İÇİNDEKİLER
TİCARİ MALLAR
• Ticari Mal Hesabı
• Aralıklı Envanter Yöntemi
• Sürekli Envanter Yöntemi
• Ticari Mallarda Zayi Olma, Değeri
Düşme ve Fire ve Karşılıkları
GENEL MUHASEBE
Prof.Dr.M. Suphi
HEDEFLER
ORHAN
• Bu üniteyi çalıştıktan sonra;
• Ticari Mal alışlarını yasal defterlere
kayıt edebilecek,
• Vadeli ticari mal alışlarında vade farkı
veya kur farklarını nasıl
kayıtlanabileceğini öğrenebilecek,
• Aralıklı Envanter yöntemine göre
dönem sonunda satılan ticari malların
maliyetini hesap edebilecek,
• Sürekli envanter yöntemine göre ticari
mal satışların stoktan çıkış ve maliyet
kayıtlarını yapabilecek,
• Ticari mal satışlarından doğan kar veya
zararı hesap edebilecek,
• Komisyoncu aracılığı ile ticari mal
satışlarına ilişkin kayıtları
yapabileceksiniz.
ÜNİTE
8
Ticari Mallar
GİRİŞ
İşletmelerin ticari faaliyet konularına göre, satılmak üzere satın
aldıkları mallar Ticari Mallar olarak adlandırılmaktadır. Üzerinde herhangi
bir değişiklik yapmadan satılmak amacıyla stoklarda bulundurulan ticari
malların muhasebeleştirilmesinde farklı yöntemler uygulanmaktadır. Ticari
malların tedarikinden satışına kadar geçen süreçte, uygulanacak kayıt
yöntemleri satılan malların birim maliyetine ve çeşit sayısına gore
farklılık arz etmektedir. Bu ünitedeticari mallar hesabı tanıtılacak,
satılan ticari malların maliyetinin (STMM) değerini sürekli olarak
gösterme olanağı veren “Sürekli Envanter Yöntemi” ile STMM’nin
dönem sonlarında hesaplandığı “Aralıklı Envanter Yöntemi” örnek
uygulamalarla açıklanmaya çalışılacaktır.
Mal alımında ticari mal hesabının (B) tarafına o tutar yazılır, mal
tutarının belli bir vergi oranında da Katma Değer Vergisi de ödenir ve
bu 191 İnd. KDV. Hesabının (B) tarafına yazılır.
Ticari mal hesabı, bir varlık hesabıdır. Bütün artışlar (B) sol tarafa
yazılır. Artışlar sadece mal alımı da değildir. Ticari mal alımı yanısıra,
geçen dönemden depomuzda kalan mal tutarı da B tarafa yazılır. Ticari
mal alımında ödenen bütün nakliye, sigorta ve hamaliye giderleri de o
malın maliyetine eklenmek amacıyla ticari mal hesabının (B) tarafına
yazılır. Burada hemen ifade edelim ki satış yapılması halinde 153 Ticari
mallar hesabı kullanılmaz, bunun yerine 600 Yurtiçi satışlar Hesabı
kullanılır. Yani alışlar ve alış giderlerini 153 Ticari mal hesabı (B)
tarafına, satışlar ise 600 yurtiçi satışlar (A) tarafına yaarız.
Ticari malın kayda alınmasında iki yöntem kullanılabilir:
1- Aralıklı Envanter Yöntemi
2- Sürekli Envanter Yöntemi
ARALIKLI ENVANTER YÖNTEMİ
Dönem sonunda envanter yöntemi olarak da bilinen bu yöntem, birim
maliyeti düşük çeşit sayısı fazla malların satıldığı marketler gibi işletmelerde
uygulanır. Çünkü satış aşamasında STMM’yi hesaplamak oldukca güçtür ve
pratik de değidir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
2
Ticari Mallar
Bu yöntemde satın alınan stoklar yani ticari mallar maliyet bedeli ile
ilgili hesabın hesabının (B) tarafına yazılır, borcunda izlenir. Yapılan satışlar ise
yurtiçi veya yurtdışı satışlar hesabının alacağında satış bedeliyle izlenir.
