PNÖMATİK LASTİKLER
ve
TEKERLEKLER
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
TEKERLEKLER ve LASTİKLER
PNÖMATİK LASTİK TEKERLEKLER
1839 yılında Amerikalı Ch. Goodyear tarafından lastiğin vulkanizasyonun,
yani ısının etkisi altında lastik moleküllerinin kükürt elementi ile organik bir
zincir teşkil etmesinin bulunmasından sonra, motorlu araç lastiklerinin
gelişmesinin önü açılmıştır.
İlk otomobiller dolu lastikler, daha doğru ifade ile içi boşaltılmış blok lastik
tekerlekler ile kullanıldı.
1888 yılında İngiliz mucit J.B. Dunlop ilk havalı lastik için patent aldı.
1897 yılında ilk kez otomobiller Dunlop patentine dayanan havalı lastikler ile
teçhiz edildiler. O günden bu güne kadar havalı lastikler üzerinde gerek
yapısal gerek malzeme ve gerekse imalat teknolojisi açısından pek çok
gelişme kaydedilmiştir.
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
Lastik Tekerleklerin Görevleri
Araca etkiyen tüm kuvvetler lastik tekerlekler tarafından yola iletilir. Bu kuvvetler, virajda
aracın kütlesinin (merkezkaç kuvveti şeklinde) ve yan rüzgarın etkisiyle ve de tahrik ve
frenleme sonucu ortaya çıkar.
Bu yüzden lastik tekerlekler emniyet, konfor ve ekonomiklik açısından bazı şartları yerine
getirmek zorundadır:
Emniyet :
Patlamaya karşı ve yabancı cisimlerin üzerinden geçerken yeterince emniyetli
olmalıdır.
Farklı yol yüzeylerinde ve yol koşullarında iyi bir tutunmaya sahip olmalıdır.
Janta çok iyi oturmalıdır.
Düşük balansız, balans ayarına gerek olmamalıdır.
Konfor :
İyi bir yaylanma özelliğine sahip olmalıdır.
Doğrusal harekette ve virajda düşük lastik gürültüsüne sahip olmalıdır.
Kolay sökülüp takılabilmelidir.
Ekonomiklik :
Ucuz olmalıdır.
Yaşlanmaya veya aşınmaya karşı mukavim olmalıdır.
Düşük yuvarlanma direnci dolayısıyla düşük yakıt sarfiyatına sebep olmalıdır.
Yeniden kaplanabilme özelliği olmalıdır.
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
Bu talepler lastik üreticilerinin beklentileri ile çoğu kez tezattır.
Örneğin :
Düşük gürültü seviyesine sahip lastikler özellikle yüksek yuvarlanma direnci;
çok yumuşak lastikler sürüş emniyeti açısından virajda çok iyi bir davranış
sergileyemezler.
Bu gibi durumlarda beklentiye göre bir optimal yaklaşım sağlanmalıdır.
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
Lastik Tekerleğin Yapısı
Lastik yuvarlanma yüzeyi aşınmaya karşı mukavim özel bir lastik karışımındandır.
Lastik profili belirtilen kullanım amacına uygun olarak hazırlanır.
En uygunsuz yol koşulları (Kar, prak yol) için iri profiller tercih edilir.
Resim : Çelik Kuşaklı bir lastiğin kesiti
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
Resim : Diyagonal ve radyal lastikte doku katmanlarının düzeni
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
Resim : Radyal kuşaklı lastiği oluşturan kısımların şematik gösterilmesi
Resim : Farklı lastik profilleri : 1. Normal profilli otomobil lastiği, 2. M+S profilli
(Çamur ve Kar) otomobil kış lastiği, 3. Kamyon lastiği, 4. Traktörler için
tahrik tekerleği lastiği
Karkas lastik ana taşıyıcısıdır. Lastik, içine kauçuk emdirilmiş farklı pek çok doku
katmanından meydana gelir. Katmanların sayısı lastik taşıma kapasitesine
göre belirlenir. Otomobiller için bu sayısı 2...4 adet olurken, büyük arazi ve inşaat
araçlarının lastiklerinde 20 veya daha fazla olabilir. Doku malzemesi olarak suni
ipek, çelik, polyamit ve son zamanlarda cam yünü de kullanılmaktadır. Lastiğin
dokusunun düzenleniş biçimine göre diyagonal ve radyal lastik (kuşaklı lastik) diye
gruplandırılır (Resim).
