ncirirr r,qrUr-rnlnni rnraNLAR KoNSEvi pronp qALIgrAyI
"Efitim Fakiiltelerinde Yeni Yiinelimler
ve Ortaiilretime Ofretmen
Yetistirme"
Ortadfretime Ofretmen Yetigtirme
Mevcut Durum-Sorunlar-Oneriler
22-23Kastm 2013 Konya
Necmettin Erbakan Universitesi, Ahmet Kelegollu Egitim Fakiiltesi
ncirirr rartir,rrlnRi
onxnNLAR KoNSEvi
pronr; qAlrgrAyr
'oE[itim Fakiiltelerinde Yeni Yiinelimler ve OrtaiiIretime O[retmen
Yetigtirme"
22-23Kastm 2013 Konva
Ortaiifretime Ofretmen Yetiqtirme
Mevcut Durum-Sorunlar-Oneriler
Raporu Hazrrlayanlar:
BAHAR
EFDEKBA$KANI
Abant izzet Baysal ijniversitesi
Elitim Fakiiltesi Dekant
Prof.Dr. Mehmet
Yrd. Dog. Dr. Muhittin QALI$KAN
Necmettin Erbakan Universitesi, Ahmet
Kelego[lu Elitirn Fakiiltesi
Prof. Dr. Ali Murat SiIXSUL
EFDEK BA$KAB VEKiLi
Necmettin Erbakan Universitesi, Ahmet
Kele$oglu Egitim Faktiltesi
Onsiiz
Bu rapor iki bdliimden olugmaktadrr. Birinci bdliimde, elitim
fakiiltelerinin
ve
bu
bdliimlerdeki dlretim elemanlannm ortadlretime dEretmen yetiqtirme konusunda
ve
ortadgretime dgretmen yetigtiren bdliimlerinin nicelik olarak betimlemelerine
b6li.imlerinde yaqanan sorunlara ycinelik gdrtiqlerine yer verilmigtir. Ogretim elemanlarrnrn
g6rtiqleri agagrdaki gibi dzetlenebilir:
1.
Ogretim elemanlan efiitim faktiltelerinin asrl iglevini "dfretmen yetiqtirmek" ve
"efiitim araqtrrmalan yapmak", fen ve edebiyat faktiltelerinin iElevini ise "bilim
adamr" yetigtirmek olarak gdrmektedirler.
2.
Ogretim elemanlan dgretmen yetigtirme g<irevinin elitim fakiiltelerine verilmesi
gerektigini dii$iinmektedirler. 0gretim elemanlanna gdre alan egitiminde ve elitim
bilimlerinde uzman olan kigiler dEretmen yetigtirmelidirler.
3. Anabilim dallanna dlrenci
ahnmamasr,
dlretim elemamnda ve dlrencide
motivasyon sorunu, kadro sorunu, lisansiistii egitime bagwru olmamasr, gelecekle
ilgili
belirsizlikler, yeterli aragtlrma gdrevlisinin olmamasr, kayrt yaptlran
dlrencilerin akademik seviyelerindeki dii;ii$ ortadgretim bdliimiinde
ya$anan
sorunlar olarak srralanmrgtr.
4.
Ogretim elemanlan 2013-2014 <ilretim yrhnda b6ltimlerine dlrenci altnmamasrnr
"gok yanhg bir karar", "dfretmenlilin 6neminin anlagtlmamastntn bir gdstergesi"
olarak yorumlamr glardrr.
Ikinci bdliimde ise EFDEK'nin (Efitim Fakiiltesi Dekanlar Konseyi) yapmrg oldu[u
qahgtay sonuglanna yer verilmiqtir. EFDEK 22-24 Kasrm 2013 tarihleri arastnda Necmettin
Erbakan Universitesi Ahmet Keleqollu
Efitim Fakiiltesi'nde "Uluslararast Efitimde
Defigim ve Yeni Yiinelimler Sempozyumu" gergevesinde ortadgretim bdliimii bulunan
Elitim Faktlteleri dekanlarr ve Egitim Fakiiltesi Dekanlar Konseyi Yiiriitme Kurulu asilyedek iiyeleri
ile birlikte "Efitim Fakiiltelerinde Yeni Yiinelimler ve Ortaiifretime
Olretmen Yetigtirme" adh gahgtayr gergeklegtirmigtir. Bu gahgtayda; yeni geliqmelerin
egitimciler igin sonuglan ve kurumlann yeniden yaprlanma e!ilimleri tartrqrlmrgtrr. Ozellikle
ortadgretim alan 6pretmenliklerine tilretmen yetiqtirme konusu tiim ay'nntrlan ile ele ahnmrg
ve tartlgllml$tlr. Qahgtay sonuglan ikinci bdliimde sunulmugtur.
Birinci Biiliim
Efitim Fakiiltelerinde Yeni Yiinelimler ve Ortaiilretime Ofretmen Yetigtirme
Giris
Cumhuriyetin kurulugundan gtiniimiize, dlretmen yetigtirme, Ttirk egitim tarihinin en
cinemli konularrndan biri olmugtur. Her ne kadar, dgretmen yetiqtirmenin bir bi.itiin oldufu,
ilkdgretime dgretmen yetiqtirme i ortadlretime dgretmen yetigtirme gibi bir aynmrn anlamsrz
oldugu vurgulansa da bu
iki
siireg ayrl ayn ele ahnmrgtrr. Bu gahgmada da Ttirkiye'de
orladlretime 6gretmen yetigtirmenin tarihgesine krsa bir gdz atrlmrg, bugiinkti giincel sorunlar
ele ahnmaya qahqrlmrgtrr.
Tiirkiye'de genel liselere ve dengi okullara alan dlretmeni yeti$tiren baghca iig kaynak
gdrmekteyiz: Egitim enstitiileri, yiiksek dgretmen
okullal ve i.iniversiteler (Kavcar, 2003).
Ortadgretime dgretmen yetigtirme iqi 1982 yrhna kadar alrrhkh olarak dgretmen okullannda
gergekleqtirilmigtir. Ancak Cumhuriyet ddneminde istanbul Universitesi Edebiyat Fakiiltesi
ile Ankara Universitesi Dil Tarih ve Colrafya Fakiiltesi'nde kurulan pedagoji kiirsiisii ile
cilrencilere pedagojik formasyon verilerek dgretmen olmalan sallanmtgtrr. Benzer yapr 1982
yrhndan sonra da devam etmigtir (Yiiksel, 201 I ).