Dönem sonunda Muhasebe Dışı Envanter (işyerleri ve depolarında yapılan fiili
stok sayımı) sonuçlarına göre çıkarılan envanter ve değerlendirmeye göre
dönem sonu kalan mal mevcudu belirlenir. 153 Ticari Mallar hesabının bütün
alışlar borcuna dönem içinde kayıt edilir. Dönem sonunda depoda kalan mal
mevcudu tutarı bu hesabın borç toplamından çıkarılır ve satılan ticari malların
maliyeti belirlenir. Yani 153’te kayıtlı bütün mallar (B) tarafa yazılır. Ama bir
taraftan da mal satışı nedeniyle depodan mal çıkışı olmaktadır. İşte bu mal
çıkışlarıi ticari mal hesabında görülmediğinden, dönem sonunda (31.12.20XX)
depodaki gerçek mal varlığı ne kadarsa sayım yapılır ve belirlenir. Bulunan
rakam dönem sonunda elde kalan mal değeridir. Oysa Ticari Mal hesabının (B)
tarafında toplanan değerler, bir dönem içinde giriş yapan, alımı yapılan malları
gösterir. İşte bu toplamdan, envanter dediğimiz fiili deponun sayımı sonucu
elde edilen tutar düşülünce fark dönem içinde satılan malların maliyetini
verecektir. Belirlenen satılan malların maliyeti “621 Satılan Ticari Malların
Maliyeti” hesabının borcuna 153 Ticari Mallar hesabının alacağına kaydedilir.
Bu işlemden sonra Ticari Mallar hesabının borç kalanı dönem sonu mal
mevcudunu gösterir.
Dönem Başı Ticari Mal Mevcudu
İşletmenin önceki dönemden devir aldığı ve dönem başı bilançosunda
yer alan ve Ticari Mallar hesabının borcuna maliyet değeriyle kaydedilmiş
tutardır.
Ticari işletme aşağıdaki değerlerle yeni yılda 01 Ocakta ticari faaliyete
başlamış olsun.
100 KASA
102 BANKALAR
110 HİSSE SENETLERİ
120 ALICILAR
153 TİCARİ MALLAR
190 DEVREDEN KDV
255 DEMİRBAŞLAR
257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR
300 BANKA KREDİLERİ
320 SATICILAR
500 SERMAYE
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
4.500
8.000
12.000
13.000
10.000
1.500
30.000
18.000
4.000
2.000
55.000
3
Ticari Mallar
Ticari mal alışlarında
ödenen KDV “191
İNDİRİLECEK KDV
hesabının borcuna
yazılarak
muhasebeleştirilir.
Ticari mallar satın alındığı zaman maliyet bedeliyle borç kaydedilir.
Ticari mallar satın alınırken ödeme biçimine göre ilgili diğer hesaplar
alacaklandırılır. Satın alınan ticari malların maliyeti, alış faturası bedeli,
taşıma, sigorta, nakliye varsa gümrük vergileri vb gider unsurlarının
toplamından, diğer bir deyişle alıştan satışa hazır hale gelinceye kadar yapılan
tüm parasal fedakârlıkların toplamından oluşur. Ticari mal alışlarında ödenen
KDV “191 İNDİRİLECEK KDV hesabının borcuna yazılarak muhasebeleştirilir.
Diğer ifadeyle Ticari mal hesabının (B) tarafına hem mal alış değeri, hem de
nakliye, sigorta, gümrük vergisi vb. yazılır.
1- 05.01.20.. tarihinde 03421 no.lu fatura ile %10 KDV’li 20.000 TL ticari
mal 8.000 TL peşin kalan kısmı kısa süreli kredili satın alınmıştır.
05.01.20..
153 TİCARİ MALLAR
20.000
191 İNDİRİLECEK KDV
2.000
100 KASA
8.000
320 SATICILAR
14.000
Bu işlemde 20.000 TL lik mal alınmış ve hesabın (B) tarafına yazılmıştır. Aynı
paralelde 2000 TL lik KDV, 191 İnd. KDV hesabının (B) tarafına yazılmıştır.
8.000 TL lik ödeme yapılmış, Kasada azalma olmuş (A) tarafına yazılmış, kalan
satıcılar hesabına yazılmıştır.
2- 06.01.20.. tarihinde satın alınan ticari malların işletmeye nakli için
%10 KDV dahil 660 TL bir çek cirosu ile ödenmiştir.
06.01.20..
153 TİCARİ MALLAR
600
153.01 Alış giderleri
191 İNDİRİLECEK KDV
60
101 ALINAN ÇEKLER
660
Bu işlemde malların nakliyesi için 660 TL lik, eldeki bir müşteri çeki
(Alınan Çekler) ciro edilmiş yani bu gider için eldeki bir çek ödeme
aracı olarak kullanılmıştır. Alış giderleri, ticari mal Hesabının (B)
tarafına yazılır. Kdv si de (B) tarafa yazılır. Eldeki çeklerde ise azalma
olduğundan (A) tarafa yazılmıştır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
4
Ticari Mallar
3- 07.01.20.. tarihinde satın alınan %10 KDV’li ticari malların 4.000 TL
kısmı istenilen örneğe uygun olmadığı için (kalite, marka, renk, kusur
vb) satıcı işletmeye iade edilmiştir. İade edilen ticari malların KDV’si
”391 Hesaplanan KDV” hesabının alacağına kaydedilir.
07.01.20..
