Esengul Çopiyev
(1937 )
1937 yýlýnda Kemin ilçesindeki Kýzýl-Bayrak
köyünde bir kolhozcu ailesinde doðdu. 1956'da liseyi,
1961'de Kýrgýz Devlet Üniversitesi Filoloji Fakültesini bitirdi. Köy okullarýnda öðretmen olarak çalýþtý.
1966 yýlýnda edebî memur, bölüm baþkaný, 1966 yýlýn-
da Kemin ilçesi çapýnda yayýn faaliyetinde olan
"Emgek Carçýsý" adlý gazetede çeþitli görevlerde
bulundu.
Birçok þiir kitabý yayýmlandý. Kýrgýzistan Yazarlar
ve Gazeteceliler Birliði Üyesidir.
Þiirler
MASSALIK MAS
KÜTLEVÎ SARHOÞLUK
Tamaktýn tandap mayluusun,
kýmýzdý barktap - sýylagan,
maksýmdý maktap ýrdagan,
bozogo toyso cýrgagan,
Kýrgýzým, açkýl canduusuñ.
Özüñö kuday egeder,
azýrký kezde negedir
atañ da mas, eneñ mas,
agañ da mas, ceñeñ mas,
uuluñ da mas, kýzýñ mas,
tayakeñ da mas, ceeniñ mas,
coldoþuñ mas, dosuñ mas,
koyuñ da mas, kozuñ mas,
niyetiñ mas, ditiñ mas,
cada kalsa itiñ mas...
Massalýk mas könümüþ
körünüþkö aylandý.
Bolobuzbu maskara,
Kýrgýzstan - maskana...
Samopalga uulanýp,
kolu-butuñ baylandý.
Unutup süttü, ayrandý,
ketirip arak aylañdý,
açkýl canduu Kýrgýzým,
tebelenip cýldýzýñ,
tukum kurut bolboysuñbu?
Keleçegin...
oyloysuñbu?
Yemeðin seçip yaðlýsýný,
kýmýza deðer verip - sayan,
maskýmý1 methedip þiir yazan,
bozaya doyarsa rahatlayan,
Kýrgýz'ým ekþi canlýsýsýn.
Kendine Allah egemen,
bu aralar nedense
baban da sarhoþ, annen sarhoþ,
aðan sarhoþ, yengen sarhoþ,
oðlun da sarhoþ, kýzýn sarhoþ,
dayýn da sarhoþ, yeðenin sarhoþ,
yoldaþýn sarhoþ, dostun sarhoþ,
koyunun da sarhoþ, kuzun sarhoþ,
niyetin sarhoþ, zihnin sarhoþ,
hatta üstelik itin sarhoþ...
Kütlevî sarhoþluk alýþýlmýþ
duruma dönüþtü.
Olacak mýyýz maskara,
Kýrgýzistan - meyhane...
Sahte içkiden zehirlenip,
el-ayaðýn baðlandý.
Unutup sütü, yoðurdu,
tüketip raký çareni,
ekþi canlýsý Kýrgýz'ým,
çiðnenip (senin) yýldýzýn,
soykýrým olmaz mýsýn?
Geleceðini...
düþünür müsün?
TÝLDE SÖÖK BARBI?
DÝLDE KEMÝK VAR MI?
- Opol toodoy þorduunun,
kimge tiyet keregi?
Tabiatka al tügöt,
kýlday payda berebi?
Cogotuu zarýl tezireek,
Olçoygon köpþök nemeni!
Sazayýn berip koluna,
azýr ele anýn
ýsýk kanýn
içpesem elebi!
dep Çirkey zýñýldap,
kimdir biröögö
ýzýrýnýp cattý.
Uçup cürgön zakýmdap,
Kögön aga cakýndap,
Kýzýgýp suroo kattý:
- Bayatan berki sözdörüñ
canga battý.
Aytçý, Çýke, açuuñ
kelip catat kimge?
- Özübüzdün Pilge!
dedi Çirkey
kýcýrlangan türdö.
- Koca dað gibi bedbahtýn,
kime dokunur faydasý?
Tabiata o bedbaht,
zerre kadar fayda verir mi?
Yok etmek gerek çabucak,
Kocaman þiþkin o þeyi!
Cezasýný verip eline,
hemencecik onun
sýcak kanýný
içmez miyim (ben)!
diye Sivrisinek çýnlayýp,
bir kimseye
hýrslanýp kin besliyordu.
Uçup dolaþan hýzlýca,
Büvelek ona yaklaþýp,
Meraklanýp soru sordu:
- Deminden berki sözlerin
canýma battý.
