08/10/14 Demans Demans Yrd. Doç. Dr. Emrah SONGUR Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD Ekim 2014 •  Bellek ve dil yeBleri, soyut düşünme, yargılama gibi zihinsel işlevlerde görülen edinilmiş, süregen bir yetersizlik durumudur. –  Doğrudan bir hastalık tanısı değil, çok farklı nedenlerle ortaya çıkabilen bir durumdur. •  Demans hastalarının %11’i tedavi edilebilir. –  Tanı konulduğunda nedene yönelik incelemeler yapılmalıdır. •  Demans çoğu zaman süregen ve ilerleyicidir. Demans Demans Sıklık ve Yaygınlık •  Yaşlı nüfus çoğaldıkça demans sıklığı artmaktadır. •  Kafa travmaları ve kronik alkolizm sebebiyle son yıllarda demans arUş göstermişBr. •  Amerika’da; –  > 65 yaş %5 –  > 85 yaş %20-­‐40 •  Avrupa ülkelerinde; –  > 65 yaş %5,9-­‐9,4 Demans BelirC ve Bulgular •  Genel görünüm ve davranış –  Hasta çoğu kez dış görünüşüne karşı aldırmaz ve ilgisizdir. –  Giyimi eskisi kadar BBz ve temiz değildir. –  Davranışlarında bazen durgunluk, ilgisizlik, bzen taşkınlık ve genel bedensel durumuna bağlı belirBler görülür. •  Konuşma ve ilişki kurma –  Hastada değişik derecelerde afazi, dizartri (vasküler bunama), ses kısıklığı (Parkinson hastalığı) olabilir. Tanı •  Demans tanısı koymak için bellek bozukluğu mutlaka olmalıdır. •  Bellek bozukluğu yanında ek olarak aşağıdaki belirBlerden en az birinin olması gerekir; –  Afazi –  Agnozi –  Apraksi –  Frontal lob yürütücü işlevlerinde bozulma •  Bu belirBlerin varlığı günlük sosyal ve mesleki yaşamı engelleyecek adar şiddetli olmalıdır. Demans BelirC ve Bulgular – Duygulanım •  BunalU –  Bellek, yönelim ve yargılamadaki bozukluklar yüzünden panik derecesinde korku ve bunaUya kapılabilir. •  Depresyon –  Demans hastalarında depresyon belirBleri sık görülür. 1 08/10/14 Demans BelirC ve Bulgular – Duygulanım (Devam) •  Patolojik gülme ve ağlama –  Beynin vasküler ve dejeneraBf hastlıklarında görülür. –  Küçük bir uyarıdan teBklenen duygusal yanıt çok abarUlıdır. •  ApaB ve ilgisizlik –  Kimi hastalar durgun, ilgisiz ve kaygısız olabilir. •  Çoşku ve taşkınlık –  Çok sık olmamakla birlikte bazı hastalarda ikincil mani biçiminde coşku ve taşkınlık belirBleri izlenebilir. Demans BelirC ve Bulgular – Bilişsel yeCler (Devam) •  Bilinç: açıkUr. •  Yönelim: ağır demansta hasta insanları, yakınlarını tanımayabilir, evde odaları karışUrabilirler. •  Dikkat: dağınıkUr. DikkaB belli bir konuya uzun süre veremezler •  Algı: Sıklıkla görme, daha ender işitme varsanıları olur. Demans BelirC ve Bulgular – Bilişsel yeCler •  Bilinç: açıkUr. •  Yönelim: ağır demansta hasta insanları, yakınlarını tanımayabilir, evde odaları karışUrabilirler. •  Dikkat: dağınıkUr. DikkaB belli bir konuya uzun süre veremezler •  Algı: Sıklıkla görme, daha ender işitme varsanıları olur. –  Varsanılar en sık Lewy cisimcikli demans ve Parkinson hastalarında görülür. Demans BelirC ve Bulgular – Bilişsel yeCler (Devam) •  Bellek –  En temel, olmazsa olmaz belirB bellek bozukluğudur –  Kayıt, depolama ve çağırma özellikleri bozulur –  En son öğrenilen ilk unutulur. •  Başlangıçta yakın bellek bozulur. Hastalık ilerledikçe uzak bellek de etkilenir. –  Varsanılar en sık Lewy cisimcikli demans ve Parkinson