Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl: 2, Sayı: 5, Eylül 2014, s. 103-114
Ezgi YILDIRIM SAATÇİ1
Selma ARIKAN 2
GİRİŞİMCİLİKLE DİĞERGAMLIK HARMANINDAN SOSYAL
GİRİŞİMCİ Mİ ÇIKAR? KAR VEYA DEĞER MAKZİMİZASYON
VİZYONUNUN BELİRLEYİCİSİ OLARAK DİĞERGAMLIK
Özet
Kendi işinin sahibi olan ve olmak isteyen girişimcilerin şirket kurma
motivasyonları içerisinde yer alan kar maksimizasyonuna alternatif olarak
gösterilen değer maksimizasyonu sosyal girişimcilik kavramını en çok besleyen
öğelerdendir. Bu bağlamda sosyal girişimcilerin kar ve değer kriterleri mercek
altına alınmakta hatta sosyal girişimcilik için diğergamlı kapitalizm vaadi de
denmektedir. Bu makalede, sosyal girişimciler ve girişimcilerin diğergamlılık
değişkeni ekseninde farlılık gösterip göstermedikleri sorgulanmakta,
“girişimcilikle diğergamlık harmanından sosyal girişimci mi çıkar?” sorusunun
yanıtı aranmıştır. 355 girişimciden oluşan örneklem üzerinden yapılan analizlerde
anlamlı sonuçlar çıkmış olup ayrıca bu çalışma içerisinde yer alan Rushton,
Chrisjohn, ve Fekken (1981) tarafından geliştirilen 20 maddelik Diğergamlık Öz
Değerleme Ölçeği (Self Report Altruism Scale) Türkçe versiyonunun açımlayıcı
faktör analizi sonuçları ve iki grup arasındaki farklardan yola çıkılarak geçerlilik
analizleri yapılmış ve Türk yazınına sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Diğergamlılık, Sosyal Girişimcilik, Değer, Rushton
Diğergamlık Öz Değerleme Ölçeği, Girişimci,
DOES BLENDING ENTREPRENEURSHIP WITH ALTRUISM PRODUCE
SOCIAL ENTREPRENEURSHIP? ALTRUISM AS AN ANTECEDENT OF
PROFIT OR VALUE MAXIMIZATION
Abstract
The promise of value maximizing constitutes a crucial and alternative
form of motivational factor for social entrepreneurs different from for-profit
Yrd. Doç. Dr., Okan Üniversitesi, Sosyal Girişimcilik Merkezi Müdürü, [email protected]
Yrd. Doç. Dr., Okan Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Psikoloji Bölümü,
[email protected]
1
2
Ezgi Yıldırım Saatçi - Selma Arıkan
104
entrepreneurs who have and who want to have their own business. In that respect,
the profit and values of social entrepreneurship concepts are scrutinized
thoroughly and deeply, even it is been called as “altruistic form of capitalism” In
this article, the research question of “Does the combination of
entrepreneurship/altruism produce the output called “social entrepreneurship”?”
is proposed in the context of altruistic scale of entrepreneurs versus social
entrepreneurs -that turns out significant results within the sample of 355
entrepreneurs-. In addition to these results, 20 item Self Report Altruism Scale
proposed by Rushton, Chrisjohn, and Fekken (1981) in Turkish version is
contributed to the literature with validity analysis through conducting exploratory
factor analysis and the differences between two different groups of
entrepreneurship.
Keywords: Altruism, Social Entrepreneurship, Values, Rushton, Self
Report Altruism Scale, Entrepreneur
Günümüz ekonomik şartlarında bireylerin iş yaşamındaki pozisyonları ve kariyer
seçimleri girişimcilik eğilimi göstermektedir. Bu bağlamda, devlet politikaları girişimcilik
kültürünü yerleştirme üzerine kurgulanmakta, yerel ve küresel anlamda örgütler, kalkınma
ajansları ve hatta özel sektör tarafından da girişimci destek programları, finansman modelleri,
eğitim, mentörlük ve kuluçka imkanları sunmakta, girişimcilik bir kariyer seçimi olarak
üniversite eğitimden de öte lise eğitiminde de zorunlu ders olarak ele alınmaktadır.
Yine aynı şekilde günümüzün sosyal ve politik koşulları da sivil toplum, duyarlılık ve
çevre gibi konuları ön plana çıkarmakta, kurumsal yönetişim gibi uygulamalar sosyal
sorumluluk kavramını bireyden ve gönüllülükten öte kurumsal ve zarurî uygulamalar haline
getirmektedir. İster kurumsal sosyal sorumluluk olsun, ister bireysel gönüllülük hareketleri
olsun yapılan çalışmalarda ön plana çıkan konular sosyal etki ve sürdürülebilirlik olmaktadır.
