Özet
Temel Kavramlar
•Herhangi bir enerji türünü başka bir enerjiye dönüştürmek, belli bir
güçten yararlanarak bir işi yapmak veya etki oluşturmak için çeşitli
mekanik parçalardan oluşan düzenekler bütününe makina denir.
• Sistem makina, tesisat ve cihaz olmak üzere üç gruba ayrılır.
•Makinalar enerji dönüştürücü motorlar ve iş makinaları olmak
üzere iki gruba ayrılır.
• Motorlar, aldıkları enerjiye göre ısı, hidrolik (veya pnömatik) ve
elektrik olarak gruplandırılabilir.
•Motorlar aldıkları enerjiyi mekanik enerjiye dönüştürürler.
•Tesisatlar; fırın, buhar, ısıtma, sıhhi, klima ve soğutma tesisatı
olarak sınıflandırılır.
•Cihazlar kullanım alanına ve fiziksel çalışma esasına göre iki gruba
ayrılır.
•Ülkemizde SI birim sistemi kullanılmaktadır.
•Basınç ölçen cihazlara manometre denir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
13
Temel Kavramlar
DEĞERLENDİRME SORULARI
Değerlendirme
sorularını sistemde ilgili
ünite başlığı altında yer
alan “bölüm sonu testi”
bölümünde etkileşimli
olarak
cevaplayabilirsiniz.
1. Herhangi bir enerji türünü başka bir enerjiye dönüştürmek, belli bir güçten
yararlanarak bir işi yapmak veya etki oluşturmak için çeşitli mekanik
parçalardan oluşan düzenekler bütününe ……………. denir.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
cihaz
teçhizat
tesisat
makina
alet
2. Aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
a) İnsanın gücünü veya sezgilerini artıran araç ve gereçlere sistem
denir.
b) Sistem; makina, tesisat ve cihaz olmak üzere üç gruba ayrılır.
c) Cihazlar, insanların bilgilerini ve sezgilerini artıran sistemlerdir.
d) Motorlar mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirirler.
e) İş makinaları mekanik enerjiyi işe çevirirler.
3. Aşağıdakilerden hangisi iş makinalarından biri değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
Takım tezgâhları
Gıda makinaları
Benzinli motorlar
Pompalar
Kompresörler
4. Aşağıdaki hangisi sistemde dolaşan akışkanın durumuna göre yapılan
sınıflandırmalardan biri değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
Sıcak sulu
Kaynar sulu
Buharlı
Hava ile
Civalı
5. Aşağıdakilerden hangisi soğutma tesisatının temel elemanlarındandır?
a)
b)
c)
d)
e)
Kompresör, yoğuşturucu, kısılma vanası ve buharlaştırıcı
Pompa, soğutucu vana, soğutma kazanı, buharlaştırıcı
Pompa, kompresör, buharlaştırıcı ve soğutma kazanı
Soğutma kazanı, amonyak borusu, pompa ve soğutucu vana
Filtre, soğutma kazanı, amonyak borusu ve soğutucu vana
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
15
Temel Kavramlar
6. Aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
a)
b)
c)
d)
e)
Cetvel ile yapılan ölçümlerde 0.01 mm hassaslıkta ölçüm yapılır.
Kumpaslar mikrometrelerden daha hassas ölçüm yapar.
Mikrometreler 0.001 mm hassasiyete kadar ölçüm yapabilir.
Mikrometrelerin en önemli elemanı verniye kısmıdır.
Kumpasların gövde kısmına bağlı bir kovan kısmı bulunmaktadır.
7. Aşağıdaki ölçüm cihazlarından hangisi ile basınç ölçülür?
a)
b)
c)
d)
e)
Termoeleman
Termokupul
Manometre
Bimetal
Anemometre
8. Aşağıdaki boyutlardan hangisi ana boyuttur?
a)
b)
c)
d)
e)
Uzunluk
Hız
İvme
Alan
Kuvvet
9. Aşağıdakilerden hangisi güç birimidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Kgm/s2
N/m2
K
Mol
J/s
10. Aşağıdakilerden hangisi ile sıcaklık ölçülür?
a)
b)
c)
d)
e)
Termoeleman
Barometre
Bourdon
Mikrometre
Pnömatik
Cevap Anahtarı
1.D, 2.D, 3.C, 4.E, 5.A, 6.C, 7.C, 8.A, 9.E ,10.A
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
16
Malzeme Bilgisi
Özet
•Bir amacı gerçekleştirmek için kullanılan maddelere malzeme denir.
•Doğada her amacı gerçekleştirecek malzeme bulunmamaktadır.
Ancak yapılan araştırmalar sonucunda istenilen malzemeler
laboratuvar ortamında oluşturulabilmektedir.
•Malzemeyi oluşturan en küçük yapıtaşı atomlardır. Bunların belirli
bir düzende dizilişleri kristal yapıyı, kristal kafes hücrelerinin de
belirli oranlarda bir araya gelmeleriyle taneler, tanelerin de
biraraya gelmesiyle malzeme oluşur.
•Deformasyon veya şekil değiştirme kriterlerini belirleyen malzeme
bünyesindeki bu unsurlardır.
•Malzemenin hangi tür plastik şekillendirme prosesiyle işleneceği
veya bir hasar sonucu elde edilen numunelerin hasar analizinin
yapılması amacıyla tahribatlı ya da tahribatsız malzeme muayane
yöntemleri kullanılmaktadır.
•Tahribatsız muayene yöntemleri genel olarak servis altında olan ve
hayati önem taşıyan elemanların kontrolü amacıyla kullanılır,
örneğin uçak yapı elemanları. Tahribatlı yöntemler ise seri üretimi
yapılacak fakat daha servise alınmamış makina elemanları için veya
hasar sonucu servis dışı kalmış elemanlar için kullanılan
yöntemlerdir.
•Malzeme bilgisine hakim olabilmek için mikro seviyeden makro
seviyeye kadar malzeme bünyesinde yer alan tüm kriterlerin iyi
bilinmesi gerekmektedir.
•Daha kaliteliyi, daha sağlamı, daha hafifi, daha güveniliri
yapabilmek ve servis aşamasında hatalı kullanımdan dolayı hayati
tehlikelere maruz kalmamak adına malzeme bilgisine hakim olmak
gerekmektedir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
20
Malzeme Bilgisi
DEĞERLENDİRME SORULARI
Değerlendirme
sorularını sistemde ilgili
ünite başlığı altında yer
alan “bölüm sonu testi”
bölümünde etkileşimli
olarak
cevaplayabilirsiniz.
1. Aşağıdakilerden hangisi kimyasal ve ısıl kararlılığı yüksek bir malzeme
olarak bilinir?
a)
b)
c)
d)
e)
Alüminyum
Plastik
Ahşap
Cam
Demir
2. Aşağıdaki malzemelerden hangisi korozyon direnci bakımından iyi bir
malzemedir?
a)
b)
c)
d)
e)
Metalik malzemeler
Polimer malzemeler
Ahşap malzemeler
Bakır ve alaşımları
Alüminyum ve alaşımları
3. Aşağıdaki özelliklerden hangisi İyonik bağ yapısında gözlenmez?
a)
b)
c)
d)
e)
Sert ve kırılgandır.
Katı ve sıvı hâlde elektriği iyi iletir.
Kuvvetli bir bağ yapısıdır.
Ergime ve kaynama noktası yüksektir.
Metaller ile ametaller arasında görülür.
4. Aşağıdakilerden hangisi moleküller veya atom gruplarını zayıf elektrostatik
çekimlerle birbirine bağlayan bağ türüdür?
a)
b)
c)
d)
e)
Atomik bağ
İyonik bağ
Van der waals bağı
Metalik bağ
Kovalant bağ
5. Aşağıdaki unsurlardan hangisi gevrek kırılma tipinde görülen bir
durumdur?
a)
b)
c)
d)
e)
Çok büyük plastik deformasyon meydana gelir.
Kırılma akma gerilmesinden küçük gerilmelerde oluşur.
Tokluk yüksektir.
Kırılma yüzeyi konik-çanak şeklindedir.
Enerjinin büyük bir kısmı çatlak oluşumuna harcanır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
22
Malzeme Bilgisi
6. Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
a)
b)
c)
d)
e)
Yağlı su - heterojen karışım
Alkol - heterojen karışım
Ayran - homojen karışım
Şekerli su - homojen karışım
Baca gazı - heterojen karışım
7. Aşağıdakilerden hangisi malzemeye uygulanan tahribatlı muayene
yönteminin sebeplerinden biri olamaz?
a)
b)
c)
d)
e)
Malzemenin çekme dayanımını belirleme
Malzemenin akma mukavemetini belirleme
Malzeme tokluğunu belirleme
Malzeme kimyasal bileşimini belirleme
Hiçbiri
8. Malzeme içine gönderilen yüksek frekanslı ses dalgalarının ses yolu
üzerinde bir engele çarparak yansıması sonucu yapılan malzeme muayene
tekniği aşağıdakilerden hangisidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Ultrasonik muayene
X ışınları ile muayene
Manyetik kontrol
Charpy deneyi
Izod deneyi
9. Aşağıdakilerden hangisi mühendislik malzemelerinin kullanımı açısından
olumsuz bir durum teşkil eder?
a)
b)
c)
d)
e)
Çeki gerilmesi altında sünek malzeme kullanımı
Korozif ortamda seramik malzeme kullanımı
Yüksek sıcaklıkta polimer malzeme kullanımı
Bası gerilmesi altında gevrek malzeme kullanımı
Elektrik iletkenliği için metalik malzeme kullanımı
10. Sünek kırılmada malzemenin kırık yüzeyini aşağıdakilerden hangisi
tanımlar?
a)
b)
c)
d)
e)
Eğimsiz düzdür ve plastik deformasyon büyüktür.
