Genel Risk Değerlendirme, Kantitatif Risk
Değerlendirme, Kalitatif Risk Değerlendirme Eğitimi
Dr. Asuman ERGÜN
İzmir Zirai Karantina Müdürlüğü
İÇERİK
1. RİSK DEĞERLENDİRME, ZRA nedir?
2. PERAL ve ÇALIŞMA SİSTEMİ
3. EĞİTİME HAZIRLIK AŞAMASI
4. EĞİTİM HAKKINDA GENEL BİLGİLER
5.KAZANIMLARIMIZ
RİSK DEĞERLENDİRME
UYGULAMA ALANLARI
Gıda Güvenilirliği
Sağlık
Mühendislik- Nükleer santraller, Kimya
Finans
 Karantina Listelerinin Oluşturulması
 Bitki Sağlığına İlişkin Yasal
Düzenlemeler
ZARARLI RİSK ANALİZİ (ZRA)
Zararlı Risk Analizi (ZRA)
Pest
Risk Analysis(PRA)
ZİRAİ MÜCADELE
ARAŞTIRMA
İSTASYONLARI
ZİRAİ KARANTİNA
MÜDÜRLÜKLERİ (CAPRA)
ZARARLI RİSK ANALİZİ
BELİRSİZLİK
POTANSİYEL ZARAR
ZRA
KORKTUĞUM SONUÇ NEDİR?
KARŞILAŞACAĞIM OLUMSUZ
SONUÇ NE OLACAK?
Yabancı ot
Patojen
Zararlı
Ürün
ZARARLI RİSK ANALİZİ
1.Aşama : Risk analizi için sürecinin başlatılması
2.Aşama :Zararlı risk değerlendirmesi
3. Aşama :Zararlı risk yönetimi
İÇERİK
1. RİSK DEĞERLENDİRME, ZRA nedir?
2. PERAL ve ÇALIŞMA SİSTEMİ
3. EĞİTİME HAZIRLIK AŞAMASI
4. EĞİTİM HAKKINDA GENEL BİLGİLER
5.KAZANIMLARIMIZ
PERAL
Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı
[United States Department of Agriculture (USDA)]
Hayvan ve Bitki Sağlığı İnspeksiyon Servisi
[Animal and Plant Health Inspection Service (APHIS)]
Bitki Koruma ve Karantina (PPQ)
Bitki Sağlığı Bilim ve Teknoloji Merkezi
The Center for Plant Health Science and Technology (CPHST)
Bitki Epidemiyoloji ve Risk Analiz Laboratuvarı
[Plant Epidemiology and Risk Analysis Laboratory (PERAL)]
National Clean Plant
Network Program
Coordinator
Mr. Erich Rudyj
Administrative & Tech Services
Administrative Officer
Mr. Jay Drake
ASSOCİATE DİRECTOR
Dr. Ron Sequeira
CPHST Plant Epidemiology
and Risk Analysis Lab
Raleigh, NC
Laboratory Director
Mr. Robert Griffin
Science and Technology
Associate Deputy Administrator
Riverdale, MD
Dr. David T. Kaplan
Executive Director
Raleigh, NC
Dr. Philip Berger
ASSOCİATE DİRECTOR
Dr. Michael K. Hennessey
CPHST AQI Lab
Miami, FL & Raleigh, NC
Laboratory Director
Dr. Woody Bailey
Raleigh Coordinator
Mr. Scott Wood
Biloxi Station
Biloxi, MS
Coordinator
Ms. Anne-Marie Callcott
Biological Control Program
Coordinator
Dr. Kenneth Bloem
Fruit Fly Program
Coordinator
Mr. Pat Gomes
National Scientific
Technologies Program
Coordinator
Dr. Laurene Levy
Program Analyst- Jennifer Nicholson
Staff Assistant- Davis Abner
ASSOCİATE DİRECTOR
Dr. Charla Hollingsworth
ASSOCİATE DİRECTOR
Dr. Russ Bulluck
CPHST Mission Lab
Edinburg, TX
Laboratory Director
