Manisa'da tütün kullanımı,
meslek ve seçili hastalıklara
göre mesane kanseri riski
Koray Ömer Erdurak1, Pınar Erbay Dündar2,
Beyhan Cengiz Özyurt2, Eva Negri3, Carlo La
Vecchia3, Ziya Tay1
1Manisa
Halk Sağlığı Müdürlüğü, Manisa
2Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi, Halk
Sağlığı Ana Bilim Dalı, Manisa
3Mario Negri Araştırma Enstitüsü, Milano,İtalya
Giriş:
Mesane kanseri için en iyi aydınlatılmış risk
faktörleri tütün içimi ile aromatik aminlere
mesleki maruziyettir.
 Bunların dışında, kahve tüketimi, diyet
faktörleri, sıvı alımı, su kirleticileri, üriner
sistem enfeksiyonları, diyabet, bazı ilaçlar,
diğer bazı mesleki maruziyetler ve aile öyküsü
gibi bazı faktörlerle de mesane kanseri riski
arasında ilişki olduğu düşünülmüştür. (Negri

and La Vecchia, 2001; Pelucchi et al., 2006;
Freedman et al., 2011).

Globocan 2008’e göre mesane kanseri
hızları erkek ve kadın için sırasıyla 16.1 ve
2.3/100000 olup, (Ferlay et al., 2010) aynı
rakamlar ülkemizdeki sekiz aktif kanser
kayıt merkezi verilerine göre de 19.6 ve
2.5’dir. Mesane kanseri ülkemizde
erkeklerde akciğer ve prostattan sonra, mide
ve kolorektumdan önce gelmek üzere
üçüncü sıradaki kanser türüdür.

Ankara ve İstanbul gibi büyük kentlerde daha
önce yapılmış olan mesane kanserine yönelik
vaka-kontrol çalışmaları, sigaranın riski
arttığına dair güçlü bağlantılar ve aynı
zamanda sigara içmekte olanlarda
içmeyenlerle kıyaslandığında 1.15’den 4.8’e
kadar değişen rölatif risk değerleri saptadılar.
Seçili meslekler, kahve ve alkol ile olan
ilişkiler değişkenlik göstermekteydi. (Akdas et
al., 1990; Yaris et al., 2006; Demirel et al., 2008)
Manisa Sağlık Müdürlüğü kanser verileri de
erkeklerde 16.3/100 000’lük mesane kanseri
hızına işaret etmekteydi.
 Mesane kanseri hızlarına ilişkin muhtemel
sebepleri tanımlamak ve ölçmek amacıyla
yaklaşık 1.3 milyon nüfusa sahip Manisa
İli’mizde bir vaka-kontrol çalışması
yürüttük.

Gereç ve Yöntem

Manisa’da 2011-2012 yıllarında gerçekleştirilmiş
bu vaka-kontrol çalışmasına mesane kanseri
histolojik olarak doğrulanmış ve 85 yaşın altında
olan 173 insidans vakası dahil edilmiştir.

Kontrol grubunu, mesane kanserinin bilinen
sebepleriyle bağlantılı olmayan bir dizi akut
non-neoplastik hastalık sebebiyle Celal Bayar
Üniversitesi Hastanesi’ne başvurmuş ve yaş,
cinsiyet, coğrafik bölge açısından frekansa
göre eşleştirilmiş 282 kişi oluşturmaktaydı.
Çalışmada
 sosyodemografik faktörler,
 yaşam boyunca tütün kullanımı,
 meslek öyküsü,
 konut tipi ve kullanılan suyun türü,
 antropometri,
 bazı kişisel alışkanlıklar ile alkol ve kahve
tüketimi,
 beslenme,
 antienflamatuar kullanımı,
 aile öyküsü,
hakkında bilgi toplayan bir anket formu
kullanıldı.
Tütün ile ilgili sorular,
 kullanma durumu (kullanmamış, bırakmış,
kullanıyor),
 tütün alışkanlığının sıklığı ve niceliği,
 kullanılan tütün ürününün türü (filtreli,
filtresiz, sigara, pipo, puro ve nargile),
 kullanma süresi ve bırakmış olanlar için ne
kadar önce bırakıldığını içeriyordu.
Meslekle ilgili sorular, 17 meslek ya da meslek
grubu arasından seçilecek şekilde, mevcut
mesleki durum ve önceki faaliyeti
içeriyordu. Bunların içerisinde, beş meslek
türü:
 lastik endüstrisi çalışanları,
 gaz endüstrisi çalışanları,
 boya endüstrisi çalışanları,
 kamyon sürücüleri
 kuaförler
yüksek riskli olarak kabul edilmişti.
(Negri and La Vecchia, 2001; Pelucchi et al., 2006)
Hastalık öyküsü ile ilgili sorular:
 diyabet,
 üriner sistem enfeksiyonları,
 böbrek yetmezliği,
 böbrek taşları
 prostat hastalığına yönelik idi.
Odds ratio’lar (OR’ler) ve karşılık gelen %95
güven aralıkları (GA’lar) çoklu lojistik
regresyon modellerinden elde edilmiştir
(Breslow and Day, 1980).
 Söz konusu tüm değişkenler, regresyon
modelleri yaş, cinsiyet, eğitim ve tütün
kullanma durumunu içermektedir.
 Topluma atfedilebilen riskler, çok değişkenli
OR’ler ve vakaların dağılımından elde
edilmiştir. (Bruzzi et al. 1985)