Koni-çanak görünümünde ve plastik deformasyon yoktur.
Eğimsiz düz ve plastik deformasyon yoktur.
Koni-çanak görünümünde ve plastik deformasyon büyüktür.
Hiçbiri
Cevap Anahtarı
1.D, 2.B, 3.B, 4.C, 5.B, 6.C, 7.D, 8.A, 9.C, 10.D
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
23
Bağlama Elemanları
Özet
•Bağlama elemanları, iki veya daha çok elemanı birbirine, gövdeye veya
makinaları temele bağlayan elemanlardır. Çözülebilen ve çözülemeyen
bağlama elemanları olarak iki kısma ayrılır. Hemen hemen her
konstrüksiyonda muhakkak kullanılırlar. Özellikle makinelerin imalat
maliyetlerini azaltırlar.
• Çözülemeyen bağlama elemanları lehim, kaynak, perçin ve yapıştırıcılardır.
Bağlantının şekli, malzemenin türü gibi parametrelere göre hangi bağlantının
tercih edileceği belirlenir.
•Çözülebilen bağlama elemanları cıvatalar ve mil göbek bağlantılarıdır. Mil
göbek bağlantıları ise kamalar,sıkı geçme, sıkma geçme, konik geçme ve pim
perno bağlantılarıdır.
•Makine parçaları veya elmanlarının bağlanması veya montajında burada
bahsedilen yöntemlerden biri veya birkaçı birlikte de kullanılabilir. Bağlantı
şekli , bağlanacak elemanların tasarımına, çalışma koşullarına ve bağlama
elemanından beklenen dayanıma bağlıdır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
19
Bağlama Elemanları
DEĞERLENDİRME SORULARI
1. Aşağıdakilerden hangisi çözülemeyen bağlama elemanlarından biri değildir?
Değerlendirme
sorularını sistemde ilgili
ünite başlığı altında yer
alan “bölüm sonu testi”
bölümünde etkileşimli
olarak
cevaplayabilirsiniz.
a)
b)
c)
d)
e)
Kaynak
Lehim
Perçin
Konik geçme
Yapıştırıcı
2. Aşağıdakilerden hangisi lehimle birleştirmenin avantajlarından biri değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
İşlem için gerekli ısı enerjisi azdır.
Çentik etkisi yoktur.
Temiz bir yüzey elde edilir.
Kolay ve ucuz bir yöntemdir.
Lehim malzemesi pahalıdır.
3. Kaynakla birleştirme ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
a)
b)
c)
d)
e)
Dışarıdan enerji girdisi olmalıdır.
İkiden fazla parça birleştirilemez.
Dolgu malzemesi kullanılmadan kaynak yapılamaz.
Kaynak edilen parçalarda ısıl yük oluşmaz.
Kaynak edilen parçaların korozyon dayanımı artar.
4. Perçin bağlantılarında korozyon ve ısıl genleşmelerden kaynaklanan gerilme
farklılıklarını önlemek için bakır malzemelerde ………. , alüminyum
malzemelerde ………… perçinler kullanılır.
Cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
alüminyum-bakır
çelik-plastik
bakır-alüminyum
plastik-bakır
plastik-çelik
5. Yapıştırıcı bağlantıları ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
a)
b)
c)
d)
e)
Uygulanmaları zordur.
Farklı türde malzemeler birleştirilebilir.
Yapıştırılan malzemelerin kristal yapılarında değişimler meydana gelir.
Hassas bir yüzey temizliğine gerek yoktur.
Mukavemet kaybı oldukça yüksektir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
21
Bağlama Elemanları
6. I.Çözmek ve bağlamak oldukça zordur.
II.Standart olarak hazırlanmışlardır.
III.Kolay imal edilirler.
Cıvata bağlantıları ile ilgili olarak yukarıdakilerden hangisi veya hangileri
doğrudur?
a)
b)
c)
d)
e)
Yalnız I
I ve II
I ve III
II ve III
I, II ve III
7. Mil göbek arasındaki moment iletimi …………….. ve ………………. olmak üzere iki
türde gerçekleşir.
Cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Şekle bağlı olarak-sürtünme yolu ile
Deformasyon yolu ile-şekle bağlı olarak
Şekle bağlı olarak-deformasyon yolu ile
Deformasyon yolu ile-sürtünme yolu ile
Sürtünme yolu ile-deformasyon yolu ile
8. ………….., bir veya iki yüzeyi eğimli, bazen de yüzeyleri eğimsiz; taşıyıcı
elemanlarla göbek arasında kuvvet veya şekil bağıyla bağlantı kuran, yamuk
veya dikdörtgen prizmatik elemanlardır.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Miller
Kamalar
Pernolar
Akslar
Pimler
9. Pimler konstrüksiyonlarına göre ……….. pimler, ……….. pimler, ……….. pimler
diye üç temel grupta toplanmaktadır.
Cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
eğimli-çentikli-küresel
eğimli-küresel-konik
küresel-konik-silindirik
silindirik-konik-çentikli
silindirik-konik-küresel
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
22
Bağlama Elemanları
10. ……………….. bağlantılarda mil ve göbek arasındaki moment ve hareket iletimi
geçme yüzeyleri arasında çap farklılığı sayesinde oluşturulan basınç ile
sağlanmaktadır.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Kaynak
Sıkma geçme
Sıkı geçme
Lehimli
Yapıştırıcı
Cevap Anahtarı
1.D, 2.E, 3.A, 4.C,5.B,6.D,7.A,8.B,9.D,10.C
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
23
Özet
Güç ve Hareket İletim Elemanları
•Güç ve hareket iletim elemanları; makinanın motor ile iş makinası
kısımları arasında mekanik enerjiyi ileten elemanlardır. Bu
mekanizmalar motor ile iş makinası arasında motorun gücünü
iletirken aynı zamanda dönme hızının değerini ve/veya yönünü
değiştirmektedirler. Bu mekanizmalar şekle ve sürtünmeye bağlı
olarak hareket iletirken biri döndüren diğeri döndürülen olmak
üzere en az iki elemandan oluşmaktadır.
• Güç ve hareket iletim elemanları dönme hızını değiştirerek
iletilecek momenti de değiştirmiş olurlar. Genelde dönme
hareketini, dönme hareketine dönüştüren mekanizmalar bu
gereksinimi yerine getirmek için kullanılırlar. Bu mekanizmalar; dişli
çarklar, kayış-kasnak
mekanizmaları, sürtünmeli çarklar ve
zincirlerdir.
•Güç ve hareket iletim elemanlarının, Çevrim oranı, verim, güç ve
moment kavramlarına bağlı olarak seçimi yapılır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
22
Güç ve Hareket İletim Elemanları
DEĞERLENDİRME SORULARI
1. Aşağıdaki mekanizmalardan hangisi güç ve hareket iletiminde kullanılmaz?
Değerlendirme
sorularını sistemde ilgili
ünite başlığı altında yer
alan “bölüm sonu testi”
bölümünde etkileşimli
olarak
cevaplayabilirsiniz.
a)
b)
c)
d)
e)
Dişli çarklar
Zincirler
Sıkı geçme
Kayış kasnak
Sürtünmeli çarklar
2. Hız düşürücü bir mekanizmanın çevrim oranı aşağıdakilerden hangisidir?
a) i 12 1
b) i 12 ≤1
c) i 12 =1
d) i 12 1
e) i 12 ≥1
3. Aşağıdaki mekanizmaların hangisinde verim en düşüktür?
a)
b)
c)
d)
e)
Konik dişli çarklar
Zincir mekanizması
V kayış kasnak mekanizması
Sürtünmeli çark mekanizması
Düz kayış kasnak mekanizması
4. Yuvarlanma dairesi bir doğru olan dişlilere ……….. dişliler denir.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
konik dişli
kremayer
iç dişli
helisel dişli
dış dişli
5. Bir dişin bölüm dairesi üzerinde kalan kısmına …………., denir.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Diş yüksekliği
odül
Diş başı yüksekliği
Hatve
Diş dibi yüksekliği
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
24
Güç ve Hareket İletim Elemanları
6. Çevrim oranı hesaplanırken aşağıdaki büyüklerden hangisi kullanılmaz?
a)
b)
c)
d)
e)
Giriş devri
Çıkış devri
Eksenler arası mesafe
Döndüren elemanın çapı
Döndürülen elemanın çapı
7. I.Elastik bir malzemeden yapıldığı için darbeleri sönümler.
II.Yapıları basit olduğundan ucuzdurlar.
III.Büyük eksen aralıklarında güç ve hareket iletebilirler.
Kayış-kasnak mekanizmaları ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi veya
hangileri doğrudur?
a)
b)
c)
d)
e)
Yalnız I
I v II
II ve III
I ve III
I, II ve III
8. Zincir mekanizmaları ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
a) Hem uzun hem de kısa eksenler arası mesafe için uygun çözüm
oluştururlar.
b) Verimleri oldukça yüksektir.
c) Bütün miller arasında kullanılabilirler.
d) Aynı zincirle ikiden fazla çarkın, farklı dönme yönlerinde tahriki
mümkündür.
e) Tek kademede 8...1 gibi çevrim oranları mümkündür.
