TÜRKİYE’DE SAĞLIK
HİZMETLERİ
VE GELİŞİMİ
Atakan ALTAN
Aday Memur Eğitimleri
SAĞLIK HİZMETİ
Kişilerin ve toplumların;
• Sağlığını korumak,
• Tedavilerini yapmak,
• Engellilerin başkalarına bağımlı
olmadan yaşayabilmelerini sağlamak ve
• Toplumların sağlık düzeyini yükseltmek için
yapılan planlı çalışmaların tümüne sağlık
hizmetleri denir.
Aday Memur Eğitimleri
2
 Sağlık hizmetlerinin temel amacı, kişilerin hasta
olmamalarını sağlamak (hastalıklardan korumak).
 Tedavi
hizmetleri
ise
hastalığın
veya
yaralanmanın etkilerini azaltmak ya da tamamen
ortadan kaldırmak için yapılan faaliyetlerdir.
 Rehabilitasyon hizmetleri tedavilerinden sonra
hastanın
normal
yaşama
dönmesini
kolaylaştırmak için sunulan hizmetlerdir.
Aday Memur Eğitimleri
3
 Ülkemizde koruyucu ve tedavi edici sağlık
hizmetlerini yürütmek Sağlık Bakanlığının
temel görevidir.
 Koruyucu
sağlık
hizmetlerine
ilişkin
faaliyetler ise genel olarak Sağlık Bakanlığı
tarafından yürütülür.
Aday Memur Eğitimleri
4
 Hizmet “bir kişi veya kuruluşun bir diğer kişi
veya kuruluşa sunduğu elle tutulamaz bir
faaliyet veya yarar” olarak tanımlanabilir.
 Sağlık kuruluşları çok hizmetli işletmelerdir.
Teşhis ve tedavi birimleri tamamlayan bir çok
hizmetin
bir
arada
sunulmasını
gerektirmektedir (tıbbi, idari, mali, teknik,
eğitim ve araştırma, sosyal hizmetler vb. ).
Aday Memur Eğitimleri
5
Hizmetlerin Dört Önemli Özelliği
 Hizmet elle tutulamaz, göz ile görülemez,
 Hizmet kaynağından ayrılmaz,
(Hizmetler onları üretenden ayrılmaz)
 Hizmet Kalitesi değişkendir,
(Teknik kalite ve algılanan kalite)
 Hizmet Depolanamaz.
(Hizmet, ancak, alıcının talep edebileceği zaman ve yerde
sunulabilir.)
Aday Memur Eğitimleri
6
 Hizmetlerin Konularına Göre Bölümlendirilmesi,
(uzmanlık dallarına göre).
 Hizmetlerin Kademelerine Göre Bölümlendirilmesi
(Birinci, ikinci ve üçüncü kademe sağlık hizmetleri ve
rehabilitasyon hizmetleridir.)
Aday Memur Eğitimleri
7
Birinci Kademe Sağlık Hizmetleri
• Sağlık hizmetleri sürecinin ilk basamağını oluşturur.
• Birinci kademe sağlık hizmetleri veren hekim ve
kuruluşlar, koruyucu sağlık hizmetleri sağlamakla
da sorumludur.
• Hastalanan veya sağlığından şüphe duyan kişinin
ilk başvurusu aile sağlığı merkezi veya kendine
coğrafi olarak en yakın sağlık kurumudur.
• Hastaya ilk teşhis burada konulur, tedavisi
mümkünse gerçekleştirilir.
Aday Memur Eğitimleri
8
 Birinci kademe sağlık hizmetleri; Muayene,
teşhis, tedavi veya iyileştirme çalışmaları şeklinde
olabilir.
 Birinci kademe sağlık hizmetleri; Hastaya en
yakın olan noktadır. Hastanın sağlık sektörü ile ilk
ilişkisi burada başlar. Bu noktadaki doğru teşhis
ve tedavi hasta ve sağlık hizmetlerinin etkinliği ve
tedavinin maliyeti açısından büyük önem taşır.