16 Mart 1848'de baglayrp, daha sonraki yrllarda gekillenen dgretmen yetigtirme
siirecinde bazr 6nemli kilometre taglan bulunmaktadrr. Bunlardan
biri de Milli Elitim
Bakanhpr biinyesinde yer alan dgretmen yetigtiren kurumlarrn. 1982'de iiniversite biinyesine
ahnmasr karandr (YoK, 2007). Bu karardan sonra iiniversite biinyesindeki egitim fakiilteleri
6lretmen yetigtirmeye baglamrgtrr. Elitim fakiilteleri
ile birlikte
fen-edebiyat fakiiltesi
dlrencilerine pedagojik formasyon verilerek dgretmen yetigtirilmesine gahgrlmrqtrr. Fenedebiyat fakiiltesi dlrencileri igin 6lretmenlik meslek bilgisi dersleri 1982'ye kadar pedagoji
b<iliimleri, 1982'den sonra ise egitim fakiilteleri ya da egitim bilimleri b6liimii tarafindan
yiiriitiilmiigtiir. Bu uygulama 1997 yrhna kadar stirmii$tiir (Kavcar, 2003).
"Elitim Fakiiltesi" adr ile iiniversite btnyesinde yer alan bu yeni <ifretmen yetigtirme
stirecinde dikkati geken en <inemli gelignre, 1997 yrhnda gergeklegtirilen "elitim
fakiiltelerinde yeniden yaprlanma" gahqmasrdrr. Bu yaprlanma ile elitim fakiiltelerinde
ortadgretime ydnelik 6lretmenlik alanlan; Ortadgretim Fen ve Matematik Alanlar Egitimi ve
Ortadgretim Sosyal Alanlar Egitimi Bdhimleri olmak fizere iki brjliimde toplanmrgtrr. Bu yeni
yaprlanmanrn getirdili dnemli
bir diizenleme de dlretim siireleri ve derecelerle ilgilidir.
Ofia6gretime dgretmen yeti$tirmeye ydnelik programlann ytiksek lisans diizeyinde (3.5+1.5
ya da 4+1.5 yrl) yiiriitiilmesi dngdrtilmtiqttir. Buna gdre, birinci segenek (3.5yrl
+
1.5 y1l),
egitim faktilteleri ile fen ve/veya edebiyat faktiltelerinin ortaklata yiiriittiilii tezsiz yriksek
lisans programrnr if'ade etmektedir. Birinci segenekte 6lrenciler
olarak kayrt hakkr elde ederler, ancak dlrenimlerinin
elitim faki.iltesinin dlrencisi
ilk yedi yanyrlmr ilgili
alan
ilgili enstitiide) yiiriitiirler. Mezun
almaya hak kazanrrlar. ikinci segenege (4 yrl+ l.5yll) gdre.
faki.iltesinde, son iiq yanyrhm da kendi fakiiltelerinde (ve
olanlar yiiksek lisans derecesi
Yiiksekdlretim Kurulu tarafindan tespit edilen, elitim fakiiltesi drgrndaki fakiiltelerin lisans
programrndan mezun olan d'lrencilerin ortacilretim alanrnda dlretmen olarak yetigtirilmeleri
amacryla
iig yanyrlhk programlar diizenlenebilir. Bu programlarr tamamlayan dlrenciler
(tezsiz) yiiksek lisans derecesi almaya hak kazanrrlar.Bu programln stiresi derslerin kredileri
diigiiriilerek 2008 yrhnda bir yrla indirilmigtir (Kavcar, 2003; YoK, 2007; Yiiksel, 2011;
Akyiiz,20i2).
Egitim fakiiltelerinde yaprlanma ile ilgili ikinci gahgma,2006 yrhnda baglatrlmrgtrr. Bu
diizenleme, 1997-98 yaprlanmasrnr deligtirmek delil, programlann giincellenmesi ve modelin
aksayan ydnlerini diizenlemeye ydneliktir. Tezsiz yiiksek lisans uygulamasrnda yeni bir
d
zenlemeye gidilmigtir. 2006 diizenlemesinde (3.5+1.5) olarak bilinen uygulamamn yerine,
dlretmenlik meslek bilgisi derslerinin yrllara dagrtrlarak, beq yrlhk birlegtirilmig egitime
gegilmesi, egitim fakiiltesi drgrndaki 6lrenciler igin uygulanan (4+1.5) uygulamasrnrn siirmesi
karara ballanmrgtrr.
2009 yrhna gelindilinde YOK dgretmen yetigtirme konusunda Eok tartrgmah bir
karara imza atml$tlr. TYL (Tezsiz Yiiksek Lisans) programlannda yer alan derslerin 20092010 cigretim yrlndan itibaren fen-edebiyat ve
Milli Egitim Bakanhlr'mn
alanlarda mezun veren diler alan fakiiltelerinde lisans
elitimi
istihdam etti[i
esnasrnda verilmesini kabul
etmigtir. YOK 2010 tarihinde de yeni kararlar alarak uygulamaya iliqkin bazr standartlar
belirlemigtir. YOK'iin aldrgr kararlar igerisinde TYL uygulamasrna son verilmesi, dlrenim
g6ren fen-edebiyat dlrencileri drgrnda mezun dlrenciler igin de pedagojik formasyon
programlannrn agllmasl ve formasyon alabilmesi igin dlrencilerin alrrhkh not ortalamalanmn
4.0 iizerinden en az 2.5 olmasr vb. kararlar bulunmaktadrr. Bu kararlarn en dnemli yanr
ortadgretime
iki
kaynaktan,
yani egitim ve
fen-edebiyat faktiltesi
yetiqtirilecelinin ortaya grkmasrdrr. (Yiiksel, 201 I, s. 180-181).