Bu iki kavramı bünyesinde barındıran ve girişimcilik ekosisteminin bir parçası olarak öne
sürülen yeni konsept olarak “sosyal girişimcilik” ön plan çıkmaktadır. Sosyal girişimcilik henüz
hem uygulamada hem de teoride çocukluk evresinde bulunmakla birlikte, değer algısı, etki alanı
ve vizyonu bakımından daha önceleri ele alınan kar amacı gütmeyen kuruluşlar, hayır
kurumları, dernekler, vakıflar, kooperatifler, sivil toplum kuruluşları ve diğer üçüncü sektör
paydaşlarından bir farklılık göstermemektedir. Sosyal girişimler “amacı sosyal değişim ve
transformasyon yaratmak olan, ele aldığı sosyal sorunu maksimumda en etkili ve en yaygın
biçimde uygulamaya koymak isteyen vizyon doğrultusunda, piyasa koşullarını da kullanarak
oluşturulan yönetilebilir sürdürülebilir ve evirilebilir şirket yapıları” olarak adlandırılabilir.
Fowler’ın (2000) tanımına göre sosyal girişimcilik sosyal fayda sağlama amacı ile yola
çıkan sosyoekonomik yapıların, ilişkiler bütününün, kurum, kuruluş ve uygulamalarının
yaratılma, yaşatılma ve sürdürülebilme sürecidir. Yazında, bu süreci “diğergamlı kapitalizm
vaadi” olarak görmek de mümkündür. (Roberts ve Woods, 2005)
Bu bağlamda, diğergamlılık, fedakârlık ve gönüllülük sosyal odaklı her kavramda olduğu
gibi sosyal girişim içinde de “de facto“ olarak görülmektedir. Diğergamlılık ile ilgili sivil
toplum kuruluşu ve hayır organizasyonları ile ilgili çalışmalar bulunmakla birlikte (Ackerman,
1996) sosyal girişimcilik bünyesinde bu konu çok irdelenmemiş, hatta yapılan kısıtlı
The Journal of Academic Social Science Yıl: 2, Sayı: 5, Eylül 2014, s. 103-114
105
Girişimcilikle Diğergamlik Harmanindan Sosyal Girişimci Mi Çikar? Kar
veya Değer Makzimizasyon Vizyonunun Belirleyicisi Olarak Diğergamlik
çalışmalarda sosyal girişimcilerin diğergamlılıktan ziyade kişisel tatmin gibi bireysel motive
eden faktörlerden de kaynaklanabileceği belirtilmiştir (Tan vd, 2005)
Bu çalışmanın amacı, sosyal değer yaratmayı pazar mekanizmalarıyla birleştiren sosyal
girişimciler ile kar amacı güden girişimciler arasında diğergamlılık odaklı irdelemek, sosyal
girişimci tanımlamasında girişimcilik özellikleri arasında sayılan risk alma, fırsatları
değerlendirme, rol model olma ve rekabetçiliğin yanı sıra diğergamlılık ile harmanlandırarak
yeni bir tanım oluşturmak vardır. Yine aynı çerçevede, Rushton (1980) tarafından geliştirilen
“diğergamlılık öz değerleme ölçeği” bu çalışma ile birlikte geçerlilik ve güvenirlilik çalışmaları
sonucunda Türk yazınına kazandırılacaktır.
Belirtilen amaç doğrultusunda, makale kapsamında girişimcilik, sosyal girişimcilik ve
diğergamlılık yazın taraması yapılacak, hipotezler belirtilecektir. Bir sonraki bölümde yapılan
çalışmanın yöntemi, örneklemi, kullanılan ölçeğin değerlemesi yer alacak ve son bölümde
sonuçlar, tartışmalar ve sonraki çalışmalar için öneriler verilecektir.
Girişimcilik-Sosyal Girişimcilik
Girişimcilik Mezapotamya’daki yerleşkelerin yaptıkları ticaret örnek gösterilerek, antik
dönemde en basit haliyle “ Kişilerin varlık, güç ve prestijlerini artırmada kullandıkları akılcı ve
yaratıcı yöntemler” olarak görülmektedir. (Baumol, 1990) Ortaçağda ise, girişimcilik kavramı
“bir işe girişmek” olarak ele alınıp, ticari faaliyetlerle birlikte anılmaktadır. Bu bağlamda, o
dönem için kaynakların doğru kullanımı ve istenen ürünün elde edilmesi yeterli olarak
görülmektedir. 18. yüzyılda “risk” ve “risklere katlanma” bu tanımlama içinde yer almış
(Cantillon, 1734), 19. yüzyılda işe girişmek girişimcilikten farklı konumlandırılıp üretim ve
çıktı döngüsü eklenmiştir. (Gartner, 1989) 20. yüzyılda, sanayi devrimi sonrası ön plana çıkan
verimlilik-rekabetçilik esasına göre girişimcilik-yenilikçilik ile desteklenmiş, yeni veya
geliştirilmiş ürün kavramı girişimcilik için olmazsa olmazlar arasında tanımlamıştır.
