yeterli
sağlamlıkta mı?
LİS05–21
İskelenin taşıyabileceği maksimum yük miktarı
uyarı levhaları ile iskelenin muhtelif yerlerine
yazılmış mı?
62
LİS05–22
İskelenin sökümü şantiyedeki sorumlu teknik
personel kontrolünde en üst kattan başlanarak
yapılıyor mu?
LİS05–23
İskelenin üst katlardaki sökümü sırasında alt
katlarda işçi çalıştırılmamasına dikkat ediliyor
mu?
LİS05–24
İskelede çalışanların kullanması gereken güvenlik
donanımları ile ilgili levhalar iskeleye asılmış mı?
LİS05–25
İskelede çalışanların uyması gereken sağlık ve
güvenlik kuralları ile ilgili uyarıcı levhalar
iskeleye ve şantiyenin muhtelif yerlerine asılmış
mı?
LİS05–26
İskelede çalışanların tamamının, “ağır ve tehlikeli
işlerde çalışmasında bir engel yoktur” ibareli
sağlık raporları var mı?
*
**
Cevap ‘Evet’ ise Evet Sütununa “X” işareti konacak.
Cevap ‘Hayır’ ise Hayır Sütununa “LSGPG00” yazılarak LSGP00 listesi doldurulacak
71
63
EK-6 DUVAR İŞLERİ KONTROL LİSTESİ
Liste No
Liste Adı
:
:
İşin Adı
:
Yüklenici
:
Formu Dolduranın Adı
:
Formu Dolduranın Görevi :
Hava Durumu
:
Tarih
:
No
LDV06–1
LDV06
Duvar İşleri Kontrol Listesi
… / … / 200.
Kontrol Edilecek Konular
Duvar işinde çalışan ekibe işçi sağlığı ve iş
güvenliği ile ilgili gerekli bilgiler verildi mi?
LDV06–2
Duvar işinde çalışan ekibe iş güvenliği ile ilgili
kullanılacak kişisel koruma donanımları tanıtılıp,
teslim edildi mi?
LDV06–3
Duvar işinde çalışan ekibin kişisel koruma
donanımlarını kullanıp kullanmadıkları düzenli
olarak takip ediliyor mu?
LDV06–4
Şantiyeye gelen duvar malzemelerini araçların
üzerinden alabilecek gerekli ekipman mevcut
mu?
LDV06–5
Şantiyeye gelen duvar malzemeleri şantiye
yerleşim planına uygun şekilde belirlenen yerlere
indiriliyor mu?
LDV06–6
Harç yapımında kullanılmak üzere getirilen kum
ve çimento gereksiz taşımaları önleyecek şekilde
şantiye yerleşim planına uygun belirlenen yerlere
indiriliyor mu?
LDV06–7
Araçlardan malzeme alırken kullanılan
kemerlerin sağlamlığı kontrol edildi mi?
Evet
*
**
Hayır
64
LDV06–8
Üst katlara malzeme çekmekte kullanılan
asansörlerin bakımları düzenli olarak yapılıyor
mu?
LDV06–9
Duvar işinde çalışan ekibin kullandığı iskelelerin
sağlamlığı kontrol ediliyor mu?
LDV06–10
Duvar işinde çalışan ekibin kullandığı el
aletlerinin sağlamlığı kontrol ediliyor mu?
LDV06–11
Harç taşınmasında kullanılan el arabalarının
sağlamlığı kontrol ediliyor mu?
Dış duvarların örülmesi sırasında aşağıya
LDV06–12
malzeme düşmesinden kaynaklanabilecek
kazalara karşı gerekli güvenlik tedbirleri alınmış
mı?
Duvar örülmesi tamamlanmış kısımlarda dış
LDV06–13
cephelerde kalan kenarlar ve boşluklardan insan
veya malzeme düşme tehlikesine karşı güvenlik
tedbirleri alınmış mı?
Duvar işinde çalışan ekibin uyması gereken
LDV06–14
LDV06–15
sağlık ve güvenlik kuralları ile ilgili uyarı
levhaları şantiyenin muhtelif yerlerine asılmış
mı?