320 SATICILAR
4.400
153 TİCARİ MALLAR
4.0
00
391 HESAPLANAN KDV
400
Bu işlemde Alıştan iade söz konusudur. Alıştan iadeler, Ticari malda azalma
yapacağından ticari malın (A) tarafına yazılırlar. Burada da (A) tarafa
yazılmıştır. Bu iade tutarı kadar, satıcılara ödenecek tutar azalmış olup, bu
hesabın (B) tarafına 4.400 TL yazılmıştır.
Alış Iskontoları: Sürekli aynı fabrika ve işletmeden ticari mal alımlarında
veya fazla miktar ya da tutarda mal alınmasından, fatura kesilmesinden daha
sonra bize indirim yapılması halinde bu indirim tutarı Ticari Mal hesabının (A)
tarafına yazılır. Çünkü mal alındığında artışlar (B) tarafa yazarız. İndirim,
iskonto yapılması bı mal tutarında o kadar azalma oldu demektir. (A) tarafa
yazılarak bu denge sağlanır. Aşağıdaki örnekte bu 3. Kayıt bu iskontoyu
göstermektedir.
1) 10.01.20.. tarihinde %10 KDV dahil 8.360 TL ticari mal % 5 indirimli bir
çek düzenlenerek satın alınmıştır. Iskonto tutarı ve ticari mal bedeli
fatura üzerinde ayrı ayrı yazılmıştır.
10.01.20..
153 TİCARİ MALLAR
7600
191 İNDİRİLECEK KDV
760
103 VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
8360
5
Ticari Mallar
2) 12.01.20.. tarihinde %10 KDV dahil 33.000 TL ticari mal kısa süreli
kredili satın alınmıştır.
12.01.20..
153 TİCARİ MALLAR
30.000
191 İNDİRİLECEK KDV
3.000
320 SATICILAR
33.000
3) 15.01.20.. tarihinde kredili olarak alınan ticari malların maliyet bedeli
üzerinden %4 indirim talep edilmiş ve ilgili işletme talebi kabul ederek
bir fatura ile işletmemize bildirmiş ve %10 KDV dikkate alınmıştır.
15.01.20..
320 SATICILAR
1.320
153 TİCARİ MALLAR
1.200
191 İNDİRİLECEK KDV
120
Önceki iki kayıtta Ticari Mal alınmış ve ticari malda artış olmuş onun için
(B) tarafına yazılmıştır. Bu son kayıtta ise iskonto alınmış, bu indirim tutarı
Ticari malda azalma yapacağından (A) tarafına, yine satıcılar da azalma
yapacağından (B) tarafına yazılmıştır.
Eğer satıcı işletme yılsonu ciro üzerinden işletmemize 2.200 TL %10
KDV dahil indirim uygulamış ve karşılığında borcumuzdan i) nakit indirim veya
ii) indirim tutarı kadar ticari mal göndermiş ise günlük defter kayıtları şöyle
olurdu;
31.01.20..
320 SATICILAR
2.200
649 DİĞER OLAĞAN GELİR VE KARLAR
391 HESAPLANAN KDV
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
2.000
200
6
Ticari Mallar
Bu kayıtta üsttekinden farklı olarak yıl sonunda topluca indirim gelmiş olup,
elde edilen bu toplu indirim işletmemizde gelir olarak kaydedilmiştir.
Paralelinde kdv si yazılmış ve toplam tutar satıcılara ödenecek tutarı
azalttığından burada (B) tarafına yazılmıştır.
12.01.20..
153 TİCARİ MALLAR
30.000
191 İNDİRİLECEK KDV
3.000
320 SATICILAR
33.000
Bu kayıtta indirim var, bu işletmeye Ticari mal olarak gelmiş yani gelen mal
dolayısıyla gelirler artmıştır. Bütün gelirler (A) alacaklı yazılır.
B
TİCARİ MAL HESABI
A
Dönem başı mal mevcudu
Alıştan iadeler (-)
Dönem içi mal alışları
Alış iskontoları (-)
Mal alışı ile ilgili giderler
Satılan Ticari mal mevcudu (-)
Dönem sonu mal mevcudu
Ticari mal hesabının (B) tarafına sırayla Dönem başı mal mevcudu, dönem içi
mal alışları, ve alış giderleri yazılır. (A) tarafına ise Alıştan iadeler, Alış
iskontoları yazılır. Dönem sonunda ise yapılacak fiili sayım sonucunda tespit
edilecek mal varlığı tutarı, ticari mal hesabının kalanından düşülür. Bulunan
yeni tutar STMM dir ve Ticari mal hesabının (A) tarafına yazılır. Ticari mal
hesabının B ile A tarafa farkı, yani hesap kalanı, Dönem sonu mal mevcudunu
vermektedir. Bu ise, bir dönemin dönem sonu işleminin yapılmasından sonra,
en son hesapların kapanmasında yazılır. Bu konu ileride işlenecektir.
