DALAK
İnsanda, sol hipokondriumda ve kısmen arka ucu epigastrik bölgede bulunan dalak,Sol
böbreğin üzerinde ve midenin arkasında, sol regiohypochonriaca’da arcus costalis’in
arkasında, 9-11 kaburgalar arasında yer alır Intraperitoneal, dikdörtgen biçimli yassı bir
organdır
Hem morfolojik hem de immünolojik olarak filtre fonksiyonuna sahip en geniş lenfoid
organdır.Sıkı bağ dokusu yapısında parankimi yada dalak pulpasınını birbiriyle devamlılık
gösteren bölümlere ayıran trabekulaların uzandığı bir kapsülle sarılıdır.Dalağın orta
çizgisindeki hilumda kapsül dalak pulpasına sinirleri ve damarları taşıyan çok sayıda
trabekula oluşturur.Dalak pulpasında lenf damarı bulunmaz.
Dalak pulpası
Tespit edilmemiş taze dalağın yüzeyinde parankima içinde beyaz noktalar görünür.Bunlar lenf
düğümcükleridir.Beyaz pulpanın bir bölümünü oluşturur.Lenf nodülleri koyu kırmızı renkte
kanla dolu bir doku olan kırmızı pulpa ile çevrelenmiştir.
Beyaz pulpayı oluşturan yapılar:
Lenf folikülü
Periarterial lenfatik kılıf (Periarterial lymphatic sheats PALS)
Marjinal zon
Nodüllerin orta kısmında germinal merkez bulunur.Genişlemiş nodüller splenik nodüller ya
da malpighi korpuskülleri olarak isimlendirilirler.Bir arter etrafında lenfositlerin yoğun bir
şekilde birikmesi ile oluşur. Her nodülün dış kısmına doğru bir A.centralis yer alır. lenf
nodülleri B lenfosit alanlarıdır.Sentral arter kendi beyaz pulpasına ve beyaz pulpanın
etrafındaki sinuslara (marjinal sinus) dallar gönderir. A.sentralis
etrafını
T-lenfositlerden oluşan
nodüllerin çevresinde bulunur
beyaz pulpaya girince
Periarteriyel lenfatik kılıf (PALS) sarar.T lenfositler
Marginal zone,Beyaz pulpadan ,kırmızı pulpaya geçerken 80- 100 mikrometre genişlikte
olup marginal sinuslar yer alır. Hem T hem de B-lenfositler ,dendritik hücreler, makrofajlar,
plazma hücreleri bulunur.
Kırmızı pulpa çok miktarda kırmızı kan hücresi içerir.
Splenik kordonlar (Billroth
kordonları) ile ayrılan splenik sinuslardan oluşur. Billroth hücre kordonları Retikulum hücre
ağı ve serbest hücrelerden oluşur. Splenik veya venöz sinuslar özel sinuzoidal damarlardır
Dalakta yeralan venöz sinusler özelleşmiş tipte venlerdir.
Splenik Kordonlarda yer alan elemanlar
Retiküler hücreler
Lenfositler
Retiküler lifler
Dentritik hücreler
Eritrositler
Makrofajlar
Plazma hücreleri
Granülositler
Dalak kordonundaki makrofajlar extrasellüler aralıkta parçalana eritrositleri fagosite ederek
ortadan kaldırırlar.Hemoglobin parçalanması ile açığa çıkan protein(globin)aminoasitlere
kadar hidroloze edilerek yeni protein yapımında kullanılır.Hemoglobinin hem bölümünden
açığa çıkan demir,transferin ile birleşip kan yolu ile kemik iliğine taşınarak eritrosit
yapımında tekrar kullanılır.Hem’in demir ayrıldıktan sonraki bölümü ise biluribine
dönüştürülüp karaciğer hücrelerince safraya atılır.
Dalakta sinuzoidler ,uzun eksenleri sinuzoidin uzun eksenine paralelyassı endotel hücreleri
ile döşelidir.Endotel hücreleri aşırı uzundur.Bu hücreler retiküler lifler tarafından
sarılmıştır.Enine ve uzunlamasına lifler birleşerek endotel hücreler arasındaki boşlukları
dolduran makrofajları ve sinuzoid hücrelerini sararlar.
Sinuzoidin çevresinde kesintili bir bazal lamina vardır.Sinuzoidleri döşeyen hücreler
arasındaki aralık 2-3µm olduğundan ancak esnek hücresel elemanlar kırmızı pulpadan
sinuzoid lümenine geçebilirler.
Dalak hem immün ve hem de hemopoietik fonksiyonlara sahiptir.
İmmün fonksiyonları, Beyaz pulpa üstlenmektedir.
-Antijen sunma ve immün cevabı başlatma
-B ve T lenfositlerin aktivasyonu ve proliferasyonu
-Antikor üretimi
-Makromoleküler antijenlerin kandan ayrılması
Hemopoietik fonksiyonları ise Kırmızı pulpada olmaktadır.
Anormal, yaşlı ve hasarlı eritrositler ve plateletlerin yıkımı
Hb’den Fe’in alınması
Erken fetal yaşamda eritrositlerin oluşumu
Kanın depolanması
KAYNAK
Türkiyedeki üniversitelerin tıp fakültesinde okutulan histoloji ve embriyoloji ders notları ve çeşitli web
sitelerinde, histoloji ve embriyoloji kitap ve dergilerindeki bilgilerden yararlanılmıştır.
Download

İnsanda, sol hipokondriumda ve kısmen arka ucu epigastrik bölgede