ile
dlretmen
Ortadgretime dgretmen yeti$tirme siirecinde pedagojik lormasyon ve tezsiz yiiksek
lisans uygulamasr her zaman tartlgma konusu olmugtur. Yaprlan diizenlemeler, 6megin 1997,
egitim fakiiltelerinin 6!retmen yeti$tirme konusundaki yetkilerinin, fen-edebiyat faktilteleri ile
paylagrldrlr ve sanki bu fakiiltelerin mezunlarrna ig olanalr agmak iizere desenlendili
bir izlenim vermigtir (YOK, 2007). Milli Efitim Bakanhgr'nrn ortadgretime
dgretmen ihtiyacr olmadrlr, gok sayrda elitim fakiiltesi mezununun dlretmen olarak
ydniinde
atanamadrlr bir d<inemde bir de fen-edebiyat fakiiltesi dlrencilerine de dlretmen olabilme
imkdnrnrn verilmesi tartrgrlmr$tr (Yiiksel, 201l). Bu tartrgmalar devam ederken YOK "2013-
Yiiksekdgretim Programlan ve Kontenjanlan Krlavuzunda" elitim fakiiltelerinin ortadlretim
dlretmenlik bdliimlerine yer vermemigtir. Bu karar var olan karmaqa ve tartl$malarl daha da
yolun hale getirmiqtir. Qilnkii 1997'den itibaren alan elitimcisi yetiqtirmek igin biiyiik
yatrnmlar yaprlmrg, emekler verilmigtir. Tiirkiye'de alan elitimi kimlilini kazanmrgtrr. Bu
kadar yatrrrm ve emekten sonra ahnan bdyle bir karar "yaprlan yatrnmlara ve emeklere yazrk
oldu" dedirtmiqtir. Agagrda sunulan tablolar ahnan bu kararrn degerlendirilmesi
agrsrndan
6nem taSmlaktadrr.
Tablo 1. 2013-2014 Ortaiilretim Biiliimleri Olrenci Sayrlarr
Ogrenci
Btiliimler
Matematik Egitimi
F
izik E!itimi
Toplam
Lisans
Yiiksek Lisans
Doktora
2'709
281
100
t867
zJl
76
3090
2174
9066
Kimya E!itimi
20r 8
189
75
2282
Biyoloji E[itimi
1710
255
95
2060
Tarih Egitimi
l3 87
209
54
1650
Colrafya E!itimi
1459
260
45
Felsefe Grubu
E!itimi
Ttirk Dili Elitimi
Toplam
1764
6282
80
5
676
991
t75
26
2192
13732
1680
476
r5888
591
I
Tablo 2. 2013-201{ Ortaiifretim Fen ve ]latematik Alanlar Epilimi Ogretim Elemanr
Sayllarl
2O13-2014
PROGRAll!LAR.
ORTA6CRETiM Ff,N VE MATEMATiKALANLARI OGNTTiI\{
ELEMANI SAYILARI
FiZiK
NIATEMATiK
EEiTiM
F
BiYoLoJi
KIMYA
FAKULTESi
I
AU. K.Karabekir
E
E
7
3
D,F.
Ballkesir
I
Nccatibey E.F.
Ba$kent
lJniversitesi
4
5
7
8
9
I
8
l
Cumhuri)et
I
I
l8
I
I
Qukurova
Universitesi
Dicle Uni.
Z.GdkalD E.F.
Dokuz Eyliil
Unv. Buca E.F.
I
I
J
',
2
I
3
4
4
4
I
ll
I
lacetteDe Unv.
I
3
2
I
2
3
3
I
2
I
I
2
t
I
I
2
4
I
9
I
Marmara Unv.
t6
E.F.
Ondokuz Mayls
Unv.
ODTU
NEU Ahmet
4
2
16
2
4
3
29
9
2
I
2
I
4
t5
2
2
I
I
I
2
9
I
.,
I
KclcsoAlu E.F.
I
2
I
I
4
4
2
2
I
2
7
I
I
I
I
4
I
I
2
I
3
I
3
l
4
I
3
5
3
2
2
4
2
4
4
2
I
5
I
4
I
5
2
3
,7
4
2
2
2
2
4
2
6
2
I
42
4
68
I
39
46
4
2
36
9
3
)
Yiiziincii Yll
Unl.
Toplam
20
l2
3
I
6
3
2
I
3
I
I
4
4
4
48
6
l7 Ycditcpc Unv.
t8
l5
0
Cazi Unv. Gazi
ti.F.
14
I
3
2
l0
l3 Atatiirk
5
I
5
lJniversitesi
Fatih E.F.
J
3
6
[.iniversitesi
l2 KTU
I
2
I
2
4
,
BogaziCi
Canakkale
Marl Unv.
E
r'1
o
t
I
l8
,,',
4l
I
2
4 35 12 20 30
2l
9 20
ll
I
4
28 1t
3I
I
ll
1
I
29 4 29
I
2
t< 33
2
f,
r6 4
,,
Tablo 3. 2013-2014 Ortaiifretim Sosyal Alanlar
Elitimi O[retim Elemanr Sayrlarr
2OI3.2OI4 ORTA OGRETiM SOSYAL ALANLAR OGRETIM
ELEMANI SAYILARI
TARiH
PROGRANILAR
NO
TURK DiLi vE
COGRAFYA
FELSEFE CRUBU
EDEBIYATI
EdiriNl
tAltuL | tsll
,5
I
I
',
AU. K.Karabekir
F].
o E
2
F.
(,
a'1
Bahkesir
Necatibev E.F.
E
8
2
3
2
o E
ts
!
4
4
I
I
2
3
I
I
I
I
2
Bagkent
4
5
iiniversitesi
llogaziqi
Qanakkale 18
Mart Unv.
7
Clukurova
8
9
l0
Dicle Uni.
Z.GitkalD E.Ir.
Dokuz El ltil
Unv. Buca E.F.
uazl unv. uazl
E,
F.
Hacettepe Unv.
t2
KTU Fatih E.F.
IJ
Marmara Unv.
l4
Ondokuz Mayrs
Unv.
t5
ODTO
NEU Ahnret
I
2
2
2
43
I
7
I
5
I
I
I
I
I
I
3
2
I
5
4
2
7
4
4
I
3
I
2
2
I
2
2
I
I
2
3
2
2
I
3
I
3
4
7
4
6
I
6
t7
2
3
3
2
2
2
9
J
33
I
2l
2
2
2
2
3
59
I
2
I
Atatiirk E.l'.
KelesoElu D.F.
l8
2
Universitesi
ll
t7
3
<t
0
Univcrsitesi
Cumhuriyet
Universitesi
6
ts
F
I
I
I
2
I
2
2
2
2
I
I
I
2
2
19
4
2
l3
I 2
8
0
4
3
I
2
I
4
I
YediteDe Unv.
2l
2
4
l0
5
Yilziincil Yrl
3
l0
6
I
Unv.
