Mental Yorgunluğun Motor Beceriler Üzerine Olası Etkileri:
Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Deneyimi
Beste Öztürk, Sultan Burçak Kara, Necati Yağız Yeşilova, Irmak Erdemir,
Barış Cem Bülbül, Esra Öner
Danışman: Öğr. Gör. Dr. Leyla Aydın
ÖZET
Parmak vurma testi (PVT) üst ekstremitenin kas kontrolü ve motor
yeteneğini değerlendirmek için uzun zamandır kullanılmaktadır. PVT
performansında tartışmasız bir şekilde etkin olan en önemli faktörlerden
biri kas aktivitesidir. Kas aktivitesi ise fiziksel ve mental yorgunluk
durumundan etkilenmektedir. Yorgunluk aynı zamanda reaksiyon zamanı
(RZ) ölçümlerinde de önemlidir. Yayın taramalarında, müzisyen olan ve
olmayanlarda, bazı hasta gruplarında PVT ve RZ ölçümleri kullanılarak
motor aktivite değerlendirilmesi yapılmasına rağmen, yoğun teorik tıp
eğitiminin öğrencilerde neden olabileceği mental ve fiziksel değişikliklerin
motor aktivite ile ilişkisini değerlendiren bir çalışmaya rastlanmamıştır.
Çalışmada; B.Ü.T.F 1. ve 2. sınıf öğrencilerinde 4 saatlik teorik ders
sonrası oluşması muhtemel motor fonksiyon değişikliklerinin düzeyini
araştırmak amaçlanmıştır.
Çalışmamıza B.Ü.T.F 1. ve 2. Sınıf öğrencilerinden sağ elini kullanan
(Oldfield Anketi) toplam 40 sağlıklı erkek öğrenci dahil edilmiştir.
Çalışmada, TanTong Finger-Tapping (TTFP) sistemi kullanılarak PVT ve RZ
ölçümleri yapılmıştır. Sabah ölçümleri teorik ders öncesi saat 08:30- 09:00
arası, 4 saatlik teorik ders sonrası ölçümler ise saat 13:00 – 13:30 arası
uygulanmıştır. Öğrenme faktörünün etkisini ortadan kaldırmak için aynı
deneğin ders sonrası testleri 1 ay ara ile gerçekleştirilmiştir.
Testten önce katılımcıların demografik özellikleri, alışkanlıkları (sigara,
alkol, çay ve kahve), uyku süreleri, renk körü olup olmadığı, yorgunluk
durumu sorgulanmıştır. Etik kurul onayı alınıp onam formu imzalatıldıktan
sonra testlere başlanmıştır.
Dört saatlik teorik ders sonrası öğrencilerin karmaşık görsel reaksiyon
zamanı (KGRZ) değerleri anlamlı olarak uzamıştır (p<0,05). Ön çalışma
niteliğinde olan bu araştırma öğrencilerin dikkatlerinin belirgin olarak
azaldığını düşündürmektedir. Konu ile ilgili daha fazla çalışmaya ihtiyaç
duyulmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Teorik ders, fiziksel ve mental yorgunluk, parmak vuru testi, reaksiyon
zamanı testi
GİRİŞ
1
PVT üst ekstremitenin kas kontrolü ve motor yeteneğini değerlendirmek
için uzun zamandır kullanılmaktadır (13). Sıklıkla, parkinson hastalığı (26),
ataksi (19), Alzheimer hastalığı (20), Korsakoff sendromu (25) ve akut
inme gibi bazı hastalıkların kantitatif değerlendirilmesi için tercih edilmiştir
(12). Ayrıca, sağlıklı bireylerde üst ekstremitenin motor fonksiyonlarını
değerlendirmek ve el tercihi ile motor fonksiyon arasındaki ilişkiyi
belirlemek için de PVT’den yararlanılmaktadır (3, 7, 10, 17).
PVT, programlanmış ardışık hareket, görsel ve işitsel uyaranlar, duygu
durumu, fiziksel sağlık durumu, iskelet ve sinir sistemleri tarafından
etkilenen oldukça karmaşık bir aktivitedir. PVT performansında tartışmasız
bir şekilde etkin olan en önemli faktörlerden biri kas aktivitesidir. Kas
aktivitesini de etkileyen 3 bileşen vardır: Güç, hız, kesinlik. Bu bileşenler
ise; cinsiyet, yaş, el tercihi, fiziksel çevre gibi faktörlerin yanında, fiziksel
ve mental yorgunluk durumundan da etkilenmektedir (15). Bu durumlar
aynı zamanda, işitsel ve görsel uyarana karşı davranış yanıtının
değerlendirildiği RZ ölçümlerini de etkilemektedir (18, 23).