Anlat, Sinekçiðim, sinirin
bozuluyor kime?
- Kendimizin File!
dedi Sivrisinek
sinirlenen bir þekilde.
1 Maksým - ezilmiþ arpadan maltsýz olarak yapýlmýþ içecek
***
Birdi darbýtkan miñge,
ayla cok ee... tilge?
***
Biri abartan bine,
çare yok deðil mi... dile?
BAA BERÜÜ
DEÐER BÝÇMEK
Kelatýp ozup carýþta,
(tünküsün emes - carýkta)
müdürülüp cýgýlýp,
Tulpar mayýp boluptur...
Uþul cagday cönündö,
Eþek süylöyt oluttuu:
- Kööp ketip canýbar,
köyröñdöndü,
ooluktu.
Oþonduktan, uþintip,
macestikke coluktu.
Mýndan baþka ne deyin?
Kaydagý kalptý darbýtýp,
köpþök sözdü arbýtýp,
ýymanýmdý cebeyin,
cýldýzý tüþkön Tukemi
anýktap baa bereyin:
Ot çaçýrap tuyagýnan,
þam küyçü ele kulagýnan!
Ökütkö saldý özümdü
erte ketip ubagýnan!
Aldýna külük salbagan
arýþýn kerip...
talbagan
markum tulpar ekööbüz,
dalay colu carýþtýk.
Keede menden at çabým
artta kalçu carýktýk!
***
Bul baa berüü - karaloobu?
Alkýþ aytýp maktoobu?
Ce bolboso, tabaloobu?
Gelirken önde yarýþta,
(geceleyin deðil - aydýnda)
ayaðý sürçüp düþüp,
Küheylan sakatlanmýþ...
Bu durum hakkýnda,
Eþek konuþurmuþ ciddî (tavýrla):
- Kabararak hayvancýk,
kibirlendi,
haddinden geçti.
O yüzden de, böylece,
fenalýða rastladý.
Bundan baþka ne diyeyim?
Olmayan yalaný abartýp,
gevþek lâflarý uzatýp,
imanýmý yemeyim,
yýldýzý düþen Tukemi1
tespit edip deðer biçeyim:
Ateþ püskürtüp toynaðýndan,
mum yanardý kulaðýndan!
Üzgün býraktý kendimi
Erken gidip zamanýndan!
Önüne yürük çýkarmayan,
adýmýný gerip...
yorulmayan
merhum küheylan ikimiz,
defalarca yarýþtýk.
Bazen benden mesafelerce
Geride kalýrdý rahmetli!
***
Bu deðer biçme - karalama mý?
Alkýþlayýp methetme mi?
Yoksa, oh olsun demek mi?
DOOMAT
ÝFTÝRA
Arekettenip bayatan
appak cumurtkaný
çegip çýkkan Balapan,
Kündün nuru
ötüp denesine
telçigeer menen
mintip doomat ayttý
özünün enesine:
- Akýlýñ kem belem?..
Üstümö üyrülüp tüþüp dembe-dem
erkeletkeniñden emne payda?!
Men cey turgan cem kayda?!
Ýçeerime suu barbý belen?
Ýçirkenip unçukpaysýñ,
cabýrkap turasýñ emneden?
Cakþýlap köñül bölböybü,
kamýlganý aldýn-ala körböybü
kambýl ene degen!..
Cosunsuz coruguña
cok eken go çenem!..
Çabalayýp deminden
bembeyaz yumurtayý
yarýp çýkan yavru kuþ,
Güneþin nuru
geçip bedenine
yürümeye baþlar baþlamaz
böylece iftira attý
kendi annesine:
- Aklýn kýt mýydý?..
Üzerime titreyip üst-üste
þýmartmandan ne fayda?!
Benim yiyeceðim yem nerede?!
Ýçmek için su var mý bol-bol?
Ürpererek susuyorsun,
korkuyorsun sen neden?
Ýyice dikkat etmez mi,
hazýrlýðý daha önceden yapmaz mý
akýllý anne dediðin!..
Nizamsýz tavýrlarýnýn
yokmuþ ki bir sýnýrý!..
Uþintip...
emiten capsa calaa,
aþka cük baþka cük bolboybu
doomatçýl balapan bala?
Böylece...
þimdiden iftira atarsa,
aþa yük, baþa yük olmaz mý
iftiracý yavru çocuk?
1 Tuke - Tulpar, yani Küheylanýn kýsaltýlmýþ þekli
Download

Esengul Çopiyev - e