Toplam
l4
ll
28 J 23 7 8
t4
20
I l6 6
18 13
J t7 t4 :) 5 7
7
4 279
Tablo 4, Ortaiifretim Fen ve Matematik Alanlar Elitimi ve Sosyal Alanlar
EIitimi Ogretim Elemanlan Sayrlarr (6zet Tablo.l
OEretim Elemanr
Biiliimler
Toplam
L
L
)0O
Matematik Egitimi
l9
22
40
4
35
t3
Fizik E$itimi
20
t)
2l
6
an
1l
133
t07
492
3l
35
33
ll
25
5
140
21
26
33
4
18
4
tt2
Tarih Egitimi
t4
l1
30
4
22
7
88
Co[rafya E!itimi
8
t4
20
I
to
6
Kimya
Elitimi
Biyoloj i
Elitimi
65
278
Felsefe Grubu Egitimi
3
4
l0
I
7
4
29
Tiirk Dili Elitimi
l'7
t4
36
I
t7
t4
99
Toplam
139
]l',
164
64
l5l tt1
Hem vizyonu geregi hem de tablolardan da anlaqrlabileceli gibi egitim fakiilteleri
ortadgretime 6gretmen yeti$tirmede tek kurumdur. Orta dEretim B6liimleri olan Egitim
Fakiiltelerinin biiytik bir Eogu ge$miSi eskilere varan (Egitim Enstitiisii, Ogretmen Okulu vb.
E[itim fakiilteleri bu konuda uzun bir
geqmi$e ve tecriibeye sahiptir. Durum b6yle iken 2013-2014 egitim dgretim yrhnda
oftadEretim b6liimlerine dlrenci ahnmamaslna anlam verilememiqtir. Ozellikle ilgili
adlarla) dlretmen yeti$tirme deneyimine sahiptir.
payda$lardan gdriig ahnmadan ahnan
bir karar oldulu slkga vurgulanmr$trr. Bu durumda,
eldeki raporun amacr, bu konuda ortadlretim bdliimlerindeki 6gretim elemanlannrn
gdrtiglerini almaktrr. Bu amagla 6gretim elemanlanna agagrdaki sorular sorulmuqtur:
I
.
Elitim ve Fen-Edebiyat faktiltelerinin iqlevlerine ydnelik gririigleriniz nelerdir?
2."Ortadlretime Sgretmen yetiStirme" konusunda gdriigleriniz nelerdir?
3.
$u anda anabilim dahnrzda yaqadrlrnrz sorunlar nelerdir?
4.
2013-2014 Egitim Ogretim yrhnda anabilim dahnrza 6!renci ahnmamasr konusundaki
g6riigleriniz nelerdir?
Qahgmada 248 cigretim elemanrnrn gdriigleri alrnmrgtrr. Qahgmaya katrlan dlretim
elemanlannrn dalrhmr Tablo 5'de verilmigtir.
Tablo 5. Qahgmaya Katrlan Ogretim Elemanlarr
Universite
N
Prof.
Cumhuriyet
19.
May
Dr. Qahgma
Alanr
Biiliim
Unvan
Do9.
Dr.
l2
2
3
8
2
5
Arq.
Giir.
7
Ofma
Sosyal
AIan
Egt.
Diger
8
4
6
6
4
4
3
5
l5
l8
Hacettepe
33
6
6
t4
7
33
NT,U
33
o
l0
t2
5
22
ll
t0
23
Dokuz Eyliil
17
4
8
l
2
ll
6
1l
6
Marmara
25
3
9
6
7
l3
tz
ODTU
9
2
4
3
Atatiirk
46
8
9
l8
Bahkesir
2
Yeditepe
5
Gazi
1
Bo[aziqi
8
Dicle
24
Qanakkale
l4
Ba$kent
7
KTU
z
Y.Ytl
2
Toplam
248
9
ll
2
z8
9
l8
2
30
l6
I
2
4
2
3
2
3
5
3
I
4
I
o
I
8
4
8
8
ll
IJ
'7
t1
2
8
3
3
II
l0
4
5
2
2
5
I
2
2
2
2
2
88
138
2
5
I
39
60
98
51
160
110
Olretim Elemanlarrnrn Giiriigleri
"Ofretim Elemanlannrn '(E!itim ve Fen-Edebiyat Fakiiltelerinin iqlevlerine
Yiinelik" Giiriiqleri
Olretim elemanlannrn "Egitim ve Fen-Edebiyat Faktiltelerinin iglevlerine Y<tnelik"
gririigleri 1'ablo 6'da verilmiqtir.
Tablo 6. OEretim Elemanlarrnrn EEitim-Fen ve Edebiyat Fakiiltelerinin itlevlerine Ydnelik G<irij!leri
N
Ana temalar
Alt temalar
Fen ve edebivat fakiiltelerinin islevr
147
Bilim adamr yetigtirir
Kamu ve <jzel sekt0re eleman yetiltirir
(biyolog, laborant vb.)
3l
Hem bilim adamr hem tiEretmen
vetistirir
Ogretmen yeti$tirir
E!itim faki.iltelerinin iglevi
3
143
Elitim alanrnda akademik diizeyde
araqtrrmalar yapmak
Olretim Elemanlannrn "Ortaiifretime Ogretmen Yetiqtirme"
Konusundaki
Giiriigleri
Ogretim Elemanlannrn "Ortadlretime Ogretmen Yetiqtirme" konusundaki gdrtqleri
Tablo 7'de sunulmustur.
Tablo 7.
Konusundaki
Elemanlannrn
Ana tema
Onadgretime dgrelmen yetiqtirme
Alt temalar
t63
EEitim fakiiltelerine verilmelidir
Dersler uzman akademisyenler tarafrndan
verilmelidir(tiEretmen e[itimi ve alan egitimi)
Formasyon uygulamasrna son verilmeli
E[itim fakiiltelerinin tecriibesi ve birikimi vardrr, bu
nedenle ancak elitim fakiilteleri Ogretmen
yeti$tirebilir
\4
l0
Fen ve edebiyat 6!rencileri igin formasyon
uygulamasr devam edebilir
Fen ve edebiyat mezunlarrnrn da dEretmen olabilme
arzularr ensellenmemelidir
Fen ve edebiyat fakiiltesi dlrencileri igin gift anadal
programr
di.izenlenebilir
Tezsiz y0ksek lisans uygulamasr devam
etmeli
3
2
Elitim fakiilteleri
her bakrmdan donanrmlt olmah,
donanrmlr olmayan fakiiltelere sistem iginde bir yer
bulunabilir
Lisans sonrasr oEretmenlik programt
I
agrlabilir
I
dfiretim Elemanlarrnrn Anabilim Dallannda Yaqadrklarl Sorunlara iliEkin
Giiriisleri
0lretim elemanlanmn anabilim dallannda yagadrklarr sorunlara ilipkin g<iriiqleri Tablo
8'de sunulmustur.