Yayın taramalarında, müzisyenlerde ve müzisyen olmayanlarda (2), bazı
hasta gruplarında (12, 13, 19, 20, 25) ve sağlıklı bireylerde (3, 7, 10, 17)
PVT ve RZ ölçümlerini kullanılarak karşılaştırmalı motor aktivite
değerlendirmesinin yapıldığı birçok araştırmaya ulaşılmaktadır. Ancak,
yoğun teorik tıp eğitiminin öğrencilerde neden olabileceği değişiklikleri
değerlendiren bir çalışmaya rastlanmamıştır. Teorik ders saatinin her
birinde 50 dakika boyunca sürekli ders dinlemek ve anlamaya çalışmak
belirli bir mental ve fiziksel yorgunluğa yol açacaktır. Bunların da motor
beceriler üzerine olumsuz etkisi olabileceği ön kabulüyle bu çalışma
planlanmıştır. Çalışmada; B.Ü.T.F 1. ve 2. sınıf öğrencilerinde 4 saatlik
teorik ders sonrası oluşması muhtemel motor fonksiyon değişikliklerinin
düzeyini araştırmak amaçlanmıştır.
GEREÇ VE YÖNTEM
Bu çalışma Başkent Üniversitesi Etik Kurulu tarafından onaylanmış (Proje
no:KA14/60) ve Başkent Üniversitesi Araştırma fonunca desteklenmiştir.
Çalışmamıza B.Ü.T.F 1. ve 2. sınıftan sağ elini kullanan toplam 29 sağlıklı
erkek öğrenci katılmıştır. Çalışmada yazarın izni alınarak, TanTong FingerTapping sistemi kullanılarak (14) PVT ve RZ ölçümleri yapılmıştır. Sabah
ölçümleri teorik ders öncesi saat 08:30- 09:00 arası, 4 saatlik teorik ders
sonrası ölçümler ise saat 13:00 – 13:30 arası uygulanmıştır. Öğrenme
faktörünün etkisini ortadan kaldırmak için aynı deneğin ders sonrası
testleri 1 ay sonra gerçekleştirilmiştir.
Testten önce katılımcıların yaş, boy, kilo ve vücut kitle indeksi (VKİ) gibi
demografik özellikleri, sigara alkol kullanımı, testlerin yapılacağı günden
önceki gecedeki uyku süreleri, test günü tüketilen çay kahve miktarı, renk
körü olup olmadığı ve testten önce yarım saat içinde egzersiz yapıp
yapmadığı sorgulanacak, öğrencilerin yorgunluktan etkilenme ve
2
yorgunluğu algılama düzeylerinin belirlenmesi için Piper yorgunluk ölçeği
(PYO) anketi yapılmıştır (EK-1). Katılımcılardan, sigara alkol kullananlar
(1,27), testlerin yapılacağı günün gecesinde 5 saatten az uyuyanlar (21),
1 fincandan fazla kahve ve 2 çay bardağından fazla çay tüketenler (24),
renk körü olanlar ve testten önce yarım saat içinde egzersiz yapanlar (8)
çalışma dışı bırakılmıştır.
Çalışma için etik kurul onayı alındıktan sonra her bir katılımcıya konuyla
ilgili bilgi verilip, onam formu okutulup, imzalatıldıktan sonra testlere
başlanmıştır.
El tercihinin belirlenmesi: Dominant eli tespit etmek için Türkçeye
uyarlanmış “Oldfield Anketi” kullanılmıştır (EK-1). Anket; yazı yazma,
resim yapma, top veya taş atma, makas tutma, diş fırçalama, çatalsız
bıçak tutma, çatal tutma, kürek sapı tutma, kibrit çakma ve bir şişenin
kapağını açmak için hangi elin kullanıldığı ile ilgili soruları kapsamaktadır.
Cevap seçenekleri ise "daima sağ el ile" (+ 10 puan)," genellikle sağ el
"(+ 5 puan), "her iki el ile" (0 puan), "genellikle sol el ile" (-5 puan), ve
"daima sol el ile" (-10 puan) şeklindedir. Sonuçlar ise Geschwind skoruna
(GS) göre değerlendirilmiştir. GS’ye göre yukarıdaki puanların toplamı
lateralite skorunu belirler. Puan dağılımı ise şu şekildedir:
Kuvvetli sağlaklar: +80 ile + 100 puan arası
Zayıf sağlaklar: +20 ile +75 puan arası
Her iki elliler: -15 ile + 15 puan arası
Zayıf solaklar: -20 ile -75 puan arası
Kuvvetli solaklar: -80 ile -100 puan arası (6).
