Kavramsallaştırma,
İşletimselleştirme
Kavram
•
•
•
•
Kavram:
«Bir nesnenin veya düşüncenin zihindeki soyut ve genel tasarımı»
«Bir dizi gözlem, duygu ve düşünceyi özetleyen bir zihinsel imge»
«Nesnelerin veya olayların ortak özelliklerini kapsayan ve bir ortak
ad altında toplayan genel tasarım»
• «Yargı ile çıkarımın sonradan üzerinde kurulacağı en yalın, en temel
öğe»
• Sözcüklere gerçek anlamlarını vermek ve
bunlar aracılığıyla düşünmek, olayların ve
süreçlerin özünü kavrayıp temel yanlarına ve
özelliklerine ilişkin genellemeler elde etmek
olanağını sağlayan, nesnel çevrenin insan
düşüncesindeki yansıma biçimi.
• Kavramları kavramsallaştırmak,
işletimselleştirme ve ölçmenin temelidir
Kavramsallaştırma, Kavram
• İnsanların düşüncelerle ilgili terimler üzerinde
anlaşmasına kavramsallaştırma,
• bunun sonucu ise kavram (şefkatli, sevecen,
duygusal, çevreci,...)
Kavramlar ve Gerçeklik
• Kavramlar zihinsel anlatımlardır.
• Birbiriyle ilişkili gözlem ve deneyimleri ifade
eder.
• Gözlem ve deneyimler gerçek
• Kavramlarsa gerçek değil
Kavramsallaştırma
• Tümdengelim kuramında
kavramsallaştırma,
– Soyut kuramın bileşenleri yoluyla test
edilmesi, doğrulanması süreci
• Tümevarım kuramında kavramsallaştırma,
– Gözlenebilir parçalardan bütünü anlamaya
çalışma süreci
Kavramların Tanımı
• İsmen tanımlama  İşletimsel tanımlama 
Gerçek dünyada ölçme
• İşletimsel tanım (ölçülebilir tanım; sosyoekonomik statü = gelir + eğitim düzeyi)
– Son 12 aydaki geliriniz?
– En son bitirdiğiniz okul?
Göstergeler ve Boyutlar
• Erkekler kadınlardan daha mı fazla bağımlıdır?
• Bağımlılığın çeşitli boyutları (duygusal bağımlılık,
eyleme dönüştürülen taraf, bağımlılığın davranışa
dönüştürüldüğü alanlar …)
• Bağımlılığın göstergeleri nelerdir?
• Kavramsallaştırmada hem boyutlar tanımlanır
hem de her bir boyut için göstergeler belirlenir
• Göstergeler birbirinin yerine geçer
Kavramsallaştırma  İşletimselleştirme
Kavramsallaştırma  İşletimselleştirme
• Kavramsallaştırma soyut kavramların rafine
edilmesi ve tanımlanması
• İşletimselleştirme gerçek dünyada kavramları temsil
eden ampirik gözlemlerin yapılmasıyla
sonuçlanacak spesifik araştırma prosedürlerinin
geliştirilmesi
İşletimselleştirme Seçenekleri
• Değişim aralığı (gelir düzeyi)
• Uçlar arasındaki değişimler
• Kavramın hangi boyutunun
işletimselleştirileceği
Kavramsallaştırma ve İşletimselleştirme
Soyut yapı
Kavramsallaştırma
Kavramsallaştırma
Kavramsal tanım
Kavramsal tanım
İşletimselleştirme
İşletimselleştirme
Gösterge / ölçüm
Sınanan
ampirik hipotez
Gösterge / ölçüm
Ampirik düzey
Soyut yapı
Hipotetik
nedensel ilişki
İşletimsel Kuram düzeyi
düzey
Bağımlı değişken
Bağımsız değişken
Örnek
Depresyon ve iş stresinin Kavramsallaştırılması
• Depresyon ile iş stresi arasında bir ilişki var mıdır?
• Hipotez: “İş stresi arttıkça depresyon düzeyi
yükseltir.”
• Bunun için “depresyon”, “iş stresi”, “çalışan” gibi
kavramların anlamları düşünülmeli.
• “Depresyon” kavramıyla ne kastediliyor?
Çalışan Kimdir?
•
•
•
•
Beyaz yakalı – mavi yakalı
Eğitimli - eğitimsiz
Mesleki deneyimi az – fazla
...
İş stresi nedir?