Duvar işinde çalışanların tamamının, “ağır ve
tehlikeli işlerde çalışmasında bir engel yoktur”
ibareli sağlık raporları var mı?
*
Cevap ‘Evet’ ise Evet Sütununa “X” işareti konacak.
**
Cevap ‘Hayır’ ise Hayır Sütununa “LSGPG00” yazılarak LSGP00 listesi doldurulacak
65
EK-7 SIVA, BOYA; BADANA VE KAPLAMA İŞLERİ KONTROL LİSTESİ
Liste No
Liste Adı
:
:
İşin Adı
:
Yüklenici
:
Formu Dolduranın Adı
:
Formu Dolduranın Görevi :
Hava Durumu
:
Tarih
:
No
LSBBK07–01
LSBBK07
Sıva, Boya, Badana, Kaplama Kontrol Listesi
… / … / 200.
Kontrol Edilecek Konular
Sıva, boya, badana ve kaplama işlerinde
çalışan ekibe işçi sağlığı ve iş güvenliği ile
ilgili gerekli bilgiler verildi mi?
LSBBK07–02
Sıva, boya, badana ve kaplama işlerinde
çalışan ekibe iş güvenliği ile ilgili
kullanılacak kişisel koruma donanımları
tanıtılıp, teslim edildi mi?
LSBBK07–03
Sıva, boya, badana ve kaplama işlerinde
çalışan ekibin kişisel koruma donanmlarını
kullanıp kullanmadıkları düzenli olarak takip
ediliyor mu?
LSBBK07–04
Sıva, boya, badana ve kaplama işlerinde
kullanılacak malzemeler şantiye yerleşim
planına bakılarak öngörülen yerlere
depolanmış mı?
LSBBK07–05
Malzemelerin şantiyede depolandığı alandan
inşaat içerisine taşınmasını sağlayacak gerekli
makine ve techizat şantiyede mevcut mu?
LSBBK07–06
Malzemeler insan gücü ile taşınıyorsa,
çalışanların taşıma organizasyonu işçi
sağlığını olumsuz etkilemeyecek şekilde
yapılıyor mu?
Evet
*
**
Hayır
66
LSBBK07–07
LSBBK07–08
LSBBK07–09
LSBBK07–10
Malzemeler iş makinesi yardımı ile taşınıp üst
katlara alınıyorsa, bu işlemler sırasında
olabilecek iş kazalarına karşı gerekli
güvenlik
tedbirleri alınmış mı?
Dış cephelerede sıva, boya, badana veya
kaplama işlerinde çalışanlara iskelede güvenli
çalışmaları açısından gerekli bilgilendirmeler
yapılmıs mı?
Dış cephelerede sıva, boya, badana veya
kaplama işlerinde çalışılırken aşağıya
malzeme
düşmesini
engelleyecek
güvenlik
tedbirleri alınmış mı?
Kapalı alanlarda yapılan boya işlerinde,
çalışanların boya kokusundan olumsuz
etkilenmemeleri
için
gerekli
havalandırma
sağlanıyor mu?
Bodrum katlar gibi havasız ve karanlık
LSBBK07–11 mekânlarda çalışanlar için yeterli düzeyde
havalandırma ve aydınlatma sağlanıyor mu?
LSBBK07–12
LSBBK07–13
LSBBK07–14
*
**
Yanıcı ve/veya parlayıcı boya malzemelerinin
kullanılması durumunda çalışanlara bu
konuda gerekli sağlık ve güvenlik
eğitimi
verilmiş mi?
Sıva, boya, badana ve kaplama işlerinde
çalışan ekibin uyması gereken sağlık ve
güvenlik kuralları ile ilgili uyarıcı
levhalar
şantiyenin muhtelif yerlerine asılmış mı?
Sıva, boya, badana ve kaplama işlerinde
çalışan ekibin tamamının, “ağır ve tehlikeli
işlerde çalışmasında bir engel yoktur”
ibareli
sağlık raporları var mı?