9. Konstrüksiyon olarak profillerinin dış kısmı düz olup, aralarında 6 o lik açı
bulunan dişlilere sahip zincirlere……….. denir.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Pernolu zincirler
Sessiz zincirler
akaralı zincirler
Burçlu zincirler
Zarflı zincirler
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
25
Güç ve Hareket İletim Elemanları
10. Sürtünmeli çarklarda dönme momentinin iletilmesi için aşağıdaki
şartlardan hangisinin sağlanması gerekir?
a)
b)
c)
d)
Normal kuvvet teğetsel kuvvetten büyük olmalıdır.
Normal kuvvet sürtünme kuvvetinden küçük olmalıdır.
Sürtünme kuvveti teğetsel kuvvetten küçük olmalıdır.
Teğetsel kuvvetin, sürtünme kuvvetinden büyük veya eşit olması
gerekir.
e) Sürtünme kuvvetinin, teğetsel kuvvetten büyük veya eşit olması
gerekir.
Cevap Anahtarı
1.C, 2.A, 3.D, 4.B,5.C,6.C,7.E,8.C,9.B,10.E
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
26
Talaşlı Üretim Yöntemleri
Özet
•Bir ham maddeyi kesici bir takım yardımıyla talaş kaldırarak
istenilen geometriye getirme işlemine talaşlı üretim (imalat) adı
verilir. Talaş kaldırma belirli bir boyut, şekil ve yüzey kalitesine
sahip bir parça meydana getirmek için ucu keskin bir takım ve güç
kullanarak, iş parçası (ham madde) üzerinden tabaka şeklinde
malzeme kaldırma işlemidir. Tanımdan da anlaşılacağı üzere
malzemenin işlenmesi sırasında talaş adı verilen artıklar oluşur, bir
diğer deyişle ayrılan malzeme tabakasına talaş denir.
•Talaşlı üretimin yapıldığı makinalara takım tezgâhı denir. Bir takım
tezgâhı genel olarak; takımların bağlandığı kısım olan takımlık (iş
arabası), hareket ve kontrol ünitesini içeren (motorlar, kontrol
panelleri) ana gövde ve işlem sırasında parçanın ve takımın
soğutulmasını sağlayan soğutma ünitesinden oluşmaktadır.
•Talaşlı üretim yöntemleri genel olarak tornalama, frezeleme,
planyalama ve vargelleme, delik delme, taşlama, broşlama,
honlama, lepleme ve kesme işlemlerinden oluşur.
•Her bir talaşlı üretim yöntemi ile farklı geometride parçalar
üretilebilir yani her yöntem kendi içerisinde özelleşmiştir. Bir parça,
işlenecek geometri müsade ettiği sürece, birden fazla yöntem
kullanılarak veya yöntemler birbiri yerine kullanılarak işlenebilir.
•Gelişen bilgisayar ve üretim teknolojisi ile klasik takım tezgâhlarının
yerine CNC tezgâhları kullanılmaya başlanmıştır. Bu tezgâhlar, ilk
yatırım maliyetleri yüksek olmasına rağmen; hassas işleme
yapabilme, bilgisayar destekli üretime müsade etme ve seri üretime
uygun olma özellikleri sebebiyle klasik takım tezgâhlarının yerini
almaya başlamışlardır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
16
Talaşlı Üretim Yöntemleri
DEĞERLENDİRME SORULARI
1. Aşağıdakilerden hangisi talaşlı üretim yöntemlerinden biri değildir?
Değerlendirme
sorularını sistemde ilgili
ünite başlığı altında yer
alan “bölüm sonu testi”
bölümünde etkileşimli
olarak
cevaplayabilirsiniz.
a)
b)
c)
d)
e)
Frezeleme
Kesme
Broşlama
Haddeleme
Tornalama
2. Dönme hareketi yapan silindirik iş parçası üzerinden, kesici takımın
ilerleme hareketi yaparak talaş kaldırması işlemine …………….. denir.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
lepleme
tornalama
honlama
frezeleme
planyalama
3. Frezeleme ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
a)
b)
c)
d)
e)
Çevresel frezelemede alın freze çakıları kullanılır.
Alın frezelemede silindirik freze çakıları kullanılır.
Bölme işlemleri divizör kullanılarak gerçekleştirilir.
Frezeleme ile pah kırmak mümkün değildir.
İşlem hızı kesici takımın batma derinliğine bağlı değildir.
4. ………… ilerleme hareketi parça ve kesme hareketi takım ile yapılırken,
………… kesme hareketi parça ve ilerleme hareketi takım tarafından
yapılmaktadır.
Cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi
getirilmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Planyalamada-vargelemede
Vargellemede-planyalamada
Vargelemede-tornalamada
Delik Delmede-planyalamada
Tornalamada-planyalamada
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
17
Talaşlı Üretim Yöntemleri
5. Delik delme işlemi genel olarak; delme, delik genişletme ve ………….
aşamalarından oluşur.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Frezeleme
Tornalama
Raybalama
Pafta çekme
Klavuz çekme
6. Taşlama ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?
a) İlerleme hareketi, ya takım ya da iş parçası tarafından
gerçekleştirilir.
b) Taşlama işlemi, yüzey kalitesini artırmak için uygulanmaz.
c) Kesici takım olarak kullanılan taşlar; abrazif tanecikler, bağlama
maddesi ve boşluklardan oluşmaktadır.
d) Yapılacak olan taşlama işlemine göre düz taşlar, konik taşlar,
tümsekli taşlar, bileme taşları ve kupa taşları kullanılabilir.
e) Yöntem, düzlemsel ve silindirik taşlama olarak iki gruba ayrılır.
7. Taşlanmış yüzeylerde çok iyi yüzey kalitesi elde etmek ve hataları
gidermek ve birlikte çalışan iki yüzeyi birbirine alıştırmak için uygulanan
talaşlı işleme yöntemine ………… denir.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Tornalama
Frezeleme
Broşlama
Planyalama
Lepleme
8. CNC ile işleme hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
a)
b)
c)
d)
e)
Seri üretime uygundur.
Ürünlerin boyut hassasiyeti düşüktür.
Bilgisayar destekli üretime uygun değildir.
İlk yatırım maliyeti düşüktür.
Yüzey hassasiyeti düşüktür.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
18
Talaşlı Üretim Yöntemleri
9. Aşağıdakilerden hangisi torna tezgâhının kısımlarından biri değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
Gezer punta
Kalemlik
Ayna
Fener mili
Magazin
10. Silindirik bir parçadan kademeli bir mil elde etmek için aşağıda önerilen
yöntemlerden en uygunu hangisidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Honlama
Lepleme
Planyalama
Vargelleme
Tornalama
Cevap Anahtarı
1.D, 2.B, 3.C, 4.A,5.C,6.B,7.E,8.A,9.E,10.D
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
19
Özet
Talaşsız Üretim Yöntemleri
•İmalat sanayinin hedefi; tasarımı yapılan ve insanların ihtiyaçlarını karşılamak
için imal edilecek ürünlerin düşük maliyette ve yüksek kalitede uygun bir
yöntemle elde edilmesidir. Üretilecek parçaların şekli, malzeme türü, ölçü
toleransları, yüzey kalitesi, mekanik özellikleri gibi etkenler göz önüne alınarak,
en uygun üretim yöntemi seçilebilir. İmalatın temel prensibi ise şekil vermedir.
Şekil verme işleminde malzemenin kütlesinin azaldığı yöntemler talaşlı imalat
yöntemleridir. Talaşsız imalat yöntemleri ise malzeme kütlesinin korunduğu
durumları kapsar. Günümüzde en çok kullanılan talaşsız imalat yöntemleri;
döküm, plastik şekil verme, kaynak ve toz metalürjisi olarak sıralanabilir.
• Döküm işlemi, ergitilmiş malzemelerin üretilecek parçanın şekline sahip kalıba
dökülerek katılaştırma işlemi şeklinde ifade edilir. Döküm yöntemi ile istenilen
mamul parçalar da üretilebildiği gibi, diğer tüm yöntemler için yarı mamul
parçalarda üretilebilir. Bu yöntem ile karmaşık geometriye sahip parçaların hızlı
ve çok sayıda imalatı mümkündür ve büyük boyutlu ve ağır parçalar için diğer
yöntemlere göre ekonomiktir.
•Malzemenin kalıcı şekillendirme işleminin yapıldığı yöntem ise, plastik şekil
değiştirme yöntemidir. Bu yöntemde, şekil değiştirme yeteneğine sahip sünek
malzemelere akma mukavemeti üzerinde bir kuvvet uygulanarak, üretilmek
istenen parçanın şekline sahip kalıp ve zımba arasında şekillendirme işlemi
gerçekleştirilir. Şekil değiştirme sıcaklığına göre sıcak ve soğuk şekil verme olarak
sınıflandırılabildiği gibi, malzemelerin hacim/yüzey oranlarına göre de kütle
şekillendirme ve sac şekillendirme olarak da sınıflandırılabilir. Kütle şekillendirme
yöntemleri; haddeleme, dövme, ekstrüzyon, tel çekme, çubuk çekmedir. Sac
şekillendirme yöntemleri ise bükme, kesme, derin çekme yöntemleridir.