Satışlar
Ticari mal veya hizmet satışları karşılığında tahsil edilen veya tahakkuk
ettirilerek alınacak olan değerler satış gelirlerini ifade eder. Satışlar işletmenin
ticari mal mevcudunda azalma meydana getirir. Yurt içi veya yurtdışına
satışları ayrı hesaplarda izlenir. Satışlar bir gelir hesabıdır. Bütün gelirler (A)
tarafa yazılır. Satış tutarının KDV oranı kadar hesaplanankdv hesaplayıp, satış
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
7
Ticari Mallar
hesabının paralelinde, yani (A) tarafa kaydını yaparız. Unutmayalım satışlar ve
hesaplanan kdv toplamı, fatura toplamını vermektedir. Satış gerçekleştiğinde
bu satışlar hesabının alacağına yazılır ilgili hesapların borcuna yazılır.
Satış gerçekleştiğinde
satışlar hesabının
alacağına yazılır ilgili
hesapların borcuna
yazılır.
18.01.20.. tarihinde %10 KDV dahil 16.500 TL ticari mal 6.500 TL si
peşin, 4.000 TL çek ve kalan kısmı veresiye olarak 08 no.lu fatura ile satılmıştır.
18.01.20..
100 KASA
6.500
101 ALINAN ÇEKLER
4.000
120 ALICILAR
6.000
391 HESAPLANAN KDV
1.500
600 YURTİÇİ SATIŞLAR
15.000
Bu kayıtta satış 15.000 TL ve Hesaplanan KDV 1500 TL (A) tarafa yazılmıştır.
İkisinin toplamı satış değeridir. Bu satış karşılığında da kasa da, alınan çekler
de ve alıcılar da artış olmuş , bu artış tutarları (B) tarafa yazılmıştır.
Satışla ilgili giderler
İşletmeler, satış yapabilmek, satışlarını artırabilmek için bazı giderlere
katlanırlar. Bunlar reklam olabilir, firma adının yer aldığı poşet olabilir,
pazarlamada çalışan eleman ücretleri olabilir, malın müşteriye nakliye
giderleri olabilir. Bunların hepsine 760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım giderleri
denir. Satış faaliyetiyle ilgili tüm giderler, bu 760 nolu hesabın (B) tarafına
yazılır. Zira tüm giderler (B) yazılır. Örneğin firma %10 KDV dahil 550 TL lik bir
pazarlama giderini yapmış ve parasını da banka hesabından ödemiş olsun.
760 PAZ. SAT. DAĞITIM GİDERİ
500
191 İND. KDV
50
102 BANKALAR HES.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
550
8
Ticari Mallar
Burada 500 TL lik gider yapılmış ve o hesabın (B) tarafına, aynı paralelde KDV
ödemiş bu da 191 İnd. Kdv. Hesabının (B) tarafına yazılmış, Bankadaki parada
azalma olduğu için banka hesabı (A) tarafa yazılmıştır.
B
760 PSDG Hesabı
A
B
102 Banka Hesabı
500
B
A
550
191 İnd. Kdv. Hesabı
A
50
Satış Iskontoları
Satış iskontosu satıştan bir süre sonra erken ödeme ya da yıllık satış
cirosu üzerinden yapılan alıcı lehine yapılan indirimlerdir. Satış iskontolarının,
satış hasılatını azaltıcı etkisi vardır. Yani yaptığımız 100 TL lik satışta sonradan
5 TL iskonto yapmışsak, bizim satışımız aslında (100-5=95 TL dir.) Fakat 100 TL
daha önce kayıtlara girdiğinden bu 5 TL lik iskontoyu 611 nolu hesapla takip
ederiz.
%10 KDV dahil 12.540 TL lik ticari mal peşin satılmış olsun.
100 KASA
12.540
391 HESAPLANAN KDV
600 YURTİÇİ SATIŞLAR
1.140
11.400
12.540 TL den KDV yi ayıralım. 12.540/1.10 = 11.400 TL kdv siz satış. Kasada
artış olduğundan (B) tarafa, satışlar ve HEs. KDV. (A) tarafa yazılmıştır.
%10 KDV dahil 11.000 TL lik ticari mal veresiye satılmış olsun.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
9
Ticari Mallar
120 ALICILAR
11.000
391 HESAPLANAN KDV
1.000
600 YURTİÇİ SATIŞLAR
10.000
Firmamız, alıcılara (satıştan daha sonra) 400 TL lik satış iskontosu ve
bunu dekontla bildirmiş olsun. Eğer bu iskontoyu faturayla kayda alıyorsa, kdv
de yazılır.