Aday Memur Eğitimleri
9
İkinci Kademe Sağlık Hizmetleri
 Birinci kademe sağlık hizmetleri sağlayan
hekim ve kuruluşlarca sunulmayan daha ileri
teşhis ve tedavilerdir.
 Uzman hekim hastalığı tam teşhis etmek için
1. kademeden daha ileri düzeyde işlemler
gerçekleştirir.
Aday Memur Eğitimleri
10
Üçüncü Kademe Sağlık Hizmetleri
• Üçüncü kademe sağlık hizmetleri donanım,
personel, bilgi ve tecrübe bakımından geniş
olanaklara sahip hastanelerdir.
• Eğitim ve Araştırma hastaneleri ile Tıp
fakülteleri hastaneleri üçüncü kademe sağlık
hizmeti
veren
kurumlar
olarak
tanımlanmaktadır.
Aday Memur Eğitimleri
11
Sağlık kuruluşlarının sınıflandırması
1. Hastaneler verdikleri tedavi hizmetlerinin türüne göre
iki grupta toplanmaktadır. Genel ve dal hastaneleri.
2. Hastaların hastanede kalış süreleri esas alınarak;
hastaneler kısa süreli hastaneler ve uzun süreli
hastaneler olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.
Kısa süreli hastaneler hastalarının % 50 den fazlasının 30
günden az hastanede kaldığı hastanelerdir. Türkiye’deki
devlet hastaneleri bu gruba örnek olarak gösterilebilir.
Aday Memur Eğitimleri
12
Sağlık kuruluşlarının sınıflandırması
3. Diğer bir önemli sınıflandırma da organizasyon
açısından hastanelerin büyüklüklerine
(yatak kapasitelerine) göre sınıflandırılmasıdır.
Büyüklüklerine göre hastaneler 25,50,100,200,400,600,800
ve üstü yatak kapasiteli hastaneler olarak
sınıflandırılmaktadır.
Aday Memur Eğitimleri
13
Organizasyon nedir?
Resmi rolleri yerine getiren veya ortak bir
amacı güden, iki veya daha fazla kişi ya da
bireyin sistematik olarak düzenlenmiş halidir.
Aday Memur Eğitimleri
14
Organizasyonların ortak özellikleri
ve Hastane Organizasyonları
1. Amaç veya misyona sahip olması,
2. İnsanlardan oluşması,
3. Resmi rolleri belirleyen sistematik yapısının
bulunması.
 Hastanelerin çoğu bürokratik
organizasyonlar olarak yapılandırılmıştır.
 Piramitsel bir hiyerarşi ile bireysel pozisyon yada
pozisyonlar olarak organize edilirler.
Aday Memur Eğitimleri
15
Sağlık Hizmetlerinin ve Hastanelerin
Özellikleri
a) Sağlık hizmetleri piyasası şeffaf değildir, belirsizlik
ve risk mevcuttur:
Sağlık hizmetlerinde tüketici ne zaman, nerede,
ne miktarda ve nasıl bir sağlık hizmetine ihtiyaç
duyacağını,talep edeceğini ve tıbbi tedavinin
etkisini önceden bilemez.
Aday Memur Eğitimleri
16
Sağlık Hizmetlerinin ve Hastanelerin
Özellikleri
b) Yapının Karmaşıklığı
Hizmet çeşitliliği, uzmanlık alanları, teknik donanım,
sürekli hazır olma gereksinimi.
c) Matriks Organizasyon
Proje bazlı çalışma.
d) Bilgi Asimetrisi
Tüketicinin kendisine uygulanan tedavi yönteminin
uygunluğu ve kalitesi konusunda çok az bilgisi vardır.
e) Yaşam ve ölüm meselesi
Aday Memur Eğitimleri
17
TÜRKİYE’DE SAĞLIK
SİSTEMİNİN GELİŞİMİ
Aday Memur Eğitimleri
18
Kuruluş Yılları ve Dr. Refik Saydam
Dönemi
• Osmanlı İmparatorluğu’nun son
dönemlerinde sağlık hizmetleri
İçişleri Bakanlığı’na bağlı bir genel
müdürlük tarafından yürütülüyordu.