Renk körlüğünün belirlenmesi: Daha önce Gündoğan ve ark. tarafından
tanımlanan renk körlüğü kitle tarama testi uygulanmıştır. Test 24
plakadan oluşmaktadır. Katılımcılardan sırayla gösterilen plakalarda
gördüklerini okumaları istenmiştir. Katılımcıya her plaka gösterildikten
sonra gözün dinlenmesi için 4 saniye süreyle gözünü kapatması ve
sonrasında açması komutu verilmiştir. Tüm plakaları doğru olarak
okuyanlar renk körü değillerdir. Plakaları okurken 4 ve üzeri hata yapanlar
renk körü olarak kabul edilmiştir (11).
Yorgunluk düzeyinin belirlenmesi: Bu amaçla, yazarın izni alınarak
Türkçe geçerlik ve güvenirliği yapılmış olan “Piper yorgunluk ölçeği”
kullanılmıştır (5). Piper Yorgunluk Ölçeği (Piper Fatigue Scale) Barbara F.
Piper ve arkadaşları tarafından 1987 yılında yorgunluğa ilişkin çok yönlü
ölçme modelini (Bütünleştirilmiş Yorgunluk Modeli (Integrated Fatigue
Model)) değerlendirmek amacı ile geliştirilmiştir. İlk oluşturulduğunda 42
maddeden oluşan Piper Yorgunluk Ölçeği zaman içinde yapılan
revizyonlarla bugün her biri 0-10 puanlık VAS (Visual Analog Scale)
üzerinde değerlendirilen toplam 22 maddeden oluşmakta ve hastanın
yorgunluğa
ilişkin
subjektif
algılaması
dört
alt
boyut
ile
değerlendirmektedir. Bunlar: yorgunluğun genel yaşam algısına etkisini ve
şiddetini değerlendiren davranış/şiddet alt boyutu (6 madde; #2-7);
3
yorgunluğa atfedilen duygusal anlamı kapsayan duygulanım alt boyutu (5
madde; #8-12); yorgunluğun mental, fiziksel ve emosyonel semptomlarını
yansıtan duyusal alt boyutu (5 madde; #13-17) ve yorgunluğun bilişsel
fonksiyonları ve ruhsal durumu etkileme düzeyini yansıtan bilişsel /ruhsal
alt boyuttur (6 madde; #18-23). Ölçekte ek olarak, yorgunluk puanının
hesaplanmasında
kullanılmayan,
ama
yorgunluğa
ilişkin
verilerin
değerlendirilmesinde önemli olduklarından dolayı ölçekte kalması önerilen
5 madde (#1 ve #24-27) daha yer almaktadır. Bunlardan madde #1
yorgunluğun devam etme süresini değerlendirirken, madde #24-27
hastaların yorgunluğa ilişkin düşüncelerini ifade etmesine izin vermektedir.
Alt boyut puanları, o alt boyutta yer alan tüm maddelerin puanının
toplanıp madde sayısına bölünmesiyle elde edilir. Total yorgunluk puanı
ise maddelerin toplanıp toplam madde sayısına bölünmesiyle elde edilir
(22).
Testin uygulanması: Hazırlık: Katılımcının bilgisayar ekranına 60 cm
uzaklıkta (16) ve ön kolu masa üstüne dinlenme pozisyonunda olacak
şekilde koltuğa rahatça oturması sağlanmıştır.
PVT için, mümkün olan en hızlı biçimde her bir parmak için 20 s süre ile
önce sağ el işaret parmağı ile bilgisayarın sağ el için tanımlanmış tuşuna
basması istenmiştir. Görsel RZ için, bilgisayar ekranında 7x7 cm
boyutlarında sabit aralıklarla peş peşe gelen 20 renkli kare belirecektir.
Katılımcıdan gelen karenin kırmızı olup olmamasına göre mümkün olan en
hızlı biçimde belirlenen tuşa basılması istenmiştir. Sistem, PVT’ de ardışık
vurmalar arası (intertap interval) süreyi, görsel RZ’ de ise yanıt verme
zamanını otomatik olarak algılayıp ileri analizler için bilgisayar sabit
diskine kaydetmektedir (4).
