Giresun'un Espiye ÜçeMne Bağlı
Tekke Köyündeki Gülbahar Hatun
'' Hacı Abdullah'' Zaviyesine
Bağlı Yapılar
Dr. Hafim
yaamodatuırtmaya
talnr
» « u n
"Hacı
yapdar
baİfe
Teldw
çalışacağıma
AbduHah
G m s u n
Halife"
ilimizin
Espiye
ve
Tuğlacdc
köylerinde
Üdntar.
Espiye
İlçesinin
Yağhdere
25
ük
fan.
km
bir
KttibBMi denen
bukmdıığu
n p a n 3A
topıaic
yolb
G O -
ilçesine.
buhmmakBucağından
vadi
boyunca
"Icır p a z a r m a " uiasıhr.
Yapıların
k S y i e i e K o z b i ü d i ' n e 2 k m . Icaia b a t ı y a
k m . lik bir patika yolla v a n i r .
Çoğu
kare.
tMm
veya
nianlı
devletinin
dolu'nun
bir
tarikatm
zaviye olarak
Hkfcleşınesi
tarikatierin,
ve
kohmizatör
yapılarmm
biHiinO
tanımlanmaktadır.
kuruhışu
ve
1.
nviycsine
gelişmesinde^
amü:(Plân2.Rcs.1-2)
Bı«Dne
tır. 12.90
kadar epeyce değişikliklere
X 9J0O m . b o y u t i v m d a
uğramış­
o k ı p kahpı t a ş
duvariidır. B i r giriş ( s o n c e m a a t y e r i ) v e k a r a b i r
harim
kısmmdan
meydana
gelmektedir,
örtibB
dört omuzdur.
S o n cemaat yerine a ç ı b n kapı batı
dedir.
Son
kadar
yıkılarak
cemaat
yerinin
üzeri
kuzey
briket
cepheli­
duvan
olarak
yanya
yapılmış
ve
bOyflkçe iki pencere b i r a k d m ^ t i r .
OsAna­
K A R P U Z
S o n cemaat m a h ü i i n d e n harime açılan kapı ve
pencereler
orijlnakiir:
Kapı
shni
kemerii
ohıp,
islâmlaşmasında,
IslâmY
pencerelerin lentolarmn
TOric dervişlerinin
böyGk
yer verilmiştir. Harim kısmını y a n y a kadar kapla­
Özerinde sağır
kemerlere
b i r payı o l m u ş t u n i ) . B u dervişler t e k k e v e zaviye­
yan
lerini kurdukları
merdivenle çıkılmaktadır. B u m e r d h m ı d e n geçilen
fek
yerleşmeleide
çahşmalanna
^ o r
yündeki
tan
önderlik
çahşmaiannı
Sul­
ValiUği
Gübahar
sırasında
Hatun
de
( 1 4 » -
Özere
virmeyOp
iyende
ve
firhane,
ahşap ezan yeri yıkıbnıştır.
H » i m
fable
resi
değirmen
ile
anlıyonızo):
mOte-
öşito- v e
ilivelen
İle a y d m b n m ı ş t ı r .
B u pencereler son o n a n m -
lariadeğiştlrilmişleniir.
S
hkimet
itdOğfi
ve
C
Örerinde
ile
kurulan
zaviye-ocak,
şeyhin
hemen yanndaki
zaviye
favnmlanna
hiç
bir
şey
yer verilmiştir.
yoktur.
Bu
Diğer
haliyle
yüzü
minber
1 9 . yOzyıl özellikleri taşımaktadır.
riisûm
CamSn
iç duvarian v a z o d a çiçekler, ağaçlar-
s e r v i l e r . k a n d i l l e r , c a m i tasvirieri ile
ıl)
bu
süslemeler
süslenmiştir.
kemerlerle biıbirine
bağlan­
M . F . KaprOlO, Osmanlı İmparatorluğunun K u r u l u ş u ,
A n k a r a , 1 9 5 9 ( 2 . baskı), s . 145 vjd. v * Ö . L . B a r k a n .