hastalarında görülür. Demans BelirC ve Bulgular – Bilişsel yeCler (Devam) •  Frontal lob yürütücü işlevleri –  Soyut düşünme, planlama, başlama, sıraya koyma ve karmaşık hareketleri sonlandırabilmyi içeren frontal lob yürütücü işlevleri bozulur. –  Atasözleri, deyimleri ve şakaları anlayamazlar –  Benzerlik ve farklılıkları algılayamazlar Demans BelirC ve Bulgular – Bilişsel yeCler (Devam) •  Yargılama –  Düşünceleri, eğilimleri, dürtüleri yargılama ve denetleme yeBsi zayıflar –  Neden sonuç ilişkisi kuramazlar –  Çabuk kızar, uygunsuz sözler söyler, saldırgan ya da cinsel davranışlarda bulunabilirler. •  Hesaplama 2 08/10/14 Demans BelirC ve Bulgular – Bilişsel yeCler (Devam) •  Diğer temel bilişsel bozukluklar –  Afazi (dil işlevlerinde bozulma) •  En temel belirBlerden •  Konuşmanın akıcılığı, anlama, tekrarlama, adlandırma, okuma, yazmada bozuklukl görülebilir. –  Apraksi •  Bilinç açıkken, motor işlevlerde bozukluk olmadığı halde ortaya çıkan motor beceriksizlik –  Agnozi •  Duyu organlarında bozukluk olmadığı halde nesneleri tanıyamama durumudur. Demans BelirC ve Bulgular – Bedensel ve fizyolojik belirCler •  Uyku genellikle bozulur –  Uykusuzluk ya da uykuya aşırı eğilim •  Yeme isteksizliği veya aşırı yeme görülebilir. •  Süregen ve inatçı kabızlık önemli bir sorun olabilir. Demans ECyoloji • 
Beynin dejeneraBf hastalıkları – 
– 
– 
– 
– 
• 
Serebrovasküler nedenler – 
– 
• 
Alzheimer Hastalığı Lewy Cisimcikli demans Pick hastalığı HunBngton koresi Parkinson hastalığı Enfarktlar Binswanger hastalığı (SubkorBkal lökoensefalopaB) Metabolik ve endokrin hastalıklar – 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
Beyin içinde yer tutan lezyonlar • 
Kafa travması • 
• 
Epilepsi Enfeksiyonlar – 
– 
Kronik böbrek yetmezliği HipoBroidizm Hipopituitarizm, Hipo/hiperparaBroidizm Adison Cushing Hiperinsülinizm Hipoksi Anoksi Wilson Hastalığı (HepatolenBküler dejenerasyon) Paget hastalığı • 
Porfiri Vitamin eksiklikleri – 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
• 
• 
• 
Sifiliz • 
AIDS Kronik menejit Beyin absesi Lyme hastalığı Whipple hastalığı Kuru • 
Subakut sklerozan panensefalit Profresif mulBfokal • 
lökoensefalopaB Piron hastalıkları (Creutsfeld-­‐Jacob Hastalığı) Zehirlenmeler – 
– 
– 
– 
Urlar Subdural hematom •  Hastanın düşüncesi farkirleşir •  Bellek bozukluğu sebebiyle çağrışımlar kopuk ve dağınık olabilir. •  Hasta bazı sözleri ve hareketleri kalıplaşmış şekilde yineleyebilir (perseverasyon) •  SaplanUlar, cimrilik tutukuları, mal, mülk, ölüm düşünceleri olabilir. •  Kıskançlık, kötülük görme sanrıları izlenebilir. Demans BelirC ve Bulgular – Kişilik değişimi •  Demansta belirgin kişilik değişimi görülebilir. •  Eski kişilik özellikleri abarUlı şekilde belirebilir. •  Kimi hastalarda da eski kişilik özelliklerinin tersi görülür. •  Orta yaş ve sonrasında görülen kişilik değişikliklerinde hastayı demans yönünden değerlendirmek gerekir. Demans ECyoloji •  B1, folat, B12, nikoBnik asid Vitamin zehirlenmeleri •  A ve D vitamini Kanserin uzak etkisi • 
Demans BelirC ve Bulgular – Düşünce süreci ve içeriği Ağor metaller Karbonmonoksit İlaçlar •  AnBkolinerjikler •  Barbitüratlar Radyasyon Organik bileşikler •  Nitrobenzen •  Organofosfat Normal basınçlı hidrosefali Güneş çarpması Elektrik çarpması Kan hastalıkları – 