E
lernan lannrn
Anabilim Dallarrnda Y
Anabilim dalrnda yaganan sorunlar
rklarr Sorunlara
ili
Olrenci alrnmamasr
Motivasyon sorunu(dlretim elemantnda ve
dIrencide)
Kadro sorunu, hiqbir kadro verilrniyor
Lisansiistii egitimin olmamasr. bagvuru yok
CeleceEimiz belirsiz tedirginlik var
Asistan
yok
/)
42
27
22
moral yok
OErencilerin atanamamasr,
Kayrt yaptrran dgrencilerin akademik seviyesindeki
22
ousus
1l
KPSS nedeniyle fakiiltenin ve fakiilte derlerine
d$renc i lerin gereken <inemi veffnemesi,
dershanelerin fakiilteden daha dneml i sdriilmesi
dlretim
Elemanlarrnrn "2013-2014 Ofretim Yrhnda Olrenci Altnmamaslna"
Yiinelik Giiriiqleri
Ogretim Elemanlannm "2013-2014 rilretim yrhnda ortadgretim bdliimlerine dlrenci
ahnmamasrna" ydnelik gdrtiqleriTablo 9'da sunulmugtur.
Tablo 9.dEretim Elemanlarrnrn 2013-2014 OEretim Yrlrnda OErenci Alrnmamasrna Y0nelik Gijriisleri
N
Alt tema
Ana tema
Anabilim Dallarrna
132
Qok yanlrg bir karardrr
Olrenci Ahnmamasr
OEretmenliEin (nitelikli) 6neminin anla$rlmamasrnrn bir gdstergesidir 34
34
Fen ve edebiyat fakiiltelerini kurtarma projesi
karirlatacaErz
emeklere yazrk olmu$tur*
Gelecekte niteliksiz iiAretmenlerle
23
Yaprlan yatrrrmlara ve harcanan
Bu uygularna fen ve edebiyat faktiltelerinin tercih edilmeme
sorununa c6zi.im olmaz
Diigi.inii lmeden ve egitim fakiiltelerinin gdrtiqleri alrnmadan yaprlan
23
bir
13
uvsulamadrr
Amag dgretmen adayr fazlah!rnr eritmek ise fen ve edebiyat
faktiltelerine neden 6Erenci ahndr
*Yeni yen i orta6gretime dgretmen yetigtirme diizeni gekillenmeye ballamrqtr, tlzellikle yurtdrgr
doktorah alan e[itimcileri yetigmiqti.
*Alan elitimi akademik kadro anlamrnda kimliIine kavuqmuqtu.
Sonuq
I5
5.
Ogretim elemanlan elitim faktiltelerinin asrl iglevini "cifretmen yetigtirmek" ve
"efiitim aragtrrmalarr yapmak", fen ve edebiyat fakiiltelerinin iqlevini ise "bilim
adamr" yetigtirmek olarak gdrmektedirler.
6.
Ogretim elemanlan dlretmen yetigtirme gdrevinin egitim fakiiltelerine verilmesi
gerektigini diiqiinmektedirler. Ofretim elemanlanna gdre alan elitiminde ve elitim
bilimlerinde uzman olan kiqiler dlretmen yetigtirmelidirler.
7. Anabilim dallanna dlrenci
ahnmamasr,
dlretim elemantnda ve
<igrencide
motivasyon sorunu, kadro sorunu, lisansiistii elitime baqvuru olmamasr, gelecekle
ilgili
belirsizlikler, yeterli ara$tlrma gcirevlisinin olmamast, kayrt yaptlran
d[rencilerin akademik seviyelerindeki dii$iig ortadgretim bdliimiinde
ya$anan
sorunlar olarak sralanmtgtrr.
8.
Ogretim elemanlan 2013-2014 6lretim yrhnda b<iliimlerine ci[renci altnmamastnt
"qok yanhg bir karar", "rifretmenlilin dneminin anlagrlmamastrun bir gdstergesi"
olarak yorumlamrglardrr.
Kaynaklar
Akyiiz, Y. (2012). Turk E$itim Tarihi. (22. Baskr). Ankara: Pegem Akademi.
Kavcar,
C. (2003). Cumhuriyet ddneminde dal
dgretmen yetigtirme, Egilim Bilimleri
Fakaltesi Dergisi,35 (l-2), 1-14.
YoK
(2007). Ogretmen YetiStirme ve E{itim Fakalteleri. Yiiksek6lretim Kurulu Yayrnt
2007-5.
Yi.iksel, S. (2011). Fen-edebiyat fakiiltesi dlretim iiyelerinin <ilretmen yetigtirme sistemine
iligkin diiqtinceleri (Uludafi Universitesi Fen-Edebiyat Fakiiltesi Orne!i). Kuram
Uygulamada Efitim Bilimleri,
ll
(1),179-192.
ve
lkinci Biiliim
Efitim Fakiilteleri Dekanlar Konseyi
Ortaiilretime Ofretmen Yetiqtirme Qahqtayl Sonuglan
Bu bdli.imde EFDEK'nin (Egitim Fakiiltesi Dekanlar Konseyi) yapmrg oldulu EaLgtay
sonuglanna yer verilmigtir. EFDEK 22-24 Kasrm 2013 tarihleri arasrnda Necmettin Erbakan
Universitesi Ahmet Keleqo[lu E[itim Fakiiltesi'nde "Uluslararasr Efitimde De[iqim ve
Yeni Ytinelimler Sempozyumu"
gergevesinde orta<ifiretim
bdliimil bulunan Egitim
Fakiilteleri dekanlari ve Egitim Faki.iltesi Dekanlar Konseyi Yiiriitme Kurulu asil-yedek
tiyeleri ile birlikte "Epitim Fakiiltelerinde Yeni Yiinelimler ve Ortaiilretime O[retmen
Yetiqtirme" adh gahqtayr gergekleqtirmigtir. Bu gahqtayda yeni geliqmelerin elitimciler igin
sonuglan ve kurumlarrn yeniden yaprlanma elilimleri tartr$rlmr$trr. Ozellikle ortadgretim alan
tigretmenliklerine Sgretmen yetiqtirme konusu tiim aynntrlarr ile ele ahnmrg ve tartrgrlmrqtrr.
