ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM
MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN
ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
Zir. Yük. Müh. Mine YALÇIN
Tarım Ekonomisi Bölümü
Zeytincilik Araştırma İstasyonu
Bornova
26 Kasım 2014
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
Tablo 1. Dünya Tane Zeytin Üretim, Alan ve Verimleri (2012/2013 ort)
Ülkeler
İspanya
İtalya
Yunanistan
Türkiye
Tunus
Suriye
Fas
Mısır
Diğer
Toplam
Üretim (Ton)
5 751 200
3 020 211
2 040 400
1 748 000
963 000
1 024 880
1 248 734
536 535
2 180 451
18 513 413
Kaynak: FAO 2014, IOC 2014
Üretim
(%)
Alan
(Ha)
31,1 2 463 750
16,3 1 125 191
11,0
932 200
9,4
815 665
5,2 1 800 000
5,5
692 855
6,7
945 179
2,9
54 825
11,8 1 408 059
100 10 237 725
Alan
(%)
24,1
11,0
9,1
8,0
17,6
6,8
9,2
0,5
13,8
100
Sof.Zey.
Üretim (ton)
500 000
75 000
127 000
420 000
22 000
172 000
100 000
388 000
31 000
1 773 000
Sof.Zey.
Üretim
(%)
28,2
4,2
7,2
23,7
1,2
9,7
5,6
21,9
1,7
100
Z.Yağ
Üretim
(1000 ton)
1 076
433
294
188
150
162
110
6
331
2750
Z.Yağ
Üretim
(%)
39,1
15,7
10,7
6,8
5,5
5,9
4,0
0,2
12
100
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
Tablo 2. Türkiye Alan, Üretim, Ağaç sayısı (2013)
Ürün adı
Sofralık
Yağlık
Toplam
Alan (ha)
230 939
594 887
825 826
Kaynak: TUİK 2014
Üretim(ton)
390 000
1 286 000
1 676 000
%
23,3
76,7
100,0
Verim(kg/ağaç) Toplam ağaç sayısı
9
55 698 470
15
111 331 278
12
167 029 748
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
Uluslararası zeytin konseyi;
8 tanesi Avrupa Birliği üyesi (Belçika,
İspanya , İtalya, Portekiz)
15 tanesi diğer ülkelerden (Arnavutluk,
Fransa, Yunanistan, Fransa, İngiltere,
Cezayir, Mısır, Tunus, Türkiye, Arjantin,
İran, İsrail, Ürdün, Libya, Lübnan, Karadağ, Fas, Suriye ve Uruguay)
Toplam 23 üyeye sahiptir.
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
• Kasım 2012 Uluslararası Zeytin Konseyi üye ülkelerinde ortak üretim
maliyetlerinin hesaplanması için bir çalışma yapmaya karar verilmiştir.
• Aralık 2013 her üye ülkeden 1 kişinin bulunduğu uzman çalışma grubu
toplanmış ve anket hazırlanarak, üye ülkelere gönderilmiştir.
• Mayıs 2014 ikinci toplantı. Analizler yapılarak ikinci anket oluşturulmuştur.
• Ekim 2014 üçüncü toplantı düzenlenmiştir.
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
Toplantının konusu: UZK’ ya üye ülkeler içinde farklı yetiştiricilik sistemleri
altında bir kg zeytin- zeytinyağının üretim maliyetinin belirlenmesi.
Örnek: Ortalama 12 üye ülke
Anket:
1. Yetiştiricilik sistemi anketi:
• S1: Dik yamaçlarda sulanmayan geleneksel (200 ağaç/ha)
• S2: Dik yamaçlarda sulanan geleneksel
• S3: Orta eğimli arazilerde sulanmayan geleneksel
• S4: Orta eğimli arazilerde sulanan geleneksel
• S5: Sulanmayan yoğun (500-900 ağaç/ha)
• S6: Sulanan yoğun
• S7: Sulanan süper yoğun (1500-1800 ağaç/ha)
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
2. Yetiştirme sisteminin Özellikleri:
• Kullanılmış suyun hacmi (M3/ha/year)
• Yaygın sulama sistemi
• Genel kullanılan hasat yöntemi: Elle yada mekanizasyon,
• Ortalama büyüklük (ha)
• Ortalama yoğunluk (ağaç /ha)
• Ağaç aralık mesafesi (m*m)
• Ortalama verim (kg/ha)
• Yaygın çeşit
• Yağ verimi
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
3. Her bir yetiştiricilik sisteminde üretim maliyeti:
• İşçilik maliyeti (budama, hasat, vb.)
• Yıllık bakım maliyeti (ilaçlama, gübreleme vb.)