STMM’NİN Hesaplanması
Dönem sonunda işletmenin muhasebe içi envanterde 153 Ticari Mallar
hesabının borç kalanı 65.000 TL’dir. Muhasebe dışı envanterde yapılan fili
ticari mal sayımında 5.000 TL olduğu belirlenmiş olsun. Buna göre STMM yi
hesaplayalım. Ticari mal toplamı 65.000 ve fiili sayım 5000 TL ise (65.0005.000=60.000) Satılan mal maliyeti 60.000 TL dir. Bu rakamın 153 te (A) tarafa
yazılması gerekir. 621 bir maliyetolduğu için bütün maliyetler (B) tarafa yazılır.
Burada da 621 (B) tarafa yazılmıştır.
Satılan ticari malların maliyetini bulunuz?
B
Dönem başı ticari mal mevcudu
10.000
Dönem içi ticari mal alışları
55.000
Dönem sonu ticari mal mevcudu
(5.000)
Satılan Ticari Malların Maliyeti
60.000
153Ticari Mallar Hesabı
A
10.000
55.000
Sürekli envanter
yönteminde her
satıştan sonra satılan
malların maliyet bedeli
ile 153 Ticari Mallar
hesabı alacalandırılır ve
621 Satılan Ticari
Malların Maliyet hesabı
borçlandırılır.
Ticari mal toplamı 65.000 ve fiili sayım 5.000 ise (65.000-5.000)=60.000 TL
satılan mal maliyetidir. Bu rakamın 153 te (A) tarafa yazılması gerekir. 621 bir
maliyet olduğu için, bütün maliyetler (B) tarafa yazılır. Burada da 621 (B) tara
yazılmıştır.
31.12.2…
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
10
Ticari Mallar
621 SATILAN TİCARİ MALLARIN MALİYETİ
60.000
153 TİCARİ MALLAR
60.000
Sürekli Envanter Yöntemi
Bu yöntem çeşit sayısı az, birim maliyeti yüksek malların alınıp satıldığı
işletmelerde uygulanır. Ticari mal satın alındığında 153 Ticari Mallar hesabının
borcuna maliyet bedelleriyle kayıtlanır.
Sürekli envanter yönteminde her satıştan sonra satılan malların maliyet
bedeli ile 153 Ticari Mallar hesabı alacalandırılır ve 621 Satılan Ticari Malların
Maliyet hesabı borçlandırılır.
Bu yöntemde, her satıştan sonraki kayıtta hemen maliyet çıkışı
yapıldığından ticari malların herhangi bir zamandaki borç kalanı maliyet
bedeli ile kalan stok tutarını gösterir. Bu yöntem mal mevcudunu sürekli
olarak göstermesi ile her zaman satışlardan elde edilecek kâr veya zararı da
gösterir.
Bu yöntemde her ticari mal satışında ilgili satışın maliyetini dikkate
alarak kayıt yapılır. Bu şekilde bir muhasebe uygulaması dönem sonlarında
muhasebe dışı envanterde fiziki ticari mal sayımına gerek kalmadan dönem
sonunda, kalan ticari mal maliyetini gösterir. Yani bu yöntemde Ticari mal
hesabının bakiyesi, kalan ticari malı gösterir.
101.01.20.. tarihinde birim fiyatı 50 TL’den 2.000 adet x ticari mal + %10 KDV ile
bir ay vadeli senet karşılığı satın alınmıştır.
01.01.2…
153 TİCARİ MALLAR
191 İNDİRİLECEK KDV
321 BORÇ SENETLERİ
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
110.000
10.000
110.000
11
Ticari Mallar
Bu işlemde 50*200=100.000 tl lik ticari mal alınmış, paralelinde %10 KDV ,
ind. Kdv. (B) tarafa yazılmış, karşılığında borç senedi imzalandığı için de
321 borç senetleri (A) tarafa yazılmıştır.
2-05.01.20.. tarihinde 1.500 adet x ticari mal %10 KDV’li birim fiyatı 60 TL’den
yarısı kısa süreli kredili yarısı ise bir ay vadeli senet karşılığı satılmıştır.
05.01.2…
120 ALICILAR
49.500
121 ALACAK SENETLERİ
49.500
391 HESAPLANAN KDV
9.000
600 YURTİÇİ SATIŞLAR
90.000
Burada 1500*60=90.000 TL lik satış yapılmış olup, paralelinde %10 KDV
hesaplanmış, her ikisi de (A) tarafa yazılmıştır. Karşılığında 49.500 TL lik Alacak
senedi almış kalanı veresiye olarak (B) tarafa kaydedilmiştir.
3- 05.01.20.. tarihinde satılan ticari mal maliyeti kayıt edilerek elde
edilen kâr veya zarar belirlenmiş olur (1500 adet x 50 TL = 75.000 TL).