misa­
••Osmanlı İ m p a r a t o r l u ğ u n d a B i r I s k t n v a KoK>nlzas>
Tuğlacık
y o n M e t o d u o U r a k V a k ı f l a r v« T a m U k M r " . V a k ı f l a r
k ö y O n d e k i türt>esi g e l e b i l m i ş t i r . F i r m o r t a d a n
dınlffliş, camiin
pencereye
Mihrap basit bir niş halindedir. Minber ceviz­
teşebbüsü
kurucu
büyük
d e n yapılmıştır. Mihrap tarafindaki yüzü üzerinde
levendeye
camii,
dört
HaH-
eyleyüp
Hatun'un
^inümOze
knmı
yönünde yOksekte yer alan iki mazgal pence­
Sazan
Gfllbahar
solundaki bir
vakfiyeden(2)
sebebden."
Zaviye'den
kapmm
Abdullah
Hacı
Arapça
Abdullah HaHfe sâlih ve
tasarruf
knmma
tesb
deyyin vai'z ve nasih kimesne olup mezkur karyeyi
vıdcfiyet
ırtışap m a h f e l
tarafndm
ve T a p u Tahrir Defteri kayıtlarmdan
Hacı
ve
de ayra amaçlarla Yavuz
bırakıMıgını köydeki
"Mezkur
^itim
kö­
edikügini ve yönetiminin
feV*
bayındır-
Tekke
Trabzon
annesi
etmdcte,
yönetmekteydiler.
Zaviyenin
Selimin
1512)
taran ve
hanesinin yerinde ise E b e E v i yapılmıştır. (Plân
D e r g i s i , sayı II ( 1 9 4 2 ) 1 9 7 4 , s . 2 7 9 a « 7 .
kal-
misafir­
1)
(2)
B k z . : P r o f . N a c i YOngOl'an y a z ı s ı , V a k f i y a m a t n l .
(3)
ö . l _ Barkan, a « ^ . , s. 346.
Dr.HAŞİM KARPUZ
118
mış sütunlar arasına yerleştirilmiştir. Bu resimler
ce Kuzey odadaki günümüze ulaşmıştır.
Plânda; batı kesimin doğu kesimin simetriği
mahalli bir nalckaşın elinden çıkmış olmalıdır.
Camiin kitâbesi yoktur. Zaviyeye bağlı olarak
15. yüzyılın
sonlarında inşa edildiğini söyleye­
rında bu kısım yenilenerek aralarında banyo olan
iki oda birleştirilmiş ve kuzeye bugünkü hayat yer­
biliriz.
2.
leştirilmiştir.
Fırın:
Bugün mevcut değildir. Yaşlı köylüler yerini
hatırlamaktadırlar. Şimdiki çeşmenin hemen ya­
nında
olması gerekir. İhtimaldir ki, 20. yüzyılın başla­
bulunuyordu. Buraya
"fırınhane" denil­
mektedir.
29 Nisan 1913 tarihli beratlarda bu fırının
kusursuz çalıştırılması gerektiği, gelenlere ve gi­
denlere hizmetin aksatılmamasına dikkat
Bu misafirhanede "gelip geçen" bütün misafir
ve yolcular kalıyordu.
5.
dergâha gelen konuklar kalıyordu. Son yıllarda
harap olunca yerinde ebe evi yaptırılmıştır.
6.
çekil-
Değirmen: (Res. 6)
Tekke Köyü ile Tuğlacık köyü arasında Ş i m -
mektedir(4).
3.
Zaviye Misafirhanesi: Camiin güneybatı
yakınında yer alıyordu. Burada sadece zaviyeye-
şirlik mevkiinde kumlmuştur. Teş taşlı olan de­
Z a v i y e - 0 c a k : ( P l a n 3 , Res. 3)
Hacı Abdullah Halife'nin dergâhıdır. Kırsal
bölgelerde kurulan tarikat zaviyeleri gibi ancak
şeyh ve yakınlarının
hizmetini görecek büyük­
ğirmenin su arkı, oluğu büyük blok taşlardan y a ­
pılmıştır. Esas duvarları ise gayrı
7.
lüktedir.