• Makine kullanım maliyeti
• Dolaylı maliyetler (faiz, amortisman, vergi)
• Nakliye maliyeti
• İşleme maliyeti (sofralık zeytin ve zeytinyağı)
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
Grafik 1. S1: Geleneksel Dağlık Alanlar
Ortalama
3,54
Arnavutluk
3,19
Arjantin
İspanya
3,56
Türkiye
2,8
Ülkeler
Tunus
1,93
Portekiz
3,38
İsrail
3,64
İtalya
3,97
İran
Cezayir
7,3
Lübnan
5,42
Uruguay
Yunanistan
1,8
Fas
1,92
0
1
2
3
4
Maliyet (€/Kg)
5
6
7
8
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
Grafik 2. S2: Geleneksel Dağlık Sulanan Alanlar
Ortalama
4,53
Arnavutluk
3,09
Arjantin
İspanya
Türkiye
Tunus
Ülkeler
Portekiz
3,54
İsrail
İtalya
2,79
İran
10,45
Cezayir
Lübnan
5,02
Uruguay
Yunanistan
Fas
2,26
0
2
4
6
Maliyet (€/Kg)
8
10
12
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
Grafik 3. S3: Geleneksel Orta Eğimli Alanlar
Ortalama
2,82
Arnavutluk
3,2
Arjantin
İspanya
2,71
Türkiye
1,54
Tunus
1,71
Portekiz
2,09
Ülkeler
İsrail
3,75
İtalya
4,01
İran
Cezayir
2,35
Lübnan
5,45
Uruguay
Yunanistan
2,34
Fas
1,87
0
1
2
3
Maliyet (€/Kg)
4
5
6
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
Grafik 4. S4: Geleneksel Orta Eğimli Sulanan Alanlar
Ortalama
3,49
Arnavutluk
2,6
Arjantin
3,68
İspanya
2,27
Türkiye
1,26
Ülkeler
Tunus
Portekiz
2,36
İsrail
İtalya
3,7
İran
8,74
Cezayir
2,67
Lübnan
5,75
Uruguay
Yunanistan
Fas
1,85
0
1
2
3
4
5
Maliyet (€/Kg)
6
7
8
9
10
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
Grafik 5. S5: Yoğun Sistem
Ortalama
3,61
Arnavutluk
2,38
Arjantin
İspanya
2,64
Türkiye
Ülkeler
Tunus
Portekiz
2,06
İsrail
3,34
İtalya
4,01
İran
5,06
Cezayir
Lübnan
5,18
Uruguay
4,22
Yunanistan
Fas
0
1
2
3
Maliyet (€/Kg)
4
5
6
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
Grafik 6. S6: Yoğun Sistem Sulanan
Ortalama
2,92
Ürdün
2,74
Arnavutluk
2,37
Arjantin
2,5
İspanya
2,07
Türkiye
2,13
Ülkeler
Tunus
1,53
Portekiz
1,75
İsrail
3,71
İtalya
3,84
İran
6,48
Cezayir
2,49
Lübnan
5,22
Uruguay
Yunanistan
2,13
Fas
1,94
0
1
2
3
4
Maliyet (€/Kg)
5
6
7
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
Grafik 7. S7: Süper Yoğun Sistem
Ortalama
2,15
Arnavutluk
Arjantin
1,43
İspanya
2,19
Türkiye
Ülkeler
Tunus
1,56
Portekiz
1,68
İsrail
3,39
İtalya
İran
2,79
Cezayir
Lübnan
Uruguay
Yunanistan
Fas
1,97
0
0,5
1
1,5
2
Maliyet (€/Kg)
2,5
3
3,5
4
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
Grafik 8. Yetiştiricilik Sistemlerine Göre Özet Maliyet
Ortalama
2,77
S7(süper Yoğun)
2,04
S6(Yoğun Sulanan)
2,43
S5(Yoğun)
3,11
S4(O. Eğim sulanan)
2,55
S3(orta eğimli)
2,66
S2(D.sulanan)
2,92
S1(dağlık)
3,35
0
0,5
1
1,5
2
2,5
3
3,5
4
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
Grafik 9. Toplam Maliyet Ortalamaları Özeti (Yetiştiricilik Sistemlerine Göre )
ortalama
3,22
Ürdün
2,97
Arnavutluk
2,82
Arjantin
2,54
İspanya
2,57
Türkiye
1,93
Tunus
1,68
Portekiz
2,46
İsrail
3,57
İtalya
3,72
İran
6,71
Cezayir
3,7
Lübnan
5,34
Uruguay
4,22
Yunanistan
2,09
Fas
1,97
0
1
2
3
4
5
6
7
8
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
Grafik 10. Dünya genelinde zeytin yetiştiriciliği sistemlerinin % dağılımı
[DEĞER]
[DEĞER]
[DEĞER]
4
10
0
31
S1(dağlık)
S2(D.sulanan)
S3(orta eğimli)
S4(O. Eğim sulanan)
S5(Yoğun)
S6(Yoğun Sulanan)
S7(süper Yoğun)
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
Grafik 11. Toplam Maliyet Ortalamaları Özeti (Genel hesaplanan)
Ortalama
2,55
Ürdün
3,06
Arnavutluk
2,77
Arjantin
2,52
İspanya
2,75
Türkiye
2,03
Tunus
1,7
Portekiz
2,35
İsrail
3,67
İtalya
3,95
Cezayir
5,08
Uruguay
4,22
Yunanistan
1,93
Fas
1,91
0
1
2
3
4
5
6
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
SONUÇ
Zeytin 11 milyon hektar alanda ve her iki yarım kürede toplam 47 ülkede
yetiştirilmektedir.