• Sağlık Bakanlığı 3 Mayıs 1920
tarihinde, 3 sayılı “Sıhhat ve İçtimai
Muavenet Vekaleti Yasası” ile
kurulmuştur.
Aday Memur Eğitimleri
19
• 3 Mayıs 1920’ de yapılan ilk Bakanlar Kurulu toplantısına Dr.
Adnan Adıvar ilk Sağlık Bakanı olarak katılmıştır.
• 10 Mart 1921’de bakanlıktan ayrılan Dr. Adnan Adıvar’ın
yerine Dr. Refik Saydam bakan olmuştur.
• Refik Saydam döneminde koruyucu ve tedavi edici hekimlik
hizmetlerinin
birbirinden
ayrı
ele
alınması
ilkesi
benimsenmiştir.
• Bu dönemde Bakanlığın esas görevinin koruyucu hekimlik
olduğu kabul edilmiş ve örgütlenme buna göre yapılmış,
genel bütçe olanakları bu yöne aktarılmıştır.
Aday Memur Eğitimleri
20
 Yerel yönetimler hastane açmaya özendirilmiş, Ankara,
İstanbul, Sivas, Erzurum ve Diyarbakır gibi büyük illerde
Bakanlığa bağlı numune hastaneleri açılmıştır.
 Her ilçede hükümet tabipliği kurulmuş, bulaşıcı
hastalıklarla mücadele için programlar başlatılmıştır.
 1924 yılında İstanbul ve Sivas’ta sağlık memurları okulları
ile 1925’te İstanbul’da Kızılay Hemşirelik Okulu açılmıştır.
 Sağlık personelinin atama ve terfileri Sağlık Bakanlığı’nın
yetkisine verilerek, sağlık personelinin yönetimi tek elde
ve merkezde toplanmıştır.
Aday Memur Eğitimleri
21
 1928 yılında 1912 sayılı “Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı
İcrasına Dair Yasa” çıkartılarak sağlık personelinin yetki ve
sorumlulukları belirlenmiştir.
 1930 yılında çıkarılan 1593 sayılı “Umumi Hıfzıssıhha Yasası”
ile sağlık hizmetlerinin politikasının esasları belirlenmiştir.
 1936 yılında ise 3017 sayılı “Sağlık ve Sosyal Yardım
Bakanlığı Teşkilat ve Memurin Yasası” çıkarılmış sağlık
örgütünün temel çatısı kurulmuştur.
Aday Memur Eğitimleri
22
1938 Sonrası ve Dr. Behçet Uz
Dönemi
• 1938 sonrası dönemde Türkiye, savaşın getirdiği sıkıntıları
yaşamıştır. Bu dönemde sıtma, tifüs ve çiçek salgınları
olmuştur.
• 1945 yılında “Olağanüstü Sıtma Savaş Yasası” çıkarılması
zorunlu görülmüştür.
• Aynı yıl önemli bir gelişme de Sosyal Sigortalar Kurumu’nun
kurulmasıdır. Bu kuruma sigortalı işçiler için sağlık örgütü
kurma, işletme ve sağlık personeli atama yetkisi verilmiştir.
Aday Memur Eğitimleri
23
 1946-50 yılları arasında bakanlık yapan Dr. Behçet Uz
tarafından hazırlanan 1. On Yıllık Milli Sağlık Planına göre
ülke 7 sağlık bölgesine ayrılacak ve her bölgenin
örgütlenmesi kendine yeterli hale getirilecekti.
 Bu bölgelerde, her 40 köy için 10 yataklı bir sağlık merkezi
kurulacak, merkezlerde koruyucu ve tedavi edici sağlık
hizmetlerini birlikte yürüteceklerdi.