•Metal ve metal alaşım tozlarının önce basınç ile kalıp içerisinde sıkıştırılması,
sonra ergime sıcaklığına yakın sıcaklıklarda sinterlenmesi ile mekanik özellikleri
yüksek malzemeler elde edilmesi yöntemi, toz metalürjisi yöntemidir. Metal
tozların kalıp içinde basınç ile preslenmesi sonrasında, metal tozlarının birbirleri
arasında temas yüzeyleri artırılarak mekanik bağları sağlanır. Bu aşamadan sonra
sinterleme işlemi ile ergime sıcaklığının altında bir sıcaklıkta sinterlenir ve
kademeli olarak soğumaya bırakılır. Sinterleme işlemi mekanik özelliklerde
büyük artış sağlar. Bu yöntem en/boy oranı yüksek parçalarda iyi sonuç verir ve
seri üretime uygun bir imalat yöntemidir.
•Malzemelerin şekillendirilmesinde kullanılan talaşsız üretim yöntemlerinden ve
çözülemeyen birleştirme yöntemi olan kaynak yöntemiyle, aynı ya da farklı cins
malzemelerin ısı/basınç ile birleştirilmesi sağlanır. Kaynak yöntemleri ergitmeli
ve ergitmesiz olmak üzere iki gruba ayrılır. Ergitmeli kaynak türleri; oksi-gaz,
elektrik ark, gaz altı (TIG, MIG, MAG), toz altı, direnç kaynak, plazma ve lazer
kaynağıdır. Ergitmesiz kaynak türleri ise; ultrasonik, difüzyon, sürtünme,
sürtünme karıştırma ve patlamalı kaynak yöntemleridir. Bütün kaynaklı
birleştirmelerde bir ısıya ihtiyaç vardır ve bu ısı sayesinde kaynaklı birleştirmeler
yapılabilmektedir. Çoğu kaynak işlemi, herhangi bir basınç uygulanmadan,
sadece ısı ile oluşturulur. Kaynak, kalıcı bir bağlantı sağlar ve birleştirme
yöntemleri arasında malzeme kullanımı ve fabrikasyon maliyetleri bakımından
genellikle en ekonomik olanıdır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
23
Talaşsız Üretim Yöntemleri
DEĞERLENDİRME SORULARI
Değerlendirme
sorularını sistemde ilgili
ünite başlığı altında yer
alan “bölüm sonu testi”
bölümünde etkileşimli
olarak
cevaplayabilirsiniz.
1. Aşağıdakilerden hangisi talaşsız imalat yöntemlerinden biri değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
Haddeleme
Sıcak/soğuk çekme
Tornalama
Ektrüzyon
Kaynakla birleştirme
2. I.Döküm yoluyla üretilebilen parçaların boyutları birkaç mm’ den birkaç
metreye ve ağırlıkları da birkaç gramdan birkaç tona kadar
değişebilmektedir.
II.İç boşlukları olan veya eğri yüzeylere sahip malzemeler için uygun bir
yöntem değildir.
III.Karmaşık şekilli veya çok büyük kısımlardan oluşan parçaların imalatı
için oldukça uygundur.
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri döküm yöntemi için doğrudur?
a)
b)
c)
d)
e)
Yalnız II
I ve II
I ve III
II ve III
I, II ve III
3. Aşağıdakilerden hangisi modeller için söylenemez?
a) Hafif metal veya plastik malzemelerden yapılan, dökülecek parçanın
hemen hemen aynısıdır.
b) Metal modeller kolay ve çabuk şekillendirildiği için, ahşap modeller
ise kullanım sırasında daha uzun ömürlü olduğu için tercih
edilmektedir.
c) Plastik malzemeler, ahşap ve metal modellerin özelliklerinin
birleşmesi olduğu için tercih edilmektedir.
d) Modeller sıkıştırılmış kalıp kumundan kolay çıkarılabilmesi için parça
boyutlarına göre 1-2° konik yapılmalıdır.
e) Modeller gerçek döküm parça ölçüsünden bir miktar daha büyük
yapılmaktadır.
4. Aşağıdakilerden hangisi kum kalıp döküm yöntemlerinden biri değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
Çukur kalıplama
CO2 yöntemi ile kalıplama
Kabuk kalıplama
Vakumlu kalıplama
Hassas kalıplama
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
25
Talaşsız Üretim Yöntemleri
5. Aşağıdakilerden hangisi soğuk şekil değiştirmenin avantaj ve
özelliklerinden biri değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
Daha iyi yüzey kalitesi
Düşük tolerans aralığı
Deformasyon sertleşmesi (pekleşme) olmaması
Yüksek kuvvet gereksinimi
Deformasyon sertleşmesi ile parçanın mukavemet ve sertliğinin
artması
6. Aşağıdakilerden hangisi kütle şekillendirme yöntemlerinden biri değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
Haddeleme yöntemi
Derin çekme yöntemi
Dövme yöntemi
Tel ve çubuk çekme yöntemi
Ekstrüzyon yöntemi
7. Aşağıdakilerden hangisi toz metalürjisinin avantajları arasında değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
Yüksek malzeme kullanım oranı, düşük malzeme kaybı
Düşük maliyet
Karmaşık şekilli parçaların imalatı
Belirli derecede gözeneklilik ve geçirgenlik
Düşük ergime sıcaklığına sahip metallerin imalatı
8. Aşağıdakilerden hangisi toz metalürjisi ile parça üretimi aşamalarından biri
değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
Karıştırma
Presleme
Sinterleme
Sinterleme sonrası işlemler
Yeniden ergitme
9. Aşağıdakilerden hangisi ergitmeli kaynak yöntemlerindendir?
a)
b)
c)
d)
e)
Elektrik ark kaynağı
Ultrasonik kaynak
Difüzyon kaynağı
Sürtünme kaynağı
Patlatma kaynağı
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
26
Talaşsız Üretim Yöntemleri
10. Aşağıdakilerden hangisi TIG kaynağının dezavantajlarındandır?
a) Sürekli bir kaynak dikişi, aralıklarla kaynak ve punto kaynağı yapmak
için hem elle, hem de otomatik kaynak sistemleri ile uygulanabilir.
b) Elektrot tükenmediği için ana metalin ergitilmesiyle veya ilave bir
kaynak metali kullanılarak kaynak yapılır.
c) Her pozisyonda kaynak yapılabilir.
d) Isı girişi kaynak bölgesinde oluştuğu için iş parçasında deformasyon
az olur.
e) Yöntem kalın parçalar için ekonomik değildir.
Cevap Anahtarı
1.C, 2.C, 3.B, 4.E, 5.C, 6.B, 7.E, 8.E, 9.A, 10.E
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
27
Özet
Pompalar, Fanlar ve Kompresörler
•Pompalar sıvıları bir boru hattı içerisinde iletmeye yarayan
elemanlardır. Sıvı basma işlemi, sıvının bir ortamdan diğer
ortama nakledilmesi için gerekli olan ilave enerjinin
verilmesidir. Kısacası pompalar, enerji yutan veya mekanik
enerjiyi hidrolik enerjiye çeviren makinalardır. Pompa
karakteristiklerini; debi, basma yüksekliği ,güç ve verim
oluşturur. Pozitif iletimli ve pozitif iletimli olmayan pompalar
şeklinde sınıflandırılır.
•Fan, bir basınç farkı oluşturarak havanın akışını sağlayan
cihazdır. Fanın hareketli elemanı olan çarkı, hava üzerinde iş
yapar ve ona statik ve kinetik enerji kazandırır. Fanlar genel
olarak, havanın çark üzerinden akış doğrultusuna bağlı olarak,
eksenel ve radyal tip olarak sınıflandırılır. Fan
karekteristiklerini; debi, basınç, güç ve verim oluşturur.
•Kompresör, gazları ve havayı atmosfer basıncından daha
yüksek basınçlara sıkıştırarak basınçlı bir şekilde
kullanmamıza yarayan cihaza denir. Hava basıncını
arttırmakta kullanılan yöntem bakımından pozitif deplasmanlı
ve dinamik olmak üzere iki ana gruba ayrılır.
•Pompa, fan ve kompresörlerin periyodik bakımları TSE ve EN
standartlarına göre yapılmalıdır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
19
Pompalar, Fanlar ve Kompresörler
DEĞERLENDİRME SORULARI
Değerlendirme
sorularını ilgili ünite
başlığı altında yer alan
“bölüm sonu testi”
bölümünde etkileşimli
olarak
cevaplayabilirsiniz.