İstatistiksel Analiz: Değişkenlerin normal dağılıma uyumu Shapiro-Wilk
testi ile kontrol edildi. Grup varyanslarının homojenliği ise Levene testi ile
değerlendirildi. Parametrik test varsayımlarını yerine getiren değişkenler
bakımından bağımlı iki grup ortalaması Eşleştirilmiş t testi ile ikiden fazla
bağımlı grup ortalaması ise Tekrarlanan ölçümler Varyans Analizi ve
ardından çoklu karşılaştırma yöntemlerinden Bonferroni testi ile
karşılaştırılmıştır.
Parametrik
testlerin
ön
şartlarını
sağlamayan
değişkenler bakımından bağımlı grup ortancaları Wilcoxon testi ile
karşılaştırılmıştır. İkiden fazla bağımlı grup ortancası ise Friedman testi ve
ardından çoklu karşılaştırma yöntemlerinden Bonferroni-Dunn testi ile
karşılaştırılmıştır. p<0,05 düzeyi istatistik olarak anlamlı kabul edildi. Veri
analizi SPSS 17.0 (SPSS Ver. 17.0, Chicago IL, USA) istatistik paket
programı ile gerçekleştirildi.
BULGULAR
4
Katılımcıların yaş ortalaması 19,79 (Ort.± S. Sapma 19,79±0,29, aralık
18-23 ) , VKI ortalaması 23,83 (Ort.± S. Sapma 23,83 ±2,82, aralık
18,72-30,06). Sağ elini kullandığını ifade eden katılımcıların, Oldfield
anketi sonuçlarına göre %48,27’si kuvvetli sağlak, %51,73’ü zayıf sağlak
olarak bulundu.
Piper yorgunluk ölçeği sonuçlarına göre katılımcıların yorgunluk süresi,
total yorgunluk puanı ve yorgunluk alt kategorilerinin puanlaması
(davranış/şiddet,
duygulanım,
duyusal,
bilişsel/ruhsal)
sabah
değerlendirmesine kıyasla öğleden sonra artış görülmüştür (Tablo 1).
Sabah
Yorgunluk Süresi (sa)
Öğlen
43,69 ±136,30 86,93 ± 269,05
p
0,065
Davranış/Şiddet Alt Boyutu
2,19 ± 1,72
2,66 ± 1,60
0,157
Duygulanım Alt Boyutu
3,27 ± 1,76
3,66 ± 2,02
0,382
Duyusal Alt Boyutu
3,99 ± 2,16
4,38 ± 1,93
0,41
Bilişsel/Ruhsal Alt Boyutu
3,45 ± 2,84
3,92 ± 1,17
0,066
3,22 ± 1,68
3,451 ± 1,44
0,531
Total Yorgunluk Puanı
Tablo 1: Tabloda, Piper yorgunluk ölçeğine göre katılımcıların yorgunluk süresi, total
yorgunluk puanı ve yorgunluk alt kategorilerinin puanlaması (davranış/şiddet,
duygulanım, duyusal, bilişsel/ruhsal) izlenmektedir. Sabah ve öğlen değerlendirmeleri
arasında anlamlı fark bulunmamaktadır.
Sabah teorik ders öncesi PVT ölçümü 138,48 ± 17,14 ve 4 saatlik teorik
ders sonrası PVT ölçümü 136,83 ± 18,79 vuru olarak bulunmuştur.
Aradaki değişim anlamlı değildir (Tablo 2).
PVT
SABAH
ÖĞLEN
Ort. ± Std. Sapma (sayı)
Median (Min - Max)
138,48 ± 17,14
Ortalama ± Std. Sapma
(ms) Median (Min - Max)
136,83 ± 18,79
136 (106-181)
134 (112-195)
p
0,160
Tablo 2: Sabah teorik ders öncesi PVT ve 4 saatlik teorik ders sonrası PVT ölçümünün
Ort. ± Std. Sapma, median, minumum ve maksimum değerleri tabloda özetlenmiştir.
Aradaki değişim istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır.
Ders öncesi ve ders sonrası uygulanan PVT ve GRZ testlerinin sonuçları
kendi aralarında anlamlı olup, değerler aşağıdaki tabloda belirtilmiştir
(Tablo 3).