Cevap ‘Evet’ ise Evet Sütununa “X” işareti konacak.
Cevap ‘Hayır’ ise Hayır Sütununa “LSGPG00” yazılarak LSGP00 listesi doldurulacak
67
EK-8 TESİSAT İŞLERİ KONTROL LİSTESİ
Liste No
Liste Adı
:
:
İşin Adı
:
Yüklenici
:
Formu Dolduranın Adı
:
Formu Dolduranın Görevi :
Hava Durumu
:
Tarih
:
No
LTS08–01
LTS08
Tesisat İşleri Kontrol Listesi
… / … / 200.
Kontrol Edilecek Konular
Tesisat işlerinde çalışan ekibe işçi sağlığı ve iş
güvenliği ile ilgili gerekli bilgiler verildi mi?
LTS08–02
Tesisat işlerinde çalışan ekibe iş güvenliği ile
ilgili kullanılacak kişisel koruma donanımları
tanıtılıp, teslim edildi mi?
LTS08–03
Tesisat işlerinde çalışan ekibin kişisel koruma
donanımlarını kullanıp kullanmadıkları düzenli
olarak takip ediliyor mu?
LTS08–04
Tesisat işlerinde çalıştırılan elemanların yaptıkları
imalatlarla ilgili gerekli ustalık belgeleri var mı?
LTS08–05
Şantiyede kullanılan elektrik panoları ve diğer
elektrik ile çalışan techizatın topraklama
bağlantıları yapılmış mı?
LTS08–06
Şantiyede kullanılan elektrik kabloları, fişler,
prizler düzenli olarak kontrol edilip kırık veya
ucu açık kablolar onarılıyor mu?
LTS08–07
Uzun süreli işlerde şantiyelerdeki topraklama
bağlantıları 6 ayda bir kontrol ediliyor ve
kontroller raporlanıyor mu? Ölçülerin sınır
değerlerin (10ohm) üzerinde olması durumunda
bu bağlantılar güçlendirilmelidir.
Evet
*
**
Hayır
68
Tesisat işlerinde kırım yapılıyorsa, bu çalışma
LTS08–08 sırasında olabilecek kazalara ve hastalıklara karşı
tedbir alınmış mı?
Yapılara şehir elektrik şebekeden enerji hattı
LTS08–09 bağlanması sırasında yetkili kurumların
görevlileri işin başında hazır bulunuyor mu?
LTS08–10
Yıldırımlıkların montajı sırasında yüksekte
çalışmaya karşı gerekli tedbirler alınıyor mu?
LTS08–11
Yapı dışında teşkil edilen pis su rögarlarının
kapakları konulmuş mu?
LTS08–12
Yapı dışında teşkil edilen foseptik çukurlarının
üzerleri kapatılmış mı?
Asasör montaj ekibinin üzerinde rahat çalışmasını
LTS08–13 sağlayacak şekilde, asansör boşluğuna iskele
kurulmuş mu?
Asansör boşluğuna kurulan iskelden her kata
LTS08–14 güvenle geçiş sağlayacak geçitler oluşturulmuş mu?
Asansör montajı sırasında kullanılacak ağır
LTS08–15 malzemelerin yerine konması için gerekli techizat
şantiyede bulunuyor mu?
LTS08–16
Montajı tamamlanan asansörlerin kapalıları kilitli
şekilde kapatılmış mı?
Katlar içerisindeki tesisat galerilerinin çevresi
LTS08–17 yeterli sağlamlıkta koruma bariyerleri ile
çevrilmiş mi?
Tesisat işlerinde çalışan ekibin uyması gereken
sağlık ve güvenlik kuralları ile ilgili uyarı
LTS08–18
levhaları şantiyenin muhtelif yerlerine asılmış mı?
69
Tesisat işlerinde çalışanların tamamının, , “ağır
LTS08–19 ve tehlikeli işlerde çalışmasında bir engel yoktur”
ibareli sağlık raporları var mı?
*
Cevap ‘Evet’ ise ‘Açıklama’ bölümündeki bilgiler değerlendirilecek.