Türbe: (Plân 5, Res. 7)
Tekke köyündeki zaviyenin kurucusu
5.55 X 5.00 m. boyutlarındaki zaviye,eğimli bir arazide kurulduğu için kalın taş duvarlı
muntasamdır.
Halen çalışmaktadır.
Hacı
Abdullah Halife'nin Türbesi bugün Harava-Tuğla-
bir alt yapıya sahiptir. Zaviyenin kapısı doğu
cık köyünde kalmış olup büyük bir
cephesindedir. Kapıdan yukarısı ve kuzey duvarları
ortasındadır.
Türbe
taştır. Diğer kısımlar taş temel üzerine ahşaptır.
kare
plânlıdır.
mezarlığın
Boyutları
yaklaşık
Dört omuzlu bir çatı düzenine sahip örtü çinko
3.00 X 3.00 m. dir. Duvarları muntazam yonu taş­
ile kaplanmıştır.
tan yapılmıştır. Orijinal örtü kubbelidir.
Zaviyenin
ahşap
bir
içerisine
merdivenle
inilir.
basamaklı
bugün dıştan dört omuz tarzında betonla kaplan­
Zemin
bütünüyle
mıştır.
Türbeye kuzeyden kemerli bir kapıdan giril­
topraktır. Ana mekânın güney kesiminde düzen­
mektedir. İç mekânda kireç harçlı bir alt yapı
siz taşlardan yapılmış ocak bulunmaktadır.
Zaviyede pöstekiler, asalar, sırlı seramikler,
üzerine ahşap sanduka bulunmaktadır.
son yıllarda onarım ve yenilemelere
tır. İçten kubbeye basit tromplarla geçilmektedir.
tabi tutulmuştur. Ahşap üst yapı eski ve bölge­
nin geleneksel "geçme" tarzında olup, eskiliğini
Örtüde yapılan değişiklikle beraber türbenin
kapısı önüne beton bir sundurma yapılmıştır.
korumaktadır.
4.
Işıklan­
dırma güneydeki mazgal penceresi ile sağlanmış­
kandiller v.b. tarikat eşyaları bulunmaktadır.
Yapı
Fakat
üç
kapıdan
Kapı kemerinin üzerindeki kitâbe yeri
Misafirhane:(Plân4, Res.4-5)
bırakılmıştır.
Hacı Abdullah Halife zaviyesinin misafirha­
Prof.
Naci
boş
Yüngül'ün
yazısından
anlaşılacağı gibi; Tekkenin tesisinde
yardımları
nesi iki katlıdır. Zemin katı ahır, 1. katı konukevi'-
olan Gülbahar Sultan H. 911 (1505/6) yıllarında
dir. Bütünüyle boyutları dıştan 11.10 x
ölmüştür. Tekkenin yeniden tapu kaydı yapıldığı
11.10
metredir. Zemin katın duvarları tamamen, 1. katın
H. 929 (1522/3) yılında Hacı Abdullah
duvarları ise kısmen taştır. 1. katta batı ve hayat
hayattadır. Arapça Vakfiyenin
cepheleri
950/1544 yılında ise şeyh ölmüştür. Demek olu­
dolma,
iç
bölmeler
bağdadidir. Taş
duvarlar ahşap hatıllıdır.
Ahır kısmı iki bölümlüdür. Arkadaki bölme
Halife
düzenlendiği
H.
yor ki Hacı Abdullah Halife Türbesi 1535-1540
yıllarında inşa edilmiştir.
Tekke ve zaviyelerin kapatılmasından sonra,
duvarı yıkılmak üzeredir.