5
BGRZ
PVT (sayı)
(ms)
SABA 138,48 ± 215,14 ±
H
17,14
33,20
ÖĞLE 136,83 ± 230,10 ±
N
18,79
27,46
KGRZ(ms
)
308,41 ±
40,26
324,59 ±
39,28
BTGRZ(ms
)
390,03 ±
58,54
395,34 ±
48,23
KTGRZ(ms
)
p
420,41 ±
56,10
<0,01
426,48 ±
42,78
<0,01
Tablo 3: Ders öncesi ve sonrası Parmak Vuru Testi (PVT) ve Görsel Reaksiyon Zamanı
Testi (GRZ) verileri ortalama ± standart sapma şeklinde tabloda verilmiştir. Sabah ve
öğleden sonra ölçümleri kendi aralarında anlamlı bulunmuştur (p<0,01).
Teorik ders öncesi ve sonrası basit ve KGRZ ölçümleri ile basit ve karmaşık
tanıma GRZ ölçümlerine ait sonuçlar aşağıdaki tabloda özetlenmiştir
(Tablo 4).
BGRZ
KGRZ
BTGRZ
KTGRZ
SABAH
Ort. ± Std. Sapma (ms)
Median (Min - Max)
215,14 ± 33,20
212 (160 -283)
308,41 ± 40,26
307 (236-409)
390,03 ± 58,54
387 (270-512)
420,41 ± 56,10
419 (303-542)
ÖĞLEN
Ortalama ± Std. Sapma
(ms) Median (Min - Max)
230,10± 27,46
231 (172-287)
324,59 ± 39,28
320 (251-398)
395,34 ± 48,23
405 (304-477)
426,48 ± 42,78
435 (361-522)
p
0,065
<0,05
0,665
0,530
Tablo 4: Teorik ders öncesi ve sonrası basit ve karmaşık görsel reaksiyon zamanı
ölçümleri ile basit ve karmaşık tanıma görsel reaksiyon zamanı ölçümlerine ait sonuçlar
Ort. ± Std. Sapma, median, minumum ve maksimum değerler olarak tabloda
özetlenmiştir. Karmaşık Görsel Reaksiyon Zamanı (KGRZ) testine ait sabah değerleri
308,41±40,26, öğleden sonra ise 324,59± 39,28 olarak bulunmuştur. Bu sonuçlar
istatiksel olarak anlamlıdır (p<0,05). Diğer testlerde de artış görülmesine rağmen aradaki
fark anlamlı bulunamamıştır.
TARTIŞMA
Öğrencilerin günlük eğitim faaliyetlerinin gerektirdiği dikkat, anlama,
ilişkilendirme, yorumlama, belleğe yerleştirme gibi mental faaliyetler
mental yorgunluğa neden olmaktadır (9). Çalışmamızda dört saatlik teorik
ders sonrası öğrencilerin KGRZ değerleri anlamlı olarak uzamıştır
(p<0,05).
Sadece eğitim sürecinde değil, mesleki uygulamalarda da ince motor
beceri gerektiren girişimsel faaliyetlerde (mikro cerrahi, intravasküler ve
endoskopik girişimler gibi…) benzer etkiler görülebilir. Bu nedenle, ön
çalışma niteliğinde olan bu araştırma, öğrencilerin dikkatlerinin belirgin
olarak azaldığını düşündürmektedir. Ayrıca, çalışmamızın hekimlik
uygulamalarında yapılan benzer çalışmalar için de yol gösterici olacağını
düşünmekteyiz.
KAYNAKLAR
6
1. Afshan A, Bhutkar MV, Reddy R, Patil RB. (2012) Effect of chronic
cigarette smoking on intraocular pressure and audio-visual
reaction time, International Journal of Biological and Medical
Research, 3(2): 1760 – 1763.
2. Aoki T, Furuya S, Kinoshita H. Finger – Tapping ability in male
and female pianists and non musician controls. Motor Control.
2005;9:23-39
3. Aoki T, Kinoshita H. Temporal and force characteristics of fast
double-finger, single-finger and hand tapping. Ergonomics
2001;44:368-83
4. Barut Ç, Kızıltan E, Gelir E, Kokturk F. Advanced Analysis of
Finger-Tapping Performance: A Preliminary Study. Balkan Med J
2013;30:167-71
5. Can G. Meme kanserli hastalarda yorgunluğun ve bakım
gereksinimlerinin
değerlendirilmesi.
İstanbul:
İstanbul
Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, 2001.
6. Christman SD. Handedness and ‘open-earedness’: Strong righthanders are less likely to prefer less popular musical genres.
Psychology of Music 2011;41(1):89–96.
