Ulusal Botanik-Bitki Bilimi Kongresi, Antalya 25-28 Ekim 2014
Giriş
Toksik madde içeren, çevresel kirlilik yaratan en önemli ve en sık karşılaşılan ağır metal olan kurşun, bitkiler tarafından topraktan kolayca alınmakta ve farklı organlarında
biriktirmektedir. Kurşunun bitki doku ve organlarında aşırı birikimi strese neden olmakta, kök uzaması ve biyomas miktarında azalma, klorofil biyosentezinde engellenme, bazı enzim
aktivitelerinde tetiklenme veya engellenme gibi etkilere yol açmaktadır. Bu çalışmada kıvırcık salata bitkisinin bazı morfolojik ve biyokimyasal özellikleri üzerine kurşun stresinin etkisini
ortaya koymak amaçlanmıştır.
Materyal ve Yöntem







Araştırmamızda bitkisel materyal olarak kıvırcık salata (Lactuca sativa var. crispa) bitkisinin örtü altı yetiştiriciliğine uygun, orta erkenci, standart kıvırcık Green Wave çeşidi
kullanılmıştır.
Kıvırcık salata tohumları, içinde toprak karışımı (1:1:1= kum: çiftlik gübresi: orta bünyeli toprak) bulunan yaklaşık 7.5 L hacmindeki plastik saksılara doğrudan ekilerek kontrollü sera
koşullarında yetiştirilmiştir (23-25 oC ve %50-55 nispi nem). Bitkiler 4 hafta boyunca tarla kapasitesi düzeyinde sulanmıştır.
Bitkiler 30 günlük olduklarında, kurşun içerikli sulama suyu uygulamalarına geçilmiştir.
Uygulamalar; 1) Kontrol, 2) 150 ppm Pb, 3) 300 ppm Pb olacak şekilde gerçekleştirilmiştir.
Bitkilere uygulanan kurşun çözeltisi kurşun nitrat tuzu Pb(NO3)2 kullanılarak hazırlanmıştır.
Sera koşullarında stres uygulaması yapılan bitkilerin 4 hafta boyunca gelişimi sağlandıktan sonra bitkiler hasat edilmiş, ölçüm ve analizler için örnek alınmıştır.
Bitki yeşil aksam ve köklerde yaş ve kuru ağırlıkları, kök ve gövde boyları, yaprak alanları, lipid peroksidasyonu ve antioksidatif enzim (süperoksit dismutaz, glutatyon redüktaz)
miktarlarını belirlemek üzere ölçüm ve analizler yapılmıştır.
300 ppm Pb
150 ppm Pb
Kontrol
Bulgular






Kıvırcık salata bitkisinin bazı özellikleri üzerine kurşun stresinin etkilerinin araştırıldığı bu çalışmada; kurşun stresinin yeşil aksam-kök yaş ağırlıkları, yeşil aksam kuru ağırlığı, kökgövde boyları ve yaprak alanı, MDA miktarı, süperoksit dismutaz ve glutatyon redüktaz enzim aktiviteleri üzerine etkileri istatistiksel bakımından önemli (p<0.05), kök kuru ağırlığı
üzerine etkisi ise önemsiz bulunmuştur (p>0.05).
Kurşun uygulamaları, kıvırcık salata bitkisinin yeşil aksam yaş ve kuru ağırlık, kök yaş ve kuru ağırlık değerlerinde kontrol bitkilerine oranla azalmalara yol açmıştır.
Kıvırcık salata bitkileri kurşun stresi koşulları altında yaprak alanı bakımından olumsuz yönde etkilenmiştir.
Kıvırcık salata bitkilerinde stres etkisi ile kontrol bitkilerine oranla gövde ve kök boyunda azalmalar meydana gelmiştir.
Yeşil aksam-kök yaş ağırlıkları, yeşil aksam kuru ağırlığı, kök-gövde boyları ve yaprak alanı bakımından en düşük değerleri veren uygulama 300 ppm Pb olarak tespit edilmiştir.
Artan kurşun dozları MDA ve antioksidatif enzim (süperoksit dismutaz ve glutatyon redüktaz) aktivitelerine ait değerlerde artışa yol açmıştır.
Yeşil Aksam Yaş Ağ.(g/bitki)
70
Yeşil Aksam Kuru Ağ.
(g/bitki)
a
60
b
12
50
10
c
40
8
a
a
30
6
4
20
4
2
10
2
0
0
Kontrol
150ppm Pb
300ppm Pb
a
Kontrol
b
15
150ppm Pb
15
b
5
0
400
a
b
10
5
0
Kontrol
150ppm Pb
150ppm Pb
300ppm Pb
300ppm Pb
0,0
Kontrol
150ppm Pb
300ppm Pb
Yaprak Alanı(cm²)
180
b
c
a
160
a
b
120
150ppm Pb
Kontrol
300ppm Pb
a
b
100
0
0
150ppm Pb
300ppm Pb
a
300
100
Kontrol
300ppm Pb
400
200
c
150ppm Pb
GR (µmol/dak/mg T.A)
SOD (U/dak/mg T.A)
300
200
c
0,24
140
Kontrol
b
0,31
0,3
0,1
0
300ppm Pb
MDA (µmol/g T.A )
a
0,35
0,2
20
5
15
b
Kök Boyu(cm)
10
150ppm Pb
0,4
b
Kontrol
300ppm Pb
10
Kontrol
0,5
0
Gövde Boyu(cm)
20
a
6
b
8
Kök Kuru Ağ.(g/bitki)
Kök Yaş Ağ. (g/bitki)
b
c
Kontrol
150ppm Pb
300ppm Pb
Sonuç
Kurşun içeriği farklı sulama suları ile sulanan kıvırcık salata bitkilerinin yeşil aksam ve köklerin yaş ve kuru ağırlıklarında, kök ve gövde boyunda, yaprak alanı değerlerinde düşüş
meydana gelmiştir. Ayrıca artan kurşun dozları MDA ve antioksidatif enzim (süperoksit dismutaz ve glutatyon redüktaz) aktivitelerine ait sayısal değerlerde artışa yol açmıştır. Bu
sonuçlara göre; antioksidatif enzim aktivitelerinin Pb stresine karşı koruyucu rol oynadıkları, antioksidatif savunma mekanizmalarının Pb stresine dayanımın sağlanmasında etkin çalışan
sistemler olarak göründüğünü söylemek mümkündür.
Download

Özet/Tam metin