1. Atmosfer basıncı su sütunu cinsinden ne kadardır?
a) 0.1033 m
b) 1.033 m
c) 10.33 m
d) 103.3 m
e) 1033 m
2. Aşağıdakilerden hangisi pompa karakteristiklerinden biri değildir?
a) Güç
b) Basma yüksekliği
c) Debi
d) Verim
e) Sıcaklık
3. Aşağıdakilerden hangisi debi ve kapasite için en fazla kullanılan
birimlerden değildir?
a) m3/s
b) N
c) Pa
d) J
e) W
4. Aşağıdakilerden hangisi pompa debisi tayininde kullanılan sıvıdır?
a) Civa
b) Petrol
c) Su
d) Asit
e) Hava
5. Aşağıdakilerden hangi terim fanlar ile ilgili değildir?
a) Ses gücü
b) Statik basınç
c) Toplam basınç
d) Basma Yüksekliği
e) Fan debisi
6. Aşağıdakilerden hangisi fan tipi değildir?
a) Akım Fanları
b) Duvar tipi Fanlar
c) Kanal tipi fanlar
d) Pistonlu fanlar
e) Radyal fanlar
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
21
Pompalar, Fanlar ve Kompresörler
7. Aşağıdakilerden hangisi pozitif deplasmanlı kompresörlerden değildir?
a) Pistonlu Kompresörler
b) Turbo Kompresörler
c) Diyaframlı Kompresörler
d) Tek Rotorlu Döner Elemanlı Kompresörler
e) Çift Rotorlu Döner Elemanlı Kompresörler
8. Aşağıdakilerden hangisi turbo kompresörlerdendir?
a) Eksenel
b) Pistonlu
c) Vidalı
d) Diyaframlı
e) Döner elemanlı
9. Aşağıdakilerden hangisi çift rotorlu kompresörlerden değildir?
a) Karma
b) Vidalı
c) Dişli
d) Merdaneli
e) Pistonlu
10. Basınçlı kaplar standartlarda belirtilmedikçe ne sıklıkta kontrol edilir?
a) Her çalışmadan önce
b) 3 Ayda 1 Defa
c) 6 Ayda 1 Defa
d) 1 Yılda 1 Defa
e) 2 Yılda 1 Defa
Cevap Anahtarı
1.C, 2.E, 3.A, 4.C, 5.D, 6.D, 7.B, 8.A, 9.A, 10.D
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
22
Özet
Yakıtlar ve Yanma
•Yandığında enerji veren maddelere yakıt denir. Yakıtlar
genel olarak katı, sıvı ve gaz yakıtlar olarak üçe ayrılır.
Yaygın olarak kullanılan katı yakıt kömürdür. Sıvı yakıtlar
ise benzin, mazot, gaz yağı, fuel-oildir. Gaz yakıtlar ise
doğal gaz ve LPG'dir.
•Yanma yakıtların hava ile reaksiyona girerek yüksek
miktarda enerji açığa çıktığı olaydır. Yanma işleminde
oksitleyici olarak havadaki oksijen kullanılır. Bundan dolayı
kuru havanın %79'u azot ve %21'i oksijen olarak kabul
edilir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
18
Yakıtlar ve Yanma
DEĞERLENDİRME SORULARI
Değerlendirme
sorularını sistemde ilgili
ünite başlığı altında yer
alan “bölüm sonu testi”
bölümünde etkileşimli
olarak
cevaplayabilirsiniz.
1. Aşağıdakilerden hangisi sıvı yakıtlardan değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
Benzin
Mazot
Gaz yağı
Fuel-oil
Linyit
2. Aşağıdaki yakıtların hangisinde patlama riski vardır?
a)
b)
c)
d)
e)
Kömür
Benzin
Doğal gaz
Odun
Fuel-oil
3. Aşağıdakilerden hangisi yanma için gerekli değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
Karbondioksit
Yakıt
Hava
Sıcaklık
Uygun hava yakıt oranı
4. I. Eksik yanma
II. Kısmi eksik yanma
III. Tam yanma
Yukarıda yanma durumlarının hangisi veya hangilerinde hava fazlalık
katsayısı 1 (HFK>1) den büyük olur?
a)
b)
c)
d)
e)
Yalnız I
Yalnız II
Yalnız III
I ve II
II ve III
5. Doğalgaz için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
a)
b)
c)
d)
e)
Yakıtın yanması sonucu uçucu kül ve partikül oluşmaz.
Yanması için hava ile %5-%15 arasında karışması gerekir.
Kükürt içerdiğinden bacada filtre kullanılmalıdır.
Otomatik kontrolü kolaydır.
Baca gazı içerisindeki su buharı yüksektir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
19
Yakıtlar ve Yanma
6. “Yanma kimyasal bir işlemdir. Amaç ………… enerjinin ………. enerjisine
dönüştürülmesidir”.
Cümlesinde boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi
getirilmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
mekanik –ısı
ısı-kimyasal
kimyasal-mekanik
kimyasal-ısı
ısı-mekanik
7. Aşağıdaki yakıtlardan hangisi ham petrolden elde edilmez?
a)
b)
c)
d)
e)
Benzin
Doğal gaz
LPG
Dizel
Fuel-oil
8. Kömürün özelliklerinden hangisi enerji içeriği ile ilgilidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Isıl değeri
Kükürt oranı
Nem oranı
Kül oranı
Serbest genleşme indeksi
9. Aşağıdakilerden hangisi tam yanma ürünü değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
CO2,
CO
H2O,
N2,
O2
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
20
Yakıtlar ve Yanma
10. I.Uygun hava-yakıt karışımı
II. Yeterli miktarda hava
III. Tutuşma sıcaklığının üzerinde bir sıcaklık
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri iyi bir yanma için gerekli
şartlardandır?
a)
b)
c)
d)
e)
Yalnız I
Yalnız II
Yalnız III
II ve III
I, II ve III
Cevap Anahtarı
1.E, 2.C, 3.A, 4.E, 5.C, 6.D, 7.B, 8.A, 9.B, 10.E
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
21
Özet
Kazanlar ve Isı Değiştiricileri
•İleri teknolojilerde ve endüstiride çeşitli amaçlarla kullanılan kazan ve ısı
değiştiricilerin farklı uygulamalarını günlük hayatımızda görmek mümkündür. Bu
bakımdan yakıtın kimyasal enerjisini yanma yolu ile ısı enerjisine dönüştüren ve
bu ısı enerjisinitaşıyıcı akışkana aktaran makina elemanı olarak bilinen kazan ile
farklı sıcaklıklardakiiki veya dah fazla akışkanın birbirine karışmadan iki farklı
yüzey arasında ısı geçişini gerçekleştiren cihaz olarak bilinen ısı değiştiricisi
hakkında bilgi sahibi olmak önemlidir. Bunun için kazan ve ısı değiştiricileri
nedir? Nerede ve ne amaçla kullanılır? Bunların tasarımı ve hesaplamaları bu
açıdan önem arz etmektedir. Ayrıca kazan ve ısı değiştiricilerini kullanım yerine
göre çeşitleri, montajı, bakımı ve kullanım verimi açısından önemli olduğundan
bu da az olan enerji kaynaklarının daha etkin kullanımı bakımından önemlidir.
•Bu ünite size kazanlar ve ısı değiştiricileri hakkında temel seviyede bilgi
edinmenizi sağlar. Ayrıca kazanlar ve ısı değiştiricilerinin doğru şekilde doğru
yerde kullanımının günümüz hayatında insanoğlu için çok önemlidir.
•Bu konuda daha geniş bilgi edinebilmek için çeşitli kaynaklardan faydalanılabilir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
18
Kazanlar ve Isı Değiştiricileri
DEĞERLENDİRME SORULARI
Değerlendirme
sorularını sistemde ilgili
ünite başlığı altında yer
alan “bölüm sonu testi”
bölümünde etkileşimli
olarak
cevaplayabilirsiniz.
1. Aşağıdakilerden hangisi çift cidarlı plakalı ısı değiştiricilerin kullanım
alanlarından biri değildir?
a)
b)
c)
d)
İlaç sanayinde distile su ısıtılması ve soğutulmasında
Sülfürik asit üretiminde asitin soğutulmasında
Trafo yağı soğutulmasında
Su ile karıştırıldığında patlama riski içeren akışkanların ısıtılması ve
soğutulmasında
e) Sıcak hava apareylerinde
2. Isı enerjisini hangi aygıt ile ölçeriz?
a)
b)
c)
d)
e)
Termometre
Manometre
Barometre
Şerit metre
Kalorimetre
3. Karbonlu cisimlerin oksijenle birleşerek yanması sonucu ortaya çıkan
enerjiye ne denir?
a)
b)
c)
d)
e)
Sıcaklık
Isı
Basınç
Eşanjör
Viskozite
4. Sıcaklığı fazla olan bir akışkan ile daha az ısıda olan bir akışkanın ısı
alışverişi prensibine göre çalışan cihaza ne denir?
a)
b)
c)
d)
e)
Ağırlıklı emniyet ventili
Yaylı emniyet ventili
Termometre
Eşanjör
Pompa
5. Aşağıdaki ısı değiştiricilerden hangisi borulu ısı değiştiricilerdendir?
a)
b)
c)
d)
e)
Gövde borulu
Plaka borulu
Isıtma borulu
Su borulu
Lamelli
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
20
Kazanlar ve Isı Değiştiricileri
6. İçindeki akışkan geçişine göre ısı değiştiriciler kaç şekildir?