Günümüz de girişimcilik, “mevcut veya potansiyel sektörlerde, üretim faktörlerini
ekonomik bir mal ve/veya hizmet üretimi amacı ile bir araya getiren, yeni fırsatları araştırıp
entegre eden, finansal, psikolojik ve sosyal risklere katlanarak kazanç elde etmeye odaklanan
organizasyon ve faaliyet süreçlerinin bütünü” olarak tanımlanmaktadır.
Girişimcilikteki kazanç elde etme motivasyonunu kar maksimizasyonu ile açıklama
eğilimleri, yeni bir kavram olan sosyal girişimcilik ile tekrar sorgulanır hale gelmektedir. Kar
amacı gütmeyen kuruluşlar, yardım dernekleri tarafından ele alınan “sosyal amaçlı” faaliyetler
kar amacı ile desteklendiğinde ortaya çıkan bu melez kavram “Kar maksimizasyonu yerine
sosyal değer maksimizasyonunu hedef almakta, sosyal değişim için pazar mekanizmalarını
verimlilik-rekabetçilik-sürdürülebilirlik esasına göre çalıştırmaktadır.” (Emerson ve Twersky,
1996; Dees, 1998; Roberts ve Woods, 2005). Girişimcilik özelikleri içinde yer alan risk alma,
yaratıcılık, önderlik, rekabetçilik, başarı odaklılık sosyal girişimcilikte ilaveten sosyal algı ve
duyarlılık ile ön plana çıkmaktadır. Yine sosyal girişimcilere verdiği destek konusunda başı
çeken kurumlardan Skoll Vakfı sosyal girişimcileri toplumun değişim ajanı olarak nitelemekte
ve toplum yararına gerçekleşen yeniliklerin öncüleri olarak tanımlamaktadır.
Dees (2012) de özellikle sosyal girişimcilik ve hayırseverliğin ayrıştığı noktalar
üzerinde durarak sosyal girişimcileri başkalarının sorunlarına duyarlı olan ve bu sorunları
çözmek için hayırseverlik ve çağdaş sorun çözme odaklı girişimcilik kültürünü aynı potada
eriten kişiler olarak ifade etmiştir. Özetle sosyal girişimciliğin tanımlarından ve sosyal
The Journal of Academic Social Science Yıl: 2, Sayı: 5, Eylül 2014, s. 103-114
Ezgi Yıldırım Saatçi - Selma Arıkan
106
girişimcilerin bireysel özellikleri ile ilgili mevcut yazına baktığımızda sosyal girişimcilik
eğilimine neden olan bireysel faktörleri şekil 1'deki gibi özetlemenin mümkün olacaktır. (Şekil
1: Sosyal Girişimci Özellikleri)
Şekil 1: Sosyal Girişimciliği öncelleyen bireysel faktörler
Doğum ile Gelen Koşullar
Eğitim ve Deneyim
Birikimi
Yaratıcılık
Girişimcilik
Eğilimi
Sosyal
Girişimcilik
Eğilimi
İçsel Kontrol Odağı
Başarı Odaklılık
Risk Alma
Toplumsal DuyarlılıkDiğergamlılık
Sosyal Sorun Tespit Etme
Sosyal Değişim Motivasyonu
Belirsizliğe Karşı Tolerans
Diğergamlılık
Diğergamlılık (özgecilik-altruism) kavramı evrimsel biyoloji gibi doğa bilimlerinden
psikoloji, sosyoloji, ekonomi ve yönetim bilimleri gibi sosyal bilimlere kadar farklı disiplinlerin
araştırma konusu olan ve hala üzerinde tartışmalar süren bir olgudur. Bu kadar farklı alanın
üzerinde kafa yorduğu bir konu olması nedeniyle de tanımı konusunda kesin bir anlaşma
bulunmamaktadır ve ileride de diğergamlığın tanımı üzerinde bir konsensüs sağlanması
mümkün olmayabilir. Farklı disiplinlerin diğergamlık tanımları üzerinde kesişim alanları olsa da
diğergamlık üzerine araştırmaların yönünü daha çok araştırmacıların öznel işe vuruk tanımları
belirlemektedir (Rushton ve Sorrentino, 1981). Diğer taraftan ortak noktalar üzerinde
durduğumuzda diğergamlığı kısaca kişinin kendisi için uygun olmadığı/kazanç sağlamadığı
halde başkalarına yarar sağlamaya yönelik davranması olarak tanımlamak mümkündür
(Fukukawa ve Hiraishi, 2014). Ayrıca sosyal bilimler ve özellikle psikoloji alanında yapılan
The Journal of Academic Social Science Yıl: 2, Sayı: 5, Eylül 2014, s. 103-114
107
Girişimcilikle Diğergamlik Harmanindan Sosyal Girişimci Mi Çikar? Kar
veya Değer Makzimizasyon Vizyonunun Belirleyicisi Olarak Diğergamlik
çalışmalara bakıldığında diğergamlığı tanımlama ve ölçümleme konusunda ciddi yol kateldiği
de görülmektedir.