 Behçet UZ’un bakanlıktan ayrılmasından sonra bu plan gereği
gibi uygulanmamış, her ilçeye bir sağlık merkezi yapma
biçimine dönüşmüştür.
Aday Memur Eğitimleri
24
1950-1960 Dönemi
 1954 yılında, 6134 sayılı yasa ile il özel İdarelerine,
belediyelere ve vakıflara bağlı hastaneler Sağlık
Bakanlığı’na bağlanarak hastane hizmetleri tek elde
toplanmış (SSK ve Üniversite hastaneleri hariç),
tamamen merkezi hükümetin görev ve sorumluluğu
haline getirilmiştir.
 Bu dönemde özel sektörün geliştirilmesi düşüncesi
ağırlık kazanmış ve bu sektör sağlık yatırımları için
özendirilmiştir.
 Uluslararası kuruluşlarla, özellikle Dünya Sağlık Örgütü
ve UNICEF ile işbirliğine önem verilmiş, bu kuruluşlardan
ana-çocuk sağlığı ve tüberkülozla savaş gibi koruyucu
sağlık hizmetlerine destek sağlanmıştır.
Aday Memur Eğitimleri
25
1961’ den Sonra Olan Gelişmeler
• Bu dönemde tedavi edici hizmetler, koruyucu hizmetleri
tamamlayan bir öğe olarak görülmüş; Evde ve ayakta tedaviyi
sağlayan, küçük topluluklara kadar yayılan bir sağlık
örgütünün kurulması öngörülmüştür.
• 1961 yılında Sağlık Bakanlığı müsteşarı Dr. Nusret Fişek’in
önderliğinde hazırlanan 224 sayılı “Sağlık Hizmetlerinin
Sosyalleştirilmesi Hakkındaki Yasa” kabul edilmiştir.
 Uygulanmasına
1963
yılında
Muş’ta
başlanan
sosyalleştirilmiş sağlık hizmetlerinin, 1977 yılında tüm illere
yaygınlaştırılması amaçlanmıştı.
 Bu yasa ancak 1 Ocak 1984 tarihinden itibaren Türkiye
genelinde uygulanmaya başlanmıştır.
Aday Memur Eğitimleri
26
•
o
o
o
o
o
o
o
o
o
o

Bu Yasanın kabul ettiği başlıca ilkeler şunlardır:
Eşit hizmet,
Sürekli hizmet,
Entegre hizmet,
Kademeli hizmet,
Öncelikli hizmet,
Katılımlı hizmet,
Ekip hizmeti,
Denetlenen hizmet,
Uygun hizmet,
Nüfusa göre hizmet.
Sağlık hizmetleri il içinde bir bütündür ve sağlık hizmetlerini
ildeki amiri validir. Sağlık müdürü, vali adına hizmeti yürütür.
İl içindeki bütün sağlık kuruluşları, sağlık müdürlüğüne
bağlıdır.
Aday Memur Eğitimleri
27
2000’ li Yıllar
• SSK Hastaneleri 2005 yılında Sağlık Bakanlığı’ na
devredildi.
• 2010 yılında birinci kademe sağlık hizmetleri
alanında 5258 sayılı yasa ile aile hekimliği
sistemine geçildi.
• Aile hekimliği sisteminde; 4924 sayılı yasa ile
‘‘sözleşmeli personel’’ uygulamasına başlandı.
Aday Memur Eğitimleri
28
• 2011 yılında 663 sayılı kanun hükmünde
kararname ile Kamu Hastaneler Kurumu
kurularak sağlık bakanlığı ve bağlı
kuruluşlarında
yeniden
yapılanma
gerçekleştirilmiştir.
Aday Memur Eğitimleri
29
Atakan ALTAN
Aday Memur Eğitimleri
30
Download

Türkiye`de Sağlık Hizmetleri ve Gelişimi