Dr. Matt Ciomperlik
CPHST Fort Collins Lab
Fort Collins, CO
Laboratory Director
Dr. Richard Zink
CPHST Beltsville Lab
Beltsville, MD
Laboratory Director
Dr. Mark Nakhla
CPHST Phoenix Lab
Phoenix, AZ
Laboratory Director
Dr. Richard Zink
Nat. Plant Prot. Lab
Accreditation Program
Coordinator
Dr. Pat Shiel
CPHST Otis Lab
Buzzards Bay, MA
Laboratory Director
Mr. Vic Mastro
California Station
Salinas, CA
Coordinator
Dr. Greg Simmons
CPHST
Bitki Sağlığı Bilim ve Teknoloji Merkezi
(CPHST)
Otis Lab
Brighton
Fort Collins Lab
Albany
Riverdale
Beltsville Lab
California Station
CPHST Headquarters
Plant Epidemiology and Risk Analysis Lab
AQI Lab-Raleigh
Los Alamitos
Raleigh/Kuzey Karolina
Phoenix Lab
Sarasota
Biloxi Station
AQI Lab-Miami
Mission Lab
Hawaii
Guatemala
10
PERAL
Kuzey Karolina
Devlet Üniversitesi
Kampüsü
PERAL
20 Entomolog
11 Bitki Patoloğu
2 Çevrebilimci
2 Botanist
1 İstatistikçi
1 Ekonomist
2 Biyoloji Bilimi Teknisyeni
1 Kütüphaneci
1 Eğitim uzmanı
1 Teknik editör
1 Bilişim Uzmanı
2 Yönetici Asistanı
1 Direktör Yardımcısı
1 Direktör
Toplam = 47 personel
PERAL
PERAL
PERAL ÇALIŞMA SİSTEMİ
PERAL’in Dünyasında Zararlılar
PERAL ÇALIŞMA SİSTEMİ
Bitki Epidemiyolojisi ve Risk Analiz
Zararlı salgını veya yayılımını tahmin
etmek, değerlendirmek veya tanımlamak
metod geliştirmek ve uygulamak :
CBS(Coğrafik bilgi sistemi, GIS)
Modelleme
İktisat
İstatistik
Ürün RA
Organizma RA
Zararlı RA
Risk Yönetimi
İhracat Desteği
PERAL ÇALIŞMA SİSTEMİ
SORUMLULUKLARI
Zararlı risk analizlerini gerçekleştirmek ,
Riske dayalı sorunları analiz etmek,
Risk azaltma önlemlerini belirlemek ve değerlendirmek,
İhracat işlemlerini kolaylaştırmak için bilimsel destek sağlamak,
Yeni zararlılar ve olası tehditleri değerlendirmek,
Bilimsel ve teknik sorunları araştırmak,
Zararlı risk bilgilerini toplamak ve yönetmek.
PERAL ÇALIŞMA SİSTEMİ
ZRA
Konu Uzmanları
(1 entomolog ve 1 bitki
patoloğu)
Diğer uzmanlar
6 AY-1 YIL
Direktör Yardımcısı
Barney Caton
Editör
Ashley Franklin
ZRA raporlama
PERAL ÇALIŞMA SİSTEMİ
İşbirliği Yaptığı Kurumlar
ARS (Agricultural Research Servisi, Tarımsal Araştırma Servisi)
PPQ Programları
NPPOs (Ulusal Bitki Koruma Organizasyonu)
Universiteler
Araştırma Enstitüleri
PERAL ÇALIŞMA SİSTEMİ
2004-2011 yılları arasında ;






Sebze ve meyve ithalatı konusunda 337
Sebze ithalatı
61
Yeni zararlılar
477
İhracat
162
Organizma
124
Taşınma yolu
84
TOPLAM :1245
PERAL ÇALIŞMA SİSTEMİ
Uluslararası Eğitimler,
Risk analizi, zararlıdan ari
yada
zararlının
düşük
yoğunlukta,
bulunduğu
alanlar, zararlı yönetimi vb.
RA 101 and Risk Analiz
Danışmanlık Programları
İÇERİK
1. RİSK DEĞERLENDİRME, ZRA nedir?
2. PERAL ve ÇALIŞMA SİSTEMİ
3. EĞİTİME HAZIRLIK AŞAMASI
4. EĞİTİM HAKKINDA GENEL BİLGİLER
5.KAZANIMLARIMIZ
EĞİTİME HAZIRLIK AŞAMASI
AMACIMIZ
ÜLKEMİZDE UYGULAMA
OLANAĞI SAĞLAMAK
(30 Aralık 2013- 30 Ocak 2014)
EĞİTİME HAZIRLIK AŞAMASI
Araştırma Konusu
‘Ukrayna’dan Türkiye’ye tüketim
amaçlı kereste ve odun ithalatı’
Genel Risk Değerlendirme, Kantitatif
Risk Değerlendirme, Kalitatif Risk
Değerlendirme
EĞİTİME HAZIRLIK AŞAMASI
Stephanie Bloem,Entomolog
Risk Analiz Uzmanı ,USDA
Hala Toubia,
Tarım uzmanı,USDA
Karantina ve Zararlı Risk Analizi
Viyana, 16-18 Ekim 2012
EĞİTİME HAZIRLIK AŞAMASI
HAZIRLIKLAR
We had a short meeting to discuss your project and make a list of information that
we would like you to gather and bring with you when you come to Raleigh:
·
Any documents that contain information on the market access request to
import the logs and timber from the Ukraine into Turley.
o For example, what species of trees will the logs and timber come from?
o What is the degree of processing of the logs and timber? – are they raw wood?
do they have bark?
o Where exactly are they coming from?
o How many logs and with what frequency?
·
Copies of any existing regulations (in Turkey) that apply to the importation of
timber and logs from other countries including EU countries
·
A list of the quarantine pests for Turkey
·
Any information about other log and timber imports into Turkey – have you
had problems with interception particular pests?
EĞİTİME HAZIRLIK AŞAMASI
Dear Asuman,
In preparation for your Risk Analysis Mentoring Program –RAMP- in
Raleigh, I wanted to take some time to introduce you to your RAMP
mentors – Heike Meissner (Entomologist) and Bob Griffin (Plant
Pathologist). I also wanted to introduce you to three other people that
will be important resources for you during your stay in Raleigh. They are
Glenn Fowler and Leslie Newton – both Entomologists familiar with
forest pests – and Lucy Reid – our Librarian, who will spend some time
with you showing you our own library and the libraries at North Carolina
State University. Lucy will teach you how to search for information
regarding the pests that are of concern for your project … “Pest Risk
Assessment (PRA) that examines the risks associated with the
importation of timber and logs for consumption from Ukraine into
Turkey”…….
EĞİTİME HAZIRLIK AŞAMASI
DANIŞMANLARIM
Heike Meisnerr, Entomolog,
Risk Analiz Uzmanı
Stephanie Bloem,Entomolog
Risk Analiz Uzmanı
Robert Griffin, PERAL Direktörü
EĞİTİME HAZIRLIK AŞAMASI
Karantina ve Zararlı Risk Analizi Eğitimi, Viyana 2012
İÇERİK
1. RİSK DEĞERLENDİRME, ZRA nedir?
2. PERAL ve ÇALIŞMA SİSTEMİ
3. EĞİTİME HAZIRLIK AŞAMASI
4. EĞİTİM HAKKINDA GENEL BİLGİLER
5.KAZANIMLARIMIZ
EĞİTİM
PPQ Highlights
PERAL hosts Turkish scientist
for Risk Analysis
Mentoring Program From December 30 to January 30, Ms. Asuman
Ergun, an agricultural engineer with the Agricultural Quarantine
Directorate in Izmir, Turkey, is participating in the Risk Analysis
Mentoring Program (RAMP) at the Plant Epidemiology and Risk Analysis
Laboratory (PERAL). Ms. Ergün is working on a pest risk analysis for the
importation of timber logs from Ukraine into Turkey. Her mentors are
Heike Meissner and Bob Griffin. The Turkish government is covering all
of the costs associated with this project. (Stephanie Bloem).
30 Aralık 2013
EĞİTİM
EĞİTİM
TOPLANTI
OFİS YÖNETİMİ
ÇALIŞMA SİSTEMİ
NELER YAPABİLİRİZ?
EĞİTİM
Kantitatif Risk Değerlendirmesi
Risk ve riske ilişkin belirsizlikler
sayısal olarak açıklanır.
Matematik/istatistik bilgisi
gereklidir.
Belirleyici (deterministic) ve
olasılıksal/stokastik (stochastic)
olmak üzere iki farklı model
kullanılmaktadır
EĞİTİM
Kantitatif Risk Analizi
Enfeksiyon olasılığı
Çiftleşme olasılığı
Kolonizasyon olasılığı
Tomicus piniperda (Linnaeus)
2006 yılı
EĞİTİM
Kalitatif Risk Değerlendirmesi
Risk ve riske ilişkin
belirsizlikler sözlü olarak
açıklanır (yüksek, orta, düşük)
Daha hızlı ve basittir
Matematik modellerini
gerektirmez
EĞİTİM
ÇALIŞMA PLANI
•
•
•
•
Kapsamlı zararlı listesi
Karantina zararlı listesi
Taşınma yolu listesi
Zararlı analizi
• Riski tanımlamak
• Önerileri belirtmek
Analiz
Literatür taraması ve
ilgili ülkeye danışma
Tercihe göre ilgili
ülkeye danışma
1.Çıkış noktası
Zararın tanımı
Görülme olasılığı
Sonuçların önemini
değerlendirmek
Belirsizliği tanımlamak
2.Risk Değerlendirme
3. Risk Yönetimi
Önerileri oluşturmak
Belirsizliği tanımlamak
Karar aşaması
Risk Azaltma seçeneklerini n
-Etkililik
-Uygunluk
-Etkilerini değerlendirmek
Risk azaltma
seçeneklerini
tanımlamak
EĞİTİM
Bitki Zararlıları Risk Değerlendirme Klavuzu
EĞİTİM
Verilerin Araştırılması
CABI,
USDA Dijital Kütüphanesi
[USDA’s Digital Desktop Library],
PERAL ve
HUNT kütüphanesi.
USDA-APHIS Online kaynaklar
Site Name
African plants
AgNIC (Agricultural Network Information Center)
Agricultural Development in the American Pacific Project
AgroAtlas - Interactive Agriculture Ecological Atlas of Russia
Alien Plant Invaders of Natural Areas
All the Virology on the WWW
Alternaria online
ANSP Systematics & Evolution
APSnet - Common Names of Plant Diseases - APS
APSnet - Plant Pathology/Disease Online
APSnet - VIROIDS: New & Continuing Risks for Crops
Aquatic Plants
Arthropods of Economic Importance
Arthropods of Florida
Atlas of Florida Vascular Plants
Australia - Introduced flora of the Northern Territory
Australia, Western - Department of Agriculture
Australian Department of Agriculture - home page
Belgium - Living plants collection database
url
http://www.aluka.org/page/content/plants.jsp
http://www.agnic.org/
http://www.ctahr.hawaii.edu/adap/hottopics/invasive_species.htm
http://www.agroatlas.ru/
http://www.invasive.org/weedus/index.html
http://www.virology.net/garryfavweb.html
http://ag.arizona.edu/PLP/alternaria/online/
http://www.ansp.org/research/biodiv/index.php
http://www.apsnet.org/online/common/top.asp
http://www.apsnet.org/
http://www.apsnet.org/online/feature/viroids
http://www.amazonian-fish.co.uk/indexc6b1.html
http://ip30.eti.uva.nl/bis/projects.php
http://www.fsca-dpi.org/Publications_FSCA.htm
http://www.plantatlas.usf.edu
http://www.nt.gov.au/nreta/wildlife/plants/pdf/intro_flora_checklist.pdf
http://www.agric.wa.gov.au/
http://www.daff.gov.au/
http://www.br.fgov.be/research/COLLECTIONS/LIVING/LIVCOL/cv-index.html
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
PH Z)
U - Fede
ral
V - Inter
nationa
l
W - Ec
onomic
X - Liter
atur e
Y - Othe
r (Traffi
c; G IS,
C - Ar th
ropods
D - Ne m
atodes
E - Mol
lusks
F - Viru
ses
G - Bact
eria
H - Fung
i
I - Wee
ds
J - Pl an
t Pathol
ogy
K - Bota
ny
L - Taxo
nomy &
System
M - Em
atics
erging
Pe sts
N - Pest
Aler ts
O - Inva
sive Sp
ecies
P - Crop
s, Ag &
IPM
Q - H os
t Plants
R - Ri sk
Assessm
ent/Ana
S - CRA(
lysis
Q56)
T - Stat
e
(USDA-APHIS) Online resources: invasive pests and pest risk assessments (URLs verified 7/06/2010)
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
EĞİTİM
Kuzey Karolina
Devlet Üniversitesi
(NC State University)
HUNT
KÜTÜPHANESİ
EĞİTİM
HUNT KÜTÜPHANESİ
EĞİTİM
HUNT KÜTÜPHANESİ
EĞİTİM
PERAL KÜTÜPHANESİ
Lucy Reid
PERAL Bilgi Uzmanı
EĞİTİM
PERAL KÜTÜPHANESİ
 2,500 üzerinde referans kaynak
 17,000 ZRA
 Posterler, haritalar, fotoğraflar
EĞİTİM
EĞİTİM
ZARARLI LİSTESİ
235 sayfa literatür taraması
1 HAFTA
EĞİTİM
ZARARLI LİSTESİ
Ips amitinus (Eichhoff, 1872)
Cronartium flaccidum (Alb. & Schwein.) G. Winter 1880
Monochamus galloprovincialis (Olivier,1975)
Zararlı Adı
Takım
Familya
Ips amitinus
Coleoptera
Scolytidae
Türkiye’de?
Hayır
Ukrayna’da?
Evet
Pinus
türlerinde?
Odunda?
Evet
Evet
EĞİTİM
Ips amitinus (Eichhoff, 1872)
Referans:http://www.forestryimages.org.
EĞİTİM
1.Aşama : Başlangıç noktası
2. Aşama : Zararlı risk değerlendirmesi
3. Aşama : Zararlı risk yönetimi
Başlangıç Noktası
Zararlının Tanımı
Başlangıç
noktası
Taşınma yolları
Başlangıç Noktası
Zararlı kategorisi
Zararlının taksonomisi,
Biyolojisi,
ZRA alanındaki durumu
Taşınma Yolu
Taşınma Yolu
Hasat öncesi
Uygulama
Çeşit
Dikim zamanı
Hasat
İşlem
Sanitasyon
Olgunluk
Hasat zamanı
Hasat sonrası
Yükleme
İşlem
Inspeksiyon
Sanitasyon
İşlem
Inspeksiyon
Sanitasyon
Nakliye çeşidi
Sertifikalandırma
Sevkiyat
İşlem
Inspeksiyon
•Zamanlama
•Yerleşim yeri
•Miktar
Giriş sonrası
karantina
Son kullanım
1. AŞAMANIN SONU
Organizma zararlı değilse ZRA durur
Organizma zararlı ise ZRA devam eder
Zararlı Risk Değerlendirmesi
1.Aşama :Başlangıç noktası
2. Aşama:Zararlı risk değerlendirmesi
3. Aşama :Zararlı risk yönetimi
Zararlı Risk Değerlendirmesi
Tanımı
ZRA alanında bulunuyor mu?
Zararlı kontrol altında mı?
ZRA alanına yerleşim ve yayılma potansiyeli
ZRA alanındaki mevcut ekonomik potansiyeli
Zararlı Risk Değerlendirmesi
Olasılıklar (?)
•ZRA alanında ekonomik veya
ekolojik koşullar
zararlı için uygun mu?
•ZRA alanı zararlı için uygun
konukçuları
barındırıyor mu?
•ZRA alanında vektör var mı?
•Vektörler zararlının yayılmasını
sağlıyor mu?
•
•
•
•
Sonuçlar (+)
Direkt zararı
Dolaylı zarar potansiyeli
Çevreye zararı
Sosyal, politik vb. zararı.