• İnsanlar iş stresi hakkında ne hissediyorlar?
• Selye fiziksel, kimyasal, psikolojik etmenlerin
özgül olmayan bir reaksiyona (iş stresi) neden
olduğunu ileri sürmüş ve bu özgül olmayan
stres yanıtını “genel adaptasyon sendromu”
olarak isimlendirmiştir.
• İlerleyen yıllarda stresin sosyal, ekonomik ve
psikolojik yönlerini bütünsel bir yaklaşımla ele
alma çabaları oluşmuştur.
• Stresin fiziksel, kimyasal vb etkenlerden farklı
olarak doğrudan ölçümü yapılamaz.
• Bu nedenle farklı iş kollarında uygulanabilecek,
işin doğasını açıklayabilen kuramsal
soyutlamalara gereksinim vardır.
– psikolojik yaklaşım
– sosyolojik yaklaşım
• İş çevresinden kaynaklanan stres ve bunun sağlık
üzerindeki olumsuz etkilerini değerlendirmeye
yönelik olarak iki model oldukça yaygın olarak
bilinenleridir.
– İlki istem-kontrol modeli olarak bilinen ve Karasek ve
Theorell’in geliştirdikleri model olup, aşırı iş yükü ve buna
karşılık olarak iş üzerindeki düşük kontrolün sonuçları
üzerinde durulmuştur.
– Diğer model ise Siegrist tarafından geliştirilen çaba-ödül
dengesizliği modelidir.
Şekil 1. İstem Kontrol Modeli.
Şekil 2. İstem-kontrol-sosyal destek.
Depresyon
• Depresyon; duygularımızı, hissettiklerimizi
ifade etmek için sıklıkla kullandığımız genel bir
terimdir.
• Tıbbi terminolojide “çökkünlük” olarak ifade
edilir.
• Depresyon, psikiyatrinin ”soğuk algınlığıdır.”
Depresyon Belirtileri
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
Çökkün duygudurum
İlgi, istek azalması ve/veya hiçbir şeyden zevk alamama
Yorgunluk, enerji azalması, bitkinlik
Uyku bozukluğu
Dikkatini toplamada güçlük ve kararsızlık
İştah bozukluğu
Ölüm ve İNTİHAR düşünceleri
Değersizlik ve suçluluk düşünceleri
Hareket ve konuşmalarda yavaşlama ya da ajitasyon
23
Depresyonun Diğer Belirtileri:
Kolay kızma
Tahammülsüzlük
Gürültüden rahatsız olma
Somatik belirtiler
Obsesyonlar
Anksiyete
Ağrı
Cinsel işlev bozuklukları
Sanrı ve varsanılar
24
Depresyonun yapısal özelliği
• Depresyon tek boyutlu bir yapı mıdır?
• Anksiyete, bipolarite gibi duygu durum
bozuklukları ile benzer ve ayrışan özellikleri
nelerdir?
• …
Nedensel ilişkiyi kuramlaştır
+
Kuram düzeyi
Tümdengelimle Kavramsallaştırma ve İşletimselleştirme
İş Stresi
Bağımlı değişken
Çalışanan depresyon
düzeyi
Ampirik düzey
İşletimsel düzey
Değişkenleri kavramsallaştır
Çalışanın işi karşısındaki
algısı
Beceri, otonomi,
İş yükü, sosyal destek.
Değişkenleri işletimselleştir
Göstergeler / ölçüm
(aşırı iş, zaman baskısı,
Beceri, eğitim, arkadaş)
?
Ampirik
hipotezi sına
Göstergeler / ölçümler
(Depresyon skoru)
Ampirik düzey
İşletimsel düzey
Kuram düzeyi
Tümevarımla Kavramsallaştırma ve İşletimselleştirme
İlişkiyi kuramlaştır
[ önkoşul]
İş Stresi
Taslak fikir ve kavramları
incelterek kavramsallaştır
Beceri, otonomi,
İş yükü, sosyal destek.
Bağımlı değişken
Çalışanan depresyon
düzeyi
Çalışanın işi karşısındaki
algısı
Verilerden ve taslak fikirlerden
kavramlar oluşturarak
işletimselleştir
Göstergeler / ölçüm
(aşırı iş, zaman baskısı,
Beceri, eğitim, arkadaş)
Göstergeler / ölçümler
(Depresyon skoru)
Ampirik koşulları gözle
ve veri topla
Download

Kavramsallaştırma, İşletimselleştirme