05.01.2…
621 SATILAN TİCARİ MALLARIN MALİYETİ
153 TİCARİ MALLAR
75.000
75.000
Bu kayıtta, sürekli envanter yöntemi gereği, üstteki satışın maliyet
kaydı yapılmıştır. Maliyetler (B) yazılırve diğer taraftan Ticari mal
hesabında azalma olduğu için (A) tarafa yazılır.
4- 08.01.20.. tarihinde satılan %10 KDV’li x ticari malların 200 adeti
istenilen kalitede olmadığı için alıcı tarafından işlememize iade
edilmiştir. (200 adet x 60 TL = 12.000 TL)
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
12
Ticari Mallar
Bu işlemde satıştn yapılan iade nedeniyle 610 Satıştan İade hesabı ve
191 İnd. KDV. hesabı (B) yazılmış, karşılığı ise 120 Alıcılar hesabından
düşülmüş yani (A) tarafına yazılmıştır. Bu yöntemde satış ve iade de
hemen kayıttan sonra maliyet kaydı da gerektiğinden, maliyetten iade
kaydı da yapılmıştır. Ticari mala giriş yapılmış (B) ve 621 STMM de
azalma olmuş hesap (A) yazılmıştır.
05.01.2…
191 İNDİRİLECEK KDV
1.200
610 SATIŞTAN İADELER
12.000
120 ALICILAR
13.200
5- 08.01.20.. tarihinde iade edilen x ticari mallarının stoklara geri
alınmasına ilişkin günlük defter kaydı.(200 adet x 50 TL = 10.000 TL).
08.01.2…
153 TİCARİ MALLAR
10.000
621 SATILAN TİCARİ MALLARIN MALİYETİ
10.000
157 Diğer Stoklar
Ekonomik yada fiziksel olarak değer kaybı olmuş mallar, komisyoncuya
satılması için gönderilen mallar ve alımı yapılmış henüz yolda olan mallar için
157 Diğer Stoklar hesabında takip edilirler. Örneğin 10.000 TL lik bir mal,
depoda zarar görmüş ve değeri 8.500 TL ye düşmüş olsun. Bu durumda bu
mal, normal malların bulunduğu Ticari Mal hesabından çıkanlar, 157 Diğer
Stoklar hesabına alınır. Aradaki fark ise 659 Diğer Olağan Giderler ve Zararlar
hesabına alınır. Aşağıda yevmiye ve kebir kayıtları verilmiştir.
157 DİĞER STOKLAR
8.500
659 DİĞ. OL. GİD. ZARARLAR
1.500
153 TİCARİ MALLAR
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
10.000
13
Ticari Mallar
B
153 Tic. Mal. Hesabı
A
B
10.000
B 659 Diğ. Ol. Gid. Zar. Hesabı
157 Diğ. Stok. Hesabı
A
8.500
A
1.500
Eğer değer düşüklüğü kesin değilse, bu kez kayıtlar aşağıdaki gibi yapılır;
157 DİĞER STOKLAR
10.000
153 TİCARİ MALLAR
10.000
654 KARŞILIK GİD.
1.500
158 STOK DEĞ. DÜŞÜKLÜĞÜ KAR.
B
153 Tic. Mal. Hesabı
A
B
10.000
B
654 Karşılık G. Hesabı
1.500
157 Diğ. Stok. Hesabı
A
10.000
A
1.500
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
B
158 Stok Değ. Düş. Hesabı
A
1.500
14
Ticari Mallar
Burada, önce 10.000 TL üzerinden 153’ ten çıkmış ve 157 ‘ye alınmış olup,
ardından hesap tahmini ise 1.500 ise, bu miktarda 654’ e karşılık yazılmış ve
bu 158 nolu hesapla da denkleştirilmiştir.
Komisyoncu aracılığı ile ticari mal satışı
6-10.01.20.. tarihinde 600 adet ticari mal satılmak üzere Iğdır’daki
komisyoncuya gönderilmiştir (600 x 50 TL= 30.000 TL).
10.01.2…
157 DİĞER STOKLAR
30.000
153 TİCARİ MALLAR
30.000
7-18.01.20.. tarihinde Iğdır’daki komisyoncu gönderilen ticari
malların yarısını (300 adet) birim fiyatı 65 TL’den %10 KDV’li sattığını
bildirmiş ve işletme fatura düzenlemiştir.