Sonuçlar:
Tablo-1: 173 mesane kanseri hastası ile 282
kontrolun cinsiyet ve yaşa göre dağılımları
Erkek
Kadın
Yaş grubu
Vaka
Kontrol
Vaka
Kontrol
40-49
3
4
2
1
50-59
33
54
2
11
60-69
46
94
7
21
70-79
64
71
6
17
80-84
10
9
0
0
Toplam
156
232
17
50
Tablo 2: Mesane kanserli 173 hasta ve 282 kontrolun tütün kullanımı alışkanlıklarına göre dağılımı ve karşılık gelen odds ratio'lar ile %95 güven aralıkları
n (%)
Vaka
Kontrol
Tütün kullanma durumu
Kullanmamış
OR (95% GA)¹
31 (17.9)
116 (41.1)
1.00 (referans)
Bırakmış
76 (43.9)
83 (29.4)
3.25 (1.81–5.83)
Kullanıyor (< 20 sigara/gün)³
48 (27.7)
67 (23.8)
2.85 (1.52–5.35)
Kullanıyor (>=20 sigara/gün)³
18 (10.4)
16 (5.7)
4.00 (1.66–9.63)
49 (28.3)
77 (27.3)
2.60 (1.39–4.85)
9 (5.2)
4 (1.4)
5.44 (1.49–19.9)
< 40 yıl
49 (31.2)
100 (36.8)
2.06 (1.13–3.77)
>= 40 yıl
77 (49.0)
56 (20.6)
5.28 (2.82–9.88)
Sigara türü ² ³
Filtreli
Filtresiz
Kullanım süresi²
x²-trend (P-değeri)
33.3 (<0.001)
GA, güven aralığı; OR, odds ratio.
¹Yaş, cins ve eğitime göre ayarlanmış multipl lojistik regresyon modeli hesaplamaları.
²Toplamın sonucu, eksik değerlerden dolayı asıl toplamdan düşük çıkmaktadır.
³Sigarayı bırakmış kişiler hariçtir.
Tablo 3: Mesane kanserli 173 hasta ve 282 kontrolun eğitim, gelir durumu
ve mesleğe göre dağılımı ile karşılık gelen odds ratio'lar ile %95 güven
aralıkları
n(%)
Eğitim
İlkokul ve altı
Ortaokul ve üzeri
Gelir durumu²
Giderinden az
Giderine eşit
Giderinden çok
x²-trend (P-değeri)
Yüksek riskli meslek³
Hayır
Evet
Tarım çalışanı
Hayır
Evet
Vaka
Kontrol
OR (%95 GA)¹
148 (85.5)
25 (14.5)
167 (59.2)
115 (40.8)
1.00
0.24 (0.14-0.40)
86 (50.0)
78 (45.3)
8 (4.7)
79 (28.1)
182 (64.8)
20 (7.1)
1.00
0.40 (0.26-0.61)
0.33 (0.13-0.81)
17.3 (<0.001)
152 (87.9)
21 (12.1)
256 (90.8)
26 (9.2)
1.00
1.26 (0.66-2.41)
94 (54.3)
79 (45.7)
190 (67.4)
92 (32.6)
1.00
1.22 (0.79-1.87)
GA, güven aralığı; OR, odds ratio.
¹Yaş, cinsiyet, eğitim ve tütün kullanımına göre ayarlanmış multipl lojistik regresyon modeli hesaplamaları.
²Toplamın sonucu, eksik değerlerden dolayı asıl toplamdan düşük çıkmaktadır.
³Önceden tanımlanmış olan lastik, gaz ve boya endüstrisi çalışanları ile kamyon sürücüleri ve kuaförleri
içermektedir.
Tablo 4: Mesane kanserli 173 hasta ve 282 kontrolun seçili
hastalıklara göre dağılımı ve karşılık gelen odds ratio'lar ile %95
güven aralıkları
n (%)
Vaka
Kontrol
OR (%95 GA)¹
155 (89.6)
18 (10.4)
238 (84.4)
44 (15.6)
1.00
0.69 (0.37-1.30)
102 (60.0)
68 (40.0)
199 (70.6)
83 (29.4)
1.00
1.93 (1.21-3.06)
147 (85.0)
26 (15.0)
223 (79.1)
59 (20.9)
1.00
0.74 (0.43-1.27)
110 (70.5)
46 (29.5)
180 (77.6)
52 (22.4)
1.00
1.30 (0.78-2.19)
Diabetes mellitus
Hayır
Evet
Üriner sistem
enfeksiyonları²
Hayır
Evet
Böbrek taşları
Hayır
Evet
Prostat hastalığı³
Hayır
Evet
GA, güven aralığı; OR, odds ratio.
¹Yaş, cinsiyet, eğitim ve tütün kullanımına göre ayarlanmış multipl lojistik regresyon modeli hesaplamaları.
²Toplamın sonucu, eksik değerlerden dolayı asıl toplamdan düşük çıkmaktadır.
³Sadece erkekler.
Atfedilebilir riskler açısından,
 tütün kullanımı tüm mesane kanseri
vakalarının % 56’sından (erkekler için %
60);
 düşük eğitim düzeyi tüm mesane kanseri
vakalarının % 65’inden (erkekler için % 65);
 üriner sistem enfeksiyonları tüm mesane
kanseri vakalarının % 19’undan (erkekler
için % 19) sorumludur.
 Bu üç faktör birlikte, Manisa’da görülen
mesane kanserlerinin % 87’sinden (erkekler
için % 88) sorumludurlar.
Tartışma:

Bu çalışma, Manisa’daki tüm hastalardaki
mesane kanserinin %56’sı, erkek
hastalardaki mesane kanserinin % 60’ından
sorumlu olacak şekilde en büyük risk
faktörünün tütün kullanımı olduğunu
göstermekte, bu da erkeklerdeki mesane
kanseri hızının yüksekliğini büyük oranda
açıklamaktadır. (Eser et al., 2010)

Mevcut içicilerde üç kattan fazla olan aşırı
risk (ileri düzey içicilerde dört kat fazla)
Ankara’da yapılan çalışma (Demirel et al.
2008) ile olduğu kadar, 1960’lardan
1980’lere kadar yürütülen çalışmalarla
kıyaslandığında son dönemdeki çalışmalarda
tütün kullanımı ve mesane kanseri riskinin
daha güçlü olduğunu bildiren A.B.D.
kaynaklı veriyle de uyumludur (Pelucchi et
al., 2006; Freedman et al., 2011).

Bu durumun, son dönem sigaraların farklı
özelliklerinden ziyade, tütün kullanmayan
kişilerde son dönemde baseline mesane
kanseri riskinin düşmesine bağlı olup
olmadığı tartışmaya açıktır. (Hartge et al.,
1987; Gray and Boyle, 2004)

Sigaradan bağımsız olarak pipo, puro ve
nargilenin rolü, minör düzeyde
bulunmuştur.

Bu çalışma, ayrıca, erkeklerin küçük bir
grubu tarafından kullanılan filtresiz
sigaranın, filtreli sigaraya göre belirgin
şekilde mesane kanseri riskini arttırdığını
göstermektedir.

Üriner sistem enfeksiyonları bu
popülasyonda, sigaranın ardından vakaların
% 19’undan sorumlu olacak şekilde önemli
bir risk faktörü olarak bulunmuştur.
Diğer Akdeniz nüfuslarında da benzer şekilde
risk artışı:
 İskenderiye, Mısır’da (sadece schistosomiasis
değil) diğer nonspesifik üriner sistem
enfeksiyonlarına bağlı olarak (Bedwani et al.,
1998);
 İtalya’da sistit öyküsüne bağlı olarak rölatif
risk 3.8 olacak şekilde (La Vecchia et al.,
1991) bildirilmiştir.


Bahsedilen Akdeniz nüfuslarında, kuzey
Avrupa’dakilerle (Kjaer et al., 1989; Chow et
al., 1997) kıyaslandığında bariz şekilde
yüksek olan risk, bu enfeksiyonların
geçmişte yetersiz tedavisine bağlı olabilir.

Benzer şekilde, 1950’ler ile 1960’ların
başlarında elde edilmiş olan A.B.D. verisi,
üriner sistem enfeksiyon öyküsü için yüksek
OR değerleri vermiştir (Wynder et al.,
1963).

Tütün kullanımı ile üriner sistem
enfeksiyonlarının yetersiz kontrolu, ayrıca,
daha az eğitimli, daha düşük sosyal sınıfta
yer alan bireylerde gözlenen risk artışını
kısmen açıklayabilir.
Aromatik aminlere mesleki maruziyet,
mesane kanseri için uzun zamandır
tanımlanmış bir risk faktörüdür.
 Ancak, mesane kanseri riskini arttırdığı
kabul edilen meslekler ile ilgili olarak
önemsiz kabul edilebilecek bir risk artışının
gözlenmesi, Manisa bölgesinde mesleki
maruziyetin önemli bir mesane kanseri
etmeni olmadığını göstermiştir.

Bu çalışma, mesane kanserinin
sosyoekonomik düzey düşüklüğü ile güçlü bir
ilişkisinin olduğunu göstermektedir.
 Tütün, özellikle erkeklerde, en güçlü risk
faktörü olup, ikinci sırada üriner sistem
enfeksiyonları vardır.
 Mesleki maruziyetin rolü ise tarımsal
üretimin önemli düzeyde olduğu bu bölgede
kısıtlı görünmektedir.

Download

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