7. Couins MS, Corrow C, Finn M, Salome JD. Temporal measures of
human finger tapping: effects of age. Pharmacol Biochem Behav
1998;59:445-9
8. Ellemberg D, St-Louis-Deschenes M. The effect of acute physical
exercise on cognitive function during development. Psychology of
Sport and Exercise 2010;11:122–6.
9. Faber LG, Maurits NM, Lorist MM (2012) Mental Fatigue Affects
Visual Selective Attention. PLoS ONE 7(10): e48073.
doi:10.1371/journal.pone.0048073
10. Giovannoni G, van Schalkwyk J, Fritz VU, Lees AJ.
Bradykinesia akinesia in co-ordination test (BRAIN TEST): an
objective computerised assessment of upper limb motor function.
J Neurol Neurosurg Psychiatry 1999;67:624-9
11.
Gündogan NU, Durmazlar N, Gümüş K, Ozdemir PG, Altintaş
AG, Durur I, Acaroglu G. Projected Color Slıdes as a Method aor
Mass Screenıng Test aor Color Vısıon Defıcıency (A Prelımınary
Study). International Journal of Neuroscience. 2005(115);
8:1105-1117 (doi:10.1080/00207450590914365)
12. Heller A, Wade DT, Wood VA, Sunderland A, Hewer RL, Ward
E.Arm function after stroke: measurement and recovery over the
first three months. J Neurol Neurosurg Psychiatry 1987;50:714-9
13. Jobbagy A, Harcos P, Karoly R, Fazekas G. Analysis of fingertapping movement. J Neurosci Methods 2005;141:29-39
14. Kızıltan E, Barut C, Gelir E. A high-precision, lowc ost system
for
evaluating
finger-tapping
tasks.
Int
J
Neurosci
2006;116:1471-80
15. Kumar S, Mandal MK. Task – specific motor performance and
musculoskeletal responsein self classified right handers. Int J
Neurosci 2003; 113: 1487-95
7
16. Langner R, Steinborn MB, Chatterjee A, Sturm W, Willmes K.
Mental fatigue and temporal preparation in simple reaction-time
performance Acta Psychologica 2010;133:64–72
17. Nalcaci E, Kalaycioglu C, Cicek M, Genc Y. The relationship
between handedness and fine motor performance. Cortex
2001;37:493-500
18. Nene AS, Pazare PA, Sharma KD. A study of relation between
body mass index and simple reaction time in healthy young
females. Indian J Physiol Pharmacol. 2011;55(3):288-91.
19. Notermans NC, van Dijk GW, van der Graaf Y, van Gijn J,
Wokke JH. Measuring ataxia: quantification based on the
Standard neurological examination. J Neurol Neurosurg
Psychiatry 1994;57:22-6
20. Ott BR, Ellias SA, Lannon MC. Quantitative assessment of
movement in Alzheimer’s disease. J Geriatr Psychiatry
Neurol1995;8:71-5
21. Philip P, Sagaspe P, Prague M, Tassi P, Capelli A, Bioulac B,
Commenges D, Taillard J. Acute versus chronic partial sleep
deprivation in middle-aged people: differential effect on
performance and sleepiness. Sleep. 2012;35(7):997-1002.
22. Piper BF, Dibble SL, Dodd MJ, et al. The revised Piper Fatigue
Scale: Psychometric evaluation in women with breast cancer.
Oncology Nursing Forum 1998;25(4):677–684.
23. Shelton J and Kumar GP. Comparison between Auditory and
Visual Simple Reaction Times. Neuroscience & Medicine, 2010; 1:
30-32.
24. Smith AP, Christopher G, Sutherland D. Acute effects of
caffeine on attention: a comparison of non-consumers and
withdrawn consumers. J Psychopharmacol. 2013;27(1):77-83.
25. Welch LW, Cunningham AT, Eckardt MJ, Martin PR. Fine motor
speed deficits in alcoholic Korsakoff’s syndrome. Alcohol Clin Exp
Res 1997;21:134-9
26. Yokoe M, Okuno R, Hamasaki T, Kurachi Y, Akazawa K, Sakoda
S. Opening velocity, a novel parameter, for finger tapping test in
patients with Parkinson’s disease. Parkinsonism and Related
Disorders 2009;15: 440–444
27. Zeef E, Snel J.ve Maritz BM. Selective Attention and Event
Related Potentials in Young and Old Social Drinkers, Nicotine,
caffeine and social drinking: behaviour and brain function,
Harwood Academic Publishers, Amsterdam, 1998;16:301-314.
8
Download

S30. Mental Yorgunluğun Motor Beceriler Üzerine Olası Etkileri