Çalışmada ülkeler iki gruba ayrılmıştır:
• 1. Grup: Uluslararası Zeytin Konseyine üye ülkeleri; Dünya zeytin üretim
alanlarının % 89’unu oluşturuyor.
• 2. Grup: Zeytin üretimine yeni başlayan ülkeler ise zeytin üretim alanlarının
%2.5’unu oluşturmaktadır.
• Dünyada 3,5 milyondan fazla zeytin işletmesi bulunmakta,
• Zeytinyağı 160 dan fazla ülkede tüketilmektedir.
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
Uluslararası Zeytin Konseyi Üyeleri –Genel Veriler
• 15 üye ülkenin verileri analiz edilmiş.(Arnavutluk, Cezayir, Mısır, Tunus,
Türkiye, Arjantin, İran, İsrail, Ürdün, Libya, Lübnan, Karadağ, Fas, Suriye ve
Uruguay)
• Çalışma ile dünyadaki zeytin yetiştiricilik sistemleri 4’ü geleneksel sistem 3’ü
de yoğun sistem olmak üzere 7 grupta sınıflandırılmış.
• İki farklı yağ çıkarma sistemi belirlenmiş: Modern Continu Sistem ve
geleneksel yağ çıkarma sistemleri.
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
Ülke verilerinin analizlerine göre; (İşletme Özellikleri)
• Zeytin bahçelerinin %75’ini geleneksel sistem, % 25’ini yoğun sistem
oluşturmakta.
• Damla sulama sistemi en yaygın sulama şekli.
• Yetiştiricilikte Güney Akdeniz Ülkelerinde (İsrail hariç) mekanizasyon
kullanılmıyor.
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
ÜRETİM
• İncelenen yetiştiricilik sistemi sınıflandırmasında bakım
şartlarına ve sulamaya bağlı olarak; Hektara yağ üretimi (S1)
370 kg/ha’dan (S7) 1579 kg/ ha’ a orantılı olarak artış
göstermektedir.
• Ortalama zeytinyağı üretimi 816 kg/ha olarak hesaplanmıştır.
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
Üretim maliyeti
• Maliyetlerde, ülkelere ve yetiştiricilik sistemlerine göre önemli farklılıklar
bulunmuştur.
• Zeytinyağı üretim maliyetinde maliyetlerin % 84’ünü tane zeytin üretimi
oluştururken geri kalan % 16’lık bölümünü işleme maliyeti oluşturmaktadır.
• Zeytinyağı işleme maliyetleri İspanya’ da 0,03 €/kg iken Uruguay’ da 0,16 €/kg’a
ulaşabilmektedir.
• Türkiye, Tunus, Fas ve Yunanistan’da üretim maliyetleri ortalamanın altında
kalmıştır.
• Ülkelere ve yetiştiricilik sistemlerine göre son yıllarda zeytinyağının ortalama
fiyatı 2,3 €/kg olarak hesaplanmıştır.
• Zeytinyağı karlılık oranlarına bakıldığında; Tunus ve Fas % 100, Türkiye,
Yunanistan ve Portekiz % 50’nin üzerinde, İspanya ve Arjantin % 50’nin altında
olduğu tespit edilmiştir. Lübnan, İran, Uruguay, İtalya, Cezayir, Arnavutluk ve
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
Öneriler
Bu sonuçlar çerçevesinde dezavantajlı görünen zeytin işletmelerinin rekabetini
artırmak için bir takım stratejileri oluşturmak gerekmektedir. Örneğin:
• Geleneksel üretim sistemlerinin (S1, S2, S3, S4) sulama durumu ve arazi
büyüklükleri elverdiği ölçüde mekanizasyon sistemlerinin uygulanabildiği
yoğun sistemlere dönüştürülmesi gerekmektedir.
• Zeytin işletmeleri ve zeytinyağı fabrikaları sulama kooperatifi gibi oluşumlarla
daha rekabetçi hale getirilebilir.
• AR-GE çalışmaları artırılmalıdır.
• Geleneksel üretimden elde edilen yağların kalite ve ayırt edici karakteristik
özellikleri iyileştirilmelidir.
• Promosyon tüketimi artırmak için en etkili ve stratejik araçlardan biridir.
ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI
ARZ EDERİM
Download

2. Zeytin-Zeytinyağı Maliyetleri Araştırma Çalışma Grup Toplantısı