40
Teknik
Teknik
41
Önceki yazımızda uçak ve uçaklara takılacak
parçaları üretecek firmaların sahip olması gereken
standartlardan ve EASA Part 21’den bahsetmiş
ve demiştik ki: Aynı şekilde bu uçaklardaki
emniyet kemeri tokasını üreten şirket de üretim
organizasyonu onayına sahiptir.
Yazı dizisi - 2
H
avacılık sektörü için sadece
kemer tokaları üreten bir şirket
dahi, tıpkı Airbus ve Boeing gibi
asgari standartları karşılamak
mecburiyetindedir.
Bu mecburiyet size de aşırıya kaçmış bir
sorumluluk gibi gelmedi mi? Sonuçta bir
emniyet kemeri tokası ila devasa bir uçağı
üretecek firmaların bir olmasını beklemek
pek mantıklı bir yaklaşım değil. “Bence,
ürettikleri ürünler birbirinden farklı olan
şirketlerin, mesuliyetlerinin de farklı olması
gerekir” diye düşünüyorsanız haklısınız.
Havacılık otoriteleri de aynı düşünceyle
yola çıkarak ürün tipine göre üreticilerin
yetkilendirmesinde kolaylık sağlayacak
bir sınıflandırma yapmışlar. Üretici firma
yetkilendirmesi (POA) kuralları altına alınan
bu tasnifte üç tip yetki bölümlendirmesi
vardır:
• Tip Sertifikası Sahibi Şirket
• POA sahibi Şirket
• ETSO yetkili şirket
1
2
Sivil uçak üretiminde
küçük dev adım:
European Technical
Standard Order
(ETSO) nedir?
.
Mustafa Bucan ÇOLAK
[email protected]
Teknik Eğitmen - THY Teknik A.Ş.
TİP SERTİFİKA SAHİBİ
ŞİRKETLER
1: “Tip sertifikası sahibi” yetkili
şirketler
zaten POA yetkisine sahiptir ve üç tip
ürüne münhasıran yetkilendirilir;
hava aracı gövdesi, motor ve pervane
üretimi hakkını ellerinde bulundurur.
2: Yolcu emniyet kemeri üretecek
bir şirkete sadece o ürünü üretecek
kadarlık bir yetki ve verilen
yetkiye uyumlu bir sorumluluk
yüklenir.
“Tip sertifikası sahibi” yetkili şirketler
zaten POA yetkisine sahiptir ve üç tip ürüne
münhasıran yetkilendirilirler; hava aracı
gövdesi, motor ve pervane üretimi hakkını
ellerinde bulundururlar. Tip sertifikası
sahibi olmaksızın bu büyük malzemeleri
üretemezsiniz. Tip sertifikası sahibi şirketler
tarafından üretilen bu üç malzeme için
özel bir onay evrakı düzenlenir. Bu evraka
“Type Certificate Data Sheet – TCDS /
Tip Sertifikası Data Listesi” denir. TCDS
yayımlanana kadar o uçağa, motora veya
pervaneye prototip denir. Prototip kelimesi
havacılık üretim süreçlerinden sosyal
kullanıma yayılmıştır.
Tip sertifikası sahibi şirketler ve ek tip
sertifikalı şirketler, TCDS üzerinde değişiklik
yapabilme yetkisine sahip olan şirketlerdir.
Popüler uçak ve helikopter üreticileri
olan Boeing, Airbus, Bombardier, Embraer,
Airbus Helicopters ve Sikorsky gibi firmalar
tip sertifikası sahibi firmalar olarak
sıralanabilir.
POA SAHİBİ ŞİRKETLER
POA onaylı firmalar, uçaklara
takılan sistem elemanları, parçalar ve
komponentlerin üretilmesi konusunda
yetkili kılınmıştır. Örnek olarak pompalar,
valfler, sensörler, nem ayrıştırıcılar, hidrolik
ve pnömatik elemanları bu yetki altında
üretilir. Bahsedilen parçaların üretim süreci
de çeşitli testler ve denemeler ve onay
sertifikasyonu içermektedir ama uygunluk
şartlarını sağlamış bir komponente veya
parçaya motor veya pervane gibi bir tip
sertifikası düzenlenmez.
ETSO YETKİLİ ŞİRKETLER
Daha teferruatlı olarak ele alacağımız
European Technical Standard Order-ETSO,
çok sınırlı (belirli bir parça veya sisteme
münhasır sadece o parçanın ve sistemin
üretilmesinden ibaret olan) bir POA yetkisi
gibi tasavvur edilebilir.
ETSO yetkisi, Avrupa Havacılık
Emniyeti Ajansı-EASA tarafından önceden
kabul edilmiş olan muayyen parçalardan
birinin veya birkaçının üretilmesi şartıyla
verilen sınırlı bir üretim yetkisi türüdür.
Örnek vermek gerekirse, yolcu emniyet
kemeri üretecek bir şirkete sadece o ürünü
üretecek kadarlık bir yetki ve verilen yetkiye
uyumlu bir sorumluluk yüklenir.
Bu sayede üretici firmalara havacılığa
yönelik üretim yapmaları konusunda
esneklik de tanınmış olur. Üzerlerine aşırı bir
yük bindirilmez.
Buraya kadar tanıtıcı olarak
bahsettiğimiz ETSO yetkisinin teknik
sınırlarını anlatmak, bu yetkinin edinilmesi
hakkında daha detaylı bilgi vermek ve
sivil havacılıkta kullanılması amaçlanan
parçaların üretim süreçleri hakkında bilgi
edinmek isteyenler için yazımıza bir sonraki
UTED dergisinde devam edeceğiz.
Download

european technical standard order (etso) nedir?