Genel olarak diğergamlık yazınına kısaca bir göz atmak gerekirse özünde diğergamlık
başkalarını düşünerek başkaları yararına yapılan davranışlar olarak tanımlanabilir. Macoulay ve
Berkowitz ( 1970) diğergamlılığı davranışsal ekol çerçevesinde tanımlamışlar ve diğergam
davranışları bireyin bu davranış sonucunda elde edeceği ödülleri öngörmeden başkalarının
yararına yaptığı faaliyetler olarak nitelendirmişlerdir. Diğer taraftan diğergamlığın bencil bir
tarafı olabileceğini ve davranışta bulunan kişiye doğrudan ve dolaylı olarak ödüller sunduğunu
belirten araştırmacılar da bulunmaktadır (Onwujekve, Chima, Shu, Nwagbo, Akpala ve
Okonkwo, 2002). Nitekim evrimsel biyolojinin diğergamlığı açıklama biçimine baktığımızda;
biyolog Hamilton’un Kapsayıcı Uyumluluk (Inclusive Fitness) kuramından yola çıkıldığı ve
diğergamlık vasıtasıyla yaşadığı grup içerisinde kendi hayatını riske atacak kadar diğergam
davranışlar gösteren canlıların kendileri ile ortak genlere sahip bireylerin hayatta kalma
şanslarını artırması nedeniyle ortak genlerin devamını sağladığı yönünde bir açıklama
getirmekte ve diğergamlılığın genin ve türün devamı açısından kazanç sağlayabileceği
savunulmaktadır (Buss, 2011; Trivers, 1971). Ekonomistler ise bireylerin kendi kaynaklarını
başkalarının faydasına kullanmasının bireylerin kendi çıkarlarını düşündüğünü varsayan temel
ekonomik yaklaşım ile çeliştiğini belirterek bu tarz davranışları yapılan davranışın karşılığı ile
ilgili beklentiler veya hakkaniyet arayışından kaynaklandığını belirtmişler ve özellikle daha
hakkaniyetli kaynak dağılımının fedakârlık yapan kişi için sağladığı faydalar üzerinde
durmuşlardır. (Fehr ve Schmidt, 1999). Kısaca uzun vadeli biyolojik ve olası ekonomik
katkılarının yanında diğergam davranışlar olarak nitelendirilebilecek davranışların bu
davranışlarda bulunan kişiye psikolojik bir doyum sağladığı da görülmektedir (Feiler, Tost and
Grant, 2012). Ayrıca diğergam davranışların içinde bulunulan grup açısından fayda sağladığı da
açıktır (Buss, 2011).
Bu çalışma kapsamında diğergamlılık kısaca kişinin sosyal ortamı içerisinde olan biten olay
ve olgulara gösterdiği ilgi, algı ve duyarlılık olarak değerlendirilmektedir. (Ackerman, S.R. ,
1996). Çevreye duyarlılık sonucu gelişen “Ben merkeziciliğin karşı spektrumunda yer alan ve
diğerlerine odaklanan bu davranış biçimi” genel olarak diğerlerinin ihtiyaç ve sorunlarını
anlamakla, hayırseverlik, gönüllülük ve yardım etme biçiminde de ifade edilmektedir. (Becker
ve Vance, 1993). Tan ve Tan (2005 s.359) tarafından Sosyal Girişimcilik özelinde ele alınan
diğergamlılığın altı farklı şekilde ortaya çıkabileceği belirtilmiştir. Buna göre:
(1) Sosyal Girişimci, kendi zararına bile olsa sadece topluma faydası olacak yaratıcı bir çözümü
sunar (örnek: Çevreye duyarlılığı artıran bir kanun tasarısının kendi fabrikasının kapanması
pahasına kabul edilmesine uğraşan sanayici)
(2) Sosyal Girişimci, kendi kişisel karını azaltacak bile olsa sadece topluma faydası olacak yaratıcı
bir çözümü sunar (örnek: Çevreyi koruma adına daha pahalı olan hammaddeyi kullanan
sanayici)
(3) Sosyal Girişimci, kendisini finansal riske soksa bile öncelikle topluma sonra da kendisine
faydası olabilecek yaratıcı bir çözümü sunar (örnek: Çevreyi koruma adına farklılaştırılmış bir
üretim süreci kullanan sanayici ki önce maliyet artışı, başarı halinde topluma-çevreye fayda ve
en nihayetinde sürecin işlevselliği sonucunda marka algısında farklılaşmanın getirdiği bireysel
kar)
The Journal of Academic Social Science Yıl: 2, Sayı: 5, Eylül 2014, s. 103-114
Ezgi Yıldırım Saatçi - Selma Arıkan
108
(4) Sosyal Girişimci, kendi kişisel karını azaltacak bile olsa öncelikle topluma sonra da kendisine
faydası olabilecek yaratıcı bir çözümü sunar (örnek: Engellilerin çalışma ortamına katılması için
bütün fabrikasında engelli çalıştırmak isteyen, sistemini buna göre başta yavaşlatan daha
sonrasındaki pozitif algı yönetimi ile önce toplum sonra da markasına kar sağlayan sanayici)
(5) Sosyal Girişimci, kendisini finansal riske soksa bile öncelikle kendisine sonra da topluma
faydası olabilecek yaratıcı bir çözümü sunar (örnek: Yüksek maaşlı yöneticilik işinden istifa
ederek, açtığı restoranda engellilere de iş imkanı sağlayan kişi)
(6) Sosyal Girişimci, kendi kişisel karını azaltacak bile olsa öncelikle kendisine sonra da topluma
faydası olabilecek yaratıcı bir çözümü sunar (örnek: Yüksek maaşlı tam zamanlı işini yarı
zamanlı makul ücretli bir iş ile değiştirip aynı zamanda dezavantajlı kadınların çalışmaları için
web-tasarım işine giren kişi)
Bu bağlamdan değerlendirildiğinde kar maksimizasyonunu temel amaç olarak hedefleyen
girişimciler ile toplumsal faydayı birincil amaç olarak hedefleyen sosyal girişimciler arasında
diğergamlık açısından anlamlı bir fark olduğunu beklemek yanlış olmaz. Bu nedenle
araştırmanın temel hipotezi sosyal girişimcilerin diğer girişimcilere göre diğergamlılık
düzeylerinin daha yüksek olacağı şeklindedir.