1. katı meydana getiren konukevi bugün ilk
yapılar Hacı Abdullah Halife'nin kendi soyundan
okul olarak kullanılmaktadır. Kuzeyinde yanları
gelen ve halen bu köyde yaşayan zaviyedarları
açık oturmak için bir "Hayat" vardır. Giriş ka­
tarafından elden geldiğince onarılıp korunmuştur.
pısı ince uzun bir koridora açılır. Bu koridomn
Vakfiye
çevresinde 3 oda ve bir helâ yer alır.
sadece
Her odanın bir ocağı bulunmaktadır. Güney­
ve beratlarda adları geçen
fırın
yapılardan
ve zaviye misafirhanesi günümüze
gelememiştir.
doğudaki odanın ocağı yıkılarak pencere haline
getirilmiştir. Ocakların iki yanında taş dolapcıklar
bulunur. Zamanında ocakların iki yanında oturu­
lan ve yatılan ahşap sekiler vardı. Bunlardan sade­
(4)
B k z . : Prof. Naci Yüngül'ün yazısı, Berat
metni.
119
G İ R E S U N - E S P İ Y E HACI A B D U L L A H Z A V İ Y E S İ .
ö y l e anlaşılıyor ki 1495-1500 yıllarında kurulan zaviye Şeyhinin ölümüyle gerilememiş, vakfi­
yesinde belirtildiği üzere "ayende ve revendeye"
gelip ve geçenlere 20. yüzyılın ilk çeyreğine kadar
hizmet etmiştir. Anadolu'nun diğer yerlerindeki
tarikat zaviyeleri gibi, İslâmî inançların yayılma
sında, toprağa yerleşmesinde, ziyaretçi ve konuk­
Resim: 1
Tekke Köyü Camii'nin batıdan
ların ağırlanmasında, yoksullara yardım edilmesind e ( 5 ) önemli sosyal ve kültürel görevler yapmıştır.
Hacı Abdullah, Halife Nakşibendi tarikatına men­
suptu.
(5)
A.l.
Doğan,
Tekkeler,
Osmanlı
Zaviyeler
Mimarisinde
ve
Benzer
Tarikat
Yapıları.
Nitelikteki
Fütuvvet
Yapıları, istanbul, 1 9 7 7 , s. 7 1 .
görünüşü.
Hesım: 2
Tekke
KOyU
Camii'nin
mintMrı.
D r . H A Ş İ M KARPUZ
120
Resim: 3
Hacı
Abdullah
Halife
Dergâhının
kuzeyden
gö r ü n ü ş ü .
Resim: 4
Hacı
Abdullah
Halife
Misafirhanesinin
güneyden
görünüşü.
Resim: 5
Misafirhanenin
odalarının
birisindeki
ocak.
G İ R E S U N - E S P İ Y E HACI A B D U L L A H Z A V İ Y E S İ . . .
Resim: 6
Hacı Abdullah Halife zaviyesinin
değirmeni
Resim: 7
Abdullah Halife'nin
Tuğlacık
KöyündekkTUrbesi
121
K
«—71
K Z 7 \
3
H
TEKKE KÖ/ÜNDEKİ
1 - CAMİİ,
K H H İ N ( m e « u t deÇikJir )
3-ZAVİYE
-OCAK
5-ZAVİYE
J Dedirmen..
1 3
10
S!l_fiS£e
250\
500
750
1000
*.
Plân;l
T e k k e ve T u ğ l a c ı k K ö y l e r i n d e
Hacı A b d u l l a h Halife Z a v i y e s i n e bağlı yapıların
,
yeri.
20
30
40
4-MİSAFİRHANE
MİSAFİRHANESİ
.Türbe
Tekke köyü
W1LAR
jOnv
GİRESUN-ESPİYE HACİ A B D U L L A H ZAVİYESİ..
123
1
U..p
Plân: 2
Tekke Koyu Camii
plânı
>
Ocak
Plân : 3
Hacı Abdullah
Halife
Dergâhı
Zaviyesi
plan
Ölçek. V 5 0
Dr. H A S İ M KARPUZ
124
1 t
i r
n
z
lU
^ 2
< J>
Q
m
<
<
X
K
I
GİRESUN-ESPİYE HACI A B D U L L A H ZAVİYESİ...
12.S
.t:
g
LU
m
tr
<
X
X
<
Q
CD
<
:0
1
V,'
V
•
\
n
•
Download

Epson AcuLaser CX37 Series