Sağlık Çalışanları ve
Kemoterapi
Dr. Mehmet Ali Özcan
Dokuz Eylül Üniversitesi
Onkoloji Enstitüsü
2014

Tüm dünyada yakın gelecek beklentisi kanser tanısı ve
kanserden ölüm sıklığında anlamlı bir artış beklenmekte

Kanser sıklığının artışıyla birlikte kemoterapi uygulamaları da
artıyor.

Kombine KT uygulamaları yoğun ve yeni ilaçlarla tedavi

Hastaneler yetersiz, özel poliklinik ve evlerde KT
Risk var mı?

•
•
•
•
•
Kemoterapi ilaçları;
Mutajenik
Klastojenik
Teratojenik
Karsinojenik
Toksik
Tehlikeli ilaç
KT
• Kemoterapi
• İlaç
• Sitotoksik
Riskler;


Yeterli güvenlik önlemi almayan onkoloji
hemşirelerinin idrarında tiyoeter bileşiklerinde
artış, 3 günlük dinlenme sonrası azalma
Periferik lenfositlerde kromozomal yapı bozuklukları,
kardeş kromatid değişikliği, tek sarmal kırıkları,
mikro çekirdek sıklığında artış
Neler oluyor?











Baş ağrısı, baş dönmesi
Saç dökülmesi
Kontakt dermatit
Karın ağrısı
Allerjik reaksiyonlar
İntrauterin ölüm
Ektopik gebelik
Menstrüasyon bozuklukları
İnfertilite
Spermatogenezde bozukluk
Düşük tehlikesi, düşük doğum ağırlıklı bebek
Güvenlik önlemi - kazanç

Güvenlik önlemi alan hemşirelerin 2 yıllık
takiplerinde genotoksik patoloji yok

•
•
Ülkemizde güvenlik kabini kullanma oranı:
%4.3%14.2
Kişisel önlemler: %5.4%11.6

Özel bir KT hazırlama odası: %39.5
KONUYLA İLGİLİ ULUSAL REHBERLER
 Onkoloji
Hemşireliği Derneği:
 Antineoplastik ilaçların güvenli kullanım standartları
rehberi
 www.onkohem.org.tr
 T.C.
Sağlık Bakanlığı:
 Antineoplastik (sitotoksik) ilaçlarla güvenli çalışma
rehberi
 www.saglik.gov.tr
Risk zamanlama
alanları

•
•
•
•
•
İlaçların;
-Depolanması
-Hazırlanması
-Taşınması
-Uygulanması
-Atıkların yok edilmesi







KT içeren ampülü kırma
Toz halindeki ilacı sulandırma
İlacı flakondan enjektöre çekme
Enjektörden havayı çıkarma
Enjektördeki ilacı serum içine verme
İlaç içeren serum torbasına setin takılması
Serum setinin havasını çıkarma







İlaç bittikten sonra serum torbasını yada seti
çıkarma
Tabletleri şişesinden alırken
Tabletleri dozlara bölerken
Tabletleri toz, sıvı haline getirirken
Kaza ile dökülmelerde kontaminasyonla
KT alan hastanın atığı ve atıkların bulaştığı
malzemelerle kontaminasyonla
Atıkları taşırken
KT ile risk

İnhalasyon yoluyla

Sindirim sistemi yoluyla

Cilde temas yoluyla

Kazayla yaralanmalar
Gerekli önlemler
•
•
•
•
•
•
•
•
•
İlaç hazırlama merkezi maruziyeti en aza
indirecek şekilde düzenlenmelidir.
- Mümkünse merkezi birim
- Giriş çıkışlar sınırlandırılmalı
- Lavabo olmalı
- Güvenlik kabini ve kişisel güvenlik malzemeleri
bulunmalı
- İlaç hazırlama ve güvenlik için gereken malzeme
dışında
hiçbir şey olmamalı
- Uygulama yönergeleri asılmalı
- Kapalı transfer sistemi, PhaSeal®
Güvenlik önlemleri
•
•
•
•
•
•
•
•
•
KT ilaçları Sınıf IIB veya Sınıf III biyolojik
güvenlik kabinlerinde (BGK) hazırlanmalıdır.
-
BGK hava türbülansının en az olduğu alana
BGK’nde hava akımı vertikal olmalı
İçinde gereksiz malzeme bulunmamalı
Kabin içi hava delikleri kapatılmamalı
Kabin içinde kemoterapi örtüsü kullanılmalı
7/24 çalışmalı,
6 ayda bir veya taşıma durumunda teknik bakım
Kabin temizliği, HEPA filtreler
Eldiven
•
•
•
•
•
KT ilaçlarının hazırlanması sırasında kişisel
koruyucu malzeme kullanılmalıdır.
Eldiven: 0.4-0.6 mm kalınlıkta çift eldiven
Giyilmeden ve çıkarılınca eller
yıkanmalı
Düzenli olarak 30 dk arayla
değiştirilmeli
• Kemoterapi Önlüğü:
• - Önü geçirgen olmayan ve kapalı, uzun kollu,
manşetleri elastik veya örgü, polietilen liflipamuklu kumaştan üretilmiş
•
- 3 saatte bir, dökülme, yırtılma durumunda
derhal değiştirilip tıbbi atık kutusuna atılmalı ve
eller yıkanmalı
•
•
•
Maske:
- Havaya partikül veya aerosol bulaşma olasılığı
bulunduğunda yüz maskesi kullanılmalı
•
•
•
- Dökülen ilaçları temizlerken kalın,
partikül geçirmeyen maske
takılmalı
•
•
•
•
Gözlük:
- İlaç sıçrama yada saçılma tehlikesi
olduğunda kenarları siperlikli
gözlük kullanılmalı
•
Kemoterapi ilaçlarını hazırlayan personel ilaçla maruziyet
riskini en aza indirecek ya da ortadan kaldıracak şekilde
kendi hazırlığını tamamlamalı ve sonra ilacı hazırlamalıdır.