Diğer taraftan yazına bakıldığında, diğergamlık ölçümünün Diktatör Oyunu -The Dictator
Game- gibi simulasyonlar ile deneysel olarak ölçülmeye çalışıldığını ve bazı çalışmalarda da
özellikle Rushton, Chrisjohn ve Fekken (1981) tarafından geliştirilen Rushton Diğergamlık Öz
Değerlendirme ölçeğinin kullanıldığı görülmektedir. Türkçe yazına yönelik literatür taramasında
ise diğergamlığın kendi başına bir değişken olarak kullanıldığı çalışmaların az olduğu ve bu
kavramın daha çok yönetim ve davranış bilimleri yazınında örgütsel vatandaşlığın bir alt boyutu
olarak değerlendirilmiş olduğu görülmektedir (Basım ve Şeşen, 2006; Çelik ve Çıra, 2013;
Gürbüz, 2006; Polat, 2009). Bu nedenle araştırmamızın bir diğer amacı da Rushton Diğergamlık
Öz-Değerlendirme ölçeğinin güvenirlik ve geçerlik çalışmasını yapmaktır. Bu nedenle aslında
kurguladığımız araştırma bu ölçeğin eş zamanlı geçerliğini (concurrent validity) test etmek
açısından da önemlidir.
YÖNTEM
Katılımcılar
Katılımcılar farklı üniversitelerin Girişimcilik ve Sosyal Girişimcilik Merkezleri
vasıtasıyla ulaştığımız üniversiteyi bitirmek üzere olan veya yeni mezun olmuş kendi işini
kurma aşamasında 355 girişimciden oluşmaktadır. Bu katılımcıların 207 tanesi girişimci, 148
tanesi sosyal girişimci olarak kendilerini sınıflandırmaktadırlar. Katılımcılardan 175 tanesi
kadın, 182 tanesi de erkektir, sadece dört katılımcı evli olup, katılımcıların %96’sı 25 yaş altıdır
(µ:20.33, ơ:2.96)
Araçlar
Rushton, Chrisjohn, ve Fekken (1981) tarafından geliştirilen 20 maddelik Diğergamlık
Öz Değerleme Ölçeği (Self Report Altruism Scale) kullanılmıştır. Bu ölçek, yurt dışında yaygın
olarak kullanılmakta olup geçerlik ve güvenirlik gibi psikometrik özellikleri ile ilgili iyi
sonuçlar vermekte olup, ( Hur, 2012; Penner, Fritzsche, Craiger, Rushton, Fulker, Neale, Nias ve
Eysenck, 1986; Rushton, Chrisjohn, ve Fekken, 1981). Türkçe çalışmalarda ise aynı yaygınlıkta
kullanıma rastlanmadığı gözlenmektedir.
The Journal of Academic Social Science Yıl: 2, Sayı: 5, Eylül 2014, s. 103-114
109
Girişimcilikle Diğergamlik Harmanindan Sosyal Girişimci Mi Çikar? Kar
veya Değer Makzimizasyon Vizyonunun Belirleyicisi Olarak Diğergamlik
İşlem ve Veri Analizi
Katılımcılara demografik formlar ile birlikte Diğergamlık Özdeğerleme Ölçeği
verilmiştir. Diğergamlık ölçeğine Temel Bileşenler Analizi yöntemi kullanılarak Açımlayıcı
Faktör Analizi (Exploratory Factor Analysis) yapılmıştır. Daha sonra çıkan alt faktörlere
cronbach alfa iç tutarlık (güvenirlik) analizi yapılmıştır. Ayrıca Girişimciler ve Sosyal
Girişimciler arasındaki diğergamlık farkını analiz etmek için bağımsız örneklemler için t-testi
analizi yapılmıştır.