– 
– 
•  Tüm demanslar içinde; –  Alzheimer Bpi demans %60 –  Vasküler Bp demans %15 –  Tedavi edilebilir sebeplere bağlı demans %5-­‐11 Anemi Eritremi TromboBk trombositopenik purpura Demyelizan hastalıklar – 
MulBple Skleroz Başka nedeni bilinmeyen hastalıklar – 
– 
Sarkoidoz HisBositosis Alkol 3 08/10/14 Demans Alzheimer Hastalığına Bağlı Demans Tedavi edilebilir demans sebepleri • 
Beynin dejeneraBf hastalıkları – 
– 
– 
– 
– 
• 
Serebrovasküler nedenler – 
– 
• 
Alzheimer Hastalığı Lewy Cisimcikli demans Pick hastalığı HunBngton koresi Parkinson hastalığı Enfarktlar Binswanger hastalığı (SubkorBkal lökoensefalopaB) Metabolik ve endokrin hastalıklar – 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
•  B1, folat, B12, niko>nik asid Vitamin zehirlenmeleri •  A ve D vitamini Kanserin uzak etkisi • 
Beyin içinde yer tutan lezyonlar • 
Kafa travması • 
• 
Epilepsi Enfeksiyonlar – 
– 
Kronik böbrek yetmezliği Hipo>roidizm Hipopituitarizm, Hipo/hiperpara>roidizm Adison Cushing Hiperinsülinizm Hipoksi Anoksi Wilson Hastalığı (HepatolenBküler dejenerasyon) Paget hastalığı • 
Porfiri Vitamin eksiklikleri – 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
– 
Urlar Subdural hematom • 
• 
• 
Sifiliz • 
AIDS Kronik menejit Beyin absesi Lyme hastalığı Whipple hastalığı Kuru • 
Subakut sklerozan panensefalit Profresif mulBfokal • 
lökoensefalopaB Piron hastalıkları (Creutsfeld-­‐Jacob Hastalığı) Zehirlenmeler – 
– 
– 
– 
Ağor metaller Karbonmonoksit İlaçlar •  AnBkolinerjikler •  Barbitüratlar Radyasyon Organik bileşikler •  Nitrobenzen •  Organofosfat Normal basınçlı hidrosefali Güneş çarpması Elektrik çarpması Kan hastalıkları – 
– 
– 
•  Tüm demansların %60’ını oluşturur. •  Nöropatolojik bir tanıdır. –  Diğer demans neenleri ekarte edildikten sonra tanı konur. •  Başlangıcı sinsi ve ilerleyicidir. Fokal nörolojik bulgu yoktur. •  Bellek ve bütün bilişsel işlevlerde ilerleyici bozulma ve yıkım olur. –  Hastalığın erken dönemlerinde bile adlandıramama (afazi), yazı yazamama (agrafi), okuyamama (aleksi), apraksi, tanıyamama (agnozi) ve fronral lob yürütücü işlevlerinde bozulma görülebilir. –  Hesaplama erken dönemde bozulur –  Kayıt belleğinde bozulma belirgindir. Anemi Eritremi TromboBk trombositopenik purpura Demyelizan hastalıklar – 
MulBple Skleroz Başka nedeni bilinmeyen hastalıklar – 
– 
Sarkoidoz HisBositosis Alkol Alzheimer Hastalığına Bağlı Demans Alzheimer Hastalığına Bağlı Demans Risk Faktörleri GeneBk yatkınlık Aile öyküsü Down Sendromu Kafa travması EğiBm düzeyi (eğiBm seviyesi arrkça daha geç başlar) •  Kadın cinsiyet • 
• 
• 
• 
• 
Tedavisi •  Alzheimer Hastalığına bağlı demansta beynin kolinerjik akBvitesi azaldığından kolinesteraz inhibitörü ilaçlar kullanılır. –  Donezepil, RivasBgmin, Galantamin –  Tedavi edici özellikleri yok. Hastalığın ilerlemesini yavaşlaUrlar. •  Ayrıca E vitamini ve memanBn gibi anBoksidan etkili ilaçlar da kullanılır. –  MemanBn •  NMDA reseptör blokörüdür •  BDNF üreBmini arrrır •  Öğrenme ve belleğin fizyolojik işlevlerini engellemez. Demans Vasküler Tip Demans •  Tüm bunamaların yaklaşık %15’ini oluşturur. •  Bellek bozukluğu belirBleri diğer demanslardan daha az bozulmuştur. •  Risk faktörleri –  İleri yaş –  Erkek cinsiyet –  Ateroskleroz gelişimi için risk faktörler; •  Hipertansiyon, Diabetes Mellitus, Hiperkolesterolemi vb. Ayırıcı tanı • 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