Bu b6liimde gahgtay sonuglarr sunulmugtur.
Qahgtayda gahgma gruplanna gu sorular sorulmugtur:
1
.
Ortadgretime dgretmen yeti$tirme
igi
neden tamamen
elitim
fakiiltelerine
verilmelidir? Gerekgeleriniz nelerdir? Bu konuda 6nerileriniz nelerdir?
2.
OrtadEretim bdliimlerinde yaganan sorunlar nelerdir? Yaganan bu sorunlara gdziim
dnerileriniz nelerdir? Ortadgretim bdli.imlerinin geliqtirilmesi igin neler yaprlabilir? (Ornefiin alan
e[itiminde lisansi.istu egitime teivik igin neler yaprlabilir, egitim fakiiltelerinin orta olretim
b6liimlerine birinci srnrfina yeniden dlrenci ahnmasr igin nasrl stratejiler geliqtirilebilir gibi.)
3.
Ortadlretim b6liirnlerinde mevcut durum ve yaprlanma
ile ilgili
olarak
onayladrlrnrz / onaylamadr!rnrz uygulamalar nelerdir? 6nerileriniz nelerdir?
Oncelikle gahqma gruplarr her bir soru iizerinde tartrgmrgtrr. Daha sonra her bir grubun
cevabr raporlanmrgtrr. Bdylelikle her
bir soru igin biitiin gruplarrn cevaplan yazrh hale
getirilmiptir. En son her bir soru igin biitiin gruplarrn cevaplan incelenmig, tartrgrlmrg ve
gahgtay raporu hazrlanmrgtrr. Agalrda gahgtay sonuglan sunulmugtur.
I. ORTAOERETiME OGRITMEN YETi$TinuB i$i TAMAMEN EGiTiM
FAKULTELERiNT, VORiIUNLiDiR. GEREKCELER ve ONORiT.NN
Gerckgeler
1. Tecriibe: Egitim
faktlteleri 1848'den giiniimiize 165 yrllft, 1982'den giiniimiize
yrlhk bir tecriibe ve bilgi birikimi ile kurumsallaqmrg bir kimlige sahiptir.
31
2. Ozgiin model: 1997 yrhnda beg yrlhk. lisans ile birleqtirilmiq tezsiz yi.iksek lisans
bir modeli olup Avrupa'dan 6nce iglevlik kazanmrgtrr.
Olretmen egitiminde alan bilgisi, alan bilgisi dgretimi, teknolojik bilgi ve pedagojik
programlarr Ttirkiye'nin dzgiin
formasyon yiiksek lisans diizeyinde Avrupa 2000 yrhnda hayata gegerken Tiirkiye'de
1997'den beri uygulana gelmigtir.
3. Viryon ve misyon: E!itim Fakiiltelerinin vizyonu cilretmen yetiStimektir.
4.
Hazrrbulunu$luluk: Qogu dgretmen lisesi kaynakh olan egitim fakiiltesi
dlrencileri tercih aqamasrndan itibaren kendilerini dlretmenlik mesleline hazrr hissettilinden
diger fakiilte dlrencilerine gdre hazrr bulunuqluk diizeyleri yiiksek gdrtilmektedir.
5. Bagarr: Egitim fakiiltesi
bagan,
mezunlannrn KPSS srnavlarrnda gdstermig olduklarr
elitim fakiiltelerinde alan bilgisi egitiminin diler fakiiltelere oranla daha
oldulunu gdstermektedir.
Milli Elitim
politikamrz nitelikli dlretmen yetigtirme odakh
oldulundan bu ihtiyag ancak yiiksek puanlarda dlrenci kabul eden
saglanabilir.
Elitim Fakiiltesine
baqarrh
Elitim
Fakiiltelerince
gelen <ilrencilerin algr diizeyleri yiiksektir.
6. Olretmenlik epitiminin bir siireg olmasr: Ogretmenlik egitimi bilgi, beceri ve
yetkinlikleri gerektirir. Bu yetkinlikler ancak tercihten mezun olunan d<jneme kadarki siireci
kapsar.
0lretmenlik mesleli bir zihniyet meselesidir. Salt istihdam alanr olarak dtigtniilemez.
Elitim Fakiiltelerinde pedagojik dersler 5 yrl iqerisine dalrtrlmrgtrr ve alan dersleriyle eE
zamanh gitti!inden bu derslerin pedagojik formasyon adr altrnda krsa bir ddneme srkrgtrrrlarak
farkh fakiiltelerde tanrmlanmasr do!ru defildir.
7. Alan egitiminde ve efitim bilimleri alanrnda uzmanhk: Efitim faki.iltelerinde
dgretmen egitimini planlayacak, yiirtitecek ve bu alanda bilimsel gahgmalar yapacak alan
elitimcisi akademisyenler mevcuttur. Ogretmen e[itimi ile ilgili b6yle bir birikim fen
-
edebiyat fakiiltelerinde mevcut degildir. Alan egitimcisi yetigtirmek amacryla Tiirkiye biiyiik
yatrlmlar yapmrg ve bu yatrrrmlann sonucu yeni yeni airnmaya baglanmrgtrr.
Yurtdrgr ve yurtiginde alan elitimi bilim dahnda akademisyen yetigtirmek igin Tiirkiye
biiyiik kaynak aylrmlg, yurt drgrnda yetigen akademisyenler iiniversitelerimize ddnmiiq ve
tezsiz ytiksek lisans programlarr giderek daha nitelikli bir hale gelmigtir. Bu siireg igerisinde
<i[retmen yetigtirmede en az alan bilgisi kadar alan egitiminin de dnemli oldulu ortaya
grkmrqtrr. Buna bagh olarak
elitim fakiiltelerinde
gd,rev yapan akademisyenlerin alan
elitimine yrinelik aragtrrmalan tegvik edilmiq ve yurtdrgr ortamlar ile igbirligine geqilmigtir.
8. Motivasyon, aidiyet, meslele adanmrqhk: 0gretmenlik meslelinin kazandurlmasr
sadece alan
bilgisi ile srnrrh degildir. Ogretmenlik mesleginin kendine 6zgii delerleri vardrr.
Bu delerler elitim fakiiltelerinde kazandnlabilmektedir.
Oneriler
l. Qift
anadal: Efitim fakiilteleri diger fakiilteler ile biriikte gift anadal programlarr
ile iqbirlifine gidebilir.