a)
b)
c)
d)
e)
1
4
2
3
6
7. Sistemde oluşan basıncı ölçen aygıta ne denir?
a)
b)
c)
d)
e)
Serpantin
Termometre
Manometre
Pompa
Venturimetre
8. Kazan suyu içinde buharlaşma sonucu konsantrasyonu artan çözünmüş ya
da askıda kalmış katı madde miktarını kazan için belirlenen limitlere
çekebilmek amacıyla kazan suyunun bir kısmının sistemden atılması
işlemine …………..denir.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
yüksek çekişli fan
cebri çekişli fan
kazan pompası
blöf
alçak çekişli fan
9. Aşağıdakilerden hangisi buhar kazanlarında teknik kontrolü yapılacak
donanımlardan biri değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
Dramlar
Su kolektörleri
Enjeksiyon valfleri
Perdeler
Basınç saatleri
10. Aşağıdakilerden hangisi bacaların görevlerindendir?
a)
b)
c)
d)
e)
Kazanın aşırı ısınmamasına yardımcı olmak
Yanma için gerekli olan yanma havasını sağlamak
Sıcak gazın kazanda kalarak dışarıya çıkmamasını sağlamak
Yakma havasının temini ve kazanda dolaştırılmasını sağlamak
Atık gazın çevreye zarar vermeyecek şekilde kazandan çıkmasını
sağlamak
Cevap Anahtarı
1.B 2.E 3.B 4.D 5.A 6.D 7.C 8.D 9.C 10.E
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
21
Özet
Yenilenebilir Enerji Dönüşüm Sitemleri
• Endüstrileşme ve sanayileşmeyle birlikte hızla büyüyen dünya nüfusunun
enerji ihtiyacı da çok hızlı bir şekilde artmaktadır. Mevcut fosil kaynaklı
dünya enerji kaynaklarının tükenmekte olduğu göz ardı edilmemesi gereken
bir gerçektir. Öte yandan fosil kaynaklı yakıtların tüketilmesinden
kaynaklanan emisyon değerleri hızla artmakta ve mevcut sınırları
zorlamaktadır. Tüketimin bu hızla seyretmesi yerkürenin sıcaklığının
artmasına, dünya iklim değişikliklerine ve suların yükselmesine neden
olmaktadır. İnsanoğlu gelişen sanayisiyle birlikte doğal kaynaklarını ve
yaşam alanlarını da hızla tüketmektedir. Bu nedenle dünya nüfüsu, enerji
ihtiyacını temiz, tükenmeyen enerji kaynakları ile sağlamak zorundadır.
Rüzgar enerjisi, güneş enerjisi, hidrolik enerji gibi kendini sürekli yenileyen
ve tükenmeyen enerji kaynaklarına yenilenebilir enerji kaynakları ismi
verilmektedir.Yenilenebilir enerji kaynakları her ne kadar ilk yatırım
maliyetleri yüksek olsa da işletme maliyetlerinin düşük olması, çevreye zarar
vermemesi, ülkeler için dışa bağımlı olmaması, uzun ömürlü olmaları gibi
nedenlerden dolayı dünyada hızla yatırım yapılan enerji kaynaklarındandır.
Bu bölümde ülkemizin yenilenebilir enerji potansiyeli dikkate alınarak en
faydalı ve en fazla yatırım yapılan yenilenebilir enerji kaynaklarından hidrolik
enerji, rüzgar enerjisi, güneş enerjisi dönüşüm sistemleri tartışılmış ve
nükleer santrallerin genel çalışma prensibinden bahsedilmiştir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
20
Yenilenebilir Enerji Dönüşüm Sitemleri
DEĞERLENDİRME SORULARI
Değerlendirme
sorularını sistemde ilgili
ünite başlığı altında yer
alan “bölüm sonu testi”
bölümünde etkileşimli
olarak
cevaplayabilirsiniz.
1. Isıl enerji aşağıdaki enerji türlerinden hangisine dönüşemez?
a)
b)
c)
d)
e)
Kimyasal enerji
Elektrik enerjisi
Mekanik enerji
Isıl enerji
Nükleer enerji
2. Nükleer enerji aşağıdaki enerji türlerinden hangisine doğrudan
dönüşebilir?
a)
b)
c)
d)
e)
Mekanik enerji
Kimyasal enerji
Elektrik enerjisi
Isıl enerji
Kinetik enerji
3. Güneş pili hangi malzemeden yapılır?
a)
b)
c)
d)
e)
Saf yarı iletken malzemelerden
Yalıtkan malzemelerden
Katkılanmış yarı iletken malzemelerden
İletken malzemelerden
Cam malzemeden
4. Bir nötronun, uranyum gibi ağır bir element atomunun çekirdeğine
çarparak yutulması, bunun sonucunda bu atomun kararsız hale gelerek
daha küçük iki veya daha fazla farklı çekirdeğe bölünmesi …………
reaksiyonudur.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Füzyon
Radyoaktif gecikme
Fisyon
Zincirleme reaksiyon
Atomik
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
22
Yenilenebilir Enerji Dönüşüm Sitemleri
5. Francis türbinleri ……… türbinlerden olup, suyun ….. enerjisinden
yararlanırlar.
Cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi
getirilmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
aksiyon/kinetik
aksiyon/potansiyel
reaksiyon/kinetik
reaksiyon/potansiyel
aksiyon/mekanik
6. Bir rüzgâr enerjisi dönüşümünde enerji dönüşüm safhaları aşağıdakilerden
hangisinde doğru olarak verilmiştir?
a)
b)
c)
d)
e)
Potansiyel/kinetik/mekanik
Kinetik/mekanik/elektrik
Mekanik/kinetik/elektrik
Kinetik/potansiyel/elektrik
Mekanik/potansiyel/elektrik
7. Modern su türbinleri arasında bugün endüstriyel anlamda önemli olan tek
aksiyon türbini ……. Türbinidir.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Pelton
Francis
Kaplan
Uskur
Banki
8. Aksiyon (tepki) türbinlerinde (Pelton) türbin girişi ve çıkışı arasındaki enerji
farkı ….......... dir.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Mekanik enerji
Basınç enerjisi
Kinetik enerji
Elektrik enerjisi
Hidrostatik enerji
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
23
Yenilenebilir Enerji Dönüşüm Sitemleri
9. Nehir üstü santralleri için en uygun türbin tipi …………….... türbinleridir.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Francis
Kaplan
Uskur
Pelton
Banki
10. Güneş enerjisi ile su ısıtma sistemlerinden donma riskinin olmadığı küçük
kapasiteli uygulamalar için uygun sistemler …… sistemlerdir.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Heliostatlı su ısıtma sistemleri
Doğal sirkülasyonlu su ısıtma sistemleri
Basınçlı su ısıtma sistemleri
Parabolik oluklu su ısıtma sistemleri
Güneş havuzu
Cevap Anahtarı
1.A, 2.D, 3.A, 4.C, 5.D, 6.B, 7.A, 8.C, 9.B, 10.B
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
24
• İki ve dört zamanlı motorlarda temel tasarım parametrelerini
araştırınız
• benzinli motorlarda vuruntuyu araştırınız
• gaz türbinleri hakkında bilgi toplayınız
•termik santrallerde enerji dönüşüm sistemlerini inceleyiniz
•kojenerasyon sistemleri hakkında bilgi toplayınız
• fosil kökenli yakıtlar ve enerji dönüşüm sistemleri ile ilgili türkiye ve
dünyadaki mevcut ekonomik durumu rapor ediniz.
•Hazırladığınız ödevi sistemde ilgili ünite başlığı altında yer alan “ödev”
bölümüne yükleyebilirsiniz.
Özet
Ödev
Fosil Yakıtlı Enerji Dönüşüm Sistemleri
•Bu ünitede; sistematik olarak önce enerji konusu, enerji türleri
tanıtılmakta, daha sonra enerji geçiş mekanizmaları vurgulanmakta,
enerji korunumu ve enerji dönüşüm sistemleri hakkında asgari
bilgiler termodinamiğin temel kanunları çerçevesinde
işlenmektedir. Yaygın kullanılan dizel ve benzinli dört zamanlı
motorlar ile iki zamanlı motorlar anlatılmakta, çalışma prensipleri
analiz edilerek her iki tip motorun avantaj ve dezevantajları tablolar
yardımıyla ortaya konulmaktadır. Önemli enerji dönüşüm
sistemlerinden olan termik santraller anlatılarak Türkiyedeki
mevcut durum kısmen analiz edilmektedir. Ünite sonunda,
öğrencilerin bu kapsamda aldıkları bilgileri ölçmek ve
değerlendirmek amacıyla değerlendirme soruları hazırlanmıştır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
18
Fosil Yakıtlı Enerji Dönüşüm Sistemleri
DEĞERLENDİRME SORULARI
Değerlendirme
sorularını sistemde ilgili
ünite başlığı altında yer
alan “bölüm sonu testi”
bölümünde etkileşimli
olarak
cevaplayabilirsiniz.
1. Yandığı zaman enerji veren maddelere ne ad verilir?
a)
b)
c)
d)
e)
Doğal gaz
Yakıt
Kömür
Fosil
Buhar
2. Yakıtların oksijenle girdikleri kimyasal tepkimeye ne ad verilir?
a)
b)
c)
d)
e)
Yakıt
Çevrim
Enerji
Karışım
Yanma
3. Sistemin fazıyla ilgili iç enerjisine ne ad verilir?
a)
b)
c)
d)
e)
Gizli enerji
Potansiyel enerji
Kinetik enerji
Kimyasal enerji
Nükleer enerji
4. Enerji transferi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
a) İş etkileşimi ile enerji transfer edilebilir.
b) Sıcaklık farkına bağlı olarak ısıl enerji şeklinde enerji transfer
edilebilir.
c) Kütle akışı ile enerji transfer edilebilir.
d) Doğal olarak düşük sıcaklıklı bölgeden yüksek sıcaklıklı bölgeye ısıl
enerji şeklinde enerji transfer edilebilir.
e) Işınımla enerji geçişi yüksek sıcaklıklarda önem kazanır.