18.01.2…
127 DİĞER TİCARİ ALACAKLAR
21.450
391 HESAPLANAN KDV
1.950
600 YURTİÇİ SATIŞLAR
19.500
8- 18.01.20.. tarihinde Iğdır’daki komisyoncu nezdinde satılan ticari
malların maliyeti bularak, stoklardan düşülmesi için ve yapılan satıştan
elde edilen kar veya zararı belirlemek için (aralıklı envanter yönteminde
dönem sonunda) sürekli envanter yönteminde ise her parti satıştan sonra
yapılacak günlük defter kaydı.(300 adet x 50 TL = 15.000 TL)
18.01.2…
621 SATILAN TİCARİ MALLARIN MALİYETİ
157 DİĞER STOKLAR
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
15.000
15.000
15
Ticari Mallar
9- 20.01.20.. tarihinde Iğdır’daki komisyoncu anlaşmaya göre satış
değeri üzerinden %3 komisyonun kestikten sonra kalan bedeli işletmemin
bankadaki hesabına yatırmıştır.
18.01.2…
102 BANKALAR
18.915
760 PAZARLAMA SATIŞ DAĞITIM GİD
585
(653 Komisyon Giderleri)
127 DİĞER TİCARİ ALACAKLAR
19.500
Firma 20.000 TL lik mal almış, bedelini bankadan ödemiş olsun. Mal henüz
yolda, işletmeye ulaşmamışsa; 157 nolu hesaba kayıt yapılır.
157 DİĞER STOKLAR
20.000
102 BANKALAR
20.000
Bu yoldaki mal için sigorta, nakliye gideri de ödenebilir. Varsayalım ki 400TL
sigorta ve nakliye peşin ödenmiş osun.
157 DİĞER STOKLAR
100 KASA
400
400
159 Verilen Sipariş Avansları Hesabı
Bir işlem için avans verilmesi durumunda bu hesapta takip edilir. Yurtiçi,
yurtdışı avans farklıdır.
Örnek; İşletme bir mal almak için 5.000 TL avansı bankadan göndermiş olsun.
Daha sonra % 10 KDV dahil 22.000 TL değerindeki bu siparişini teslim alsın ve
kalan kısım için de çek keşide etsin.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
16
Ticari Mallar
159 Ver. Sipariş Avansları
5.000
102 Bankalar
5.000
153 Ticari Mallar
20.000
191 İnd. KDV
2.000
103 Verilen Çek.
17.000
159 Ver. Sipariş Avansları
B
153 Tic. Mal. Hesabı
A
5.000
B
20.000
B
B
A
5.000
159 Verilen Sip. Hesabı
5000
102 Bankalar Hesabı
A
5000
191 İnd. Kdv. Hesabı
B
103 Verilen Çek. Hesabı
A
17.000
A
2000
Burada önce mal siprariş avansı bankadan ödenmiştir. Daha sonra mal teslim
alındığında 153’ e giriş yazılmış, paralelinde 191 İnd. Kdv. ye giriş yapılmıştır.
Karşılığında da önce avans miktarı düşülmüş (yani bu hesap kapatılmış, (A)
tarafa yazılmış) kalan tutar için (17.000) çek keşide edilmiş ve 103’ e
yazılmıştır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
17
Özet
Ticari Mallar
•Stok hesapların işleyiş biçimini öğrenerek, ticari mal alış, alış masrafları,
alış indirimleri ve alış iadelerin nasıl kayıt edileceğini dikkat ediniz.
Ayrıca ticari mal alışlarında KDV'nin hesaplarına yapılan kayıtları
inceleyiniz. Ticari mal satışlarının yurtiçi veya yurtdışına satışların kayıt
edilmesi, satış indirimleri, satış iadelerin kayıt edildiği hesaplar ile
satışlardan alınan KDV kayıtlandığı hesapları özenle inceleyiniz.
•İşletmeler mal hareketlerini iki yöntemden birine göre izleyebilirler.
Sürekli envanter yönteminde her parti satıştan sonra satılan ticari
malların maliyetle stoktan çıkış kaydı ve maliyetlere aktarım kaydını
öğreniniz. Aralıklı envanter yönteminde ise dönem sonu envanter
işlemleriyle belirlenen ticari mal kalanın maliyetle Bilançoda yer alması
ve satılan malların maliyetin hesaplanarak, ticari mallar hesabının
alacağına karşılık satılan ticari malların borç kaydını öğreniniz.
•Satışlardan elde edilen gelir ve kârı bulmak için yapılan muhasebe içi
envanter kayıtlarını inceleyiniz. Kesinlikle günlük defterlerin yanı sıra
büyük defter kayıtlarını izleyiniz.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
18
Ticari Mallar
DEĞERLENDİRME SORULARI
Değerlendirme
sorularını sistemde ilgili
ünite başlığı altında yer
alan “bölüm sonu testi”
bölümünde etkileşimli
olarak
cevaplayabilirsiniz.