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
Diyagonal lastikte, pek çok katman taşıyıcı doku lifleri lastik orta hattına göre belirli bir
zenith açısı oluşturacak şekilde çapraz olarak yerleştirilmiştir. Zenith açısının büyüklüğü
lastiğin kullanılma amacına bağlıdır ve 33...39 0 arasında değişir (Resim).
Resim : Yüksek hız sınıfına ait radyal yapı tarzındaki lastiklerin karkas ve kuşağı oluşturan
katmanların kesiti
Radyal lastiklerde karkasta doku lifleri lastik dudağından lastik dudağına yaklaşık
doksan derecelik açı ile lastik çevresince dolaşır (Resim). Bunun üzerinde birbirleri ile
küçük açılarda çapraz duran pek çok katmandan oluşan ve yuvarlanma yüzeyi
genişliğince devam eden kuşaklar bulunur (Resim).
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
,
İki tabakalı
diyagonal karkas
İki tabakalı kuşak
Yuvarlanma
yüzeyi
Sızdırmaz
iç tabaka
Lastik omzu
Çekirdek
üstü profil
.
Yan duvar
Omuz
çekirdeği
Karkas kat
atkısı
Kuvvetlendirilmiş
yan plaka
Resim : Diyagonal karkaslı ve kuşaklı karma yapım tarzındaki lastik
Günümüzde sadece motosiklet lastiklerinde kullanımı söz konusu olan diyagonal
lastikler çapraz atılmış tekerlek orta düzlemine doğru sola veya sağa yönlenen hatları
olan karkas tabakalarından oluşmaktadır.
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
Lastiklerin Boyutlandırılması ve Lastik Taşıma Kapasitesi
Bir motorlu araç lastiğini aşağıdaki ölçüler belirler (Resim ):
1.1.1. .
.
Resim : Lastik tekerlek ve jantta bulunan önemli ölçüler
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
H/B oranının azalmasıyla boyuna (tahrik veya fren kuvveti) ve yan kuvvetin
taşınmasında iyileşme ve yuvarlanma direnci değerinde azalma meydana gelir.
Bir lastiğin taşıma kapasitesi karkas mukavemetine, lastik içerisinde kapalı
kalan havanın hacmine ve lastik iç basıncına bağlıdır
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
Resim : Lastik yuvarlanma çevresi sabit kalmak kaydıyla lastik kesitindeki ve jant çapındaki değişim
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
Lastik Sembolleri
Lastik sembolleri uluslar
arası işaretlemede
lastiklerin takribi ölçülerini
gösterirler ve metrik
veya inç sistemi
kullanılarak verilirler.
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
Tablo : Lastik sembolleri ve taşıma kapasiteleri
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
ABD’de tekerlekteki
1310 pounds için yük
işareti
Resim : Standartlaştırılmış ve
normlaştırılmış lastik sembolleri
E Lastik ECE R20
normuna uygun
Max. lastik şişirme
basıncı 36 psi
S Hız indeksi
max. 180 km/h
4 Kullanma izni.
Hollanda vermiş
Tubeless
(iç lastiksiz)
ECE R20 ‘ye göre
kullanma izin numarası
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
Lastik alt yapısı 2
kat rayon (suni ipek)
175 Lastik genişliği
mm
S Hız sembolü
Max 180 km/h
R Radyal lastik
Lastik temas yüzeyi
altında 2 kat rayon
karkas ve 2 kat çelik
kuşak bulunmaktadır
Department of Transport
( ABD Trafik Bankalığı)
lastik emniyet
normlarından sorumlu
CU
14 Jant çapı (inç)
J3
88 Taşıma kapasitesi
max. 560 kg
Lastik fabrikası
(Continental)
Lastik büyüklüğü
2KD Lastik uygulaması
127 İmalat tarihi
12. hafta 1977
Lastik yanak yazı ve işaretlemeleri
Yükseklik/genişlik oranı
Nominal
genişlik
mm
Binek
lastiği
Radial
Jant ölçüsü
Yük indeksi & Hız bilgisi
U.S.DOT
bilgisi
Üretici
Maksimum
izin verilen
basınç ve
yük limiti
Yanak ve sıcaklık
özellikleri
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
Kullanılan
materyallerin
özellikleri
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
LASTİK TEKNOLOJİSİ
Lastiğin yapısı:
SIRT
OMUZ
KUŞAK
GÖVDE
TOPUK
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
YANAK
LASTİK TEKNOLOJİSİ
Üretim tarihi : Hafta ve Yıl olarak
Örnek :
İlk iki rakam yılın haftasını
20. haftayı,
Son rakam yılını 1997 yılını
ifade etmektedir.