5. Tipik bir hidroelektrik santralinde enerji dönüşüm işlem sıralaması
aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
a)
b)
c)
d)
e)
Potansiyel-mil işi-kinetik-elektrik enerjisi
Kinetik-potansiyel-mil işi-elektrik enerjisi
Potansiyel-kinetik-elektrik enerjisi- mil işi
Potansiyel-kinetik-mil işi-elektrik enerjisi
Potansiyel-faz değişimi-elektrik işi-yanma
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
19
Fosil Yakıtlı Enerji Dönüşüm Sistemleri
6. Motorlarda enerji dönüşümü nasıl gerçekleşir?
a)
b)
c)
d)
e)
Isıl enerji mekanik enerjiye dönüştürülür.
Mekanik enerji ısıl enerjiye dönüştürülür.
Potansiyel enerji kinetik enerjiye dönüştürülür.
Kimyasal enerji potansiyel enerjiye dönüştürülür.
Yakıtın fiziksel enerjisi yanma enerjisine dönüşür.
7. Dört zamanlı motorlarda gerçekleşen temel olaylar sıralaması
aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
a)
b)
c)
d)
e)
Emme, sıkıştırma, yanma, genişleme ve egzoz
Sıkıştırma, emme, yanma, genişleme ve egzoz
Yanma, genişleme, sıkıştırma, emme ve egzoz
Emme, yanma, genişleme, sıkıştırma ve egzoz
Egzoz, yanma, genişleme, sıkıştırma ve emme
8. İki zamanlı motorlarda emme işlemi nasıl gerçekleşir?
a) Genişleme stroğu sonunda yanma işlemi başlamadan
gerçekleştirilir.
b) Karterde sıkıştırılmış dolgu veya bir blower yardımıyla
gerçekleştirilir.
c) Yanma işleminden sonra sıkıştırma stroğunda gerçekleştirilir.
d) Dört zamanlı motorlarla aynı şekilde gerçekleştirilir.
e) Yanma işleminden önce sıkıştırma stroğunda gerçekleştirilir.
9. Termik santrallerde bulunan üç temel eleman aşağıdakilerden hangisidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Kazan, buhar türbini ve jeneratör
Kazan, soğutma kulesi ve pompa
Buhar türbini, kondansör ve pompa
Soğutma kulesi, kazan ve pompa
Soğutma boruları, pompa ve kondansör
10. Fosil yakıtlı termik santrallerden kuruluş maliyeti en ucuz olan santral
aşağıdakilerden hangisidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Kömürlü
Doğal gazlı
Fuel-oilli
Motorinli
Linyitli
Cevap Anahtarı
1. B, 2.E, 3.A, 4.D, 5.D, 6.A, 7.C, 8.B, 9.A, 10.B
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
20
Özet
Hidrolik ve Pnömatik Sistemler
•Hidrolik ve pnömatik sistemler, endüstrinin hemen her alanında
yaygın olarak kullanılmaktadır. Özellikle otomasyon ve uzaktan
kumanda sistemlerinin gelişmesi ile bu sistemler günlük hayatımızı
çok kolaylaştırmışlardır.
•Çalışan akışkanın yağ veya hava olmasına bağlı olarak istenen
amaca göre hareketlerin elde edildiği sistemlere hidrolik veya
pnömatik sistemler denir.
•Hidrolik sistemlerde düşük hızda büyük kuvvetler elde edilebilir.
Doğrusal ve dairesel hareketler çok küçük kurslarda hassas olarak
gerçekleştirilebilir.
•Pnömatik sitemlerde ise yüksek hızda daha küçük kuvvetler elde
edilebilir. Doğrusal ve dairesel hareketler çok küçük kurslarda
hassas olarak gerçekleştirilebilir. Havanın sıkıştırılabilir olmasından
dolayı hareketlerde küçük salınımlar olabilmektedir.
•Farklı amaçlar için hidrolik veya pnömatik sistemler tasarlanabilir.
Standart devre elemanlarının anma değerlerine göre bulunması
yaygın ve çok kolaydır.
•Standart sembollerin devre çizimlerinde kullanılması devrelerin
okunmasını ve anlaşılmasını çok kolaylaştırmıştır.
•Bu sistemlerde kullanılan başlıca elemanlar; güç ünitesi, pompa
veya kompresör, filtreler, yön, akış ve basınç kontrol valfleri,
silindirler, motorlar ve bağlama-sızdırmazlık elemanlarıdır.
• Hidrolik veya pnömatik sistemleri oluşturan devre elemanları
proje anma değerlerine uygun seçilmeli ve uygun şartlarda
çalıştırılarak periyodik bakımları yapılmalıdır. Bu işlem sistem
ömrünü uzatacak ve verimli çalışmayı sağlayacaktır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
25
Hidrolik ve Pnömatik Sistemler
DEĞERLENDİRME SORULARI
Değerlendirme
sorularını sistemde ilgili
ünite başlığı altında yer
alan “Bölüm Sonu
Testi” bölümünde
etkileşimli olarak
cevaplayabilirsiniz.
1. Durgun sıvı hareketlerini inceleyen hidrolik prensibi aşağıdakilerden
hangisidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Hidrostatik
Hidrodinamik
Hidroelektrik
Statik
Mekanik
2. Hidrolik sistemlerde çalışan akışkan aşağıdakilerden hangisidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Su
Bitkisel yağ
Organik yağ
Sentetik yağ
Hava
3. Aşağıdakilerden hangisi hidrolik pompalardan biri değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
Pistonlu pompalar
Paletli pompalar
Diyaframlı pompalar
Dişli çarklı pompalar
Santrifüj pompalar
4. Hidrolik sistemlerde yağ basıncını oluşturan eleman aşağıdakilerden
hangisidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Tank
Silindir
Motor
Valf
Pompa
5. Hidrolik sistemlerde doğrusal hareketler hangi elemanla elde edilir?
a)
b)
c)
d)
e)
Tank
Silindir
Motor
Manometre
Filtre
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
26
Hidrolik ve Pnömatik Sistemler
6. Aşağıdakilerden hangisi hidrolik silindir çeşitlerinden değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
Tandem silindir
Tek etkili silindir
Teleskopik silindir
Darbeli silindir
Çift etkili silindir
7. Hidrolik sistemlerde dairesel hareketler hangi elemanla elde edilir?
a)
b)
c)
d)
e)
Tank
Silindir
Motor
Manometre
Kumanda mekanizması
8. Aşağıdakilerden hangisi valf çeşitlerinden biri değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
Yön kontrol valfleri
Basınç kontrol valfleri
Akış kontrol valfleri
Tandem valfler
Çekvalfler
9. Sistemde sıvıların yönünü kontrol eden valf aşağıdakilerden hangisidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Yön kontrol valfleri
Basınç kontrol valfleri
Akış kontrol valfleri
Çek valfler
Servovalfler
10. Pnömatik sistemlerde iş gören akışkan olarak ne kullanılır?
a)
b)
c)
d)
e)
Bitkisel yağ
Organik yağ
Su
Hava
Sentetik yağ
Cevap Anahtarı:
1.A, 2.D, 3.E,4.E,5.B,6.D,7.C,8.D,9.A,10.D
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
27
Özet
İş Makinaları
•İş makinelerinin teknolojik gelişimi 16. yüzyıldan sonra
başlamıştır. Bu yüzyıla kadar altyapı faaliyetleri teknolojik
olmayan ekipmanlarla yapılmıştır. 1834 yılında mekanik
şekilde çalışan kazı makinesinin icat edilmesi günümüzün
teknolojik iş makinelerinin üretilmesine başlangıç olmuştur.
•Tarım, sanayi, bayındırlık, milli savunma vb. devlet
kurumlarının ve özel sektörün kullanıldığı iş makinaları; iş ve
hizmet üreten, karayollarında insan, hayvan ve yük taşımayan
ve işe uygun özel ekipmanlarla donatılmış motorlu araçlardır.
•Çok çeşitli ve özel amaçlı kullanılan çok farklı iş makinaları
mevcuttur.
•İş makinalarının bakım ve onarımının planlanması ve
zamanında uygun kişiler tarafından yapılması çok önemlidir.
•Operatör belgesi olmayanlar iş makinası kullanamaz. Lastik
tekerlekli iş makinaları ile karayoluna çıkacak operatörlerin
(G) sınıfı sürücü belgesine sahip olmaları yasal zorunluluktur.
•İş makinalarında iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun
davranmak olası kazaları azaltmaktadır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
17
İş Makinaları
DEĞERLENDİRME SORULARI
Değerlendirme
sorularını sistemde ilgili
ünite başlığı altında yer
alan “bölüm sonu testi”
bölümünde etkileşimli
olarak
cevaplayabilirsiniz.
1. Trafik Kanunu’na göre G sınıfı ehliyet alabilmek için en az kaç yaşında
olma zorunluluğu vardır?
a)
b)
c)
d)
e)
17 yaşını tamamlama 18 yaşından gün alma
18 yaşını tamamlama 19 yaşından gün alma
19 yaşını tamamlama 20 yaşından gün alma
20 yaşını tamamlama 21 yaşından gün alma
21 yaşını tamamlama 22 yaşından gün alma
2. Forkliftler için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
a)
b)
c)
d)
e)
Forkliftler operatörlük belgesi olan kişilerce kullanılır.
Dizel forklifler kapalı alanlarda kullanılmamalıdır.
Forklift çatallarında insan taşınmamalıdır.
Forkliftin üzerine yönlendirme amacı için insan bindirilmelidir.
Kapalı alanlarda AC ve DC akımla çalışabilen elektrik motorlu akü ile
çalışan forkliftler kullanılmalıdır.