Bulgular
Öncelikle diğergamlık ölçeğine yapılan açımlayıcı faktör analizi sonucunda beş temel
faktör bulunmuştur. Bu alt faktörlere uygulanan iç tutarlık analizi sonucunda elde edilen
sonuçlar tatmin edici olup Tablo 1'de faktör analizi ve güvenirlik analizi sonuçları sunulmuştur.
Tablo 1: Diğergamlık Özdeğerleme Ölçeğinin Faktör Yapısı ve Güvenirlik Katsayıları
Ölçek Maddeleri
10. Tanımadığım birisi için asansörün
Hayıseverl
Hayırseve
Doğr
Duyarlı
Yardımsev
ik
rlik
u
olmak
erlik
(Manevi
(Maddi
insan
boyut)
boyut)
olma
.81
kapısını açıp beklettim /beklerim.
11. İhtiyacı olan birine sırada önüme
.77
geçmesi için yer verdim / veririm
(Fotokopi sırası/süpermarket)
9. Tanımadığım birinin elindeki
.72
paketleri –yükleri taşımasına yardım
ettim.
17.Komşularımın çocukları veya
.73
hayvanları ile talep edilmeden gönüllü
bir şekilde ilgilendiğim olmuştur /
ilgilenirim.
18. Karşıdan karşıya geçmede
.67
engelli/yaşlıya yardım ettim/ederim.
19. Otobüste veya diğer toplu
.60
taşımalarda tanımadığım birine yer
verdim/veririm.
20.Tanışık olduğum birine mahalleye
.59
taşınmasında yardımcı oldum/olurum
16. Daha iyi bildiğim bir konuda çok
.49
da iyi tanımadığım bir arkadaşımın
ödevini yapmasına yardım
ettim/ederim.
The Journal of Academic Social Science Yıl: 2, Sayı: 5, Eylül 2014, s. 103-114
Ezgi Yıldırım Saatçi - Selma Arıkan
110
7.Hayır kurumları için gönüllü olarak
.66
çalıştım/çalışırım.
12.Tanımadığım birisini evine
.65
bıraktım/bırakırım.
8.Kan bağışında bulundum/bulunurum.
.57
14.Benim için kıymetli olabilecek
.52
kitap-tabak çanak gibi eşyalarımı çok
da iyi tanımadığım komşularıma ödünç
verdim/ veririm.
15.İyi bir amaç uğruna olduğuna
.49
inandığım için, yardım kuruluşlarına
ait tebrik kartlarını aldım/alırım.
6. Hayır kurumlarına eşya bağışında
.72
bulundum/bulunurum
4. Hayır kurumlarına bağış yaptım/
.72
yaparım.
5. İhtiyacı olan (ya da talep eden)
.69
tamamen yabancı birine para
verdim/veririm
1. Tanımadığım birisine kara saplanmış
.69
arabasını kurtarması için iterek
yardımcı oldum.
13. Yazarkasada ederinden az
.60
hesaplanan ödeme miktarını düzeltip
daha yüksek fiyata getirmesi için
yetkilileri uyardım/ uyarırım.
3. Tanımadığım birisine yol tarif ettim/
.52
ederim.
2. Tanımadığım birisinin para
.49
bozmasına yardım ettim/ederim.
Cronbach Alpha:
.79
KMO:
.828
Bartlett's Test of Sphericity
App. Chi-
.78
.70
.70
.67
2,63
Squ.
df
190
sig
.000
The Journal of Academic Social Science Yıl: 2, Sayı: 5, Eylül 2014, s. 103-114
111
Girişimcilikle Diğergamlik Harmanindan Sosyal Girişimci Mi Çikar? Kar
veya Değer Makzimizasyon Vizyonunun Belirleyicisi Olarak Diğergamlik
Sosyal girişimciler ve girişimciler arasında genel diğergamlık ve diğergamlık alt boyutları
arasındaki farklılıkları değerlendirmek için bağımsız örneklemler için t-testi analizi yapılmıştır.
Analiz sonuçlarına göre sosyal girişimci kategorisindeki katılımcılar, girişimci olarak
nitelendirilen katılımcılara göre genel diğergamlık (t345.545: 3.374, p<.01) ; yardımseverlik
(t339.976: 2.819, p<.01); hayırseverlik(maddi) (t341.807: 2.052, p<.05) ve doğru insan olma
(t353:3.479, p<.01) anlamlı olarak daha yüksek puan almışlardır. Sosyal girişimciler ve
girişimciler arasındaki diğergamlık ve alt boyutlar arasındaki farklar Tablo 2'de bilgilerinize
sunulmuştur.