1- Ticari malların satın alışıyla ilgi yükleme, nakliye ve sigorta gibi giderler
hangi hesabın (B) borçlu tarafına yazılır?
a) Ticari Mallar
b) Ticari Mallar hesabının alt hesabı olarak Alış Iskontoları hesabına
c) Ticari Malların hesabının alt hesabı olarak Alış iadeleri hesabına
d) Satıcılar hesabına
e) Genel yönetim giderleri hesabına
2- 10.03.20.. tarihinde işletmemiz %10 KDV dahil 11.000 TL ticari malı
veresiye satmıştır. 14.03.20 .. Tarihinde satılan ticari malların yarısını
müşteri tarafından beğenilmemiş ve işletmeye iade edilmiştir. İade
işlemine ait doğru kayıt aşağıdakilerin hangisidir?
a)
18.01.2…
600 YURTİÇİ SATIŞLAR
18.915
391 HESAPLANAN KDV
585
120 ALICILAR
19.500
b)
18.01.2…
610 SATIŞ İSKONTOLARI
391 HESAPLANAN KDV
18.915
585
120 ALICILAR
19.500
c)
18.01.2…
611 SATIŞ İADELERİ
18.915
391 HESAPLANAN KDV
585
120 ALICILAR
19.500
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
19
Ticari Mallar
d)
18.01.2…
120 ALICILAR
5.000
191 İNDİRİLECEK KDV
500
611 SATIŞ İADELERİ
5.500
e)
18.01.2…
611 SATIŞ İADELERİ
191 İNDİRİLECEK KDV
600 YURTİÇİ SATIŞLAR
5.000
500
5.500
3- İşletme sürekli envanter yöntemine göre kayıt yapıyorsa, ticari mal satmış
ve karşılığında çek almışsa aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
a) Kasa borçlu, satışlar ve hes. Kdv. alacaklı yazılır
b) İki kayıt yapılır. İlkinde Alınan çekler borçlu, saışlar ve hes. Kdv.
alacaklı iken ikinci kayıtta STMM borçlu ve Tic. Mal alacaklı yazılır
c) Üç kayıt yapılır. İlkinde satışlar borçlu, hes. Kdv. ve alınan çekler
alacaklı yapılır
d) İki kayıt yapılır. İkincisinde STMM borçlu ve paz. Satış gid. Alacaklı
yazılır.
e) Hepsi doğrudur
4- Ticari mal hareketlerini Aralıklı envanter yöntemine göre izleyen
işletmede aşağıdaki hesaplardan hangisi dönem içinde işlem görmez?
a) 153 Ticari Mallar
b) 600 Yurtiçi Satışlar
c) 610 Satıştan İadeler
d) 611 Satıştan iadeler
e) 621Satılan Ticari Malların Maliyeti
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
20
Ticari Mallar
5-
Aşağıdaki yemiye kaydının yapılış gerekçesi ne olabilir?
18.01.2…
654 KARŞILIK GİDERLERİ
158 STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI
5.000
5.000
a) Dönem sonunda ticari mal stoklarında değer düşüklüğü olmuş ve
karşılık ayrılması kararlaştırılmıştır.
b) Değer düşüklüğü karşılıklarını konusu kalmayan karşılığı
dönüşmüştür.
c) Değer düşüklüğü karşılığı için 654 Karşılık giderleri hesabı
borçlandırılmaz.
d) Yasal fire ve zayi olan mallar ilişkin bir kayıttır.
e) Değer düşüklüğü karşılığı isteğe bağlı olarak asla ayrılamaz.
Cevap Anahtarı
1-A, 2-C, 3-B, 4-E, 5-A
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
21
Ticari Mallar
YARARLANILAN KAYNAKAR
Ataman, Ü., Hacırüstemoğlu, R., (1999). Muhasebe ve Finans Bilgileri Türkmen
Kitapevi.
Akbulut, Ö.Y., Yanık, S., Açıklamalı ve Örnek Uygulamalı Türkiye Muhasebe
Standartları Türkiye Finansal Raporlama Standartları , Türmob Yayınları.
Kıshalı, Y., Işıklar, S. (1998). Genel Muhasebe Beta Basın Yayım Dağıtım AŞ.
Koç, Y., Yüksel, (1995). Genel Muhasebe İlkeleri ve uygulaması, Turhan
Kitapevi.
Sevilengül, O., (2009). Genel Muhasebe, Gazi kitabevi Tic.Lid.Sti.
Sürmen, Y., (2010). Muhasebe -1, Celepler Matbaacılık.
Yükçü, S., (2006), Finansal Muhasebe, İzmir.
Sürmeli, F.i, Benligiray, Y., (2001). Genel Muhasebe, Anadolu Üniversitesi
Yayınları.
Sürmeli, F., Cemalcılar, Ö., Benligiray, Y., (2000). Genel Muhasebe, Anadolu
Üniversitesi Yayınları.
Sevilengül, O., Aydoğan,N., (2007). Tek Düzen Muhasebe Sistemi Uygulaması,
Ankara: Gazi Kitapevi.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
22
Download

ünite - Lms - Atatürk Üniversitesi