**
Cevap ‘Hayır’ ise Form: ISG 00 ‘a bakılacak
70
EK-9 YAPININ TEMİZLİĞİ VE ŞANTİYENİN TAŞINMASI KONTROL
LİSTESİ
Liste No
Liste Adı
:
:
İşin Adı
:
Yüklenici
:
Formu
Dolduranın
Adı
:
Formu Dolduranın Görevi :
Hava
Durumu
:
Tarih
:
No
LYTŞT
Yapıların Temizliği ve Şantiyenin Taşınması
Kontrol Listesi
… / … / 200.
Kontrol Edilecek Konular
Yapıların temizliği ve şantiyenin taşınmasında
LYTŞT–01 çalışan ekibe işçi sağlığı ve iş güvenliği ile
ilgili gerekli bilgiler verildi mi?
Yapıların temizliği ve şantiyenin taşınmasında
çalışan ekibe iş güvenliği ile ilgili kullanılacak
LYTŞT–02
kişisel koruma donanımları tanıtılıp, teslim
edildi mi?
Yapıların temizliği ve şantiyenin taşınmasında
çalışan ekibin kişisel koruma donanımlarını
LYTŞT–03
kullanıp kullanmadıkları düzenli olarak takip
ediliyor mu?
Kapalı ve/veya havasız alanların temizliğinde
LYTŞT–04 çalışanlara sık sık ara verilip temiz hava
almaları sağlanıyor mu?
LYTŞT–05
Yapıların kaba pislikleri temizlenirken yerden
toz kalkmaması için sulama yapılmış mı?
Yapı dış cephelerinin temizliğinde çalışanların
LYTŞT–06 yüksekte güvende çalışabilmeleri adına gerekli
tedbirler alınmış mı?
LYTŞT–07
Yapıların temizliği sonrası çıkan tüm atıklar
uygun yerlere götürülüp dökülüyor mu?
Evet
*
**
Hayır
71
LYTŞT–08
Şantiyenin taşınması sırasında araçlara
yüklenecek malzemeler kısım kısım düzenli bir
şekilde toplanmış mı?
LYTŞT–09
Araçlara malzeme yüklenirken araçların
taşımasına izin verilen maksimum ağırlık
miktarı dikkate alınmış mı?
LYTŞT–10
Araçlara yüklenen malzemelerin hareket yol
boyunca hareket etmemesi için uygun şekilde
bağlamalar yapılmış mı?
LYTŞT–11
Malzemelerin taşınması sırasında kamyon
ve/veya traktörlerin arka kısımlarında
çalışanların da gitmesi engelleniyor mu?
LYTŞT–12
Şantiye binalarının sökümü sırasında sorumlu
teknik personel işin başında çalışanları
yönlendiriyor mu?
LYTŞT–13
Yapıların temizliği ve şantiyenin taşınmasında
çalışanların uyması gereken sağlık ve güvenlik
kuralları ile ilgili uyarıcı levhalar iskeleye ve
şantiyenin muhtelif yerlerine asılmış mı?
LYTŞT–14
Yapıların temizliği ve şantiyenin taşınmasında
çalışanların tamamının, “ağır ve tehlikeli
işlerde çalışmasında bir engel yoktur” ibareli
sağlık raporları var mı?
*
**
Cevap ‘Evet’ ise Evet Sütununa “X” işareti konacak.
Cevap ‘Hayır’ ise Hayır Sütununa “LSGPG00” yazılarak LSGP00 listesi doldurulacak
EK-10 EKSİZ VE YETERSİZ İŞLEMLER LİSTESİ
Liste No
Liste Adı
:
:
İşin Adı
:
Yüklenici
:
Formu Dolduranın Adı
:
Formu Dolduranın Görevi :
Hava Durumu
:
Tarih
:
İşlem No
LSGP00
Eksiz ve Yetersiz İşlemler Listesi
… / … / 200.
Yerine Getirilmeyen Konular
Kim Ne Yapacak
Download

PINAR CİCİ bitirme tezi - İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi