HEDEFLER
İÇİNDEKİLER
OYUNLARI DERLEME – II
•
• Oyunun Hangi Gelişim Alanı
İçin Etkili Olduğunu Belirtme
• Fiziksel Ve Motor Gelişimi
Destekleyen Çocuk Oyunları
• Bilişsel Alan Ve Dil Alanını
Destekleyen Çocuk Oyunları
• Sosyal Duygusal Gelişimi
Destekleyici Çocuk
Oyunları
• Yaratıcılık Ve Problem
Çözme Becerilerini
Destekleyen Çocuk
Oyunları
• Oyunun Kurallarını
Belirtme
• Bu üniteyi çalıştıktan sonra;
• Oyunlar ve gelişim alanları
hakkında bilgi verebilecek,
• Oyunların gelişim alanlarına
etkisini açıklayabilecek,
• Oyun örnekleri verebilecek,
• Oyunların nasıl oynandığını
açıklayabilecek,
• Gelişim alanlarına uygun oyun
örnekleri verebileceksiniz.
ÇOCUK VE OYUN
Arş. Gör. Ayşenur YAZAR
ÜNİTE
5
Oyunları Derleme – II
GİRİŞ
İnsan yaşamında önemli bir yeri olan oyun, çocuğun gelişimi için yaşamsal
bir önem taşır. Oyun, çocuğu gerçek hayata hazırlayıcı etkin bir araçtır. Çocuk
yaşam ile ilgili deneyimleri oyun aracılığı ile öğrenir. Oyun sırasında çeşitli roller
üstlenerek dünyayı kendi duyularıyla algılamaya başlar. Büyüdüğünde üstleneceği
rollere oyun sayesinde hazırlanır.
Oyun sırasında çocuk, kendi çevresi ile uzlaşmayı, sosyal yaşama uyum
sağlamayı, kendi hakkını savunmayı, başkalarının haklarına saygı göstermeyi, iş
birliği yapmayı ve paylaşmayı öğrenir. Çocuk, açıkça dile getiremediği kızgınlık,
düşmanlık duygularını, öfkesini oyuna yansıtır. Sevgisini, mutluluğunu oyunda
sergiler. Farkında olmadan iç dünyasını çevresindekilere bu yolla yansıtır.
Sorunlarını oyun yoluyla dile getirir. Çocuk, oyun sırasında gizli duygularını,
düşüncelerini, sözle anlatamadığı üzüntülerini, kaygılarını, korkularını dile getirir
ve bu yolla sıkıntılarını dışa vurarak rahatlar.
OYUNUN HANGİ GELİŞİM ALANI İÇİN ETKİLİ
OLDUĞUNU BELİRTME
Oyun, çocuğun tüm
gelişim alanlarına
yardımcı olur.
Oyun, çocuğun tüm gelişim alanlarına yardımcı olur. Oyun, çocuğun
kendisini, bedenini ve yeteneklerini anlaması yönünden önemlidir. Oyun sırasında
çocuk, pek çok şeyi kendi kendine deneyerek öğrenmekte, gizilgüçlerini
geliştirmekte, birçok beceriyi de zorlanmadan kazanmaktadır. Oyun, çocuklar için
doğal bir öğrenme aracıdır. Çocuk oyun aracılığıyla rahat konuşmayı, düşüncelerini
açıklamayı, soru sormayı, yeni bilgiler edinmeyi, nesneleri tanımayı, adlandırmayı,
nesnelerin işlevlerini kavramayı, onları kullanmayı öğrenir. Oyunla eğitimde çocuk
duyularını kullanmayı öğrenir, dokunur, duyar ve hisseder. Böylece daha kalıcı ve
kolay bir öğrenme ortamı sağlanır.
Eğitimci oyun faaliyetleri ile çocuğun tüm gelişimlerine yardımcı olmayı
hedeflemelidir. Seçtiği oyunların çocuğun tüm gelişimini destekleyecek nitelikte
olmasına (fiziksel, psiko-motor, sosyal, duygusal, bilişsel, dil ve özbakım) dikkat
etmelidir.
Oyun, genel olarak çocuğu birçok yönden etkiler ve gelişmesine katkıda
bulunur. Oyunların türlerine göre etkileri farklılık gösterirken genel etkileri şu
şekilde sınıflandırılabilir:
•
•
•
•
Fiziksel ve motor gelişimi destekleyen çocuk oyunları,
Bilişsel alan ve dil alanını destekleyen çocuk oyunları,
Sosyal duygusal gelişimi destekleyen çocuk oyunları,
Yaratıcılık ve problem çözme becerilerini destekleyen çocuk
oyunları
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
2
Oyunları Derleme – II
Fiziksel Ve Motor Gelişimi Destekleyen Çocuk Oyunları
Oyun sırasında çocuğun tüm bedeni hareket hâlindedir. Yürüme, koşma,
atlama, sürünme, tırmanma, sıçrama vb. gibi güç gerektiren hareketleri içeren
oyunlar, çocuğun vücut sistemlerinin (solunum, dolaşım, sindirim, boşaltım)
düzenli çalışmasına ve büyük kasların gelişmesine olanak sağlar. Oyunun
içerisinde, özellikle mücadele oyunları sırasında, çocuklar sürekli olarak koşmak,
zıplamak, tırmanmak, itmek, çekmek, taşımak gibi hareketlerle diğer öğrencilerle
mücadele etmek durumundadırlar. Çocuk, sahip olduğu fiziksel yetenekleriyle
diğer oyunculara karşı bir yarış hâlindedir.
Ayrıca, açık havada oynanan oyunlar çocuğun güneşten ve temiz havadan
yararlanmasını sağlayarak, bedensel gelişimini hızlandırır. Terleme yoluyla
bedendeki zehirli maddelerin atılmasını, çocukta biriken enerjinin boşaltılmasını
sağlar. Uykusunu düzenler, iştahını açar.
Oyun aracılığıyla çocuk
uzuvları arasında
eşgüdüm ve denge
sağlar. Motor
becerilerde esneklik ve
çeviklik kazanır.
Oyun aracılığıyla çocuk uzuvları arasında eşgüdüm ve denge sağlar.
Gücünü artırır. Motor becerilerde esneklik ve çeviklik kazanır. Hareketli oyunlar,
çocukların çevresini, yaşadığı dünyayı tanımasını ve keşfetmesini sağlar. Yürüme,
atlama, sıçrama, tırmanma gibi hareketlerle büyük kasların gelişmesine olanak
sağlanır. Yoğurma maddeleri ile oynama, kesme, katlama, yapıştırma, kalem ve
fırça kullanma, bağlama, ilikleme, çözme gibi hareketlerle küçük kaslarını geliştirir.
Güç, hız, dikkat, eşgüdüm, esneklik gibi yetenekleri sağlıklı bir şekilde gelişir.
Hareketlerinde çeviklik ve bedensel esneklik kazanır.
Oyun örnekleri
OYUNUN ADI: MEKTUP VAR
GELİŞİM ALANI: Psikomotor Alan
YAŞ GRUBU: 5-6 yaş
UYGULAMA: Tüm öğrenciler bir doğru üzerine dizilir ve hepsine birer şehir adı
verilir, ayaklarının etrafına da birer daire çizilir. Öğrencilerin dizildiği çizginin orta
hattında ve 15-20 cm uzaklıkta da bir kale yapılır. Öğrencilerin 5-6 m önünde ebe
durur ve tüm öğrencilere“size bir mektup var” diye bağırır öğrencilerde hep bir
ağızdan “Nereden” diye bağırırlar.
Ebe: “Ankara’dan diye bağırırsa önceden Ankara adını alan öğrenci yerinden fırlar
ve ebeyi tutmaya çalışır. Ebe de tutulmamak için kaleye kaçar. Kaleye gelmeden
yakalanırsa ebeliği devam eder. Yakalanmazsa adı söylenen ebe olur. Oyun bu
şekilde devam eder.
OYUNUN ADI: KISKANÇ TAVUKLAR
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
3
Oyunları Derleme – II
GELİŞİM ALANI: Psikomotor Alan
UYGULAMA: Oyuncular eşit sayıdaki iki gruba ayrılırlar. Her grubun sayısı 8-10
kişiyi geçmemelidir. Grubun başında bulunanlara “anaç tavuk” arkasındakilere de
“civciv” denir. Gruplar oyun esnasında kopmamak için birbirlerine sıkıca sarılırlar.
Zira oyun esnasında kopan grup oyunu kaybetmiş sayılır.
Öğretmenin başlama işareti ile birlikte anaç tavuklar kendi grubunun
arkasında bulunan civcivleri korumaya alır ve onları kaptırmamaya çalışır. Diğer
taraf da karşı grubun şaşkınlığından yararlanıp onların civcivlerini kapmak ister.
Oyun iki şekilde sona erer:
•
Gruplardan biri koparsa; bu durumda karşı grup kazanır.
•
Ya da öğretmenin bitiş düdüğü ile oyun biter. Bu durumda
grupların oyuncuları sayılır. En fazla oyuncu kimde ise o grup
oyunu kazanmış olur.
OYUNUN ADI: DEDEMİN BAHÇESİ
GELİŞİM ALANI: Psikomotor Alan
UYGULAMA: Oyuncular el ele tutuşarak bir daire oluştururlar. Daire yavaş yavaş
dönerken oyuncular ellerini bırakarak “Dedemin Bahçesi” adlı şarkıyı söyleyip,
şarkıya uygun bir şekilde hareketleri yaparlar.
Şarkının sözleri şu şekildedir:
Dedemin bahçesinde koyunlar var.
Otur dersem oturur
(Oturma hareketi yapılır)
Kalk dersem kalkar
(Kalkma hareketi yapılır)
Büzül dersem büzülür
(Daire içe doğru daralır )
Açıl dersem açılır
(Daire yeniden açılır )
Küs dersem küsülür
(Serçe parmak açık diğer parmaklar kapalı olarak
eller öne doğru uzatılır.)
Barış dersem barışılır. (İşaret ve başparmaklar açık diğer parmaklar
kapalı olarak eller öne doğru uzatılır)
Aslan geliyor. Kaplan geliyor. Tıp. (Oyuncular oynadıkları yerde hareketsiz
kalırlar.
Tıp dendikten sonra hareket eden veya gülen çocuklar oyundan
çıkartılırlar.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
4
Oyunları Derleme – II
OYUNUN ADI: KÜMES
GELİŞİM ALANI: Psikomotor Alan
UYGULAMA: Çocukların sayısından bir sayı az yuvarlak çizilir. Çocuklardan biri ebe
seçilir. Çizilen yuvarlaklar ancak bir çocuğun ayakları girecek kadar büyüklükte
olmalıdır. Kümese giren çocuklar yerlerinde beklerler. Her çocuğa kaz, ördek,
tavuk, kuş gibi yürüme şekli değişik hayvanların isimleri verilir. Grupları belirlemek
için çocukların boyunlarına kaz, tavuk, ördek, kuş gibi küçük resimler takıldığında
oyun daha eğlenceli olabilir. Öğretmen bir hayvanın adını söyler. Örneğin, “Tavuk”
der ve tavuk olan çocuklar yuvalarından çıkıp tavuk taklidi yaparlar. Ebe de çıkan
gruba katılarak onlarla beraber aynı taklidi yapar. Öğretmen “Kurt geliyor” dediği
zaman taklit yapan gruptaki çocuklar (ebe de dahil) koşarak boş bir yuvaya
girerler. Açıkta kalan çocuk ebe olur.
OYUNUN ADI: BENİM BAHÇEM
GELİŞİM ALANI: Psikomotor Alan
UYGULAMA: Benim bir küçük bahçem var
Onu güzelce kazarım
(Elde kazma varmış gibi hareket yapılır.)
Otlarını ayıklarım
(Ot toplama hareketi yapılır.)
Tırmıkla düzeltirim
(Eller tırmık gibi açılır.)
Meyve fidelerini dikerim
(Elle ekme hareketi yapılır.)
Sebze tohumlarını ekerim
(Elle tohum atma hareketi yapılır.)
Yağmurlar yağacak
(Yağmur hareketi yapılır.)
Güneş açacak
(Eller yukarıya yanlara doğru açılır.)
Fidelerim büyüyecek
(Eller yavaş yavaş yukarı kaldırılır.)
Sebzelerim olacak
Çiçeklerim açacak
(Eller açılarak hareket ettirilir.)
Her taraf mis gibi kokacak
(Koklama hareketi yapılır.)
OYUNUN ADI: KÖPRÜ ALTINDAN TOP GEÇİRME
GELİŞİM ALANI: Psikomotor Alan
UYGULAMA: Çocuklar halka olur, ayaklarını birbirine değecek şekilde açarlar.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
5
Oyunları Derleme – II
Bellerini büküp ellerini dizlerine koyarlar. Ebe seçilen çocuk elinde top ortada
beklemektedir. Amacı topu bir arkadaşının ayakları arasından dışarıya
yuvarlamaktır. Halkadaki çocuklar ayaklarını oynatmadan elleriyle topu
yakalamaya çalışırlar. Top atılıncaya kadar ellerini dizlerinden ayırmazlar.
Bilişsel Alan ve Dil Alanını Destekleyen Çocuk Oyunları
Oyun, çocuğun çevresini tanıması, duygu ve düşüncelerini, hayallerini bu
doğrultuda kendisini ifade edebilmesi için en etkili ve uygun “dil” olarak kabul
edilmektedir. Çocuklar oyunları aracılığı ile daha kolay ve kalıcı şekilde öğrenirler.
Zira oyun sırasında eylem hâlindedirler ve etkinliklere beş duyuları ile katılırlar.
Sorular sorarak bilgiler elde ederler. Oyun oynayarak büyüyen çocuk pek çok
kavramı, bilimsel deneyimleri oyun içinde öğrenir. Sorular sorarak bilgiler elde
eder. Bilgilerini başkalarına aktarır. Mantık yürütmeyi, yargılamayı öğrenmeğe,
neden-sonuç ilişkisi kurmaya başlar. Oyunda ortaya çıkan sorunları görmeyi,
bunlara çözüm bulmayı öğrenir. Çocuklar farkında olmadan dikkat, kıyaslama, hızlı
düşünme yeteneklerini oyunlarla kazanırlar.
Çocuklar oyunları
aracılığı ile daha kolay
ve kalıcı şekilde
öğrenirler.
Çocuk oyun ortamında konuşma becerisini arttırır. Düzgün cümleler kurma
alışkanlığı kazanır. Kendini rahat ifade edebilme becerisi kazanır. Arkadaşlarını
dinlemeyi ve anlamayı öğrenir. Çocuk, oyun sırasında sesleri, tonlamaları,
doğaçlamayı, kafiyeleri, kullanma imkânı bulabilir. Özellikle dramatik oyunlar,
sözcük sayısının artmasına, daha uzun cümleler kurarak konuşmasına katkı
sağlamaktadır. Az konuşan, çekingen çocuklar oyunlarda akranları ile konuşarak;
konuşma, sözlü ifade ve başkaları ile iletişim kurma becerilerini geliştirirler.
Çocuk, şekil, renk, boyut, ağırlık, sayma, zaman, mekân, uzaklık ile ilgili
kavramları, erime, buharlaşma, soğuma gibi doğa olaylarını öğrenmeyi, eşleştirme,
sıralama, sınıflama, analiz, sentez, değerlendirme, problem çözme gibi zihinsel
süreçlerin işleyişini hızlandırmayı, nesneleri tanımlamayı, işlevlerini kavramayı ve
kullanmayı oyun yolu ile kazanır. Yeni kavramları ve nesneleri tanıma ve
kullanmayı öğrenen çocuk, farkında olmadan bu kavramları ve nesneleri birbiri ile
mukayese eder. Oyun anında çocuk sürekli olarak düşünme, algıla, kavrama gibi
zihinsel yönden bir faaliyet içerisindedir. Oyun akışı içerisinde, diğer çocukların
(rakiplerin) durumları ile ilgili de tahinde bulunma ve akıl yürütme
durumundadırlar. Bu, birtakım verilere dayanılarak yapılan akıl yürütme, ileriki
hayatta bilimselliğin temelini oluşturmaktadır.
OYUNUN ADI: HANGİSİ YOK
GELİŞİMALANI: Bilişsel Alan
YAŞ GRUBU: 4-5 yaş
UYGULAMA: Her renkten bir top alınır ve sınıf masasının üzerine dizilir. Daha
sonra çocuklar teker teker masanın yanına çağrılır ve gözleri kapatıldıktan sonra
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
6
Oyunları Derleme – II
toplardan biri masanın üzerinden alınır. Çocuğun gözleri açılır ve hangi renk topun
olmadığı sorulur. Çocuk çıkartılan topun rengini bilirse alkışlanır ve sırası diğer
çocuklara geçer.
OYUNUN ADI: HAVADA-KARADA-DENİZDE
GELİŞİMALANI: Bilişsel Alan ve Dil Alanı
UYGULAMA: Çocukların görebileceği bir yere hava, kara ve deniz resimleri asılır.
Daha sonra çocuklara hayvan kartları verilir. Çocuklar sırasıyla ellerindeki hayvanın
resmini yaşadığı yere göre grubun altına koyarlar. Yanlış yapan çocuğa doğruyu
bulana kadar müdahale edilmemelidir. Soru-cevap yoluyla kendi kendine doğruyu
bulması sağlanmalıdır.
OYUNUN ADI: MİKROP
GELİŞİM ALANI: Bilişsel Alan ve Dil Alanı
Çocuğun yaşına uygun
oyun seçmek çok
önemlidir.
UYGULAMA:
Mikrop çıkmış yürümüş, yürümüş. (Sağ elin baş parmağı sol kol üzerinde
yürütülür.)
Bir evin açık kapısından iç eri girmiş. (Avuç ortasına gelinir.)
Bir de bakmış merdivenler var.
Başlamış çıkmaya, üst kata çıkınca kapıyı vurmuş.
Tak…tak… Kim o?
(Elin üst kısmına elle vurulur)
(Sağ el baş parmağı mikroptur)
Ben Bay mikrop
Ne istiyorsun?
(Mikrobun sesi verilir)
Seni hasta etmeye geldim
Yooo… Beni hasta edemezsin.
Bol bol uyudum, iyi gıdalarla beslendim,
Temiz bir çocuğum, aşı da oldum,
Beni hasta edemezsin.
Ben gidiyorum.
(Mikrop parmaklardan indirilir)
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
7
Oyunları Derleme – II
Çocuğun annesi sabunlu su ile temizlik yapıyormuş.
Mikrobun ayağı kaymış yuvarlanmış (Yuvarlanma hareketi yapılır)
Kendisini kapının dışında bulmuş.
OYUNUN ADI: HAZİNEYİ BUL
GELİŞİM ALANI: Bilişsel Alan
YAŞ GRUBU: 5-6 yaş
UYGULAMA: Öğretmen iki çocuk seçer ve bu çocuklara sınıftaki herhangi bir
oyuncağı tarif eder. Ancak belirli birkaç özellik söyler. Öğretmen kendi saati ile
zamanı ayarlar.
Örneğin; mavi, üstünde çıkıntılar olan plastik bir oyuncak (lego). Gerekirse yeni
ipuçları ile yardım edebilir. Çocuk verilen zaman dilimi içinde oyuncağı bulmaya
çalışır.
OYUNUN ADI: ORMANDA GEZERKEN
GELİŞİM ALANI: Bilişsel Alan ve Dil Alanı
Sosyal davranışın bir
biçimi olan oyun,
sosyal becerilerin
öğrenildiği yerdir.
UYGULAMA: Çocuklar halka şeklinde öğretmenin karşısına otururlar. Her çocuk bir
şeftali, elma, kayısı vb. meyve ağacı olur. Öğretmen bir hikâye anlatmaya başlar.
Hikâyenin içinde ormanda gezerken karşısına çıkan ağaçlar vardır. Bu ağaçlar
çocukların seçtikleri ağaçlardan olmalıdır. Çocuklar kendi seçtikleri ağacın adı
geçtiğinde ayağa kalkar ve hemen oturur. Anlatım sırasında seçtiği ağacın adı
geçtiğinde ayağa kalkmayan ve yanlış isimde ayağa kalkan çocuk oyundan çıkar.
Oyuna çocukların ilgileri doğrultusunda devam edilir.
Sosyal Duygusal Gelişimi Destekleyen Çocuk Oyunları
Toplumsallaşma, toplumda geçerli olan kültürel değerleri öğrenerek,
yetişkinlerin dünyasına hazırlanma ve yetişkinlerin davranış biçimlerini yaşantısına
uygulayabilir duruma ulaşma anlamına gelir.
Sosyal beceriler, toplumla bütünleşmeyi sağlayan ve toplumsal hayata
katılmayı kolaylaştıran, iletişim, kendini kontrol etme, uyum ve atılganlık gibi
becerilerle, gözlenebilen-gözlenemeyen bilişsel ve duyuşsal öğeleri içeren ve
öğrenilebilen davranışlardan oluşur. İçinde bulunan sosyal ortama uygun
davranma becerisi olarak tanımlanan sosyal beceriler, kişiler arası ilişkilerin
kurulmasında ve sosyal amaçların gerçekleştirilmesinde önemli rol oynar. Yardım
etme, yardım ya da bilgi isteme, teşekkür etme, özür dileme, bir konuda konuşma
başlatabilme, sorulan sorulara yanıt verme, kurallara uyma, sırasını bekleme,
işbirliği yapma, eleştiri kabul etme, kendini tanıma gibi sosyal beceriler; bireyin
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
8
Oyunları Derleme – II
topluma uyumunu, toplumla bütünleşmesini, yaşıtları ve diğer bireylerle iletişimini
ve etkileşimini sağlar.
İnsanın içinde bulunduğu fiziksel ve sosyal çevreye uyum sağlayabilmesi,
sağlıklı, mutlu ve başarılı bir hayat sürebilmesi için oldukça önemlidir. Bu nedenle
sosyal gelişim insan hayatında büyük önem taşır. Günümüzde akademik
becerilerle birlikte çocukların sosyal gelişimlerinin de çok önemli olduğundan yola
çıkılarak sosyal becerilerin geliştirilmesi önem kazanmıştır. Sosyal davranışın bir
biçimi olan oyun, sosyal becerilerin öğrenildiği yerdir.
Oyun, çocuğun yaşamla ve yaşamın kurallarıyla karşılaştığı, yaşamı tanıdığı,
yaratıcılığını ve hayal gücünü geliştirdiği, temel sosyal beceriler edindiği önemli bir
olgudur. Çocuk, oyun yoluyla duygusal sorunlarını açıklayarak çözüm yoluna gider;
benmerkezcilikten kurtulur. Çocuğun davranışları, istekleri, düşünceleri, duyguları
en açık biçimde oyun oynarken ortaya çıkar. Rekabet, kıskançlık, kızgınlık,
düşmanlık gibi duygularının, kendisi ile ilgili kuşkularının üstesinden gelmesine,
duygusal sorunlarını açığa çıkarmasına yardımcı olur. Sevgisini, mutluluğunu oyun
yoluyla sergiler. Çocuk oyun sayesinde duygusal tepkilerini denetim altına almayı
öğrenir. Kendine olan güvenini geliştirir. Sorunlarından uzaklaşır. Çocuğun iç
dünyasında olumlu, olumsuz tüm yaşananların öğrenilmesi ve onun olumlu
etkileşimlere doğru yönlendirilmesi oyun aracılığıyla gerçekleşebilir.
Çocuk, oyun
ortamında özgür
olmalı, problemleri
kendi başına
çözmelidir.
Çocuk, oyun sırasında çaba harcamayı, başladığı işi bitirmeyi, zevk almayı
öğrenir. Ayrıca yardımlaşmayı, paylaşmayı, iş birliğini ve birlikte çalışmayı öğrenir.
Başkalarının hak ve özgürlüklerine saygı gösterme, kendi hak ve özgürlüklerini
koruma bilinci kazanır. Başkalarının haklarına saygılı olurken, kendi haklarını
korumak için mücadele verirler ve mücadele azimleri gelişir. Grup oyunlarında
yönetmek ve yöneltilmek durumları söz konusudur. Bu gibi durumlarda bazı
çocuklar, kendilerini ve fikirlerini kabul ettirmek, diğerlerini yönetmek isterler ve
karşılıklı etki altına alma mücadelesine başlarlar. Bu sayede, çocuklar liderlik
özelliklerini geliştirirler.
Çocuk oyun ortamında özgür olmalı, oyundaki bütün problemleri kendi
başına çözmelidir. Bu davranışlar çocuğun büyüdüğünde karşılaştıkları güçlükleri
kendi kendine çözmesine yardımcı olur. Çocuğun oyunu, oyun içindeki davranışları
büyükler tarafından kısıtlanır ya da engellenirse çocuk yetişkin olduğunda özgürce
hareket edemeyen, kararsız bir kişilik ortaya koyar.
Bireylerin çocukluk döneminde aile dışındaki kişilerle bir araya gelip,
beraber bir şeyler yaptığı ilk ortam oyun ortamıdır. Bir bakıma oyun
sosyalleşmenin başladığı ve şekillendiği bir etkinliktir. Bu nedenle çocukların
ilerideki kişiler arası ilişkilerinin temeli oyunlarla başlar ve gelişir. Oyunlara
katılamayan, oynamayan çocuklar ileriki yıllarda da yalnızlığa alışmış ve çevresiyle
rahat iletişim kuramayan bireyler olacaklardır. Bu nedenle çocukluk dönemindeki
oyunlara katılmanın ve oyunlarda aktif rol almanın önemi büyüktür. Oyunlarda
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
9
Oyunları Derleme – II
kuralları benimseyen, sırasını bekleyen, başkalarına saygıyı öğrenen çocuklar
yetişkinlikte de bu olumlu davranışları sergilemeye devam edeceklerdir.
OYUNUN ADI: KARDAN ADAM ERİDİ
GELİŞİM ALANI: Sosyal Duygusal Alan
UYGULAMA: Çocuklar oyun alanında dağılmış olarak ayakta dururlar. Çocuklardan
biri güneş olur. Diğerleri kardan adam olurlar. Kardan adamlar ellerini yanlarında
tutarak dimdik dururlar.
Güneş kardan adamların arasında dolaşır ve birine dokunur. Güneşin
dokunduğu çocuk kardan adamın erimesini taklit ederek yavaş yavaş yere yığılır.
En iyi taklit yapan çocuklar alkışlanır.
OYUNUN ADI : MUTLULUK
GELİŞİM ALANI: Sosyal Duygusal Alan
UYGULAMA: Öğretmenin gazete ve dergilerden keserek getirmiş olduğu üzüntü,
mutluluk, kızgınlık, şaşkınlık gibi duyguları ifade eden resimler, çocuklarla birlikte
bir süre incelenir. Çocuklar resimlerde gördüklerini arkadaşlarına anlatır.
Resimdeki kişinin neden üzgün/mutlu/kızgın şaşkın olduğu hakkında konuşulur.
Konuşmalardan sonra çocuklar kart çekme yolu ile mutlu ve üzgün gruplarına
ayrılır. Mutlular grubu mutlu olan resimleri üzgünler grubu ise üzgün olan
resimleri alırlar. Sınıfın ortasına bir çizgi çizilerek sınıf ikiye ayrılır. Sınıfın bir
tarafına üzgün diğer tarafına mutlu bir yüz ifadesi yerleştirilir. Çocuklar yüz
ifadesine bakarak kendi grubunun yerini belirlerler.
Mutlular grubundaki çocuklar mutluluğu ifade eden hareketleri yaparak mutlu
yüz ifadesinin yanına, üzgün grup ise üzüntü ifade eden sesleri çıkararak, üzgün bir
şekilde yürüyerek üzgün yüz ifadesinin yanına giderler. Daha sonra öğretmen yere
aralarında belirli bir uzaklık (yaklaşık 75 cm.) olan iki çizgi çizer. Bu çizgilerden biri
mutlular, diğeri ise üzgünler grubunun çizgisidir. Çizgilerin üzerine mutlu ve üzgün
yüz ifadesini gösteren resimler yerleştirilir. Çocuklar bulundukları yerden yüz
ifadesine uygun yürüyerek çizginin kenarında sıra olurlar. Mutlular ve üzgünler
karşılıklı olarak çizginin yanında dururlar. Karşılıklı gelen çocuklar birbirlerinin
ellerini tutarlar. Müzik eşliğinde çocuklar birbirlerini çekerek kendi tarafına
arkadaşını geçirmeye çalışırlar. Müzik durduğunda çocuklar ellerini bırakırlar.
Müzik çalmaya başladığında çocuklar tekrar el ele tutuşarak, mutlu ve üzgün
davranışlara yönelik hareketler yaparak yerde minderlere otururlar.
Oyun sonunda çocuklar daire şeklinde yere otururlar. Öğretmen çocukların
mutlu ya da üzgün olduklarında neler hissettikleri, çocukları nelerin mutlu ettiği
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
10
Oyunları Derleme – II
veya edebileceği hakkında çocuklarla sohbet eder. Çocuklar birer resim seçerler ve
o resimdeki olayı arkadaşlarına anlatırlar.
OYUNUN ADI: HASTA UYANDI
GELİŞİM ALANI: Sosyal Duygusal Alan
UYGULAMA: Çocuklardan biri hasta adını alır. Diğer çocuklardan bir bölümü
hastalıkla ilgili ilaçların adlarını alırlar. Aspirin, şurup, oksijen, hapı yuttuk,
derece…vb. Bir bölümü de doktor, hemşire, hasta bakıcı gibi adlar alırlar. Bu arada
cankurtaran arabasında bir şoför oturmaktadır.
Öğretmen “Şimdi size bir olay anlatacağım. Bu sırada takma adlarınızı
söylediğim zaman hemen ayağa kalkıp, BURADAYIM diyeceksiniz” der. Oyunun bir
denemesi yapılır. Daha sonra öğretmen “Ben bazen (Hasta uyandı) dersem,
hepiniz ayağa kalkacak ve el çırpacaksınız. Oyun sırasında adı geçtiği hâlde ayağa
kalkmayan oyuncu başarısız sayılır.
Yaratıcılık ve Problem Çözme Becerilerini Destekleyen Çocuk
Oyunları
Hızla gelişen ve değişen dünyada üretici, yenilikçi, yaratıcı bireylere ihtiyaç
duyulmaktadır. Çocukta yaratıcılığın gelişimi, onun kişilik özelliklerini ve buna
bağlı olarak gelecekteki yaşamını önemli ölçüde etkilemektedir. Yaratıcı bireylerin;
kendilerine güvenen, problemlere pratik çözümler bulabilen, esnek ve bağımsız
düşünebilen, daha kolay empati kurabilen ve yeniliklere daha açık bir görüntü
sergileyen kişiler oldukları görülmektedir.
Oyun, öğrenme,
yaratma, deneyim
kazanma, iletişim
kurma ve yetişkinliğe
hazırlanma aracıdır.
Yaratıcılıkla ilgili tanımlar incelendiğinde ortak olarak kullanılan kavramın
“yeni” ya da “yenilik” özelliği dikkati çekmektedir. Yaratıcı olarak
değerlendirilebilecek bir olay ya da süreçte yenilik, özgünlük, değişik ya da
olağanüstü olma gibi özellikler bulunur. En genel anlamıyla yaratıcılık, “bilinen
şeylerden yeni bir şeyler ortaya çıkarmak, birtakım sorunlara yeni çözüm yolları
bulmak, daha önceden kullanılmamış ilişkiler arasındaki ilişkileri kurmak ve
böylece yeni yaşantı, deneyim, fikir ve ürünler ortaya koymak” şeklinde
tanımlanabilir.
Problem çözme bir amaca erişmekte karşılaşılan güçlükleri yenme
sürecidir, bu da bilgiyi kullanarak ve buna orijinallik, yaratıcılık ya da hayal gücünü
ekleyerek çözüme ulaşma süreci olarak açıklanabilir. Problem çözme becerileri ile
çocuklar, çevreleriyle iletişim kurmak için gerekli olan becerilerini geliştirerek,
arkadaşları ile iyi ilişkiler içinde olmayı ve ilişkilerinde davranışlarından sorumlu
olmayı öğrenmektedirler. Ayrıca çocuklar sahip oldukları bu beceri sayesinde
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
11
Oyunları Derleme – II
kendi duyguları ve diğerlerinin duygularını anlamayı, diğerlerinin bakış açısından
olaylara bakmayı başarabilmektedirler.
Çocuklar yaratıcılık ve problem çözme becerilerini en iyi oyun ortamında
geliştirebilir. Çocukluk döneminin temel amacı olan oyun, öğrenme, yaratma,
deneyim kazanma, iletişim kurma ve yetişkinliğe hazırlanma aracıdır. Oyun,
özgürce yapılan, haz ve mutluluk kaynağı olan, çocuğun tüm gelişim alanlarını
uyaran, yetenekleri kadar duyuları ve duyguları geliştiren etkinliklerin tümüdür.
Oyun sırasında çocuk pek çok şeyi kendi kendine deneyerek öğrenir, kendisinde
gizilgüç olarak var olan yetenekleri geliştirir, birçok beceri kazanır, yetişkinin ve dış
dünyanın baskısından kurtulur.
Çocuk, dış dünyanın baskısından kurtulduğu bu oyun sürecinde kendini
daha serbest ve özgür hisseder. Bu da yaratıcılığın gelişmesi için uygun bir
ortamdır. Her şey oyun içindir ve gerçek olmaları için her şey mümkündür. Bu
esnada gerçekleştirmeleri mümkün olamayan şeyleri gerçekleştirirler, ifade
edemedikleri duygularını ifade etme fırsatı bulurlar, kaygılarından kurtulurlar.
Çocuk oyun aracılığıyla dış dünyayı tanımakta, oyunla deneyimler
kazanmakta ve yaratıcı güçlerini oyunla ortaya koymaktadır. Oyun, insan
yaşamının her döneminde rastlanan etkinliktir. Yaratıcı oyun ise çocukların daha
önceden belirlenmiş metinlere ya da kurallara bağlı olmadan, gelişim düzeylerine
uygun, değişik şartlarda, tek başlarına ya da gruplar hâlinde kendi koydukları
kurallarla oynadıkları serbest oyundur. Birçok bilim adamı oyun oynayarak
büyüyen çocukların, oynamadan yetişen çocuklardan, sosyal yönden daha aktif,
yaratma güçlerinin daha fazla, konuşmalarının daha düzgün, kelime hazinelerinin
daha zengin olduğunu vurgulamışlardır.
Yaratıcılığın
geliştirilmesinde
yetişkinin önemi
büyüktür.
Çocukların oyunlarında yaratıcılık ve estetik özelliklerinin geliştirilmesi
amacıyla artık materyaller, boyalar, bloklar, kostümler gibi malzemeler
kullanılabilir. Ayrıca çocuğun özgürce yapacağı müzik çalışmaları (ritm çalışmaları,
sesleri keşfetme, çeşitli sesler oluşturma, yaratıcı dans, hareket dramatik oyun gibi
etkinlikler çok önemlidir. Bu etkinliklerin, çocuğun yaratıcılık ve estetik özelliklerini
geliştirebilmesinde temel koşul ise, çocuğun öğrenme-öğretme ortamında
kendisini rahat, özgür hissetmesi ve yaptığı etkinlikten zevk almasıdır.
Yaratıcılığın geliştirilmesinde ister anne baba olsun, ister öğretmen olsun
yetişkinin önemi büyüktür. Yetişkin çocuğu tanımalı, onun etkinliklerini sabırla
izlemeli, çocuğu eleştirmekten çok özgürce üretmesi konusunda teşvik etmeli,
başarılarını ödüllendirmeli, deneyerek öğrenmesine olanak sunmalı, problemlerle
karşılaştığında onun yerine problemleri çözmemeli, problemleri çözmesine fırsat
vermelidir. Ayrıca yaratıcı özellikleri ile çocuklara olumlu model olmalı, onların
yaratıcılıklarını geliştirebilecekleri ortamlar hazırlamalıdır.
OYUNUN ADI: HİKÂYE ANLAT
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
12
Oyunları Derleme – II
UYGULAMA: Çocukların tümü bir masa etrafında toplanırlar. Öğretmen masaya
küçük kâğıtlar koyar. Çocuklar masadaki kâğıtlardan alırlar ve üzerlerine
hayvanların resmini çizerek poşetin içine atarlar. Öğretmen poşetin içindeki
kâğıtları karıştırdıktan sonra tekrar masaya koyar. Çocuklar sırası ile poşetten bir
kâğıt çekerler ve çektiği kağıt üzerindeki kahramanla ilgili üç dakika uzunluğunda
bir hikâye anlatırlar. İlk çocuk hikâyesini tamamladıktan sonra hikâye anlatma
sırası yanındaki çocuğa geçer. Oyun bu şekilde devam eder.
OYUNUN ADI: DANS EDEN YAĞMUR DAMLALARI
UYGULAMA: Öğretmen aşağıdaki yönlendirmeleri yaparak çocukların oyuna
katılmalarını sağlar. “Hepimiz birer küçük yağmur damlasıyız. Yağmur yavaş yavaş
yağıyor. (Çocuklar oldukları yerde ya da öğretmeni izleyerek parmak uçlarında,
kollar yukarıda hareket ederler.) Yağmur biraz hızlandı. Şimdi çok hızlı yağıyor.
Yağmur çok yavaşladı. Yağmur durdu. Yağmur yeniden başladı. Yağmur çok hızlı
yağıyor. Yağmur durdu.
Öğretmen aynı uygulamayı sadece ritm aletiyle, uygun ritimleri vererek de
gerçekleştirebilir. Daha sonra da “Yağmur yağarken neler hissettiniz?” , “Yağmur
durduktan sonra nereye gitmek istersiniz?” gibi sorular yönlendirebilir.
OYUNUN ADI: UZAY YOLCULUĞU
ARAÇ-GEREÇLER: Çeşitli renklerde fon kartonları, tereyağ ambalaj kâğıdı,
yapıştırıcı, sulu boya, guaj boya, 2 cm çift en siyah kumaş, yanıp sönen küçük
dekor lambaları, fıstık kabukları, metalik renkte soba boyası, tuvalet kâğıdı koçanı,
turuncu renkte oluklu karton, koli bandı, strafor (köpük)
UYGULAMA: Çocuklara uzay konusunda çeşitli ön çalışmalar yapılarak konu
hakkında bilgi edinmeleri sağlanır. Bu amaçla çeşitli resimlerden, slayt
gösterilerinden ve belgesellerden yararlanılır. Konuya uygun hikâyeler anlatılır.
Daha sonra çocuklara uzay hakkında çeşitli sorular sorulur.
Örnek sorular:
Yetişkinler çocukların
yaratıcılıklarını
geliştirebilecekleri
ortamlar
hazırlamalıdır.
-Uzay nerededir?
-Dünyamız nerededir?
-Dünyamız bir gezegen midir?
- Dünyamızdan başka gezegenler var mıdır?
- En küçük yıldız hangisidir?
- Uzayda gezegenler ve yıldızlardan başka neler bulunur?
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
13
Oyunları Derleme – II
- Uzaya gitme imkânın olsa orada neler yapmak isterdin?
- Dünyamızı temiz tutmak neden önemlidir?
Bu sorulara daha pek çok yeni soru eklenebilir. Grup etkinliğinin
uygulanabilmesi için tüm bu soruların yanıtlarının daha önceden grup içinde
yapılan etkinlikler yoluyla verilmesi gerekmektedir. Soruların ardından öğretmen
daha önceden hazırlamış olduğu sanat etkinlikleri masasına dikkat çeker. Bu
masanın üzerinde pek çok artık materyalin yanında gezegenler için çizilmiş daireler
(çizgi etrafından çocuklar kesebilir) simler, pullar, astronot resimler, alüminyum
folyo, fıstık kabukları bulunmaktadır. Çocuklar arasında isteklerine ve sorulara
verdikleri yanıtlara göre bir görev dağılımı yapılır. Öğretmen bir gözlemci
konumundadır ancak, çocuklar istediği sürece etkinliğin bir parçası olur.
Sanat etkinlikleri için hazırlanmış masada her çocuğun uzayda oluşturacağı
bir yapı üzerinde çalışılır. Bir çocuk tereyağı ambalajından bir uçan daire yapmak
isteyebilir. Bir grup çocuk fıstık kabuklarını çiçek şeklinde kâğıtlara yapıştırıp
yapıştırıcı üzerine metalik renklerle boyayarak yıldızlar hazırlayabilir, diğer bir
çocuk katlama yoluyla yıldız hazırlayabilir, bir diğeri tuvalet kağıdı koçanını
kullanarak roket hazırlayabilir. Ayrıca strafordan ay hazırlayabilirler. Çocukların
yaratıcılıkları doğrultusunda daha pek çok uzaya ait yapı hazırlanabilir. Tüm bu
nesnelerin hazırlıkları bittiğine öğretmen yere uzun siyah kumaş serer ve
çocuklardan ellerinde daha önceden hazırladıkları nesneleri kullanarak yerdeki
kumaş üzerine diledikleri şekillerde yapıştırarak hayal ettikleri bir uzay görüntüsü
oluşturmaları istenir. Bu sırada öğretmen 1 m boyutlarındaki karton üzerine fon
kartonu yapıştırır ve çeşitli yerlere dekor lambalarının girebileceği şekillerde
delikler açar. Hazırlanacak olan uzay evinin tavanı oluşturulur. Tavan çeşitli teknik
boyalar kullanılarak daha canlı ve çekici hâle getirilebilir. Daha sonra öğretmen,
deliklerin içine minik dekor lambalarını yerleştirir. Bu sırada çocuklar hazırladıkları
cisimleri panoya yapıştırırlar. Bu kumaş lambalı karenin etrafına çekilir. Bu kare
iplikler yardımı ile dik tutulur. Çocuklar sıra ile mini uzay odasının içine girerek
yanıp sönen ışıklar altında yaşarlar.
Oyunun Kurallarını Belirtme
Oyun sade ve basit
bir dille çocukların
anlaşabileceği
biçimde
açıklanmalıdır.
Oyunun kurallarını belirtmek oyunun sağlıklı oynanabilmesi için önemlidir.
Öğretmen oyunun kurallarını çocuklara iyi açıklamalıdır. İlk açıklamada karmaşık
gelebilecek kurallar oyun tekrarlandıkça daha iyi öğrenilecektir. Oyun sade ve
basit bir dille çocukların anlayabileceği biçimde açıklanmalıdır.
Kurallar anlatılırken eğitimcinin dikkat edeceği en önemli nokta oyuna
karşı, çocukların istekli olmalarını sağlamak, onların ilgilerini uyandırmaktır. Bu
sayede çocukların etkin olarak oyuna katılımları sağlanabilir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
14
Oyunları Derleme – II
Oyunla ilgili kurallar çocuklara anlatıldıktan sonra oyunun özelliğine göre
rol dağılımı yapılır. Rol dağılımı sırasında çocukların yetenekleri, ilgi ve istekleri göz
önünde bulundurulur. Rol dağılımında eşitlik ilkesine dikkat edilmelidir. Oyun her
tekrarlandığında farklı çocuklara farklı roller verilmelidir. Bu sayede arkadaşlar
arasında kıskançlık, öfke gibi duyguların oluşması engellenmiş olur.
Oyunda çocuklara verilen roller tek tek açıklanmalıdır. Roller ve kurallar
açıklandıktan ve çocukların oyunu tam olarak kavradıkları anlaşıldıktan sonra
oyunun uygulama kısmına geçilmelidir. Oyun sırasında kurallara uymayan
olduğunda öğretmen sabırlı ve hoşgörülü bir tutum içerisinde olmalıdır. Eğitimci
oyunu çok iyi bilmeli, oyuna sert bir tutumla yaklaşmamalı, müdahaleci bir tutum
içerisinde olmamalıdır.
OYUNUN ADI: TİLKİ DIŞARIYA ÇIK
GELİŞİM ALANI: Psikomotor Alan
UYGULAMA: Oyun alanının bir köşesine büyük daire diğer köşesine küçük daire
çizilir. Küçük daireye tilki, büyük daireye civcivler girer. Öğretmenin düdük
sesinden sonra bütün civcivler oyun alanına dağılır. Öğretmen, “Tilki dışarı çık.”
komutu verdiğinde bütün civcivler büyük daireye doğru koşarlar. Yakalananlar tilki
tarafından küçük daireye götürülürler. Oyun 3-4 kez tekrarlanır. Yakalanmayan
civcivler alkışlanır.
OYUNUN ADI: ÖT KUŞUM ÖT
GELİŞİM ALANI: Bilişsel Alan
UYGULAMA: Öğrencilerin dikkatini geliştirici nitelikte bir oyundur. Sınıf içerisinde
bir öğrenci ebe olarak seçilir. Ebenin gözleri uygun bir bezle kapatılır. Öğretmen
öğrencilerden birini sessiz bir işaretle kaldırır. İşaretle seçilen öğrenci, ses tonunu
değiştirerek kuş sesi çıkarır. Ebe de bu öğrenciden ikinci kuş sesi çıkarmasını
isteyebilir. Kuş sesi çıkaran öğrenci ebenin kendini tanımaması için sesini
değiştirmelidir. Ebe en fazla üç taklit sonunda kuş taklidi yapan öğrenciyi
tanımalıdır. Öğrenci doğru tahmin ederse alkışlanır. Kuş taklidi yapan öğrenci ebe
olur. Oyunu eğlenceli hale getirmek için değişik hayvan taklitleri yaptırılabilir.
OYUNUN ADI: YAKAN TOP
GELİŞİM ALANI: Psikomotor Alan
UYGULAMA: Sınıf iki takıma ayrılır. Takımlardan biri sahanın içinde durur. Diğer
takım kendi arasında ikiye ayrılıp sahanın iki tarafına dizilir. Sahanın kenarındaki
oyuncular ellerindeki topla ortadaki rakip oyuncuları vurmaya çalışırlar.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
15
Oyunları Derleme – II
Ortadakilerde belirlenen saha içinde vurulmamaya çalışırlar. Ortadaki
oyunculardan top değen yanarak saha kenarına alınır. Ortadaki oyunculardan biri
atılan topu düşürmeden havada yakalarsa bir “can” kazanmış olur. Ortadaki her
oyuncu yakaladığı top kadar “can” a sahip olur. Bu “can”larını vurulduğu zaman
yedek olarak kullanabilir. Ya da vurulan arkadaşlarından birine vererek oyuna
dönmesini sağlayabilir. Saha içinde bir oyuncu kalınca saydırma başlar, yani
genelde 7 veya 10 atışta ortadaki oyuncu vurulmazsa ortadakiler 1 sayı almış olur.
Tüm takım arkadaşları tekrar saha içine gelince ikinci oyun başlamış olur. Eğer
içerideki son oyuncu saydırmalarda vurulursa karşı takım kazanır, 1 sayı alır ve
takımlar yer değiştirir.
A
B
B
A
B
A
A
B
B
A
B
A
Şekil 5.1. Yakan top oyuncularının sahadaki duruşu
OYUNUN ADI: GECE GÜNDÜZ
GELİŞİM ALANI: Psikomotor Alan
UYGULAMA: Öğretmen ya da öğrenciler arasından seçilen bir öğrenci tarafından
oyun yönetilir. Oyunun başında bütün öğrenciler ayaktadır. Yönetici “Gece” dediği
zaman oyuncular yere çömelir. Yönetici “Gündüz” dediği zaman bütün öğrenciler
ayağa kalkarlar. Yöneticinin komutlarını yanlış anlayan, hatalı davranan oyun dışı
kalır. Sahanın kenarına oyunu izlemeye alınır. Yönetici oyuncuları şaşırtmak için
komutları hızlı hızlı söyler. Böylece en sona kalan öğrenci oyunun birincisi olur.
Tüm sınıf tarafından alkışlanır. Bu oyun “deve, cüce” şeklinde de oynanabilir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
16
Oyunları Derleme – II
Özet
•İnsan yaşamında önemli bir yeri olan oyun, çocuğun gelişimi için
yaşamsal bir öneme sahiptir. Oyun, çocuğu gerçek hayata
hazırlayıcı etkin bir araçtır. Çocuk yaşam ile ilgili deneyimleri oyun
aracılığı ile öğrenir.
•Oyun, çocuğun tüm gelişim alanlarına yardımcı olur. Oyun, çocuğun
kendisini, bedenini ve yeteneklerini anlaması yönünden önemlidir.
Oyun sırasında çocuk, pek çok şeyi kendi kendine deneyerek
öğrenmekte, gizil güçlerini geliştirmekte, birçok beceriyi de
zorlanmadan kazanmaktadır. Oyun, çocuklar için doğal bir öğrenme
aracıdır.
•Eğitimci oyun faaliyetleri ile çocuğun tüm gelişim alanlarına
yardımcı olmayı hedeflemelidir. Seçtiği oyunların çocukların tüm
gelişimini destekleyecek nitelikte olmasına (fiziksel, sosyal,
duygusal, psikomotor, bilişsel, dil ve özbakım) dikkat etmelidir.
•Oyun, genel olarak çocuğu birçok yönden etkiler ve gelişmesine
katkıda bulunur. Oyunların türlerine göre etkileri farklılık
gösterirken genel etkileri; Fiziksel ve motor gelişimi destekleyen
çocuk oyunları, Bilişsel alan ve dil alanını destekleyen çocuk
oyunları, Sosyal duygusal gelişimi destekleyen çocuk oyunları,
Yaratıcılık ve problem çözme becerilerini destekleyen çocuk
oyunları şeklinde sınıflandırılabilir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
17
Ödev
Oyunları Derleme – II
•Yaratıcılığın gelişimine yönelik bir oyun oluşturun. Çevrenizde yer
alan bir okul öncesi eğitim kurumunda uygulamasını
gerçekleştirin.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
18
Oyunları Derleme – II
DEĞERLENDİRME SORULARI
Değerlendirme
sorularını sistemde ilgili
ünite başlığı altında yer
alan “bölüm sonu testi”
bölümünde etkileşimli
olarak
cevaplayabilirsiniz.
1. Aşağıdaki ifadelerden hangisi oyunun özelliklerindendir?
a) Oyun çocukların iç dünyasını yetişkinlere sunduğu,
gerginliklerinden kurtulduğu bir ortamdır.
b) Oyun, zekâsı yüksek çocuklar için, önemli bir uğraştır.
c) Fazla oyun oynamak çocukları gerçek dünyadan uzaklaştırır.
d) Bazı çocuklar oyun oynamak yerine daha ciddi işlerle uğraşmalıdır.
e) Kardeşi olmayan çocuklar için oyun oynamayı öğrenmek zaman alır.
2. Çocuklarda yaratıcılık en iyi nasıl gelişir ve desteklenebilir?
a) Çocukların yalnızca yetişkinlerin istedikleri şekilde etkinlik yapması
ile gelişir.
b) Sadece örnek olarak verilen resimlerin çizilmesi ile desteklenir ve
gelişir.
c) Çocukların özgür şekilde oyun oynamalarına fırsat verilmesi ile
desteklenir.
d) Yetişkinlerin çocuğun yaptığı çalışmalarına yönelik eleştirilerde
bulunması ile gelişir ve desteklenir.
e) Öğretmenin yönergelerine bire bir bağlı kalmasıyla gelişir ve
desteklenir.
3. Oyun ortamında çocuklarda öğrenmenin en üst düzeyde gerçekleşmesinde
aşağıdakilerden hangisi etkili değildir?
a)
Sınıf ortamında çeşitli oyun türlerine yer verilmesi,
b)
Sınıf ortamında nitelikli oyun türlerine yer verilmesi,
c)
Çeşitli oyun türleri için gerekli oyuncak ve malzemenin sağlanması,
d)
Oyun için yeterli süre verilmesi,
e)
Öğrencilerin sürekli birbirleri ile kıyaslanması.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
19
Oyunları Derleme – II
4. Aşağıdakilerden hangisi çocukların oyunları sırasında dikkat edilmesi
gerekenlerden değildir?
a)
Oyunun konusu,
b)
Çocukların oyuncaklarını ne kadar düzenli kullandıkları,
c)
Çocukların diyalogları,
d)
Çocuğun bir rolü ne kadar sürdürebildiği,
e)
Oyunda kullanılan malzemeler.
5. Aşağıdakilerden hangisi yaratıcılığı geliştirebilecek malzemelerden değildir?
a)
Oyun hamuru
b)
Artık materyaller
c)
Maket
d)
Farklı kostümler
e)
Çeşitli oyun blokları
6. Aşağıdakilerden hangisi çocukların yaratıcılığını geliştirmek için yapılması
gerekenlerden değildir?
a)
Çocukların düşüncelerine önem verildiğinin belirtilmesi,
b)
Sürekli diğer çocuklarla kıyaslamalar yapılması,
c) Çocukların düşüncelerini gerçekleştirmesini sağlayan ortam
hazırlanması,
d) Empati kurma,
e) Çocukların kendi kendine öğrenmeleri için fırsat verme.
7. Aşağıdakilerden hangisi, oyunun çocukta sosyal gelişime sağladığı
yararlardan biri değildir?
a)
Oyuncaklarını arkadaşları ile paylaşmayı öğrenmesi,
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
20
Oyunları Derleme – II
b)
İşbirliği becerisi geliştirmesi,
c) Diğer öğrencilerin bakış açılarından bazı olayları
değerlendirebilmeyi öğrenmesi,
d) Duygularını, çatışmalarını ve gerginliklerini diğerlerinin kabul
edeceği şekilde ifade edebilmesi,
e)
Nesnelerin özelliklerini araştırarak keşfedebilmesi.
8. Aşağıdaki ifadelerden hangisinde etkin öğrenmenin daha az gerçekleştiği
söylenebilir?
a) Sevdikleri oyunu oynadıklarında,
b) Malzemelerin özgür şekilde kullanımına fırsat verildiğinde,
c) Farklı özellikteki çeşitli oyuncakların serbestçe kullanılabildiği
oyunlarda,
d) Yalnızca öğretmen tarafından yönlendirilen oyunlarda,
e) Deneme ve öğrenmelerinin desteklendiği ortamlarda.
9. Aşağıdakilerden hangisi oyunun çocuğun dil gelişimine olan etkilerinden
değildir?
a) Kendini ifade edebilme becerileri gelişir.
b) Soru sormayı öğrenirler.
c) Yeni kelimeler öğrenirler.
d) Düzgün cümleler kurma becerileri gelişir.
e) Küçük kaslarını kullanma becerileri gelişir.
10. Aşağıdakilerden hangisi çocukların yaratıcılığını geliştirebilecek oyunlardan
değildir?
a) Başka bir rolün öğrenci tarafından istediği şekilde canlandırıldığı
oyun,
b) Bir olayın yaşıyormuş gibi canlandırıldığı oyun,
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
21
Oyunları Derleme – II
c) Kurallı oyun
d) Hayalde canlandırma yapılan oyun,
e) Düşsel bir kurgunun canlandırıldığı oyun,
Cevap Anahtarı
1.A, 2.C, 3.E, 4.B, 5.C, 6.B, 7.E, 8.D, 9.E, 10.C
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
22
Oyunları Derleme – II
YARARLANILAN VE BAŞVURULABİLECEK DİĞER
KAYNAKLAR
Akandere, M. (2003). Eğitici Okul Oyunları, Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Aksoy, A.B. ve Çiftçi, H.D. (2008) Erken Çocukluk Döneminde Gelişimi Destekleyen
Oyunlar, Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
Aral, N. (2004).Çocukta Yaratıcılığın Gelişimi. Çoluk Çocuk Dergisi, Mart.
Argun, Y. (2004). Okul Öncesi Dönemde Yaratıcılık ve Eğitimi, Ankara: Anı
Yayıncılık.
Avcıoğlu, H. (2005). Etkinliklerle Sosyal Beceri Öğretimi, (2. baskı). Ankara: Kök
Yayıncılık.
Aytar, E.(2007). İlköğretim Okulları İçin Seçme Çocuk Oyunları, (7. baskı). İstanbul:
Damla Yayınevi.
Baran, M. (1993). Çocuk Oyunları, Ankara: Kültür Bakanlığı.
Başal, H. A. (2010). Türkiye’de Geleneksel Çocuk Oyunları, İstanbul: Morpa Kültür
Yayınları.
Bingham, A. (1983). Çocuklarda Problem Çözme Yeteneklerinin Geliştirilmesi,
Oğuzkan, F.A. (Çev.), 4. basım, İstanbul: MEB Basımevi.
Bruel, C. (1995).Çocuklar İçin Top Oyunları, İstanbul: Ya-Pa Yayınları.
Bruce, T. (1991). Time to Play in Early Childhood Education. London: Hodder and
Stoughton.
Cillesen, A.H.N. and Bellmore, A.D.(2006). Social Skills and interpersonel
perception in early and middle childhood. Blackwell handbook of childhood
social development (3rd Edition). Ed: P.T. Smith and C.H.Hart), (353-374),
Oxford: Blackwell Publishing.
Çankırılı, A. (2006). Benimle Oynar mısın Anne?, İstanbul: Timaş Yayınları.
Çiftci, İ. ve Sucuoğlu, B. (2004). Bilişsel Süreç Yaklaşımıyla Sosyal Beceri Öğretimi
(4. baskı), Ankara: Kök Yayıncılık.
Dalkılıç, N. (1999). Okul Öncesi Eğitimde Üniteler, Belirli Günler ve Haftalar,
İstanbul: Epsilon Yayınları.
Dinçer, Ç. ve Güneysu, S. (1997). Examining the effects of problem solving
training on the acquisition of interpersonal problem solving skills by 5 years
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
23
Oyunları Derleme – II
old children in Turkey, International Journal of Early Years Education., 5(1),
37-46.
Dodge, D.T. Colker, L. J.(1999). The Creative Curriculum For Early
Childhood . Teaching Strategies Inc, Tenth Edition, Washington,.
Doğan, N. (2005).Yaratıcı Düşünme ve Yaratıcılık. (Ed.) Özcan Demirel, Eğitimde
Yeni Yönelimler, Ankara:Pegem A Yayıncılık.
Dönmez N. B. (1992). Oyun Kitabı. İstanbul: Esin Yayınevi.
Driscoll, A. and Nagel, N. G. (1998). Early Childhood Education, Birth-8.
Boston: Allyn and Bacon.
Durualp, E. ve Aral, N. (2011). Oyun Temelli Sosyal Beceri Eğitimi, Ankara: Vize
Yayıncılık.
Ellialtıoğlu, F. M. (2005). Okul Öncesi Dönemde Oyun Ve Oyun Örnekleri,
İstanbul:Ya-Pa Yayınları.
Genç, Ş. ve Senemoğlu, N. (2001). Okul Öncesi Eğitimi, İlköğretimde Etkili
Öğretme ve Öğrenme Öğretmen El Kitabı, Modül 12, Milli Eğitim
Bakanlığı Projeler Koordinasyon Merkezi Başkanlığı, Ankara.
Girgin, G. ve Gürşimşek, I. (2005). Oyunlarla Kavram Eğitimi Etkinlik Örnekleri,
Ankara: Anı Yayıncılık.
Güneş, H. (2010). Şimdi Oyun Zamanı, Ankara: Kök Yayıncılık.
Güneş, M. ve Güneş, H. (2008).Öğretmen ve Öğrenciler İçin Yaşayan Çocuk
Oyunları, Ankara:Anı Yayıncılık.
Isenberg, J. P. and Jalongo, M.R. (2001). Creative Expression and Play in the
Early Childhood Curriculum, New York:Macmillan Publishing Company,
Manning, K. and Sharp, A.(1977). Structuring Play in the Early Years at School,
London: Ward Lock Educational.
Mangır, M. ve Aral, N. (1992). Çocukta Yaratıcılık ve Yaratıcılığın Geliştirilmesi. YAPA 8. Okul Öncesi Eğitimi ve Yaygınlaştırılması Semineri, İstanbul:YA-PA
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
24
Oyunları Derleme – II
Yayınları.
Poyraz H. (2003). Okul Öncesi Dönemde Oyun ve Oyuncak, Ankara:AnıYayıncılık.
Razon, N. (1985). Okul Öncesi Eğitimde Oyunun, Oyunda Yetişkinin İşlevi.
2-3. YA-PA Okul Öncesi Eğitimi ve Yaygınlaştırma Semineri, İstanbul:YA-PA
Yayınları. s.57-64.
Sel R. (1995).Okul Öncesi Çocuklarına Oyunlar-Rondlar, İstanbul:Ya-Pa
Yayınları.
Seyrek, H. Sun, M. (1999). Çocuk Oyunları, İzmir: Mey Yayınları.
Singer, D. G., Singer, J. L..(1998). Çocuklarda Yaratıcılığın Gelişimi, (Çev.:Nurdan
Cihanşümül), Gendaş Yayınları, İstanbul.
Sungur, Nuray. Yaratıcı Düşünce. Evrim Yayınevi, İstanbul, 1997.
Sivaslıoğlu, A. (2000). Okul Öncesi Eğitimde Üniteler Özel Haftalar ve Günler,
İstanbul:Ya-Pa Yayınları.
Sorias, O. (1986). Sosyal Beceriler ve Değerlendirme Yöntemleri. Psikoloji Dergisi,
5(20); 24-29.
Şahin, F.T. (2001). Okul Öncesi Eğitimde Oyun Etkinlikleri, Gazi Üniversitesi.
Anaokulu/Anasınıfı Öğretmeni El Kitabı. İstanbul: Ya-Pa Yayınları.
Tüfekçioğlu Ü., Ayla Oktay, Berka Özdoğan ve ark,(2002).Çocukta
Hareket, Oyun Gelişimi ve Öğretimi, Anadolu Üniversitesi Yayın
No:1295, Eskişehir.
Vural, M. (2002). Ev ve Sınıf Etkinlikleri Antolojisi, Erzurum.
Yavuzer, H. (1984). Çocuk Psikolojisi, İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi.
Yavuzer, H. (2000). Çocuğunuzun İlk 6 Yılı, İstanbul: Remzi Kitabevi.
Yazar, A.(2007). 1914-2006 Okul Öncesi Eğitim Programlarında Yaratıcılığın
İncelenmesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Erzurum: Atatürk
Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
25
Oyunları Derleme – II
Yılmaz, T. (1990). Okul Öncesi Çocuklarda Oyun, İzmir: Bilyay Yayınları.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
26
Download

ÜNİTE - Ataturkuni.Com - Atatürk Üniversitesi AÖF Öğrenci Platformu