Üretim tarihi : Hafta ve Yıl olarak
2000 yılından sonra 4 rakamlı olmuştur.
Örnek : 9. hafta 2001 yılı,
yani 2001 yılının 9. haftası
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
LASTİK TEKNOLOJİSİ
Son teknoloji ürünü kaliteli
bir lastiğin kaç adet yapı
parçası vardır?
Ne tahmin ediyorsunuz?
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
LASTİK TEKNOLOJİSİ
Malzemeler ve Görevleri
10
9
8
7
2
1
4
3
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
5
6
1 İç tabaka
2 Tekstil korse tabakası
3 Çekirdek
4 Çekirdek profili
5 Yaka güçlendiricisi
6 Boynuz profili
7 Yan şeritler
8 Kemer yatakları
9 Sargı bandajları
10 Aşınma yüzeyi
LASTİK TEKNOLOJİSİ
1. İç tabaka
Malzeme :
Bütil kauçuk.
Görevi:
Hava ile dolu olan iç kısmın
sızdırmazlığını sağlamak. İç
lastiği olmayan lastiklerde
hortumun yerine geçmek.
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
LASTİK TEKNOLOJİSİ
2. Tekstil korse tabakası
Malzemesi :
Rayon veya Poliester
korse.
(lastikli)
Görevi:
Mukavemet .
Hava basıncını kapsar.
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
LASTİK TEKNOLOJİSİ
3. Çekirdek
Malzeme:
Kauçuğa yerleştirilmiş çelik
teller.
Görevi:
Lastiğin jantı olan sıkılığını
sağlar.
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
LASTİK TEKNOLOJİSİ
4. Çekirdek profili
Malzeme:
Sentetik kauçuk.
Görevi:
Sürüş dengesini, uygun
direksiyon hakimiyeti.
Salınım konforunu
oldukça etkiler.
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
LASTİK TEKNOLOJİSİ
5. Yaka güçlendiricisi
Malzeme :
Naylon -, Kauçuğa
yerleştirilmiş Aramid Korse
Görevi :
Sürüş dengesi , uygun
direksiyon hakimiyeti.
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
LASTİK TEKNOLOJİSİ
6. Boynuz profili
Malzeme :
Sentetik kauçuk.
Görevi :
Lastiğin janta güvenli
ve hava kaçağı olmadan
yerleşmesini sağlamak.
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
LASTİK TEKNOLOJİSİ
7. Yan şeritler
Malzeme :
Doğal kauçuk.
Görevi :
Lastiğin yan kısmını
hasarlardan ve hava
şartlarından korur.
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
LASTİK TEKNOLOJİSİ
8. Kuşak yatakları
Malzeme :
Lastiğe yerleştirilmiş olan
yüksek sıklıktaki çelik
korseler.
Görevi :
şekil ve sürüş dengesini
sağlar. Dönme direncini
düşürür. Lastiğin ömrünü
uzatır.
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
LASTİK TEKNOLOJİSİ
9. Sargı bandajı
Malzeme :
Naylon korse, kauçuğa
yerleştirilmiş.
Görevi :
Lastiğin yüksek hızlara
uyumunu sağlar. Yuvarlak
dönüşü ve sürüş konforunu
sağlar.
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
LASTİK TEKNOLOJİSİ
10. Aşınma yüzeyi
Malzeme :
Sentetik ve/veya Doğal
kauçuk karışımı.
Görevi :
Başlık karışımı:
Ömrü ve yol tutuşu.
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
Temel karışım:
Dönüş direncini azaltır
ve sürüş özelliklerini
düzeltir .
Teşekkürler
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
Prof. Dr. N. Sefa KURALAY
Download

Sunu 1- Lastikler