3. Aşağıdakilerden hangisi iş makinaları için tehlike kaynağı değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
Çalışmadan önce günlük kontrol ve bakımların yapılmaması
Kapasitesi üzerinde iş yüklenmesi
Araç ile nakil esnasında gerekli emniyet tedbirlerinin alınmaması
Amacı dışında başka işlerde ve konumda kullanılması
Periyodik bakımlarının azami süreden önce yapılması
4. Aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
a) Karayoluna çıkacak lastik tekerlekli iş makinelerinin sürücülerinin
(G) sınıfı sürücü belgesi olması yasal olarak zorunludur.
b) İş makinaları ile karayolunda insan, hayvan, yük taşımak yasaktır.
c) Greyderler, dozerlerden daha ağır ve güçlü iş makinalarıdır.
d) Beko-loderlar aynı zamanda kazıcı ve yükleyici özelliği olan iş
makinalarıdır.
e) Vinçlerin periyodik kontrollerinde yapılacak olan statik deneyde
deney yükü, beyan edilen yükün en az 1,25 katı, dinamik deneyde
ise en az 1,1 katı olması gerekir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
18
İş Makinaları
5. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre çıkarılan “İş
ekipmanlarının kullanımı Sağlık ve Güvenliği Yönetmeliği’ne” göre
standartlarda aksi belirtilmediği sürece “forkliftlerin” periyodik bakımları
azami hangi süre içerisinde yapılmalıdır?
a)
b)
c)
d)
e)
1 yıl
6 ay
2 yıl
9 ay
1,5 yıl
6. Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
a)
b)
c)
d)
e)
Asansör: İnsan ve yük taşıma
Beko-Loder: Kazıcı-yükleyici
Greyder: Tesviye, serme ve düzleme
Finişer: Yük taşıma
Forklift: Taşıma, yükleme ve istifleme
7. Aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
a) Operatörün, iş makinasını sürücü koltuğuna oturmadan ve emniyet
kemerini bağlamadan kumanda etmesi veya kullanması
b) Operatörün veya diğer çalışanların, iş makinesinin altında/yanında
istirahat etmeleri
c) Operatörün çalışma anında emniyet için konulmuş tüm ikaz
levhalarına, emniyet çizgi ve şeritlerine uymaması
d) Operatörün, işe başlamadan önce iş makinelerinin emniyet
tertibatlarının çalışıp çalışmadığını kontrol etmesi
e) Operatörün, çalışma esnasında sesli veya ışıklı uyarı sistemlerini
çalıştırmaması
8. Aşağıdakilerden hangisi iş makinalarında çalışma sahasından kaynaklanan
olası tehlikelerden biri değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
Çalışma alanında gerekli trafik işaretlerinin bulunmaması
Operatörün kişisel koruyucu kullanmaması
Kazı alanında çıkan toprağın kayması
Gece yapılan çalışmalarda iyi aydınlatma yapılmaması
Kazı alanlarında elektrik kabloları, doğal gaz, telefon vb. hatların
olması
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
19
İş Makinaları
9.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre çıkarılan Sağlık ve Güvenlik
İşaretleri Yönetmeliğine göre yukarıdaki işaretin anlamı nedir?
a)
b)
c)
d)
e)
Acil Dur
Hazır Ol
Dur
Başlat
Kaldır
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
20
İş Makinaları
10. Aşağıdaki işaretlerden hangisi 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununa
göre çıkarılan Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği’nde işlemin
tamamlandığını/sona erdiğini gösterir?
a)
b)
c)
d)
e)
Cevap Anahtarı
1. B, 2.D, 3.E, 4.C, 5.A, 6.D, 7.D, 8.B., 9.A, 10. C
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
21
Özet
Transport Tekniği
• Transport tekniği canlı ve cansız varlıkların bir yerden başka bir
yere taşınmasını inceleyen bilim dalıdır. Endüstriyel alanda; belirli
bir amacı gerçekleştirmek için yükleri düşey doğrultuda indirip
kaldıran, yatay doğrultuda yer değiştirme hareketi sağlayan
makinelerle çalışma tekniğine transport tekniği denir.
•Taşınacak malların çeşidi ve fiziksel özellikleri kullanılacak sistem ve
makinaların seçiminde, kurulacak transport tesisinin konstrüktif
özelliklerinin saptanmasında, yapısının belirlenmesinde en önemli
etkendir. Bu nedenle, ilk bilinmesi gereken bilgi, taşınacak malın
cinsidir.
•Farklı amaçlar için, çok değişik işlerde kullanılan transport araçlar,
büyük çeşitlilik göstermesinden dolayı genel bir sınıflandırma
yapılması zordur. Transport makinaları çalışma ilkelerine göre
kesikli taşıyıcılar (kaldırma makinaları) ve sürekli taşıyıcılar
(konveyörler) olmak üzere iki ana gruba ayrılmaktadır.
•Sürekli taşıyıcılara; bantlı konveyör, rulolu konveyör, zincirli
konveyor, teleskopik konveyör, akordiyon konveyör ve vibrasyonlu
konveyörler örnek olarak verilebilir. kesikli taşıyıcılara; vinçler,
krikolar, palangalar, krenler, asansörler ve zemin araçları örnek
olarak gösterilebilir.
• Transport araçlarında kullanılan belli başlı standart elemanlar; tel
halatlar, yük tutma elemanları (kanca ve blokları, kepçeler),
makaralar ve makara donanımları (palangalar), tamburlar ve
frenlerdir.
•Transport sistemlerindeki donanımların verimi, güvenli çalışması,
arızaları önleyerek düzenli ve verimli bir şekilde çalıştırarak işletme
kayıplarının en alt düzeyde tutulması, alınan önlemlerle artırılabilir.
Çalışanların hayatı ve mal güvenliği açısından transport
sistemlerinde düzenli kontrol ve bakım büyük önem taşımaktadır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
27
Transport Tekniği
DEĞERLENDİRME SORULARI
Değerlendirme
sorularını sistemde ilgili
ünite başlığı altında yer
alan “bölüm sonu testi”
bölümünde etkileşimli
olarak
cevaplayabilirsiniz.
1. İnsanların kaldıramayacağı ağırlıktaki yükleri bir yerden alarak düşey,
yatay ve eğik konumda belirli uzaklığa taşımak için kullanılan makineler
aşağıdakilerden hangisidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Çıkrık
Kriko
Elevatör
Çıkrık
Vinç
2. Aşağıdakilerden hangisi sürekli taşıyıcılar arasındadır?
a)
b)
c)
d)
e)
Konveyör
Kriko
Asansör
Zemin aracı
Vinç
3. Aşağıdakilerden hangisi kesikli taşıyıcılardan biri değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
Vinç
Kriko
Konveyör
Palanga
Kren
4. Aşağıdakilerden hangisi zincirlerin özelliklerinden biri değildir?
a)
b)
c)
d)
e)
Darbelere ve aşırı yüke karşı hassastır.
Sessiz ve yüksek hızlarda çalışabilir.
Toza, neme, korozyona karşı dayanıklıdır.
Tel halatlara nazaran 5-10 kat daha ağırdır.
Zincirler yüksek sıcaklığa tel halatlardan daha çok dayanır.
5. Aşağıdakilerden hangisi halat ömrüne etki eden faktörlerdendir?
a)
b)
c)
d)
e)
Halat eğilmesi
Tel boyu
Tel kalınlığı
Halatın yağlanması
Halatın makaraya sarılması
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
29
Transport Tekniği
6. Halatları meydana getiren kordonların sarımı ile kordonu meydana getiren
tellerin sarımı aynı yönde ise bu halata ne ad verilir?
a)
b)
c)
d)
e)
Düz sarımlı
Çapraz sarımlı
Paralel sarımlı
Dairesel sarımlı
Çift sarımlı
7. Aşağıdakilerden hangisi kendir halatların kullanımında dikkat edilmesi
gereken hususlar içinde yer almaz?
a)
b)
c)
d)
e)
Islak ve gergin bekletilmelidir.
Demir askılara asılmalıdır.
Asit ve aşındırıcılardan korunmalıdır.
Keskin kenarlı yük köşelerinde özel tedbirler alınmalıdır.
Kullanımlarından önce mutlaka kontrol edilmelidir.
8. Aşağıdakilerden hangisi halatın doğrultusunu değiştirmeye yarayan
kaldırma makinaları elemanlarından biridir?
a) Halat Makarası
b) Kanca
c) Konveyör
d) Fren
e) Vinç
9. Çalışanların hayatı ve mal güvenliği için aşağıdakilerden hangisi
yapılmalıdır?
a)
b)
c)
d)
e)
Yüksek kapasiteli transport araçları alınmalıdır.
Transport sistemlerinde düzenli kontrol ve bakım yapılmalıdır.
Transport araçları boyanmalıdır.
Çalışanların dikkatli olmaları gereklidir.
Transport makinaları yenilenmelidir.
10. Kum ocaklarında, çimento fabrikalarında, tersanelerde ve maden
ocaklarında, yükün darbenin olduğu ve ortam şartlarının ağır olduğu
yerlerde aşağıdakilerden hangisi kullanılır?
a)
b)
c)
d)
e)
PVC bantlı konveyör
Silikon bantlı konveyör
Kauçuk bantlı konveyör
Teflon bantlı konveyör
Plastik bantlı konveyör
Cevap Anahtarı
1.D, 2.A, 3.C,4.B,5.D,6.A,7.B,8.A,9.B,10.C
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
30
Download

Temel Kavramlar Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 13