2. OFMA ve sosyal alanlar egitimi bdliimlerine 5lrenci ahnmasrna devam edilmelidir.
3. TYL uygulamasr: Be; yrlhk lisans ile birleqtirilmiq yiiksek lisans programlartna
Ttirkiye'nin dzgiin katkrsr olarak devam edilmeli ve bu diler iilkeler ile paylagrlmahdrr.
Ogretmen kariyer basamaklarr sistemine gegildi!inde veya bu adla mevcut igbagrndaki
dlretmenlerin kariyer yapmalarr istendilinde TYL hazrr ve tecriibeli bir sistem olarak Milli
Elitim Bakanhgr'nrn isteklerine
cevap verebilecek hazrrhk ve yeterlikte bir olugum olarak
diigiiLniilmelidir.
4. Bir plan dolrultusunda kontenjanlann azaltrlmaltdtr.
5, Ortadgetim Fen ve Matematik Alanlan Egitimi ve Ortadgretim Sosyal Alanlar
Egitimi mutlaka Egitim Fakiiltesi gatrsr altrnda olmahdrr.
2.
ORTAOGRETiM S6I-UN{I,BRiNNN YASANAN SORUNLAR
VE
ONnnilpn
Yaganan Sorunlar
l.
Kadro sorunu: Alan elitiminde uzmanlagmrq yurtigi ve yurtdr$rnda doktoralarrm
almrg <ifretim elemanlan ijzellikler fizik ve kimya alanlannda kadro verilmedili ve Yrd.
Dogentlile yiikselemedikleri igin derslere girememekte, kendilerini geligtirememekte, haklan
olan akademik diizeyde iqleri yiirttememekte ve bir motivasyon eksiklili yagamaktadrr. Bu
geng akademisyenlerin iiniversiteler ve di[er iilkelerde gahqma olanaklan aramalart iilkemiz
igin biiyiik kayrplar olugturacaktrr.
Bu b<jliimlere ara$hrma gdrevlisi kadrosu verilmemektedir.
Alan elitiminde gimdiye kadar alt yapr oluqturmak iizere yaprlan harcamalar, verilen
emekler, dgretmen yetiqtirmede elde edilen birikimler, geligmeler ve deneyimler bir grrprda
goz ardr edilmektedir.
2. Lisansiistii egitim: Ortadgretim bdliimlerine dlrenci almmamasr yiiksek lisans ve
doktora gahpmalannr
da
baltalayacak
ve bu
alanlarda akademisyen yeti$tirilmesini
engelleyecektir. Bu alanlarda akademisyenler yetiqtirmek iqin yiiksek lisans ve doktora
programlarrnrn mutlaka devam etmesi gerekmektedir. Lisans programlanna d'lrenci
ahnmamasr lisansiistii
elitimine de zarar vermektedir.
3, Ofrenci ahmrnln durdurulmasl: Ortadlretim 1'en ve
matematik alanlan ile
ortadgretim sosyal alanlar egitimi bdliimlerine <ilrenci ahnmamasr siireklilik kazanan siireci
olumsuz ydnde etkileyecek olumlu sonuglar alnmrg olan bu mevcut modeli zaman ve enerji
agrsrndan geriletecek ve alan
elitimi
gahgmalarrnr engelleyecektir. Burada olugacak boglugun
kapatrlmasr Eok uzun yrllar alacak bu da cilretmen yetigtirme siireglerine telafisi zor zararlar
verecektir.
4. Motivasyon sorunu: Elitim fakiilteleri ile ilgili stirekli deliqiklikler
<ifretim
elemanlarrnrn motivasyonuna olumsuz etki yapmaktadlr.
5.
Gelecek
ile ilgili belirsizlik:
Gelecekle
ilgili
beiirsizlikler ortatilretim
bdliimlerindeki 6lretim elemanlan ve dlrencileri olumsuz etkilemektedir.
Ortaiifretim Btiliimlerinin Geligtirilmesi iqin Yaprlabilecekler
l,
Ofretmenlik uygulamasrna baqlamadan 6nce dlrencilerin diler derslerden baqarrlt
olmasr ve asgari devamrnr almrg olmasr gartr aranmahdrr.
2. Uygulama saatlerinin yeniden diizenlenmesi.
3. Kadro sorununun qdziilmesi.
4. Derslerin belirlenmesi ve ders igeriklerinin geliqtirilmesine esneklik saglanmah.
3. ORTA6ERETiM BOLUMLERiNDE MEVCUT DURUM
iT,B
iI.CiIi OLARAK
VE
YAPILANMA
ONAYLANAN T'E ONAYLANMAYAN UYGULAMALAR.
ONnnilen
Onaylanan Uygulamalar
l
Mevcut yaprnrn korunmasr ve geligtirilmesi: Gerek egitim faktiltelerinin yeniden
ise alan elitimi veren akademisyenlerin nitelik agrsrndan etkinlik
dtizeylerinin artmasr bu bciliimlere miiracaat eden dlrencilerin profilini deligtirerek girig
puanlanndaki yiikselmeye siireklilik kazandrrmtq ve mezun olan dgretmen adaylannrn
yaprlanmasr gerek
etkinlik diizeylerini yiiceltmiqtir. Bdyle olumlu
bir
oluqum mutlaka korunmaLt ve
yaygrnlagtrrrlmahdrr.
2, Olretmen yetiqtirnie modellerinde var olan esneklisin siirdiiriilmesi.
3. Akreditasyon gahqmalannrn siirdiiriilmesi.
4. ikinci dlretimlerin kapatrlmasr.
5. Yeni bdlijmler ve fakiilte agtlmasrna getirilen srnrrlama.
6. 3,5 + 1,5 uygulamasrndan vazgegilmesi.
7. Programlarda esneklik.
Onaylanmayan Uygulamalar
l.
Pedagojik formasyon uygulamasr: Pedagojik formasyon programlan olmasr
gerektigi gibi yaprlandrnlmadrlr ve yiiriitiilemedigi igin etkili bir rilretmen yetigtirme modeli
deEildir.
2. Olretmen yetigtirme programlannrn okullarda uygulanan 6[retim programlan ile
uyu$mamasr.
3. Alan fakiilteleri ile ilgili yetki karma$asr.
4. Staj siiresinin krsahgr.
5. Alan egitimi galqmaya baskr.
6. Atanmayr bekleyen dlretmenlerin saylsr yiiz binleri bulurken yeniden sertifika
programlan igin yirmi bin kontenjan verilmesi tutarstzhktrr.
Oneriler
l.