Tablo 2: Sosyal Girişimciler ve Girişimciler arasındaki farklılıklar
Değişken
Grup
N
M
sd
t
Diğergamlık
Sosyal
147
3,15
0,64
3,374*
Girişimci
207
2,89
0,79
Sosyal
148
3,07
0,9
Girişimci
207
2,79
1,03
Hayırseverlik (maddi
Sosyal
148
3,15
0,87
boyut)
Girişimci
Girişimci
207
2,95
1,02
Sosyal
148
3,04
0,87
207
2,7
0,91
Girişimci
Yardımseverlik
2,819*
Girişimci
Doğru insan olma
2,052*
3,479*
Girişimci
Girişimci
* p<,01
SONUÇ VE TARTIŞMA
Genel olarak sonuçlara baktığımızda öngördüğümüz gibi diğergamlık açısından sosyal
girişimcilerin girişimcilere göre anlamlı olarak daha yüksek puan aldığı ve özellikle bu
farklılığın yardımseverlik, hayırseverlik (maddi boyut) ve doğru insan olma boyutlarında ön
plana çıktığı görülmektedir. Sonuçları alt boyutlar bazında değerlendirmek gerekirse girişimci
ve sosyal girişimcilerde duyarlı olmak açısından anlamlı bir farklılık olmadığı ancak
yardımseverlik, maddi anlamda fedakarlık edebilme ve ideal olan için çabalama konusunda bir
farklılık olduğu söylenebilir. Girişimcilerin daha çok maddi karı gözetmesi sosyal girişimciler
için ise sosyal faydanın ön planda olması dikkate alındığında ortaya çıkan bu sonuçlar şaşırtıcı
değildir. Kan verme, başkalarına yardım etme veya eşyalarını ödünç vermek gibi maddi
anlamda kişiye fazla yükü olmayacak davranışlarda bulunma açısından iki grup arasında
anlamlı bir fark çıkmamıştır; ancak maddi bağış yapmak gibi parasal anlamda fedakarlık sosyal
The Journal of Academic Social Science Yıl: 2, Sayı: 5, Eylül 2014, s. 103-114
Ezgi Yıldırım Saatçi - Selma Arıkan
112
girişimcilerin daha çok tercih ettiği bir davranış biçimi olarak ortaya çıkmaktadır. Yardım
severlik açısından sosyal girişimcilerin daha yüksek puan alması da yine sosyal girişimciliğin
tanımı ve nitelikleri ile uyumludur, çünkü sosyal girişimciler için güdüleyici temel güç para
kazanmak ve kar maksimizasyonundan daha çok başkalarına yardım etmek ve başkalarının
hayatlarına olumlu katkılar sunmaktır. Ayrıca doğru insan olma eğiliminde de sosyal
girişimcilerin daha yüksek puan alması sosyal girişimcilerin girişimcilere göre daha ideal bir
insan olma, ideal ve olması gereken için hareket etme motivasyonunun yüksek olması ile
açıklanabilir. Nitekim sosyal girişimciler yaptıkları işler ve projeler ile mevcut sistem içerisinde
kendilerini rahatsız eden sorunları çözmeye odaklanmışlardır.
Ölçeğin psikometrik özelliklerine odaklandığımız zaman ölçeğin Türkçe versiyonunun
bütün maddelerinin kullanılabileceği görülmüştür, çünkü temel bileşenler analizinde herhangi
bir madde çıkarmamıza gerek kalmamış olup 20 madde de iç tutarlık analizlerinde hem alt
faktörler hem de genel ölçek bazında tatmin edici sonuçlar vermiştir. Yine yukarıdaki bulguları
dikkate aldığımızda sosyal girişimciler ve girişimciler arasında genel ölçek ve alt boyut bazında
bulunan farklılıklar ölçeğin bilinen grup (known group validity) veya eş zamanlı geçerlik
(concurrent validity) açısından da olumlu olarak değerlendirilebileceğini göstermektedir. Ayrıca
faktör yapısı olarak çıkan alt faktörler ve özellikle maddi ve manevi hayırseverlik boyutlarının
birbirinden uygun bir biçimde ayrılması ölçek maddelerinin anlamlı bir yapı içinde
ayrıştırılabileceğini göstermektedir. Tabii ki Türkçe ölçeğin yapısal geçerliğine yönelik daha
fazla çalışma yapılması ve Türkçedeki aynı yapıyı ölçen mevcut diğer ölçek ler ile kıyaslanması
ve ilişkilerinin saptanması ölçeğin yapı geçerliği hakkında daha net konuşabilmek için
gereklidir.
KAYNAKLAR
ACKERMAN, S. R., (1996), Altruism, Nonprofits, and Economic Theory, Journal od
Economic Literature, XXXIV, pp.701 – 728.
BAUMOL, W., (1990), Entrepreneurship: Productive, unproductive and destructive,
Journal of Political Economy, 98, pp. 893-921.
BASIM, H.N. & Şeşen H., (2006), Örgütsel vatandaşlık ölçeği uyarlama ve karşılaştırma
çalışması, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 61, pp. 83–101
BECKER, T.E. & Vance, R.J., (1993), Construct validity of three types of organizational
citizenship behavior: an illustration of the direct product model with refinements,
Journal of Management, 19, pp.663 – 682.
BUSS, D. M., (2011), Evolutionary Psychology: The new science of the mind, Needham
Heights: Allyn & Bacon.