2. AŞAMANIN SONUCU
Zararlının karantina
zararlısı olarak
tanımlanması
durumunda
ZRA işlemi devam etmeli
Karantina zararlısı
tanımına uymaması
durumunda
ZRA durdurulabilir
Eksik bilgi durumunda
Belirsizlikler tanımlanmalı
ve ZRA devam etmeli
Zararlı Risk Analizi
1.Aşama : Başlangıç noktası
2. Aşama : Zararlı risk değerlendirmesi
3. Aşama : Zararlı risk yönetimi
Zararlı Risk Yönetimi
Risk Seviyesi
Uygun risk yönetim seçeneklerinin belirlenmesi
Zararlı Risk Yönetimi
Risk Yönetim Seçenekleri
Giriş noktasındaki işlemler,
Giriş sonrası karantina gözetimi,
 Giriş sonrası tedbirler
(malın kullanımının
sınırlandırılması, kontrol önlemleri)
 Belirli menşeilerden gelen bazı malların giriş yasağı
Ips amitinus Sonuç
Kabuklu tomruk ve kerestelerde: Yüksek Riskli
Kesilmiş dallarda: Düşük riskli
Kabuksuz odun
ve ürünlerinde: Düşük riskli
EĞİTİM
Cronartium flaccidum
(ALB. & SCHWEİN.) G. WİNTER 1880
TELEKONFERANS
Limon otu (Lippia citriodora)
TELEKONFERANS
Limon otu (Lippia citriodora)
TELEKONFERANS
KOLOMBİYA
PPQ
Yeni zararlılar
Elektronik posta
grupları
Haftalık bildiriler
Bilimsel Dergi
Internet
Koruyucu tedbirler
Bitki zararlılarını izleme sistemi
First report of the old world bollworm,
Helicoverpa armigera (Lepidoptera: Noctuidae), in
Argentina
Source: Florida Entomologist
Event: New Location
References:
Murúa, M. G., F. S. Scalora, F. R. Navarro, L. E. Cazado, A. Casmuz, M. E. Villagrán, et
al. 2014. First record of Helicoverpa armigera (Lepidoptera: Noctuidae) in Argentina.
Florida Entomologist 97(2):854-856. Last accessed July 3, 2014, from
http://journals.fcla.edu/flaent/article/view/83249/80116.
İÇERİK
1. RİSK DEĞERLENDİRME, ZRA nedir?
2. PERAL ve ÇALIŞMA SİSTEMİ
3. EĞİTİME HAZIRLIK AŞAMASI
4. EĞİTİM HAKKINDA GENEL BİLGİLER
5.KAZANIMLARIMIZ
KAZANIMLARIMIZ
1-Potansiyel karantina zararlıları için zararlı risk
değerlendirmeleri konusunda uyulması gereken
kurallar ve analiz adımları hakkında bilgi sahibi
olunmuştur.
KAZANIMLARIMIZ
2-Bitki
Epidemiyolojisi
ve
Risk
Analiz
Laboratuvarının işleyişi yerinde görülmüştür.
KAZANIMLARIMIZ
3-Kalitatif anlamda risk analizleri uygulamalı olarak
öğrenilmiş ve pratikte uygulanabilirliği sağlanmıştır.
KAZANIMLARIMIZ
4- Mevcut Risk Analiz Sistemi
CAPRA-Bilgisayar Destekli Zararlı Risk Analizi(3-7 Aralık 2012, ANKARA)
İle Farklılıkların Tespiti
PERAL
CAPRA
GERÇEKLEŞTİRİLEN ÇALIŞMALAR
25 Şubat -10 Mart 2014
Platypus parallelus
(Fabricus,1801), ZRA Çalışması
DAVET
Uzman Çalışma Grubu (EWG)
21-24 Ekim 2014 Paris, FRANSA
Microstegium vimineum (Trin.) A. Camus
(Referans:https://gobotany.newenglandwild.org/species/microstegium/vimineum/
http://nymf.bbg.org/profile_photo_large.asp?id=1448&img=750)
GERÇEKLEŞTİRİLEN ÇALIŞMALAR
Dothistroma ibre yanıklığı hastalığı, ZRA Çalışması
(Haziran-Temmuz 2014)
Dothistroma septosporum (Dorog.) ve Dothistroma pini (Hulbary)
DEVAM EDEN ÇALIŞMALAR
Kestane Gal Arısı
(Dryocosmus kuriphilus Yasumatsu, 1951)
/
Referans: http://en.wikipedia.org
TEŞEKKÜR EDERİM
Download

"Genel, Kantitatif ve Kalitatif Risk Değerlendirmesi" konulu Eğitime