Eğitimli personel, mümkünse yazılı order

İlaç hazırlama ortamında yeme-içme, gıda
•
•
bulundurma, sigara içme, sakız çiğneme ve
makyaj yapma yasaklanmalı

BGK kontrol edilmeli, içine KT örtüsü serilmeli

Usulüne uygun şekilde eldiven, gömlek giyilmeli
Açık sistem
Havalandırıcı sistem
Kapalı sistem

Dökülme durumunda uygun şekilde temizlenmeli ve kayıt tutulmalı

İlaç bulaşan kumaşlar işaretli torbalara konmalı, ön yıkamadan sonra
diğer çamaşırlarla yıkanmalı

•
Kişiye bulaş durumunda eldiven, önlük çıkarılmalı
su ve sabunla yıkanmalı

Göze temas durumunda 15 dk çeşme altında veya SF ile yıkanmalı

Maruz kalan personelin muayenesi yapılmalı, kayıt tutulmalı

BGK’ne bulaşma-dökülmelerde standartlara göre temizlik
(150 ml’den fazla ise tüm yüzey temizlenmeli)

HEPA filtrelere bulaşma durumunda değiştirilinceye yada yetkililerce
temizleninceye kadar kabin kullanılmamalı

KT alan hastanın idrarında 48 saat, dışkısında 7 gün atık bulunabilir.
Personel ve hasta yakınları uyarılmalı

Hasta tuvalete gittikten sonra sifon 2 kez çekilmeli yada tuvalet bol suyla
yıkanmalı
•
•
KT uygulamaları uygulayan kişi ve hasta açısından ilaçla
teması ve maruziyeti en aza indirecek şekilde yapılmalıdır.
•






Eğitimli personel
Kişisel koruyucu araçlar, iğnesiz ve kapalı transfer sistemi ve teknikleri
kullanılmalı
Enjektörler luer-look bağlantılı olmalı ve ¾’ünden fazlası dolu
olmamalı, havası kabinde çıkarılmalı
Uygulama alanının altına KT pedi konmalı
Set bağlantı yerleri gazlı bezle desteklenmeli
Arka arkaya 2 ilaç verilecekse gerekli önlem alınmalı

İlaç değişimleri ve bitiminde setler uygun sıvıyla yıkanmalı

Uygulama göz seviyesinin altında yapılmalı

Dökülme yada deriye temasta standartlara uyulmalı

Kontamine tüm malzeme atık kutusuna atılmalı

Setler serum torbasından çıkarılmadan atılmalı

Oral ilaçlar uygun şekilde hazırlanmalı ve diğer oral ilaçlardan sonra
verilmeli, 7 güne kadar önlem alınmalı
•
Kemoterapi ilaçlarının hazırlanması ve uygulanması
sonrası kullanılan malzeme maruziyeti en aza indirecek
şekilde yok edilmeli ya da ortadan kaldırılmalıdır.

Atık toplama ve taşımada eğitimli personel

Eldiven ve gömlek giymeli

Tek kullanımlık malzemeler atık torbası yada kutusuna atılmalı,
üzerine uyarıcı etiket yapıştırılmalı
•

İlaç seçerken, depolarken ve sayım yaparken çift KT eldiveni kullanılmalı

İlaç listesi, dökülme ve kontaminasyon durumunda yapılacaklara ilişkin
yönerge asılmalı

Kırık ilaçlar ve paketleri plastik kaplara konup tehlikeli atık kutusuna
atılmalı

Hazırlanan ilaç eğitimli personel tarafından plastik torbalara konup güvenli
şekilde kapatılmalı ve taşınmalı, en kısa sürede ilgili yere götürülmeli,

Taşıma aracında uyarı işaretleri ve dökülme durumunda gerekli olacak
malzeme bulundurulmalı
•
Kemoterapi ilaçlarıyla çalışan tüm personele maruziyet
için düzenli olarak tıbbi izlem yapılmalıdır.

İşe yeni başlayan personele öykü, FM, hemogram, KCFT, BFT ve idrar
analizi yapılmalı ve 1-2 yılda bir tekrarlanmalı

İlaca maruziyet durumunda gereken yapılmalı, tıbbi izlem yapılmalı,
kayıt tutulmalı (ilaç, miktar)

İşten ayrılma durumunda tıbbi izlem tekrarlanmalı

Hamileler, çocuk sahibi olmayı planlayanlar, emzikli anneler, tıbbi nedenle
KT ilaçlarına maruz kalması uygun bulunmayan kişiler ilaç hazırlama,
taşıma yada uygulama alanlarının hiçbirinde çalıştırılmamalı
•
Kemoterapi ilaçlarıyla çalışan tüm personel ve hastalar
gerekli güvenlik önlemleri açısından eğitilmelidir.

Teorik ve pratik eğitim verilmeli

Eğitim süreci periyodik olarak tekrarlanmalı
Download

İDARÎ YARGI İHTİYAÇ LİSTESİ