CANTİLLON, R., (1734), Essai Sur La Nature du Commerce en General ed: in English
Londres, Chez Fletcher Gyles, 1756.
ÇELİK, M. & Çıra A., (2013), Örgütsel Vatandaşlık Davranışının İş Performansı ve İşten
Ayrılma Niyeti Üzerine Etkisinde Aşırı İş Yükünün Aracılık Rolü, Ege Akademik
Bakış, 13(1), pp.11-20.
DEES, J.G., (1998), Enterprising nonprofits. Harvard Business Review 76 (1), pp. 55–66
The Journal of Academic Social Science Yıl: 2, Sayı: 5, Eylül 2014, s. 103-114
113
Girişimcilikle Diğergamlik Harmanindan Sosyal Girişimci Mi Çikar? Kar
veya Değer Makzimizasyon Vizyonunun Belirleyicisi Olarak Diğergamlik
DEES, J. G., (2012), A tale of two cultures: Charity, problem solving, and the future of
social entrepreneurship. Journal of Business Ethics. doi:10.1007/s10551-0121412-5
EMERSON, J., & Twersky, F. (Eds.)., (1996), New social entrepreneurs: The success,
challenge, and lessons of non-profit enterprise creation. San Francisco: The
Roberts Foundation
FEHR, E. & Schmidt, K. M., (1999), A theory of fairness, competition, and cooperation,
Munich Reprints in Economics 20650, University of Munich, Department of
Economics.
FEİLER, D.C., Tost, L.P. & Grant, A.D., (2012), Mixed Reasons, Missed Givings: The
Costs of Blending Egoistic and Altruistic Reasons in Donation Requests. Journal
of Experimental Social Psychology, 48, pp.1322-1328.
FUKUKAWA, Y. & Hiraishi, K., (2014), Personality and altruism in daily life.
Personality and Individual Differences, 56, pp.206-209.
GARTNER, W. B., (1989), Who is an entrepreneur? Is the wrong question.
Entrepreneurship Theory and Practice 13(4), pp. 47‐68.
GÜRBÜZ, S., (2006), Örgütsel Vatandaşlık Davranışı ile Duygusal Bağlılık Arasındaki
İlişkilerin Belirlenmesine Yönelik Bir Araştırma. Ekonomik ve Sosyal
Araştırmalar Dergisi, 3(1), pp. 48-75.
HUR, Y.M. (2012). J. P. Rushton’s Contributions to the Study of Altruism. Personality
and Individual Differences, 55 (3), 247-250.
MACAULAY, J. ve Berkowitz, L. (1970). Altruism and Helping Behavior. New York:
Academic Press
ONWUJEKWE, O., Chima, R., Shu, E., Nwagbo, D., Akpala, C. & Okonkwo, P., (2002),
Altruistic willingness to pay in community-based sales of insecticide-treated nets
exists in Nigeria. Social science & medicine (1982), 54 (4). pp. 519-27. ISSN
0277-9536
PENNER, L.A., Fritzsche, B.A., Craiger, J.P., & Freifeld, T.S. (1995). Measuring the
prosocial personality. In J.N. Butcher & C.D. Spielberger (Eds.), Advances in
Personality Assessment, Vol. 10 (pp. 147-163). Hillsdale, NJ: Erlbaum.
POLAT, M., (2009), Örgütsel Özdeşleşmenin Öncülleri ve Ardılları Üzerine Bir Saha
Çalışması (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Bursa, Uludağ Üniversitesi Sosyal
Bilimler Enstitüsü.
ROBERTS, D. & Woods, C., (2005), Changing the world on a shoestring: The concept of
social entrepreneurship. University of Auckland Business Review, pp.45–51.
RUSHTON, J. P., (1980), Altruism, socialization, and society, Englewood Cliffs, Nj:
Prentice Hall.
RUSHTON, J. P., Chrisjohn, R. D., & Fekken, G. C. (1981). The altruistic personality
and the self-report altruism scale. Personality and Individual Differences, 2, 293302.
The Journal of Academic Social Science Yıl: 2, Sayı: 5, Eylül 2014, s. 103-114
Ezgi Yıldırım Saatçi - Selma Arıkan
114
RUSHTON, J. P. & Sorrentino, R. M.(Eds.), (1981), Altruism and helping behavior:
Social, personality, and developmental perspectives. Hillsdale, NJ: Lawrence
Erlbaum Associates.
TAN, W. L., Williams, J., & Tan, T. M., (2005), Defining the ‘Social’ in ‘Social
Entrepreneurship’:
Altruism
and
Entrepreneurship.
International
Entrepreneurship and Management Journal, 1, pp. 353-365.
TRİVERS, R., (1972), Parental investment and sexual selection. In B Campbell (Ed.),
Sexual selection and the descent of man: 1871-1971, Chicago: Aldine, pp. 136–
179.
The Journal of Academic Social Science Yıl: 2, Sayı: 5, Eylül 2014, s. 103-114
Download

Tam Metin(PDF) - The Journal of Academic Social Science