Uzmanllk: Alan egitimini verecek cilretim elemanlanntn o alanda doktora ve
dogentlik derecesine sahip olmahdrr.
2. Qift anadal ve tezsiz yiiksek lisans uygulamast hayata geqirilebilir.
3. Sertifika programlarrnrn kaldrrrlmaltdtr.
4.
iEbirlili: Elitim
ve fen-edebiyat faktilteleri arasrnda iqbirlili yaprlabilir.
5. Uygulamaya giden 6gretmen adaytna ticret ve sigorta uygulamasr yaprlmaltdtr.
CALISTAY : EEiTiM FAKULTELERi DEKANLAR KONSEYi (EFDEK)
"E!itim Fakiiltelerinde Yeni Y0neliml€r ve Ortadgretime Ogretmen Yetittirme"
22-23 Kasrm 2013 Konva
l. Prof. Dr.
EFDEK Yiiriitmc Kurulu Baskanr
Abant izzet Bay sal Univ.
2.Prof. Dr. Ali Murat stiNBii|,
EFDDK Yiiriitme Kurulu Bik. Yrd.
Necmcttin Erbakan [Jniv.
3. Prof. Dr. Ali YILDIRIM
EFDEK Yiiriitme Kurulu U) esi
Atatiirk Univ.
EFDFiK Yiiriitme Kurulu [iyesi
Adnan Menderes Univ.
EFDEK Yiiriitme Kurulu U)'esi
Mevlana [Jniv.
IUehmet BAHAR
4. Prof. Dr, A. Seda
.
SARACALOELU
5. Prof. Dr- Vehbi
I.
CELiK
Ililimle
6. Prof. Dr. Ay$e CAKIR ILHAN
Dekan. Ankara Universilcsi Egitim
7. Prof. Dr. Biilent OZDEMIR
Dekan. Balrkesir Unirersitcsi Necalihe) teitim faktiltcsi
8. Prof. Dr, $eref
DeLaJr. Ba)kent
9. Prof. Dr. Ciizver YILDIRAN
Dekan, Bogazigi Universitcsi Egitim Fakultesi
Fakiiltesi
Ilnirersitcsi tgilim Iraktjltesi
MiRAsYEDiocL
10. Prof.
Dr. Hiiseyin SARI
Dc[an, Cumhuri]er Uni\cr)ilesi Egitim Faliillcsi
itekan, Qanakkale Onsekiz Mart Univcrsitesi Lgitim Fakiiltesi
Dekan. Dicle Unircrsitesi Zila Gdlalp hgilim |aliiltcsi
Dr. Siileyman BASLAR
Dekm. Doluz
14. Prof.
iir. Celal BAYRAK
Dckxn. llaceficpc
BAKi
15. Prof. Dr. Adnan
i6. prof. or.
Ramai"6ztv
17. Prof. Dr. Cevdet
'
r
t)lill
13. Prof.
18. Prof. Dr. Golge
YILNtAZ
SEFoROdi,U
I
Unirc-sitcsi tsuca Egitim laliillesi
niverjitesi Egilim fali]ltcsi
Dekan, KTU Fatih Egitim Fakiiltesi
''ijit
an,
vur.oro univiisitesi Atattirk
Egitim Fakiiltesi
Dekan. Ondoluz Malrs Unirersitesi Egitim l'akultesi
Dekan.
Ol)l U [girim
Fakiiltesi
19. Prof.
Dr. Ayte AKYEL
Dekn. Yedilcpc Uni!ersitcsi Fgitim Fakiiltcsi
20, Prof.
br. ismail QELiK
Dckan, Yil/ijncil Yrl Universitesi [gitim Faliillesi
ii.prot or.
cevat
irlnP
22. Prof. Dr. SiileyInan
23. Prof.
Dekan. Kocaeli Universitesi Egitim lakiiltesi
YILMAZ
Dr. Mustafa PEHLivAN
I ni\ersilc\i EEilrm Iaki]llcsi
Delan.
'bekan, ^ksrray
Necmettin D;baka; Universitcsi Eregli t)gitim Fakultesi
I ni\ersitesi
24. Prof. Dr.
Yiikel TUnAN
Dekan Yardrmcrsr. Cazi
25. Prof. Dr.
ziya ARGTJN
O|MA Egilimi Bitlum Ba;kanr.
Ga-/i
Etitim l-akiill.'si
Cazi Uni!ersitcsi Cazi l-:filim
Fakiiltcsi
,
26. Dog. Dr. Sedat UQAR
Dekan Yardrmcrsr, Qukurova Universitcsi Egitim Fakiiltesi
il.
Gutcan'iiCoril
Dekan Yardrmcrsr. Bogaziqi Universitcsi [Eitim FaLiiltcsi
28. Prof. Dr.
Ali ATE9
Ncrmenin Erbchn Ilnirersitesi Ahmct Kel()ogtu tgitim takiillcsi
29. Prof. Dr.
Halil ARDAHAN
Nccmcllin trbalan Uni\ ersitesi Ahmet Kelcloglu Egitim Faliillcsi
ooc. Dr.
30. Prof. Dr. Nuri KOSTUKLU
Necmettin Erbakan Univcrsitesi Ahmct Kele$oglu Egitim Fakiiltesi
. f,l. Prof. Dr. Oguz DoeAN
Necmcttin Erbakan Universitesi Ahmct Keletoglu Egitim Fakiiltesi
'
Necmcttin Erbakan Univcrsiteii Ahmet Kelcioglu Egitim fakiiltcsi
32. Doc. Dr. Adnan
PINAR
33. Doq. Dr. lllusa DiKNtENLi
Necmcnin Erbakan Universitesi Ahmct Keleloglu Egitim Faliiiltesi
Dr. Ahmet ERDOGAN
Nccmeflin Erbrkrn Unir ersitcsi Ahm('l Kelesoghr Egitim I-akulle\i
3,1. Doq.
Yrd. Do9. Dr. Nluhittin
CALI$KAN
35.
: 36. Yrd.
Dog.
Dr. Ersin BOZKURT
37. Yrd. Dog. Dr. Hakan
KUii
Necmctlin Erbakan Unirersitesi Ahmel Keteioglu ECilim FakUltesi
Necmettin Erbakan Univcrsitesi Ahmct Keleioglu Egitim liaktiltcsi
Necmettin Erbakan Univcrsitesi Aimct Kele$oglu Egitim Fakiiltesi
Download

Ortadfretime Ofretmen Yetigtirme