Yalancı bunama Deliryum Zeka geriliği Şizofreni AmnesBk Sendrom Hafif bilişsel bozulma Ganser Sendromu 4 08/10/14 Demans Ayırıcı tanı – Yalancı bunama •  Orta yaş ve yaşlılıkta görülen depresyonu demanstan ayırmak bazen çok güç olabilir. –  Bunama ve depresyon genellikle birlikte görülür. •  Hastanın dikkaBni toplamasına yardım edildiğinde bellek yiBmi olmadığı farkedilir. Depresyona bağlı yalancı demans Demans Bilişsel yiBmden yakınır Yakınmaz Yakınmaları ayrınUlıdır Yakınmaları belirsizdir YeByiBmi vurgulanır YeByiBmi gizlenir Başarısızlıklar abarUlır Başarma çabasındadır Sosyal beceri yiBmi erken ve belirgindir Sosyal becerileri görece korunur Davranış bilişsel kaybın derecesiyle uyumsuzdur Davranış bilişsel kaybın derecesiyle uyumludur BelirBler geceleri değişmez BelirBler sıklıkla geceleri şiddetlenir Aile işlev bozukluğunun farkındadır Aile, başlangıçta işlev bozukluğunun farkında olmayabilir Başvurudan kısa süre önce başlamışUr Uzun süre önce başlamışUr Hızlı ilerler Yavaş ilerler Duygudurum bozukluğu öyküsü sıkUr Duygudurum bozukluğu öyküsü çoğunlukla yoktur AnBdepresan tedaviye iyiyanıt verir AnBdepresan tedaviye yanıt vermez Demans Demans Ayırıcı tanı – Deliryum Demans Deliryum Başlangıç Sinsi Akut/subakut Seyir İlerleyici Dalgalı, genellikle günler/
kaualar içinde düzelme Bilinç Geç evrelere kadar açık Sıklıkla bozuk Bilişsel işlevler Yetersiz, bellek kısa süreli, dikkat şiddetli evreye kadar daha az etkilenir. İşlevler yetersiz, bellek ve dikkat kısa süreli Halüsinasyon Seyrek Sık, özellikle görsel Hezeyan Seyrek Geçici, sistemsiz Psikomotor ak9vite Normal olabilir Artmış, azalmış ya da kesBrilemez Ayırıcı tanı (Devam) •  Zeka geriliği –  Çocukluk çağında başlar. –  Demans edinilmiş bilişsel yeBlerin kaybıdır. –  7-­‐8 yaşından önceki bilişsel yiBmler zeka geriliğine yol açar. •  Şizofreni –  Demanstaki kadar ağır bellek kaybı olmaz. –  Geçmişte poziBf belirBler olabilir. •  AmnesBk Sendrom –  En önemli bozukluk yeni bilgilerin edinilememesidir. Demans Demans Tedavi Tedavi (Devam) •  Demansın tedavisinde; hastalarda kolinerjik yıkım olduğundan kolinerjik dizgedeki yıkımı yavaşlatan, etkinliği iyileşBren kolinesteraz inhibitörleri kullanılır. •  Alzheimer Hastalığı’nın patofizyolojisiyle ilgili varsayımlarından biri de glutamat eksitotoksisitesidir. •  Kolinesteraz inhibitörlerinin en sık görülen yan etkisi bulanU, kusma ve iştah yiBmidir. •  MemanBn –  Donezepil, rivasBgmin, galantamin –  Yan etkileri engellemek için; ilaç dozu kademeli arrrılır, ilaç yemeklerle beraber ve bol suyla verilir, bazı durumlarda tedaviye bulanU giderici ilaç eklenebilir. –  Glutamat fazlalığı nöronların ölümüne yol açar. –  NMDA reseptör blokörüdür –  BDNF üreBmini arrrır –  Öğrenme ve belleğin fizyolojik işlevlerini engellemez. 5 
Download

Demans - emrahsongur.com